Full text of "Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum"

See other formats

TRENT UNIVERSITY

LIBRARY
OF RELIGION

Digitized by the Internet Archive
in 2019 with funding from
Kahle/Austin Foundation

https://archive.org/details/corpusscriptorum0066unse

CORPVS

8CRIPT0RVM ECCLE8IA8TIC0RVM

LATINORVM

EDITVM CONSILIO ET IMPENSIS

ACADEMIAE LITTERARVM VINDOBONENSIS.

VOL. LXVI.

HEGESIPPI Q YI DICITYP
HTSTOPIAE LIPPI Y.

EDIDIT

V1NCENT1VS VSSANI.

VINDOBONAE.
HOELDER-PICIILER-
TEMPSKY A.G.

LIPSIAE.

AKADEMISCHE VERLAGS-
GESELLSCHAFT M. B. H.

MCMXXXII.

Reprinted with the permission of the original publishers

JOHNSON REPRINT CORPORATION

NEW YORK / LONDON

HEGESIPPI QVI DICITVR
HISTORIAE LIBRI V.

RECENSVIT

ET PRAEFATIONE, COMMENTARIO CRITICO,
INDICIBVS INSTRVXIT

V1NCENTIVS VSSANI.

PARS PRIOR:

TEXTVM CRITICVM CONTINENS.

VINDOBONAE. I LIPSIAE.

HOELDEK-PICHLER- AKADEMISCHE VERLAGS-
TEMPSKY A.G. GESELLSCHAFT M. B. H.

MCMXXXII.

Reprinted with the permission of the original publishers

JOHNSON REPRINT CORPORATION

NEW YORK / LONDON

OMNIA IVRA RESERVATA.

First reprinting, 1960, Johnson Reprint Corporation

Printed in Germany
Anton Hain K.G., Meisenheim/Glan

HEGESIPPI QVI DICITVR
HISTORIAE LIBRI V

CONSPECTVS SIGLORVM.

M — codicis Anibrosi.mi C 105 inf. pars uetustior s. VI
M* — eiusdem codicis Ambrosiani pars recentior s. VII
T = codex Taurinensis D IV 7 s. X
U = codex Leidensis Voss. Lat. fol. 17 s. X
B = codex Bernensi8 180 8. IX
B3 — supplementa codicis Berneusis
Z — codex Vesontionensis 833 s. X— XI
C — codex Cassellanus theol. fol. 65 s. VI— VII
A — codex Augiensis LXXXII s. IX
« •= consensus codicum C et A
V = codex Vaticanus Palatinus 170 s. IX^ — X
B = frustulum in codice Parisino Latino 13367 s. VI — VII
I = membranae Aenipontanae s. VIII — IX
B/ = Iosephi Bellum Iudaicum Graecum ed. Niese
AI = Iosephi Antiquitates Iudaicae ed. Niese
IS — losephus Slavus

ZNTW = Zeitschrift ftir Neutestamentliche Wissenschaft
TuU = Texte und Untersuchungen
NF = Neue Folge

COMPENDIA PRAETER SOLITA ADHIBITA.

a.c. — ante correcturam
p.c. = post correcturam
a.r. = ante rasuram
p.r. = post rasuram

(PROLOGrVS.)

Quattuor libros Regnorum quos scriptura complexa est 1
sacra, etiam ipse stilo persecutus usque ad captiuitatem
Iudaeorum murique excidium et Babylonis triumphos histo¬
riae in morem composui. Macchabaeorum quoque res gestas
5 propheticus sermo paucis absoluit; reliquorum usque ad in¬
cendium templi et manubias Titi Caesaris relator egregius
historico stilo Iosephus, utinam tam religioni et ueritati
attentus quam rerum indagini et sermonum sobrietati, con¬
sortem se enim perfidiae Iudaeorum etiam in ipso sermone
10 exhibuit, quem de eorum supplicio mamifestauit, et quorum
arma deseruit eorum tamen sacrilegia non dereliquit: de-
plorauit flebiliter aerumnam, sed ipsius causam aerumnae
non intellexit, unde nobis curae fuit non ingenii ope fretis 2
sed fidei intentione in historia Iudaeorum ultra scripturae
15 seriem sacrae paulisper introrsum pergere, ut, tamquam in
spinis rosam quaerentes, inter saeua impiorum facinora, quae
digno impietatis pretio soluta sunt, emamus aliqua uel de
reuerentia sacrae legis uel de sanctae constitutionis mira¬
culo, quae malis licet heredibus uel in. aduersis obtentui fue-
•20 rint uel honori in prosperis; simul, quod est indicium do¬
mesticae improbitatis, liqueat uniuersis quod ipsi sibi pro¬
priae cladis auctores fuere, primum cpiod alia curantes Ro-

incipit liber egesippi i T incipit liber ( sequitur rasura in qua m2

H1ST. B. EGKSIPI a. T. IOS1PI HI . ) TRANSLATVS AB ABROSIO EPO H IN HOC

CORPORE CONTINENT VR EGESIPPI HYSTORIAE LIBRI NVMERO QVINQVE B INCIPIT
TR ACTATVS SANCTI AMBROSII EPISCOPI DE HISTORIA IOSIPPI (lOSEPPI Z ) CAPTIVI
TRANSLATVS (TRANSLATA V) AB IPSO EX GRECO IN LATINVM ZV INCIPIT SANCTI
C1PRIANI PRAEFATIO SVPER QV3NQUE LIBROS HISTORIAE lOSEPPI DE BELLO IVDAICO A;

inscriptio deest in MC, quorum prior incipit a uocibus sed cum adhuc
(I 15, 2=p. 23 l. 30), alter a uoce at ( I 13, 2 = p. 20 l. 5)

cvm di avxilio quattuor regnorum libros B 2 stilo s.l.AV, breui
add. B pers.] add. sum et Z prosecutus sum B 4 Macch.] de scripturis
uocis huius et sequentium Caes., Ioseph. cf. Praef. 9 etiam om. A 13 freti
THA, Va.c.m2 14 historiam BZAV 17 eruamus (s. u! dicamus) Z
uel om. B 18 sane.] add. religionis BZ constitutionisque BZ 19 osten-
tatui Z 20 honor BZ posteris A 22 aliud A

HEGESIPPI QVI DICITVR

manos in se conuerterint et ad. cognitionem regni sui inuita-
uerint, quibus ignorari satius fuit, rogauerint amicitiam fidem
non seruaturi, pacem uiolauerint uirtute impares, postremo
bellum intulerint quibus spes omnis in moenibus non in uiri-
bus erat, cum sit omnium miserabile claudi obsidione, quae
etiam si bene procedit, augere saepius quam minuere peri-
8 cula solet, ac ne quis uacuum fidei et superfluum putet nos
suscepisse negotium, ideo per principes ductum Hebraeorum
genus omne consideremus, ut liquido clareat, utrum a fe¬
moribus Iudae nusquam generationis eius successio clau-
dicauerit, an uero offenderit in principum serie, sed manserit
in eo cui r e p o s i t a manebant omnia e t i p s e erat spes
gentium, hinc igitur sumam exordium.

LIBER PRIMVS.

I. Bello Parthico, quod inter Macchabaeos duces gen¬
temque Medorum diuturnum ac frequens uariaque uictoria
fuit, incentiuum dedit sacrilegii dolor, quia rex Antiochus cui
nomen Illustris, Antiochi regis filius, ubi Aegyptum quoque
suo imperio adiunxit, in superbiam elatus, quod ei incerta
bellorum prosperauissent, ritus Hebraeorum neglegi myste¬
riaque eorum profanari iusserat, idque postulantibus pleris-
2 que Iudaeis statuere ausus, quod factum Matthathias sacer¬
dos perpeti nequiuit, nec solum ipse temperauit a sacrilegio
regalique edicto non obtemperauit, uenim etiam immolantem
simulacris hostias de popularibus suis nanctus gladio trans-
uerberauit. et congregata manu atque Asidaeis in socie-

1 § 1 cf. BI. I 31—35 (1 Mach. 1, 11—12. 20—21. 43. 46) § 2 cf.

BI. I 36—37 (I Mach. 2, 15—24. 42—44. 31—41. 49 sqq.)

9 sqq. cf. * Gen. 49, 10 16 cf. Sali. Iug. 5, 1

2 rogauerunt THBZ, Va.c.m2 3 uiolauerunt BZ uiolarint Va.c.m2
5 maxime ante omnium T cludi ^4a.c.( V includi Vp.c.m2 7 fide B
13 gent.] add. hvc vsq. praefatio dehinc (deinde Z) historiae ordo ZA
sumamus Z, Vp.c.m2 exord.] add. Explicit Prologus Textus libri se¬
quentis B 17 incent.] add. principium BZAV anthioch. hic et fere
semper BZ 20 ministeriaque BZ 22 matthathias {ait. h s. I.) A matha-
thias cet. sacerd. suppi. mg.m2V 24 obternp.] add. mathatias sacer¬
dos instituit sabbato pugnari a iudeis A immolantes TZ 25 nactus
Bp.c., TVp.c.m2 26 adsideis H iudeis A adsc. in soc. A

PROL. 2 — LIBER 11,5

tatem adscitis ipse cum filiis suis temerantes usum patrium
et iustitias legis alios necauit, plerosque expulit bellique
sabbato adoriendi auctor fuit, ne simili arte ipsi quoque deci¬
perentur, sicut iam plerique eorum, dum sabbato bellum
5 suscipere detrectant, inruentibus in se hostibus inulti occu¬
buere. potentiam prosperi actus dederunt, et perseuerauit in
uiro usque ad exitum uitae studium defensionis et pietatis
uigor. sed cum sibi supremum diem adesse intellegeret,
uocatis ciuibus atque adsistentibus liberis hortatus est, ut
io tuerentur patriam templique religionem, ducemque his ludam
Macchabaeum curae ac sollicitudinis suae successorem reli¬
quit. qui bello strenuus, consilio bonus ac prae ceteris fide 3
promtus quam frequenter innumeras hostium copias parua
manu fuderit, persequi non est negotii praesentis, quod
15 tamen breui colligere datur, saepe prosperis usus successibus
excitauit in se magnam hostium multitudinem, qua circum¬
fusus undique, dum cedere pudori existimat, refugientibus
sociis in proelium ruit, caesisque quos aduersum ierat, a
latere circuniuentus sed tamen ultus propriam mortem occi-
20 ditur. huic successit Ionatha non minus uirtutis similitudine 4
par quam naturae germanitate, cpii post multa in bellicis
rebus opera, in rebus sacris officia, quae circa templi puri¬
ficationem spectata ac probata sunt, praetenta per dolum
amicitiae fide intra urbem hostium clausus nec longo post
25 interuallo necatus est. Iohannes etiam senior natu frater
et Eleazar iunior ceteris pro religione mortem non recusa¬
runt. post hos rei summam Simon recepit, ad quam non 5
rudis sed iam probatus fraternae societatis triumphis ad-
propinquauit, utinam et ipse tam perspicax ad fraudes cauen-
30 das quam manu ualidus bellandique artibus satis spectatus.

1 § 3 cf. BI. I 47 (I Mach. 9, 4 sqq.) § 4 cf. BI. I 48. 42—44. 47
§ 5 cf. BI. I 54 (I Mach. 13-15)

2 cf. Rom. 2, 26 8 cf. Sali. Iug. 9, 4 12 cf. Sali. Iug. 7, 5 13 cf.

Sali. Cat. 7, 7 18 cf. Sali. Iug. 101, 8

1 patrum T 3 adoriendo TH 4 bella A 5 sese HBZ 14 pro¬
sequi AV presentis negotii BZAV 17 pudoris BZAV 19 propria
morte ZA 20 ionathas BZ,Ap.c. 22 sacr.] add. et Z 25 Iohan.J
de scripturis uocabuli cf. Praef. natus H 26 et om. H eleazer A
30 spectatis Ta.c.m2 probatus Z

HEGESIPPI QVI DICITVR

etenim cum uirtutis ope Romanorum ducibus regibusque
gentium amicitiam foederauisset, Ptolomaei dolo generi sui
rogatus ad conuiuium inter mensas et pocula cum duobus
filiis qui aderant circumuentus atque exutus armis impiae
6 neci traditur, sane praeuenit insidias Iohannes ortus ex Si- 5
mone cui nomen Hyrcanus et properauit ad uicinae urbis
moenia, ubi a populo propter egregia patris merita, odio
quoque hostilis sceleris expectabatur. uix denique ingressus
urbem est, et iam Ptolomaeus aderat, sed cum per aliam
portam ingredi uellet, repulsus multitudini cedendum existi- io
mauit. adsumsit ilico Ionathes paterni sacerdotii munus et
a cultu rerum diuinarum profectus statim pietatis officia
curamque seruandae necessitudinis exsequebatur, matrem
; cupiens fratresque periculo auferre, congressuque superior
factus iustae passionis adfectu superabatur, quominus castro 15
potiretur, in quo clausi adtinebantur. nam Ptolomaeus ubi
se urgueri uidebat, matrem eius atque germanos in muris
locabat praecipitandos ilico, nisi Ionathes bello quod infere¬
bat desisteret, uincebatur iuuenis pietatis metu, qui uincebat
fortitudinis adsumtione, et iracundiam excitatam in hostem 20
reuocabat suorum misericordia, mater tamen parata ad tor¬
menta tendebat manus obsecrans non salutis auxilium sed
ultionis solatium. uerebatur enim ne filius plus matri me¬
tueret quam paternae uindictae impenderet, sibi mortem
illam loco immortalitatis futuram, qua maritus uindicaretur 2f>
et gener impius pro scelere immani poenam exsolueret. sed
iuuenis plus intra ipsum se quam in hostem proeliabatur;
nam quotiens patrem cogitabat, accendebatur, rursus cum
matrem uerberari atque ad necem aptari uideret, mollie¬
batur. reuocabat impetum, referebat gradum, quia retrahe- 30
bat passio, inter obsidionis moras feriatus ex lege super-

1 § 6 cf. BI. I 54—56 § 7 cf. BI. I 57-60

2 ptholomei ZA phtolomei V 3 uoeatus H 4 an impie? 7 odia
Va.c.m2 8 hostili Vp.c.mZ hostili (is s. I.) quoque hodio (exp. h) A
9 etiam ex et iam Tm2 10 uelit H 11 ionathas BZ,Ap.c.m3 14 con-
^ressusque TA. Va.c.m2 16 obtinebantur Ap.c.m3 18 ilico om. H
ionathas Bp.c.m2 22 manum T 24 impediret Ta.c.m2 27 se ipsum
B,Vp.c.m2, ipsum om. A 28 quotie(n)scumque A, Vp.c.m2 rursum V

LIBER I 1, 5—9

uenit annus qui erat septimus, cessit pietas religioni, soluta
obsidio, sed eo magis Ptolomaei excitata immanitas, ut quo¬
rum obiectu pestem eu aserat eos iugulari iuberet. qui con¬
tinuo se ultioni exemit ad Zenonem, cui nomen Cotylae,

5 Philadelfiae regem confugiens, ut eius ope sese tueretur, nec 8
Antiochus quieuit qui Simoni patri Ionathae ludibrio suos
fuisse exercitus indignabatur, cupiensque adsurgentes adhuc
Ionathae primitias extinguere, cum magna ueniens manu,
Hierosolyma Hyrcanum que obsedit, reppulit Hyrcanus auro,
io quem ferro nequibat, reseratoque, ut Iosephus auctor est,
Dauid sepulchro tria milia auri talenta eruit, ex quibus tre¬
centa adnumerauit Antiocho, ut obsidionem relinqueret, pre¬
tio emtus abiret, atque ut facti inuidiam leuaret, fertur ea
pecunia. Hyrcanus instituisse primus xenodochia, quibus ad-
15 uentum susciperet pauperum peregrinorum, aucupatus etiam 9
Antiochi necessitatem, qua Medis bellum inferebat, ultus dis¬
pendium plurimasque urbes Syriae sibi adiunxit. Samariam
quoque, ubi postea Sebastia condita est, circumdedit muni¬
tionibus, cuius expugnationem Aristobolo et Antigono filiis
20 suis mandauit, quorum lenta obsidio usque ad diram famem
et tetra alimenta humanorum cadauerum clausos coegit,
qua impulsi necessitate opem ab Antiocho, cui nomen Aspon-
dius, petendam arbitrati ferentem adiumenta aerumnae socie¬
tate implicauere. uictus enim a fratribus proelio fuga sese
25 eripuit neci. Samaritani autem repentina obsidione captaque

I § 8 cf. BI. I 61 § 9 cf. BI. I 62-67

8 sqq. cf. Isid. Etym. XV 3, 13 20 cf. Verg. Aen. III 256

1 resoluta Z 2 obs.] add. est BZ,Am2 eo s.l. A 3 poenam
(s. I pestem m2) B 4 eximit H genonem Z, Va.c.m2 cotilae H A
5 tiladelfiae THBV,Zp.c. filadelfae Za.c. phyladelliae A 6 ludibrio-
ionathae suppi, mg. Fm2 suis ex suus Tm2 ludibriosus A 7 exsur¬
gentes B adhuc surgentes A 9 Hier.] de accusatiuo casu et de scripturis
huius uocis et adiectiui Hierosolymitanus cf. Praef. -que om. BA liirca-
numq. TZ,Ap.c. hircanus 14 xenodocia A 15 paup. susc. peregr. A

occupatus (auc. mg. m3) A 16 ultus] add. iohannes Z disp.] est add
BZA,Vm2 18 sebastea A 19 aristh. Ap.c. antigono s. I. Tm2 22 ab
om. H anthiocho BA 23 adiumentum Ap.c.m2 societatem TU
societati B,Ap.c.m2,Va.c.m2 24 inplicauerunt A,Vp.c.m2 25 neci]
morti exemit add. A,(s. I.) Vm2 nece A

HEGESIPPI QVI DICITVR

et. euersa urbe seruitio dati, quo rerum secundarum processu
exciti Aristobolus atque Antigonus impetum non refrige-
bant, sed adiungere sibi finitimos bello coactos [hautqua-
quam dissimulandum arbitrabantur]: donec inuidia oborta
bellum immane exarsit conspirantibus locorum incolis et 5
coacta ualida manu, quae tamen uicta profundam in reli-
10 quum tranquillitatem Iohanni exhibuit et sibi otium. Hyr¬
canus trigesimo et primo anno longae quietis gratia functus
diem clausit quinque liberis superstitibus, quod a plerisque
beatitudini datur, moderator egregius et pulchre sobrius, qui io
nihil umquam uel fortuitis euentibus dereliquerit, in quo
actus eius offuscaretur, uxori summae rei commisit negotia,
ipsam consultius ratus rebus publicis moderaturam, filios
praescientia quadam animi tenens non diuturnos fore.

II. Nec fefellit opinio, siquidem Aristobolus, cui inter 15
fratres aetas prouectior, mens praeruptior, principatum
sacerdotii ad regni potentiam uertit et diadema primus
imponere sibi usurpauit post quadringentos septuaginta
quinque annos triumque curricula mensuum, ex quo de
Babylone remeans Israhel seruitio exutus in suam terram 20
sese recepit, superbe itaque nec partem ponere ceteris
contentus fratribus solum Antigonum honoris specie, quia
uidebatur diligere, mulcebat; matrem, quia potestatis ex¬
sortem et iudicio uiri fraudatam se expostulauerat, alliga-
uit uinculis et usque eo processit immanitatis parricidali 25
spiritu ferox, ut et ipsam et fratres suos simili modo uinc-
tos arta custodia detineret, quo prope usque ad mortem

I § 10 cf. BI. I 68-69. 71 II cf. BI. I 70-71

1 uersa A 2 excitati Tp.c.m2, B, Va.c.m2 exercitati Z refri¬
gerabant BZ reprimebant A(mg. refrigerebant m3), Vp.c.m2 3 — 4 haut-
arbitrab.] seclusi ego aborta Z 6 collecta Tp.c.m2 H 7 exhibuit
iohanni Ba.c. 8 et ovi.T defunctus Z 1 1 deliquerit Z necco**tus
(na s. **; in quo actus mg.) B 12 obfuscarentur A (ob s. I. m3),
Vp.c.m2 uxori] add. suae Z 13 consultus Ta.c.m2 rebus (det) pubi,
rebus A 15 Aristhobulus ut infra A 16 praeruptior Bp.c. potesta¬
tem A 17 diademam Aa.c.m2, V >n primis Z 18 sibi inponere Z
septuaginta quinque in ras. B 19 mensum B mensium Z ex quo
(s. ul postquam) Z 20 babillone (exp. ait. I) HA israel HV 23 quaZ
26 pr. et s. I. Z

LIBER I 1, 9-5, 1

supremam fame compellerentur, ni maturius Aristobolus
scelesti parricidii merita soluisset, ac primum in ipsum
Antigonum ferus animus exasperatur et de amore in odia
conuertitur, ut eum ante omnes necaret, quem solum sibi
5 consortem imperii pollicebatur, adeo apud improbos affec¬
tus uilis, ut cito prauis suggestionibus extorqueatur.

III. Dignum igitur ut crudelitatis eius seriem non prae¬
tereamus, quo iudicium Iohannis etiam post mortem pro¬
betur, qui summam publicae rei committendam seniori filio

io hautquaquam existimauerit, quem tanto declinaturum fu¬
rore a pietatis lege et norma iustitiae praeuidebat, haut
scio morumne eius contuitu an insita gratia sacerdotum
principibus, ut his aliqua quae futura erant etiam minus
dignis infunderentur, facinus miserabile, fuisse qui fratri¬
is bus inuiderent amorem naturae, inde mali prima oborta est
labes, inuidiam commenta secuta huiusmodi sunt.

IV. Composuerant primo alia, quibus fidem Aristobolus
non detulit, et obtrectationem molliuit caritatis gratia in-
uidiae tribuens delationis amaritudinem, ideo falsa ueris

20 admiscuere, ut ex his quae ad speciem ueri adsumserant
renitentem circumuenirent.

V. Scenopegia Iudaeorum in terris ex lege celebraban¬
tur, dies uidelicet festus et plenus reuerentiae, quo sacri¬
ficium sollemne deferebatur, eo die clarus militiae gestis

25 Antigonus domum reuertit et accidit ut fratrem adueniens
inaequalem offenderet, ilico ad templum — quid enim prae¬
ferret religioni? — ut erat succinctus ornatu bellico et cir¬
cumfusus comitatu pari tendit, multus ibi pro fratris salute

IV cf. BI. I 72 V cf. BI. 73

15 sq. cf. Verg. Aen. II 97

1 suprema B 2 exsolueret ( mg . I soluisset) B 4 sibi solum H
9 quod T 10 furore exp. fore ss. B 13 ut] add. in Z, ab (s. I.) A
14 mirabile H miser, (mg. I mirabile) B 15 inuideret A, Vp.r. 16 inui-
diae (s. I. am m2) B consecuta B 17 conposuerunt A 18 obtrecta¬
tione Aa.c.mS emolliuit HZAV 19 amar. (dei) delat. amar. A delat.
(mg. accusationis m2) B 22 scenophegia TBZA celebrantur THZ caele-
brabaturA 23 reuerentia A 24 gestis s. I. m3 A 25 antigonisTa.c.w^
reuertiturA 28 multo sibi H, TBp.c.m2 multnm ibi Z, V a.c.m2 mul¬
tum sibi A

HEGESIPPI QVI DICITVK

domini precator, et inde ad fratrem sedulus properat, hinc
calumnia componitur acerbo felle et acerbiore paratur exitu.

VI. Continuo enim regem adeunt improbissimi homines
et inuidiam excitant, quod pompam armatorum celebra¬
tiorem quam priuatis mos est direxerit ostentui uulgo futu- r.
ram, ne quis conatibus eius obuiare auderet; tanto adparatu
non aliud nisi necem regis et usurpandi imperii potentiam
affectatam, haut difficile aeger animus inualido fessus cor¬
pore impulsus est, ut> credibile duceret quod pro uero ad-
serebatur, maxime cum dies sacratus religioni mendacii 10
suspicionem excluderet, pompa excitaret inuidiam, infirmi¬
tas metum adderet armatorumque cohors fidem patrandi

2 sceleris impleret, itaque priusquam sibi probaretur temta-
mentum aliquod flagitii parricidalis, stipatores suos cum
armis iubet in hypogeo obscuro locari, qui aduenientem 16
Antigonum deloricarent, nec expectarent imperium regis
sed ipsi extinguerent, sane mandato per nuntios praemisso

ut inermis uenirot. eius indicii qualitatem nupta Aristobolo
in aduersum mutauit, ut per illos coniuratos sibi insinuari
faceret Antigono, fratrem eius delectatum esse armorum 20
decore, quibus proxime accinctus adfuerat, sed per aegri¬
tudinem intentius non considerasse, nunc petere ut omnem
illum ornatum bellicum quem sibi composuit ad fratrem

3 deferat; gratum hoc regi futurum si armatus adesset. Anti¬
gonus dolum non praeuidit, dicto paruit eo studiosius quo 26
placere regi pariter et fratri desiderabat, decumbebat Ari-
stobolus in castro, cui nomen primo Baris, postea Antonia
fuit, ab Antonio uidelicet triumuiro donata appellatione
cum urbis dignitate, eo postquam Antigonus appropinquauit

VI § 1 cf. BI. I 74 § 2 cf. BI. I 75-76 § 3 cf. BI. I 77

19 cf. Sali. Iug. 104, 2

1 dominum Z precatur HZ 3 etenim A 5 dixerit (v s. i pr.)

Z diroxerint ex dixerunt A dixerint Vp.c.m2 6 parata Ta c.m2 adpa-
rato Aa.c. 8 affectatum A 10 sacra Va.c.m2 mendaciis// 11 exclu¬
serit Z 12 parandi A, Vp.r. 13 temptamento 7' 14 aliquid Z 15hyp.

(s. subterraneo) Z 16 diluricarent II, Ta.c.m2 deluric. Tp.c.m2 diloric.
B,(ri s.l.) A 17 extinguerent in ras. A m2 sine// 18 inermus T
21 decorem A V 24 anthigonus A 25 studiosus Va.c.m2 quod HZ
27 primabaris Ta.c.m2 29 ant (h add. A) igonis TAa.c.m2

LIBER I 5, 1-7, 2

atque accessit ad illum obscurum transitum, conspicientes
armatum uenisse regii stipatores adorsi repente iuuenem
praecepto satisfaciunt atque imprudentem opprimunt, is 4
locus Stratonis turris appellabatur, quo deceptum uocabido
5 ludam qui erat Essaeus genere opinio est frequens, quem
siue probitate uitae siue mystica obseruatione saepe quae
futura erant adnuntiasse historia uetus prodidit.

VII. Is, ut accepimus, cum uidisset Antigonum prae¬
tereuntem ut fratrem reuiseret, dicit ad eos qui numero
io discipulorum eius adnectebantur: ‘papae, nunc mihi bonum
est. mori, quando mihi mortua ueritas est. uiuit Arrtigonus
quem necesse est hodie interfici, locus autem eius neci de¬
cretus Stratonis turris qui sexcentis hinc stadiis abest, hora
iam diei quarta est. tempore itaque excluditur praedesti-
15 natae mortis fides. ‘ haec ubi dixit, intentius secum ipse
conferre coepit quomodo fefellisset opinio, nec multo post
indicium defertur, interfectum esse Antigonum in hypogeo
ad Stratonis turrem, qui locus simili uocabulo aeque ut ille
qui erat in maritimis Caesareae nuncupari solebat, quo 2
20 facinore patrato Aristobolus secum ipse reputans quid sce¬
leris admiserit in morbum incidit, erat in oculis parri¬
cidium, perturbatio in animo, nec ullum interuallum dissi¬
mulationi dabat, defigebatur imis uisceribus dolor, inuidia
in miserationem uersa est, quod innocentem peremisset
25 contra ius germanitatis; tanti sceleris immanitas mentem
exulcerabat, non somnus oculis, non animo requies dabatur.

VI § 4 cf. BI. I 77—78 (—historia uetus) VII § 1 cf. BI. 78—80
§ 2 cf. BI. I 81

2 regis A, Vp.c.m2 3 his H hic A , (in ras.) Vm2 5 iudan ZV
et* (s s. t) eus T et secus H cesseus A genus BAV,(s. genere) Z 6 uitae]
add. suaeH 7 adnuntiare A prodit A 8 his .5, ,4a.r. anthigonem
(v s. e) A 9 qui] add. in exp. Z 10 paphe A 11 ueritas mortua A
12 neci eius HB 14 praedist. THAV 15 intentus T 16 quom.]
add. eum Tm2, RBZAV 17 fertur Ba.c. 19 Caes.] descripturis
uocis cf. Praef. quo] eo A, Vp.c.m2 20 aristhob. perpetrato (s. pa¬
trato) A 21 morb.] add. ipse B ipse in morb. Z 22 proturbatio A
23 imis] in A in imis HB 24 est] et HZAV 26 in animo H quies
animo B,Va.c.m2 requies animo Z,Vp.c.m2

HEGESIPPI QVI DICITVK

serpebat caeco uulnus dolore, coquebant aegra praecordia
curae ac sollicitudines sauciabant inualidos artus et crebro
gemitu pulsabant alta nimis suspiria.

VIII. Itaque immoderata maestitudine eo prorupit
morbi uis, ut conuulsis uisceribus sanguinem uomitu oris 5
reiecerit. quem puer aulicus regiis usibus exhibens mini¬
sterium foras extulit atque imprudens facti, quod casu po¬
tius quam industria gerebatur, ad eum locum peruenit, in
(juo Antigonus fuerat extinctus. illic supra rorantes adhuc
fraterni sanguinis maculas percussoris sanguinem effudit. 10
clamor subito factus et gemitus intuentium eo, quod pro¬
funda quadam dispositione domini libatus peremto scele¬
stissimi parricidae sanguis uideretur. sono excitus causam
quaesiuit; cum sileretur, elicuit studio quaerendi et motu
indignationis, cuius accepto indicio suffusus oculos lacri- 15
mis et quantum erat in eo uirtutis ingemescens ait: ‘repen¬
ditur meritis meis congrua uicissitudo. neque enim dei
oculum tam impii machinator sceleris praeterire poteram,
matura flagitio ultio subest et digno iam conuenior parri¬
cidii mei pretio, uale, corpus, quousque animam fratri 20
matrique condemnatam detines? quid per partes eis libo
meum sanguinem? in me omnes, si qua est pietas, contor¬
queant manus spicula, me omnes filii germanique ultore
pietatis gladio transfigant, mactetur hostia parricidalis at¬
que immoletur uiolatae necessitudini, totum simul caro 25
noxia sanguinem euomat. non uiscerum meorum cruciati¬
bus et lenta tabe daemonium exsaturetur, quod me in tam
nefarios ausus saeui facinoris impegit.’ his dictis finem
imperio uitaeque dedit uix anno functus potestate regia,
propter quam parricidium non refugerat. 30

VIII cf. BI. I 81—84

1 8(1. cf. Verg. Aen. VII 345 22 cf. Verg. Aen. IX 493

1 — 2 praec. ac durae HB 4 ita Aa.c. proru*pit # 6 reice-

retil reieceret Va.c.mX puer om.Z regis Z minist. om. A ministerio V
9 rorantes (antes in ras.) B rorantis A V 12 dispos. («. I dispensatione) #
dom.] dei Z perempti T 14 elic. (s. expressit)# 15 suffusos TH,Ba.c.
fusas A 16 ingemiscens VZ ait] haud inquit# rependetur Z 17 me¬
ritis s. I. 7' 19 tlagitii # 21 retines# 22 omnis A contorqueat#

23 spiculum (ex-o)# 26 uomat HZAV 29 imperii THB acuitaeBAF

edidit HBZA, (ait. di s. I m2) V 30 effugerat #

LIBER I 7, 2-9, 3

IX. Soluit ilico mulier atque exuit uinculis fratres de¬
functi, regem constituit Alexandrum, cui et processa aetas
et moderatio suffragari aestimabatur, qui ut regnum adep¬
tus est, fratrem quem aduerterat regni cupidiorem statim
5 interemit, reliquum qui supererat ex fratribus, uitae ac sa¬
luti potius quam regno intentum, reseruauit uacuum nego¬
tiorum. continuoque, ut se habet inquietudo morum, bello 2
pacem mutauit congressuque habito aduersus Laturum Pto-
lomaeum plurimos quidem hostium interfecit, sed ad Latu-
10 rum uictoria deflexit, cui tamen fructum uictoriae ademit
Cleopatra mater coacto in Aegyptum concedere, ut matrem
sibi imminentem euaderet. eius absentiam Alexander aucu¬
patus, dum regni eius partes inuadere cupit, etiam Theo¬
dorum in se conuertit, quoniam potissima quaeque de eius
15 possessionibus sibi adsociauerat. improuiso itaque impetu
Theodorus regias opes occupauit, decem milia quoque Iu-
daeorum proelio fudit, sed super plagam factus Alexander
plura adhuc de hostium partibus suo imperio adiunxit cap-
tarumque urbium populos seruitio subegit, hos bellandi 3
20 successus domestica seditio interpolauit, et orta conuiuiis
usque ad bellum contentio processit familiari peste huius-
modi Iudaeorum uiris, ut de epulari ludo sese in arma exci¬
tent. ac nisi peregrina auxilia regi praesto fuissent, seditio
praeualuerat, sed aduentitia manu aegre licet compressa est
25 tamen octo milibus ferme Iudaeorum- interemtis, inde in
Arabiam iter direxit, ac nonnullae eius urbes subactae, tri¬
buta quoque Moabitis et Galaditis iure uictoriae adscripta.

IX § 1 cf. BI. I 85 § 2 cf. BI. I 86-87 § 3 cf. BI. I 88-90

7 cf. Sali. Cat. 58, 15. Tac. Ann. III 44

1 fratris HZ fratrem (s. fratres m3) A, Vp.c.m2 2 processa (s.al.
ra m3) A processu T procera B 3 aestimabatur Bp.c. 7 in quiete do-
morum TH 8 latirum Ta.c.m2 lathyr. BZV lat (h add,m3) urum A. pthol.
Ap.c.m3 tholom.F 9 primus H interfic. Aa.c.m2 latuum(— - irump.c.mU)
jflat(h add. m3) urum A 10 defluxit B uict. fruct. A 11 coacta T
aegypto Ta.c.mS mortem A, Vp.c.mU 12 occupatus T 13 teodorum T
17 fudit proelio Z fractus B 20 seditione T 21 processit contentio Z V
processit confamiliare (i s. -e) A 23 praes.] praetio A a c. m3 25 ferme
s.l.A hebr. ( mg . iudaeorum m2) T,BV iudaeor. et hebraeor. A, Vp.c.m2
27 galatidis (s. ditis m3) A

HEGESIPPI QVI DICIT VK

unde regressus in Amathun, Theodoro tantis eius successi¬
bus stupefacto, uacuum defensoribus castellum inueniens
4 sine mora expugnauit. non usquequaque tamen otiosus
Obodeas rex Arabum fuit, nec inulta diu regni sui passus
dispendia, nam insidiis oportune locatis omnem eius exer- 6
citum deleuit conclusum uallis profundo et multo camelo¬
rum agmine adtritum. euasit tamen Alexander, effugiens
de proelio Hierosolymitanae urbis receptacula petit, inuisus
suis, quoniam recruduerant in odia aerumnae eius occa¬
sione, qui ante metu potentiae premebantur, nec silentio io
tegebatur animorum discordia aut uerbis tantummodo exer¬
cebatur: proelio non uno sed plurimis decertatum, quibus
extincta fere quinquaginta Iudaeorum milia quos Alexander
interemit, suis quam hostibus perniciosior et maiore uictor
detrimento, quoniam regni sui uires uincendo adtriuerat. is
unde ne ipse quidem iam suis uictoriis delectabatur auer-
susque a proelio arte tractabat sibi subditos, ut iam non
armis premeret, sed uerbis urgueret ac solis sermonibus
offensionum genera dissolueret. nihil tamen proficiebat ad
colligendam sibi gratiam, quoniam fictis facinora praepon- ->o
derabant atque ipsa repentina conuersio ad paenitentiam
morumque inaequalitas saeua passis suspecta habebatur.

X. Denique cum simulata eius placiditate se cireum-
ueniri arbitrarentur, Demetrium regem sibi auxilio futurum
aduersus Alexandrum in bellum excitauerunt. pugna in 25
manibus nec comperendinata, quamuis uni aduersum duos
exercitus numero inferiore certandum foret, mille enim
comitatus equitibus et sex milia peditum, quos mercede sibi
adsociauerat, decem milia quoque Iudaeorum sibi conspi¬
rantium in bellum arcessens iuxta urbem Sicimam occurrit 30
IX § 4 cf. BI. I 90—91 X § 1 cf. BI. 92-94
1 amathon Tp.c.m2.U 4 sobodeus Tobaedeaa B obodeus A diu
inulta A 7 et fugiens HBZ\ 8 petiit JE? 9 recrud*erant T recrudaerant
H recruduerunt Z in om. H lOquaefl 11 haud A a.c.m2 12 pluri¬
bus H 13 milia iudeorum T 14 uictori Bp.c. 16 neue Hnec B 20 fac¬
tis T uinctis (s. I finctis t/u2) B 22 inaequilitas (li 8.1.) A quae inaequalitas
inorum H habebantur .4. 26 conpendium est Ap.c.m2 **** uni (s.alexan-
ilrom^)B uersumlf 27etenimT 28 milibus BZ,Va.c.m2 29siueconsp.
Aa.c.mS 30 arcessiens BZV accersiens (i s.l.) A, Vp.c.nCl sichymam B

LIBER I 9, 3—10, 3

hostibus, quibus tria milia equitum erant et peditum qua¬
draginta milia, temtatoque utrimque agmine ubi neque De¬
metrius pecunia conductos desciscere a fide uidit, neque
Alexander de Iudaeis aliquos, quibus se Demetrius adiunxe-
6 rat, deposuisse erga se odia cognouit, armis decernendum
aestimauerunt. superior bello Demetrius factus plurimo 2
tamen suorum sanguine, namque ab his qui e diuerso mer-
cede conducti uenerant egregie bellatum, ita ut usque ad
mortem uirtute ac fide certauerint. destitutum itaque sese
io Alexander uidens caesis suorum cateruis in montes con¬
cessit. sed praeter utriusque spem ad alterum eorum spe¬
cies uictoriae peruenit, fructus alteri partus, quia et De¬
metrius nudatus est discessu Hebraeorum, qui eundem ad
societatem rogauerant, et Alexandro ex ipsis sex milia sese
15 adiunxerant more quodam humani ingenii adstipulantibus
ad misericordiam rebus aduersis. cessit itaque Demetrius
ei quem bello uicerat, uidens illum affluentibus paulatim
Hebraeis iam pugnae idoneum seseque cum paucis relictum,
cuius uictoria libertate adsuetis dominationis metum moue- 3
20 bat. redit Alexandro saeuitia cum securitate regnumque in
suos et usus belli reformatur, quaerenti ab his quidnam
faciens animos sibi plebis conciliaret responsum est, si mo¬
reretur; uix enim forte curri mortuo tam grauia perpessi in
gratiam reuerterentur, ut odia aduersus defunctum depone-
25 rent. quibus excitatus rebellandique adsuetudine multis
necatis reliquos coegit in urbem cui nomen Bemeselel.
cuius expugnatio acerbiorem solito pestem inuexit tam
saeuo crudelitatis processu, ut ex eo numero octingentos

X § 2 cf. BI. I 94—95 § 3 cf. BI. I 96—97. 92

15 cf. Sali. Iug. 93, 3

2 temptatoq. (q. s. l.)A utrimq. (s. ucl utriusque m2) If utrumque T
utriumque H utriusque (us s.l.m3) A 3 desistere Z ad fidem T uidet V
a.c.m2 5 decertandum A, Vp.c.m2 8 conuenerant (s. ducti) A 9 se V
p.c.m2 10 montem Z 13 est om.H 14 rogaueruntXF et ipsi TA
16demetriuss.I.B 18 — 19 seseque— libertati mg.suppl.m3A 19 cuius]
alexandri add.Z libertate] add. iam Z addebatZ 21 quid non Aa.c.m3
22 reconciliaret A, Vp.c.m2 24 reuertentur Va.c.m2 ut] fort. et aduer-
sumi 25 exercitatus (mg. excit.) B 26 bemerela T bethsehel Aa.c.vi3
be*eselel V 27 cui A a.c.m3 , V

HEGESIPPI QVI DICITVR

in media ciuitate crucifigeret, quorum in conspectu con-
iuges eorum filiosque iugulare iussit.

XI. Haec spectabat accubans in medio concubinarum,
laetus inter uina et pocula sed magis sanguine quam uino
inebriatus, hoc solo facto amplius populum quam bello ;>
terruit, ita ut proxima nocte Iudaeorum octo milia ultra
Iudaeam discederent, quibus fugae finis mors Alexandri
2 foret, tantique horror mali quietem regno attulit, sed ubi
a domesticis feriatum proeliis, exorta est ei causa inquie¬
tudinis Antiochi aduersum Arabas expeditio, quam sibi 10
terribilem et periculo futuram arbitrabatur, hic est An¬
tiochus qui etiam Dionisius appellatus, Demetrii frater, a
Seleuco ultimus, cui transitum negare cupiens Alexander
inter urbem Antipatridem et Iopes litora foueis ingentibus
ductis muroque altissimo, turribus quoque e ligno impositis, 15
lusit operam magno suorum labore, nullo hostis impedi¬
mento, siquidem negotio facili repletae foueae turresque
exustae, ipse quoque Alexander fuga sibi consuluit eo tu¬
tior, quia nequaquam tanti aestimatus, ut eum uictor prin¬
cipe loco persequi deberet, nam secundis partibus reserua- 20
tum ut itineris obstructi iniuriam acceptam ulcisceretur,
rectum autem in Arabas iter direxit, quorum rex in loca
proelio oportuna sese contulerat, deinde subito conuerso
equitatu maxima ui ac multitudine effuse ac sine ordine
ruentes hostium turmas inuasere. certatum acriter quoad 25
Antiochus restitit; renitebatur enim, quamuis exercitus eius
quasi more pecorum obtruncaretur, ubi uero et ipse ceci-
XI § 1 cf. BI. I 97—98 § 2 cf. BI. I 99—102

2 eor. fil. eorum (dei. ait. eorum) A iugulari EBZV 4 le*tus £
uina] escas £ 6 deterruit B 7 discenderent H, Va.r. discerentX a.c.

quib.mali suppi. mg.m3A 8 foret B (s. I fuit), A m3 9 feriatum (s. feriatus
est) Z feriatur A, Vp.c.m2 10 anthiochi A 1 1 futuram] add. alexander
Bm2 anthiochus ZA et (add. iam s.l.) A 12 appellatur BF appella¬
batur A, Vp.c.m2 a]etT, (a add. m3)A 13seleuchoX 14antrip.Z
anthip. A Iop.] de scripturis uocis cf. Praef. 16 elisit [pr . i ex u) B ope¬
ra H cum opera magna Z laborem Z 19 aestimabatur A, Vp.c.mS prin¬
cipis BZ, Ap.c.m3 22 recta HA arabia Jarabias Tp.c.m2 quoeoruml7
24 maxim(a)e Aa.c.m3, Vp.cm2 ui ovi. V uiae Aa.c.m3 ( om . ac), Fp.c.wi.2
multitudinis Act.c.m3 multitudines Vp.c.m2 effusi Bjj.c. effusa Z 25 quod
TZ.4V,Bp.r. 26 Ant.] add. iudeus TZ restit (s restituit m3) A restituit B

UBER I 10, 3-12, 2

dit — nam prae ceteris sese offerre solebat periculis —
auersi omnes, quorum maxima pars incerto fugae dispersa
extinguitur, reliquis in uicum cui Ana nomen coactis atque
alimentorum inopia consumtis, uix paucissimi ex his tantae
5 cladi superfuere.

XII. Hoc successu Areta etiam a Damascenis ad re¬
gnandum expetitur, ut Coelesyriae imperitaret, quo Ptolo-
maeum excluderent quem maxime infestis odiis perseque¬
bantur, nec Iudaeam immunem reliquit incursionis, de qua,
io uictor licet superato Alexandro, secundum utriusque tamen
partis conuentum discessit ac reuertit in sua. Alexander
autem Pellam euertit et Gerasam petiit iterum de Theodori
possessionibus aliquas sibi adiungere parans eamque sibi
bello uindicauit. inde in Syriam progressus Gaulanen et
15 Seleuciam et Gamelam euertit, ultus superioris belli contu¬
meliam, ipsasque Antiochi munitiones diruit, quibus ex
locis iter in Iudaeam conuertit ac praeter spem cum gaudio
totius gentis suscipitur pro mirabili successu rerum gesta¬
rum. ubi parta bellandi quies exordium tribuit aegritudinis,
20 atque aliquantulum quartanis febrium uicibus affectus, le-
uato paulisper incommodo, dum negotia repetit militaria
nec modum seruat, animo ualidior quam corpore, com¬
minuit omnem suae uigorem salutis uiresque absumsit at¬
que ita mortuus est. uiginti itaque et sex annis uario rerum
25 euentu aduersum innumeros bellorum tumultus regnum
tenuit et duobus liberis superstitibus decessit, quos impares
regni aestimans gubernaculo summam rem uxoris propriae
delegauit sollicitudini, quoniam eam acceptiorem populo
cognouit atque hoc apud uniuersos inuenisse gratiam, quod
30 etiam ipsa ab immanitate uiri semper alienam sese facien-

XII § 1 cf. BI. 1 103—106 § 2 cf. BI. 106-109

3 ana (s. annanu m3) A atiana Z 6 araetae T aretha Bp.c.m2,A
araeta Z (a ait. s .1.), V araetha Vp.c.m2 7 expetitus BA coelessyr. Z
8 in infestis Ba.c. 9 mcursion. ( mg . 1 incursio) B 11 reuertitur BZ
12 pellam s.l. Tm2 gerasan TBZ geraran V a. c.m2 geresam A petit A
12—13 possess. teod. T 13 aliqua HA 15 seleutiam TV seleuchiam A
gamellam Ta.r.,BZAV 16 munitionis Ta.c.m2 ex locis] exclusis T,
s. I. m3A 19 ubi s. I. m2T 20 aliquantum Ba.c. 21 dum s.l.m2 T
25 aduersus TH 28 delig. TZ 29 atque] add. ob Z, Vm2, ab A

LXVI. Hegesippus. (TJssani.) 2

HEGES1PPI QVI DICITVR

dam existimauerit. ut non solum refugeret flagitiorum con¬
sortia, sed etiam resistendo eius iniquitatibus totius in se
plebis conuerteret beniuolentiam. nec improuida uiri sen¬
tentia fuit, nam regnandi ius mulier inoffense exercuit sine
ullo feminei sexus impedimento et aequisiuit moderandi 5
gratiam sacrae legis obseruatione. nam dum attentior circa
templum cura exercetur et missa ministeria fraudi sunt,
creuit imperii uigor. nec tamen affectu infracta materno
regni cupido, siquidem ex duobus liberis electus unus ad
speciem regnandi, non potestatem, Hyrcanus uocabulo. 10
natu senior, ingenio remissior, Aristobolum uero, acriorem
animo, expertem potestatis emolliebat priuati humilitate.

3 adsuerunt se Pharisei mulieri genus hominum secundum
legis doctrinam exercitum, secundum qualitatem affectus
callidum, auidum negotiorum, pecuniae appetens, qui cap- 15
tantes elatam mulierculam, secundum scientiam iuris di-
uini. extollendo suam fecere, ut pleraque etiam regni ne¬
gotia ipsis committeret, adhiberent quos uellent. quos
uellent excluderent atque aulico exuerent ministerio, quid
plura? ita sese insinuauere. ut commodorum omnium fruc- 20
tus ad eos peruenirent: sumtus et molestiae mulierem so¬
lam afficiebant, nec mediocris mulieri spiritus, ut maxima
quaeque auderet ac supra feminei sexus condicionem proelia
disponeret, siquidem et praestantissimam de suis manum
parauit et peregrini exercitus copias ingentes coegit, ut non 2»
solum domi tuta ad omnem regnandi securitatem foret,
uerum etiam exteris esset potentibus formidabilis, ea tamen
reliquis praestabat omnibus, sed Phariseis quasi inferior ob-

XII § 3 cf. BI. I 110-112

1 refugerit V 3 conuerterit E inprouidenti Za.c. 6 gratia A
obseruationem A attentiore Vp.c.m2 7 exerceretur THA,Bpc.,Vp.c m2
misteria Ha.c m2 fraudis BA sunt eras. B 12 emoli. (s. 1 frangebat) Z
emolliebant T 13 faris. THB ut infra seeund,— doctr. s.l. A 14 exer¬
citatum BZ. Vp.c.m2 effectus A, Vp.c.m2 16 elatam (s.l elati) Z iuris
s. I. A 18 ait. quos uellent suppi, m 2 TV 20 insinuare Z (s. pro
insinuauere), Aa.c.,Va.c.m2 fruct. omn. V 21 perueniret T pertine-
rentZ 23—24 ac— disponeret om. A proel. (al. praeualida mg. m2) T,

(in ras. m2 ) V praeualida H

LIBER I 12, 2-13, 2

temperabat, erat Diogenes in regno eius qui de potentissi- 4
mis Alexandri amicis familiaritati eius inhaeserat, eum
adorsi obtruncauere memorantes ipsius consilio octingentos
illos in medio urbis ab Alexandro cruci suffixos, in ceteros
5 quoque facinoris auctores ut pergeret ultio mandatum,
necabantur itaque quos Pharisei praecipiebant, non quos
societas sceleris inuoluerat. quo metu perterriti plerique,
quibus huiusmodi pericula intendebantur, et maxime prae-
stantiores opibus aut dignitatibus ab Aristobolo intercessio¬
ni nem implorauere, ut matrem ab exsecutione praecepti seue-
rioris ad molliora inflecteret, ille sibi gratiam parere cu¬
piens non detrectauit. mulier, aegre licet, oranti tamen
filio cessit, ut contuitu honorum quos gesserant, qui in
huiusmodi inuidiam arcessebantur, supremae necis sen¬
is tentia mitigaretur atque eos tantum, quos obnoxios suspec¬
taret patrando flagitio incentores fuisse, urbe egredi iuberet.
qui accepta uitae securitate per agros dilapsi.

XIII. Eodem tempore causa accidit ut Damascum iu-
uentus dirigeretur, quoniam Ptolomaeus frequentibus in-
20 cursionibus incolas memoratae urbis terebat, cuius negotii
necessitas occupauit de exercitu Alexandriae ualidam ma¬
num. Cleopatram quoque Tigranes, qui Armeniis imperita¬
bat, in urbe cui nomen Ptolomais obsidione clauserat, eum
muneribus Alexandria mulcebat ut a se auerteret. quem
25 Lucullus facta inruptione in terras Armeniorum redire in¬
fectis rebus coegit consultius ducentem sua tutari quam
aliena adiungere. tantis itaque intenta negotiis Alexandria 2
in morbum incidit, quam occasionem rapuit Aristobolus ad
suas artes et congregata manu, conspirantibus secum quos

XII § 4 cf. BI. I 113—115 XIII § 1 cf. BI. I 115—116 § 2 cf.
BI. I 117—119

1 in reg. eius diog. B a.c.m2 diogenis HA V potent, (s. I potissimis)

B potissimis HAV 4 fixos BA suffixos (suf in ras.)Z affixos (a ex o m2)V
11 parare BZAV 12 detract.Z 16 patrandi flagitiiiLB 17 dilapsi
sunt Z 19 incursion.]incursib.nibiTa.e. 20 terrebatBTp.c. 21 Ale-
xandra, fce semper Weber 22 trigranes, ut saepe, B tigranis A ty-

granes V 23 urbem A ptholomais TV ptolomaeis B tholomais A
eum] quem B 24 alexandria B, ut infra sese A,Vp c.m2 auertere-
tur BZV 25 locullus Ta.c.m2,HA in om. A armoeniorum TV
armin. H 27 alienu A 28 morbos T aristhobulus A

HEGESIPPI QVI DICITVR

feruor naturae ad praerupta quaeque audendum cupienti
adiunxerat, thesauros occupat eorumque copiis inuitat ad
militiam uoluntarios, ac pretio componit ut in omnia quae
uellet fidem praestarent atque infulas regni induit, turbatus
animam Hyrcanus matrem lacrimis conueniebat. at illa .i
spirans ferociam filios et uxorem Aristoboli in castrum
reclusit, cui nomen primo Baris postea Antonia appellatum,
de quo supra memorauimus. coepta Alexandriae celeri eius
3 obitu destituuntur, in hereditatem omnem Hyrcanus suc¬
cessit, qui uiuente adhuc matre dignitatem induerat sacer- 10
dotii, Aristobolus uirtute et sapientia praestabat, res usque
ad contentionem atque in congressionem deducta, ubi con
sertum, plerique relicto Hyrcano illum alterum bello melio¬
rem secuti. Hyrcanus comitantibus secum qui bello reliqui
fuerant confugit in Antoniam repertisque filiis et uxore Ari- 15
stoboli per obsides salutem inuenit, quia ne quid asperum
in suos fieret Aristobolus pacto consuluit, conuentum fra¬
trum huiusmodi fuit, ut regno Hyrcanus cederet atque ad
Aristobolum ius omne imperii transiret, nec tamen Hyrca¬
num inhonorum relinqueret, sed regni exsortem honore alio 20
fungi sineret, quem ipse impertiuisset. transactio huiusmodi
etiam religione templi sacrata adsensionem utriusque tenuit
uoluntariam. inde cum gratia discessum ac, se inuicem salu¬
tantes, Aristobolus in aulam regiam sese recepit, Hyrcanus
aequanimiter in domum Aristoboli concessit. 25

XIV. Sed fuere quos metus hac rerum mutatione in¬
cesseret, qui se studuisse aduersus Aristobolum recordaren¬
tur, et prae ceteris Antipater, is erat Idumaeus genus,

XIII § 3 cf. BI. I 120-122 XIV § 1 cf. BI. 123-127

8 cf. supra I 6, 3 13 cf. Sali. Iug. 13, 1

1 audiendum H cupientia direxerat T 3 componitur T ut om.T
5 animo Tp.c.w2,BZV hyrchanus.H at] incipit C ut4 6 ferocia BZa F
7 primo] fide A abaris7’£r anthoniaZ 12 deducta talentis trecentis (cf.
p.22 1.4) A; de textus in hoc codice turbato ordine cf. Praef. 15 reper. (s.

I repetitis) B 17 fieret et Ca.c.,Vp.c.tn2 conuentus Bp.c.,Za,Vp.c.m2
18 ad s.l.m2A 19 omnis T 20 inhonoratum Tp.c.m2 inhonorum(u in ras.
m2)C inhonorem A a.c. 22 utrique a utriusque (us in ras.m2)V 24 sese
regiam C sese rec. reg.A 26 ac TIIB,Ca.c. mutatio THB incesserat B,

V a.c.iti2 incesserit A 28 is erat om.A idom. ffidym. Va.c.m2 genere BZ

LIBER I 13, 2-14, 2

maioribus apud suos clarus, non tenuis pecuniae et ideo prae-
ualidae potentiae, arte mira factus ad contemnendam pecu¬
niam propter conciliandam gratiam, qui Hyrcanum consiliis
suis perterritum, quod nullam salutis suae spem tutam habe-
5 ret, qui imperio decessisset, nisi transfugio sibi consuleret,
ubi ad suas artes inclinauit, insinuat Aretae regi fouendum
auxilio uirum, qui circumuentus foret ut regno decederet,
decorum hoc fore regi, si arbiter fieret imperii restituendi,
multoque pulchrius, si circumscripto, cui primitiua regni
io competerent, dolo sublata reformari iuberet. illum uersu-
tum et callidum et ideo suspectum uicinis, hunc mitem et
quietum, qui pro summo beneficio acciperet, quicquid sibi
ab externo tribueretur, cui frater etiam regnandi ius ade¬
misset. praeparatam itaque regis Aretae gratiam Hyrcano
15 adnuntians fugiendi spem detulit et uiam demonstrauit, ut
secum peteret Petram in finibus Arabiae sitam, quo in loco
regem adirent, qui precibus Antipatri donisque inflexus
plurimam bellatorum manum Hyrcano adiunxit ut regno
restitueretur, erant fere peditum equitumque quinquaginta
20 milia, a quibus prima pulsus congressione Aristobolus Hie¬
rosolyma confugit, ibi quoque intutus aduersus tantam
hostium multitudinem, quae clausum expugnauisset, nisi
Scaurus ductor Romani exercitus alterius belli occasione,
quod aduersus Tigranen gerebatur, soluisset obsidionem
25 missus a Pompeio, cui recepti Mitridatis ultio grauis belli¬
que in socerum transferendi propositum exarsisset, qua
causa Syriam infestari per Scaurum praeceperat, cum ipse
Tigranen atque Armeniam urgueret. Scauro itaque ad- 2
uenienti Damascum, quam Metellus et Lollius funditus euer-

XIV § 2 cf. BI. I 127—130

1 m**oribus ( mg . I maioribus) B 5 et ubi TZ 6 arabie
Bp.c. arethae a 7' regnum Za.c. cederet HBZV 8 regi] aretae
add.Z 10 conpeteret C reformare TA 14 reparatam a, Vp.c.m2 arethae
C arathe A 15 annuntias Ca.c. 16 patriam C (e in mg.), A 17 anti-
patris Za, Vp.c.m2 21 ibique A intus Z intutus (utus in ras. n\3) C
aduersum A 22 qua T 24 tygranem « 25 metridatis H 26 exarsit

Ta.c.m2,BZaV 28 trigranem B tygranem V armoeniamCF 29 da-
masco Ta.c.m2 damascum (o s. u ut uidetur ) C tollius Ta.c.m2 tullius T
p.c.m2,H

HEGESIPPI QVI DICIT VR

terant, occurrere fratrum legati sibi quibusque Romanae
opis auxilium implorantibus, et quamuis inferior esset uiri-
bus Aristobolus, praeponderauit tamen pecuniae oblatione,
uenditur summa proeliaris certaminis talentis CCC et iusti-
tia postulati pretio pensatur, qua pecunia sibi adnumerata
denuntiat Scaurus Hyrcano regique Arabiae discedere ab
obsidione, aut si permanerent scirent sibi aduersus. Pom¬
peium et Romanos bello certandum, eo terrore obsidio so¬
luta, Aretas Philadelfiam petiit, Scaurus Damascum reuer-
tit. Aristobolus autem uix dudum idoneus propulsando
periculo manum collegit, hostem insequitur et ad Papyro-
nem, id uocabulum loco, VI milia hostium simul et fratrem
Antipatris Fallionem proelio fudit. Hyrcani atque Anti-
patris spes lapsae, quibus fiducia omnis in Arabiae uiri-
bus erat.

XV. Sed ubi Magnus Pompeius obire Syriam coepit
et Damascum aduenit, a Romanis, quorum auxiliis infracti
manibus uictoriam amisere, opem postulant Pompeiumque
adeunt tamquam iusti arbitrum et minime auarum pecu¬
niae. allegationibus itaque, non muneribus ut ante niti coe¬
pere, quoniam integer animus aduersus corruptelam pecu¬
niae laqueis auaritiae non capiebatur et gratuito odisse
poterat fraterno insidiatum honori, et ideo his eum adorsi
querellis, quibus et Aristobolo inuidia fieret, quod indignus
aliena inuaserit, et Hyrcano gratia conciliaretur, cui uel
merito uitae uel aetatis suffragio regnandi ius competeret
adstipulante praesertim matris auctoritate, quae et iudicium
eligendi habuit et ius conferendi, nec Aristobolus diu afuit.

XV § i cf. BI. I 131-132

1 quisque CF sibique ( om . quibus) A, mg. Tm2 romani Tp.c.m2,H
2 inferioribus!? infestior X 4 praelialisl? certaminis. Sponte itaque efc.
(cf.p. 25 l. 24 et Praef.) A 5 postulandi Z postulanti A, Vp.c.m2 7 aduer-
sum TH 9 aretas (h s. I. add.) B areta Z arethas C aretha A filad. THB V
filiad. Z petit Za reuertitur Bp.c.m2 11 colligit T hostes i? pa-
pironem A 13 anthipatris A antipatri Va.c.m2 13—14 pallione (sic)—
antipatris suppi. mg.m2T antipatri H V:Bp.c.m2 lapsa e H V lapsae e Z
16 abire BA,Va.c.m2 17 a] ab ZCV 19 arbitrem Ap.c. 22 gratuitu
Ba.c., Z 25 alienigena (?)Ca.c.m2 26 conperet Ca.c.m3 27 adstipulatae
«, Vp.c.m2 auctoritate om. a, eras. V 28 affuit T, (b s. pr. f) B adfuit H

LIBER I 14, 2—15, 2

quamuis nihil in Magni pectore quod suis artibus condu¬
ceret intueretur, praesumebat tamen de Scauri redemtione
seseque eius iactabat societate, uenit itaque regio ornatu
praeditus et pompae maiore quam solebat stipatus ambitu,

5 ut qui de iustitia diffideret, adquiescendi praeiudicium ex¬
cluderet, spem oboediendi negaret, sed diutius tolerare Ro¬
mani consulis sublimitatem nequiuit, cui mos erat regni ex¬
sorti regibus imperitare, itaque ubi ad urbem uentum est
cui nomen Diopolis, alio concessit Romanae dignitatis
io supercilium dedignatus regni tumore, qua secessione Aristo- 2
boli non mediocris datus offensioni locus usque adeo com¬
moto consule, ut statim arma Romana in Iudaeam conuer-
terentur coniunctis etiam Syriae plerisque auxiliaribus,
quem ubi comperit Aristobolus ad urbem Scythopolim at-
15 que inde Coreas appropinquare, unde erat Iudaeae exor¬
dium possessionis, confugit in Alexandrium castrum muni¬
tum admodum et in monte altissimo situm, quo cognito
iubet eum Pompeius descendere; at ille tamquam herili
praecepto oboedire indecorum existimans periculum potius
20 subeundum quam obtemperandum imperio animi immodicus
arbitrabatur, sed referta populis Romana castra desuper
spectans, simul a suis monitus non lacessendos quorum in
nomen ac potestatem totus prope orbis terrarum concesse¬
rat, descendit, pluribusque usus, quibus regnum sibi iure
25 delatum adstruere contenderat, uel generis debitum necessi¬
tudine uel exercitus iudicio, qui secutus sit ualidiorem,
deseruerit ignauum, uel euentu proelii uel pacti conuen-
tione, ad munitiones reuertit. rursus cum Hyrcanus con¬
sulem adisset, uocatus ad iudicium Aristobolus sese re-
30 praesentauit, sed cum adhuc conperendinari cognitionem

XV § 2 cf. BI. I 133-137
21 cf. Sali. Hist. I 150 M. Tac. Hist. I 53
1 magni in A a.c.m3 peccare T 3 seque Z,Vac. m2 4 prope H,
(mg. AI. pompae maioris) B, ZC, (pesJ.).4,F 6 sed om. Z,Va.c.m2

7 suptilitatem a, Vp.c.m2 mos (s. moris) B 9 diospolisBp.e., a, Vp.c.m2

11 mediocria datura offensionis Va.c.m2 14 schitop. Fscytop.BZF
scithop. C scitop. A 15 choreas C,Ap.c. 16 alexandriam T 18 erili HBZ
AV 22 in om. T 23 prope suppi, mg. B 25 adstr. (s. adicere) Z 27 deseruit
«,Va.c.m2 pacti, ubi consertum (cf. p. 20 1. 12) A 30 sed] ab hac uoce in¬
cipit M*; codicis T lectionem uariam inde ab hoc loco praetermitto, cf.Praef.

HEGESIPPI QVI DICIT VR

uideret in castellum regressus est. medius enim inter spem
et timorem putabat, quod imperiis eius oboediendo ad sui
gratiam Pompeium inflecteret, sed ne iterum ui adigeretur
imperio cedere, in Alexandrium sese recipiebat, nec prae¬
teriit Magnum regis uersutia; iubet eum decedere munitio¬
nibus idque facturum datis ad singulos custodes munitio¬
num litteris sese adstringere. iussis quidem paruit quae
non audebat refellere, protinus tamen Hierosolymitanis
moenibus se abdidit et bellum aduersus Romanos parare
3 occoepit. Pompeius qupque fugientem insequi, clausum
urguere neque parandis belli usibus tempus ullum dare,
dir-exit Magni intentionem de Mitridate nuntius quod morte
bellum finisset; urbs Hiericho in finitimis suis Pompeium
tenebat, cum rei memoratae indicia uenere, locus prope
urbem in quo balsamum gignitur uirgultisque innascitur,
quae acutis lapidibus incidunt pueri agricolarum, perque
eas incisiones distillat humor lacrimis pulcher rorantibus,
inde uir militiae uetus conpositis ordinibus ad uesperum
castra mouit et primo diluculo Hierosolymitanis moenibus
adstitit atque improuisus armatas acies infudit.

XVI. Obstupefactus Aristobolus dispositionis specie,
uirorum robore, militum alacritate, sponte occurrit ueniam
precatum, pecuniam urbem seque offerens, uerbisque in

XV § 3cf. BI. I 138-139. AI. XIV 54 (Plin. H. N. XII 115-118;
Tacit. Hist. V 6) XVI § 1 cf. BI. I 139—140

15 cf. Baeda, De locis sanctis, CSEL XXXIX p. 314, 6—9 18 cf.

Tac. Hist. IV 20

1 reuersusif 4 imperium H alexandriam (m add. m3)M* alexan-
drumHo.c. reiciebat M* 5 eum] enima, Yp.c.m2 6 ad singulis M’. V
a.c.m.2 7 adstring. suppi. m2 V adstringeret B 8 ref. ( s . repellere) B

reppellere V 9 addidit 3/^ aduersos M‘a.c.m3 aduersum HZ,Va.c.ni2
10 ** (s. oc)cepit B coepit C a.c.m2 hoc c(o)epit A, (hoc eras.) V 1 1 pa-
randiilFZa tempus] locum H daret M* 12 direx. scaurus secundum
magni Z mitradate HA mortis M‘ mors belli Z 13 finis sit Z , Va.c.m2
hierico Uf* a c.wi3 iericho H finitissimis a 14 uenirent (s. uenere) B
17 destillat Ba.c. C pulcher M’HB, codd. Baedae pulchre ZCV, (r ex e)A
19 mouetllf *a.c.m3 deluculoUPa.e.wtS 20 improuisis a, Vp.c.ui2 armata
M1 armatus Vo.c.m^ facies M’ faces a effudit H 21 dispositionem M*
speciem M‘a.c.m3 22 uirorum (exciso o)M’ uirumiT roborem A alacrit.
suppi. m2V alacritatem .4 accurrit Hu V 23 praecatus Cp.c. praecaturus A

LIBER I 15, 2—16, 3

mollius suppliciter inflexis mitigauerat indignationem con¬
sulis; sed inrita precatione, quia effectus deerat promissio¬
nis, non solum negatis pecuniis sed etiam urbe excluso Ga¬
binio, qui oblata petitum uenerat, bellum incubuit, namque 2
5 Magnus, adhibitis custodibus Aristobolo, urbis moenia spe¬
culari coepit atque explorare diligentius, quibus in locis
temtaret inruptionem, sed cum et ualida murorum circum¬
spectaret, quod expugnari nequirent, et templum in urbe
haut inferioribus circumdatum munitionibus ut geminum
io esset ingressis periculum et a defensoribus templi et ab his
qui murorum propugnacula tuerentur, haesit animi dubio
sententiaeque incerto per aliquantum temporis, cum subito
intra urbem seditio orta, uolentibus Hyrcani sociis urbe
recipere Pompeium, renitentibus Aristoboli propugnatori-
15 bus: illi portas aperire Magno, isti obserare bellumque in¬
ferre ne regem eriperent, sed pluribus quos terror potentiae 3
Romanae auxerat, cessere inferiores atque in templum se
recepere soluto ponte, qui transitu peruio urbem ac tem¬
plum medius coniunxerat. receptus itaque in urbem est
20 exercitus Romanus, et suis manibus Iudaei aperuere portas
non multo post urbis ac templi expugnatoribus futuris
conpletumque est illud Dauiticum: deus, uenerunt
gentes in hereditatem tuam, polluerunt
templum sanctum tuum, sponte itaque tradidere
25 regalia sua, cessere aulicis. Pisoni claro inter suos uiro et
militiae stipendiis exercitato id negotii commissum, ut
manu ualida aulam regiam ceteraque urbis tuenda existi¬
maret. quod ab eo sollicite curatum, quasi ad ea defen¬
denda potius quam occupanda Romanum exercitum ducta-

XVI § 2 cf. BI. I 141-142 § 3 cf. BI. I 143-144, AI XIV 59

22 Ps. 78, 1

1 mollibus (eras. pr. 1) M *, (s. mollius) B, A mollitis H suplic. C
inflectere M3 2quaa,Fp.r. promissioni ce 3 gauin. ut infra M*BZ,
Va.c.m2 ganibiofl 6 atque] quae M2a.c.m3 7cumom.« etom.M3H
eualida H 8 urbem M* 9 ut om. M‘ 12 sententiaque A 15 illis a,V
p.c.m2 istis aV 16 ** riperent B reciperent Bp.c. 17 auserata sese B
18 recipere A,Va.c.m2 19 in] intra a, Vp.c.m2 24 tuum usque ad ulti¬
mum etc. (cf. p. 27, 1. 16) ordine uitiato A tradere M*H , A a.c. 25 uero M3
a.c.m3

HEGESIPPI QVI DICITVR

4 uerit. ad templi autem inruptionem, quoniam pertinaciter
resistebatur, Iudaeos Magnus parauit, socios uidelicet Hyr¬
cani, ut, si fieri posset, aliena Romani mysteria non pro¬
fanarent, simul ut suis manibus Iudaei fossas replerent, inpio
ministerio et turpi obsequio seruierunt manus eorum
in cophino, mentes in sacrilegio, sed nihil proficiebat
congestio, cum reniterentur e muris Aristoboli fautores et
desuper afferrent impedimentum, inritaque Pompei fuissent
exordia, nisi incurrentibus sacris religionis diebus, quibus
ab omni uacare opere Iudaeos uetus obseruatio foret, im¬
minere suos aggerendis terrarum tumulis imperauisset. sola
enim conserendae manus usurpatione in consuetudinem
uersa etiam sabbato, si tamen inferatur proelium et salutis
extremum petatur periculum, decernendum sibi ferro Iudaei
existimant, reliqua certamina religioni ducunt, iam uallum
excreuerat, iam machinae admotae, repugnabant regii mu¬
rorum altitudine ferociores, nec intermixti proeliis propiore

5 Magni accessu inclinabantur, stupebat Pompeius acres
uirorum animos, muri decorem ac magnitudinem et nus¬
quam remissa officia sacerdotum in medio belli furore tam¬
quam profunda pax esset; nihil deerat sacrificiorum sollem¬
nitati, inter bellatorum iacula mortes caesorum fundebatur
sanguis hostiarum, uictima altaribus imponebatur; ante aram
positi feriebantur, tertius iam mensis anceps adhuc cer¬
tamen tenebat, primus Sylla ortus Cornelio Faustus et duo
centuriones, quorum uni nomen Furio, alteri Fabius erat,
deiecta turre murorum templum inrupere singulis sequenti-

XVI § 4 cf BI. I 145-147 § 5 cf. BI. I 148—149

5 *Ps. 80, 7

1 autem s.l.m2 C interruptionem Cp.c.m2, A 3 al.] s. \ alieni Z
imperia ante misteria dei. M‘ 6 cotino M • mentis M » 7 retinentur M *A

retinerentur HC, (i ex e m2)V 8 auferrent M* pompeio HaV 9 sacrae
A 10 uacaretiW* 11 aggerendi M*C 12 cons. inan.(m<7.Al. conserenda
eminus) B usurpatio B 13 sabbato s.l. A proelio M‘a.c.m3 14 de¬
certandum «, Vp.c.m2 ferrum M * 16 regiae B regia 17 propriori M •

a.c.m.3 20 remissa om. M‘ 22 bellorum M‘ mortis Z 25 silla M ’

cornil. M,a.c.m3 fautus .Aa.c. 26 alter A a.c. fauius M’ZV fabier A
27 eiecta C adiecta A templi a, Vp.c.m2 inrumpere M’Hct,Vp.c.m2

LIBER I 16, 4-17, 2

bus sese cateruis, et circumdantes undique templi interiora
quoscumque reppererant gladiis transuerberabant. caede¬
bantur fugientes, repugnantes alii obtruncabantur, nullus 6
parcendi modus, nec tamen ea saeuitia bellantum obsequia
5 uatum impedita, nudatis gladiis inminebat hostis, illi tamen
sine ulla perturbatione soliti uicem muneris exsequebantur,
nullum intermissum est officii genus, quicquid ad purifica¬
tionis sollemnitatem, quicquid ad cultus sacri obseruantiam
spectare poterat impletum est; tanta cura ministerii, atque
io utinam pro ueritate deuotionis et fidei fuisset, maiore quo¬
que a suis orta pericula, quae sibi ab Hebraeis inuicem in¬
ferebantur, atque intus pugna uehementior et a seditiosis
propius et anceps periculum, a fronte externus hostis, a
tergo lateribusque domesticus urguebat.

15 XVII. Itaque conclusi undique alii se praecipitabant,
alii patriae incendiis exurebantur, sacerdotes tamen usque
ad ultimum in suo munere perseuerabant hortantes se in¬
uicem, ne in posterioribus ponerent officium religionis quam
salutis praesidium, recte secum agi si pietati impenderent.

20 quod deberetur necessitati, pulcherrimumque si in patriae
sinu sepeliri liceret, quid autem iuuaret euadere et super¬
stitem uiuere religioni? praeclarum potius opus muneri pio
commori, quod si quis periculi metu deserat, sacrilegium
est, si quis impleat, sacrificium et piae passionis uictoria.

26 infulati itaque sacerdotes inter suas hostias immolabantur
et amicti sacerdotalibus stolis inter cadauera caesorum humi
iacebant. fusa illic Iudaeorum XII milia, Romanorum pauci
extincti, plures uulnerati. nihil tamen grauius in illa mi- 2
seria ingemuerunt Iudaei quam quod illa abscondita ante

XVI § 6 cf. BI. 1 148 XVII § 1 cf. BI. I 150 § 2 cf. BI. I

152—154

1 kateruis M2 catheruis C circumdantis M* 2 reper. G ced. M2
3 nullius M2p.c.m3 4 tamen— uatum mg. suppi. M 2 7 intermixtum M2

est s.l.tn2A 8 sollempnit. M2 cultum M2 10 et fidei om.M2 11 quae]
quamR ab Heb.] a romanisZ 14 que] quae M2a.c.m3 urgebat M2a.c.m3
urgebantur BZ, qui hoc uerhum ad initium, c. sq. tr. 16 tamen conuen-
tionem etc. (cf.p. 23 1. 25) A 17 proseuerabant A ortantesiRM 18 poneret
M*a.c.m2 19 impedirent M2 23 commoueri C a.c. metu periculi B
25 inter om. M 2 immolabant M2p.c.m3 26 stholis C 28 uulner.] add.
sunt B 29 ingemerunt C a.c.

HEGESIPPI QVI DICITVR

sanctificationum mysteria retecta gentibus ac manifestata
sunt, denique Pompeius curarum istiusmodi declinans
superflua, dum triumpho potius ambusta obiret, sequenti¬
bus se suorum plurimis uidit tabernaculum secundum, quod
soli principi sacerdotum sollemni accessu patebat, atque 5
intro aspexit lucernam et mensam et thymiamateria et ta¬
bulas testamenti superque eas Cherubin, multitudinem aro¬
matum dispersam, et sacrae pecuniae talenta duo milia, in
quibus cum plurimum auri esset, integer tamen ab omni
cupiditate uel ipsa uel etiam si qua sacrorum uasorum in- 10
uenta sunt, intacta seruari praecepit, et sequenti post ex¬
cidium die neocoris iussit mundare templi interiora et
celebrare adsueta sacrificia. Hyrcano quoque principatum
sacerdotii dedit, promta eius opera usus in obsidionis ne¬
cessitate; nam etsi infidus suis, Romanis tamen fidelis ut 15
sua patria expugnaretur — sed puto neminem posse dici
fidelem qui suis fuerit infidus — non perfunctorie itaque
in suo proelio iuuit hostes suorum uel quod extramurani
populi multitudinem adnitentem Aristobolo retraxit ab eius
soeietate. ad omnia tamen, quibus uel praeueniendi Aristo- 20
boli deducendique eius auctoritate f uel conficiendo cele¬
riter bello Pompeius egregius imperator fuit, praeclarum
hoc addidit ut in uictoria modum teneret; denique benigni¬
tate sibi magis quam terrore quos uicerat adsociauit, auc¬
tores tantummodo belli securi percussit, tributum quoque 25
uictis imposuit, statuit ducem Iudaeae, fines determinauit.

3 suis ergo finibus circumscripta Iudaea est. reformauit

XVII § 3 cf. BI. I 155, 157-158

4 sqq. cf. Ilebr. 9, 2—7

1 sanctificationem M' ministeria Ap.c. 2 istimodi Ca.c.m2 3 po¬
titus CF ambo ista Z,Va.c.m2 5 principe M’a.c.m3 principis Z sol-
lempni M‘ accessui Z 6 intus HBZ inspexit a, V p.c.m2 timiamateria
M1 thymiamataria C 7 chyrubin M‘ cherubim et B cerubyn A mul¬
titudine C aromathum Cp.c. 8 dispersaC 10 etiam om. HZ,Va.c.m2
alia A uasorum s. I. B uasorum si qua sacrorum a, Vp.c tr>2 12 neotoriis
C neotheriis (o s.alt. e)A neotoris Fp.c.w.2 mundari M‘HZV templaitf*

15 etsi] et M’ 18 uel ante in {s.l.)B,ZV suo] ipso M‘p.c.m3,BZ, Va.c.mZ
uel om. i/ 21 conficiendi H celeri a, Vp.r. 22 praeclarus M* 23 addidit
s.l.m2M> 26 ducem in M’ terminauit.4 27 iud. circumscr. B circum-
scr. est iud. A

LIBER I 17, 2—18, 1

etiam Gadaram quam Iudaei euerterant rogatus a Demetrio,
qui patriae suae huiusmodi gratiam a patrono poposcerat,
et in hac causa et in pluribus apud Magnum supra liber¬
torum modum usque ad inuidiam excellens. Aristobolum
5 autem cum filiis et socero eius captiuos statuit secum Ro¬
mam deducere, sed unus ex subole regia in itinere lapsus
custodibus domum reuertit; ei nomen Alexandro, aetas
fratre prouectior et sorores duae. Antigonus itaque aeuo
iunior cum feminei sexus germanitate ad urbem deducti,
to Pompeiusque Ciliciam et inde Romam petiuit.

XVIII. At in Syria Scaurus, cui ducis officio praeerat,
receptis urbibus quas Iudaei inuaserant, in mediterraneis
Scythopoli, Ippone, Pella, Samaria, Iamnia, Maresa, Azoto,
Arethusa, maritimis quoque Gaza, Iope, Dora et ea quae
io Stratonis turris olim uocabatur, postea autem Caesarea
nuncupata sub imperio Herodis, qui et ornatum addidit
et nomen mutauit, aduersum Arabas bellum moliebatur.
Iudaeam inter Euphraten et Aegyptum, Syriam quoque
suis reformatam finibus iudicio cohercens, praedandique
20 cupidine, quod potius reor, an proferendi imperii gratia.

summam regni Arabiae Petram inuadere uolens, difficultate
. quidem locorum impeditus, inrumpere nequiuit, plura tamen
uel propinqua urbi uel longe posita deuastauit, quibus in
•locis exercitum eius morantem fames incesserat, ac paene
25 incidisset facinus miserabile, nisi per Antipatrum laboran¬
tibus Romanis Hyrcanus alimoniam ministrauisset, idem-
que de consilio Scauri Aretam monuisset soluere bellum
pecunia, denique trecentis talentis Arabs hoste se exuit,
XVIII cf. BI. I 156—157, 159

1 gazaram Z 2gratiaa 3 plurimis H 4 aristh. A 6 sobole M2
HAV,BZa.c. regia om.M* 7 reuertiturZX 8 fraterilF 9feminaeiC'
sexuilf2 10 -que om. a, Vp.c. HAfjanM'* cui]quiA 12 in om.Vml
mediterraneos a, V p.c.m2 13 schitopoliilf2 ypponeR bella M3a.c.,Z
iamna M2 aresa M2HZ,Va.c.m2 azotho a 14 arethusae M2a.r. gaiaZ
Va.c.m2 iopem (ait. p s. I. add.)A ioppe cet. de scripturis uocis cf. Praef.
doram A doru V dorotea (e s. Z.) et ea om. Z eam aV 17 aduersus M‘a, V
p.c.m2 20 an] ante Ca r. * numquam (an s. num m2) B quam Z per¬
ferendi a, Vp.c.m2 gratiamCF 25 incidisse Ca.c.m2 26 alimonia M*A
27 schauri C aretham Ba 28 arabas a, Vp.c.mZ hosti M3a.c. m2 se
ex.] reexuit C retexuit A

HEGESIPPI QVI DICIT VR

Scaurum redemit; hoc regressionis eius pretium fuit, quae
res Hyrcano cum Romanis firmauerat societatem et profun¬
dae pacis securitatem fouebat, quo in locis hostilibus exer¬
citui Romano opera eius ex indigentia graui frumenti satias
facta auxiliumque praesto fuit.

XIX. Sed ubi Alexander e uinculis Magni elapsus pri¬
mum occulte et per aliquantum temporis manum idoneam
sibi congregans, deinde palam percursare coepit Iudaeam,
exagitari Hyrcanus et rebus suis diffidere, Romanos cura
urguere ne bellum glisceret, quoniam etiam munim reparare
Hierosolymis constituerat, quem Magnus destruxerat, ac
prope aggressus fuerat opus, nisi Gabinius qui Scauro suc¬
cesserat, curatis strenue ceteris, quibus terrorem sui nomi¬
nis sparserat, occurrendum Alexandri temtamentis aesti-
mauisset. nec Alexander refugiendum arbitratus sed decer¬
nere proelio ausus cum decem milibus peditum mille et
quingentis equitibus, etiam castella reparauit, Alexandrium,
Hyrcanium, Macheruntem receptaculo sibi, si res poposcis¬
set, futura uel hostibus impedimento, quoniam et Arabia
non satis fida Romanis proxima erat. Gabinius quo citius
occurreret, Marcum Antonium cum parte exercitus prae¬
misit ut iter hostium impediretur, donec ipse cum toto
agmine aduentaret. Antipater cum electis adueniens et Ma-
lichus et Pitholaus, diuersis Iudaeorum subnixi cateruis,
cum Antonio uires iunxere. quos ubi confertos Alexander
uidit — nam iam et Gabinius aderat — flexit consilium ut
retrorsum cederet, sed cum iam non longe esset ab Hiero-

XIX § 1 cf. BI. I 160—161 § 2 cf. BI. I 162—163

4 sq. cf. Sali. Hist. II 95 M.

1 schaur. C 2 res] in ras. M*m3 fidem add. B, fidam add. a, Vp.c.m2
formauerat M ’ 3 in om. A. 4 ope a, Vp.r. satietas HBZaV 5 fuerat

ZaV letom.H 10 cresceret ZV preparare M* preparari U 12 gauin.
ut infra M2BZ,Va.c.m2 schauro C successit BZCV 15 refugiendus
M2 fugiendum H decertare a, Vp.c.m2 18 macerontem M*H macherun-
tam B macerantem Z,Va.c.m2 maceruntem (h s. I. add.)A,Vp.c.m2 re-
ceptaculum M‘ p.c.m2 si suppi. m2M2,s. l.Cm2 20 quo citius (o ci in
ras.) C 21 mare.] m C partem Ca.c. 23 antipatrus M‘,Ba.c., Z anti-
patris H malicchus M’CV et om. M 2 24 epitholaus M’ pintbolausa.

Vp.c.m2 cath. C citeris (e s.pr. i m3)M‘ 26 adflexit ZV consilio M'

27 ab hierusoli. suppi. m2V

LIBER I 18-20

solymis, coactus manum conserere, uictus aufugit, necatis
ferme tribus milibus suorum, ceteris captis aut dilapsis, uix
Alexandro pauci superfuere ad fugae potius societatem
quam ad rebellandi audaciam, denique pacem a Gabinio 3
5 petens etiam castella, ne quid suspectum haberent, Romanis
tradidit, eo bello egregie Antonii uirtus emicuit, quamuis
ubique praeclarum documentum suae dederit fortitudinis.
Gabinius in quinque conuentus Iudaeam diuisit, ut potesta- 4
tem minueret, ex qua oriebatur potito rerum insolentia,
io Hyrcano pro mansuetudine ingenii eius sacerdotii honor
mansit, totius autem conuentus regionis eius non uni sed
in commune Hierosolymitanis a Gabinio cura impertita,
itemque ceteri conuentus simili modo adtributi, per Gada-
ram et Amathuntem et Hiericho Sepphoritanosque, urbis
15 scilicet potiores, diuisi, quo et singulorum potentiae nihil
relinqueretur et functio regionum non uacillaret, quae pu¬
blicam expectaret sollicitudinem, quod et a Romanis ad
releuandum rebellionis metum et a Iudaeis ad deponendam
inuidiam cum gratia susceptum, quoniam non sub rege sed
20 sub optimatibus degeret Hebraeorum genus ad rei publicae
Romanae similitudinem, in qua non unus imperitaret, sed
per uices optimi quique, quibus sortito magistratus cesserat,
administrabant regni exsortes sed regum arbitri.

XX. Consultum prouide aduersus inquietudinem gentis
25 aestimabatur, sed Aristoboli fuga reditusque in Iudaeam
plurimum turbarum excitauerat, plerisque refluentibus ad
eum, quos amicitiae ueteris gratia sollicitauerat aut res
ultimae, quibus remedium ex discordia publica quaerebatur

XIX § 3 cf. BI. I 167. 165 § 4 cf. BI. I 169-170 XX cf.

BI. I 171—174

1 manu ct consereret M1, {ait. re s. I.) A 5 quit sus Cp.c. 6 egre¬
gie] erigi M* 7 dederet Z:Va.c.m2 fortitudinis dederit « 9 potior BZ

11 remansit a,Vp.c.m2 14 gadoram M 3HBZ 14 a**thuntem (u ex y, ait.
t s.l.m3)M! seff. codd. urbes HBZA 15 potioris M* diuisit a, Vp.c.
m2 16 uacellaret M1a.c.m3,A,Va.c.m2 17 et s.l.A a om. M*Z,s.l.B
Vm2 18 rebellandum ffreuelandumaF rebellationis H a] ad M‘a.c.
m3 19 inuidiam om. H s. I. m2C 20 sub] sq. ras. 4 uel 5 litt. M* 22 per
uices] iudices H quinque H 23 regni] add. quidem in ras. m3 M‘ reg-
num A a.r.,Va.c. m2 25 red. quae M' a.c.m3 26 exciuerat flp.c., CF
28 quib. scii, uiris

HEGESIPPI QVI DICITVR

ima summis miscere cupientibus atque aliae spes lapsae
forent, regressus igitur munitiones aedificare. Alexandrium
reparare occoeperat, quo conperto Gabinius. Sisinnio et
Antonio Seruilioque cum parte exercitus directis, coeptum
opus impediuit. desertis enim munitionibus Aristobolus se
bello parauit. et quia maiore numero quam usu agmen tra¬
hebat, deonerauit inermis populi multitudinem, et sola VIII
milia armatorum coegit adiuncto quoque Pitholao. qui uo-
luntarius ex Hierosolymis cum uiris mille aduenerat. deinde
orto proelio — imminebant enim Romani eius ceruicibus —
aliquamdiu quidem strenue pugnatum, tamen praeualuit
uirtus Romana, caesa Iudaeorum V milia. Aristobolus cum
mille uiris inrupit aciem et in castelli Macheruntis muni¬
menta sese recepit, duo milia alio dilapsa, adorsi tamen
castellum Romani per biduum ferine dilati, quoniam de
ultimo periculo Aristobolus totis uiribus decernebat, sed
nequaquam diutius sustentare potuit: captus cum filio Anti¬
gono. quem pariter fugiens de uinculis secum abduxerat,
ad Gabinium missus et ab eo Romam directi sunt, senatus
Aristobolo in custodiam detruso filios eius ad Bithyniam
dimisit, quod Gabinium ferunt epistulis insinuasse id Aristo-
boli coniugi promissum remunerandae sedulitatis eius gratia
ob traditas sibi munitiones.

XXI. His in Iudaea gestis Gabinius audendum aliquid
ratus in Parthos expeditionem parauit. sed suspecta par¬
tium Ptolomaei regis reuocauerunt profectum, nam ab
Euphrate in Aegyptum Gabinius iter conuertit. usus ne-

XXI § l cf. BI. 175—178

1 cf. Horat Carm. I 34. 12

1 submiscere s. I. m3M * summiscere .nne summis HCV.A a.c.tn3
2 igitur] Aristobolus add. editi, alexandriam M‘Za.c. 3 occeperat M’B
4F **coeperat H acceperat Z 4 direptis AP 5 enim— maiore om. A
6 qui in ras. m. 2M* 8 phitholao B pytholao C pyctolao A 9 ex om. H

mille uiris B 13 mach erantis Af* macerantis H castellum acheruntis A
munimentis# 14aliaBpc. dilapsa (di s. 1.) Z 15 romani castellum A
16 uisceribusi? decertabat a.Vp.c.m2 19 missi B dimissi (mg. directi
m3M 20retrusoff eius s. Z. tn3A bithiniam (pr. i tn ros.: t add. m3)
Af' bythiniam (ni s.l.)C 21 epistolis Af' 22 sedutilitatis C 25 parthos
(ar tn ras., o ex u m 3) M * 26 reuocauerunt (runt »n ras. m3) Af* 27 eu-

fraten Af1 euphraten C

LIBER I 20—21, 3

cessariis ad omnia ministeriis Antipatri et Hyrcani, sed
Hyrcani per Antipatrum, qui pecunia frumento armis auxi¬
liis quoque exercitum iuuere; ac maxime congressiones
circa Pelusium, nisi gnaris locorum et totius belli generis
5 Iudaeis omnia procurantibus, Gabinium facile deterruissent,
sed rursus morante exercitu Alexander Aristoboli in Syriam
sese alteram uelut in uacuam prouinciam demergere molie¬
batur, nisi rumoribus excitus Gabinius reditum maturauisset
praemissoque Antipatro reuocasset plurimos Iudaeorum ab
10 Alexandri societate, quorum multitudine fretus parabat om¬
nes quos in regione offenderat Romanos exitio dare, deni¬
que, dilapsis licet Iudaeorum plerisque per Antipatri con-
uentionem, audaciam tamen non deposuerat, proeliumque
adorsus in XXX milibus uirum circa Itabirium montem,
ia fusis decem milibus, aufugit, reliquorum dispersione bellum
confectum. Gabinius compositis ad arbitrium Antipatris
rei publicae Hierosolymitanae negotiis inde profectus, Na¬
bathaeos proelio subegit Mitridatemque et Orsanen fugien¬
tes de Perside occulte remisit, palam tamen militibus inti-
20 mauit fuga lapsos, successit Gabinio Crassus et profecturus 2
ad Parthicum bellum omne quod erat Hierosolymis in templo
aurum abstulit et praeterea duo milia talenta detrahi iussit,
quae Pompeius intacta reliquerat, nec longum laetatus ubi
transmisit Euphraten, exercitum amisit et ipse extinctus est.

25 eo successu Parthi elatiores transeundum in Syriam credi- 3
XXI § 2 cf. BI. I 179 § 3 cf. BI. I 180

4 cf. Tacit. Hist. V 6

1 antipatris a, Vp.c.m2 2 antipatrem A 3 excitum Ca.c.m2 iuueret
(b s. ait. u m2 ) M * iuuare B iuuaret Z iuuerunt a, Vp.c. m2 congressionis
M‘,Za.c.,aV 4 pilusium3P nisi om. a,exp.V ignarus Va.c.m2 ignaris Z
a,Vp.c.m2 belli om.M* bellici a, V p.c.m2 6 Arist.] add. filiusB 7 al¬
teram om.Z alterum a inmergere HBZaV 8 exercitus M* A 11 offen-
deretZa.c. daretJtf’ 12 antipatris A V 13 tamens. I. m3A 14 in exp.;
i.etB uiToi\imM,p.c.m2,BZa,Vp.c. itabyrium flRXFithabyerium C
ithabierium A 15 fusis] add. cum M2HB 16 antipatri HBZ, V a.c.m2
17 rei pubi. om. M’ rebus publicis s. I. M*m2 nabateos M' 18 mithi-
dant. M‘ mitridant. A a.r. mithrid. ZV arsanen M‘ ursanen H orfanen Z
tigranen B 18 fugientis M*a.c.m2 20 lapsus M‘a.c.m3,Va.c.m2
22 retrahi H 23 ne a laetatus om. a, add. mg. m3C 25 laetiores, mg.
AI. elatiores B

LIVI. Hegesippus. (Ussani.)

HEGESIPPI QVI DIC1TVK

derunt, quos strenue insidiis excepit Cassius et commissae
sibi prouineiae finibus reppulit, non sine graui detrimento
hostium, cum effuse uenientes, quod neminem sibi obsistere
ausurum arbitrarentur, locis praeuentos angustioribus occu-
pauisset. denique fusis suorum pluribus bellum deseruere. 5
Cassius repulso hoste securus prouineiae in Iudaeam inruit
et Tarichaeis deletis XXX milia Iudaeorum in seruitutem uen-
didit. Pitholaum quoque suspectum doli, quo partes Aristo-
boli fulciret, iugulari iussit. neque expers consilii eius Anti¬
pater fuit, ut aemulum potentiae quam maxime excluderet, le

XXII. Is cognouit uxorem cui nomen Cypris splendi¬
dissimo inter Arabiae feminas loco ortam atque ex ea susce¬
pit liberos 1III sexus uirilis et unam feminam, uiris huius-
modi uocabula, primus Phasaelus, sequens Herodes uocati,
tertius Iosephus, quartus Feroras, et Salome filia, eaque 15
causa uir egregie factus ad emerendam muneribus atque
amicitia societatem potentium, gratiam prae ceteris sibi
regis Arabum conciliauerat, quia de locis Arabiae uxoris
acceptae praetendebat necessitudinem, denique aduersus
Aristobolum decernere proelio parans filios suos praedicto 20
Arabum regi quasi mutuae caritatis pignora direxit, quos
ille quasi depositum inuiolabile susceptos eo cultu quo libe¬
ros domi habuit et postea repetitos patri reddidit, sed cum
Aristobolus bello superatus in uinculis haberetur, Alexander
filius eius cum secundum conuentiones pacis, quibus eum 26
Cassius ad Euphraten rediturus deuinxerat, proelio uacaret,

XXII § 1 cf. BI. 181 § 2 cf. BI. I 182-184

23 cf. Sali. Iug. 5, 7

1 casiua (add. tert. s s.l.)A 3 uenientem M‘ quo M’B 7 tha-
richeisTlf*/? tharichaeis C thariceis.4 8 phitholaum M’ pytholaum C
pythalaum.4 9 iugulareSL antipater om.M’ quam] que in ras M*
m3 11 uxorem] add. suam A agryppisX 12 arabie (rabie in ras. m3)G
locum orto M*a c.m3 suscipit M*a.c.m3 14 fisaelus M*Z,Va.c.m2 tisae-
lis H fasaelus B, Vp.c.m2 phaselus a uocitati H Herodes] de scripturis
uocis cf. Praef. 15 salomae M2C 17 amicitiae libri societate potentiam B
p.c 18 quia-necessitudinem om. H 20 decertare a, Vp.c.m2 praedicto—
regi] eidem «, Vp.c.m2 21 karit.ilf1 22 deposito M’ quos^W* 24 te¬
neretur A 25 cum om.a 26 reditus Ca.c.m2 diuinx. M*u.c.m3 uocaret
M,a,Vp.c.m2

LIBER I 21, 3—22, 3

confinia Persidis haut ullo suscepta Parthorum transitu in¬
festarentur et blandae tranquillitatis species Orientis in
partibus humanas leuaret sollicitudines, Caesar e trans¬
alpinis regionibus Galliarum Italiae sese infundens Pom-
5 peium senatumque ultra Ionium mare expulit. Italia ex¬
clusus Emathiam Magnus petiit eoque diuersis ex locis Ro¬
mana iussit agmina sequi, quod ibi bellum pararet, quibus
intentus gerendis Aristobolum Romae uinctum reliquerat,
eum Caesar, qui inter urbem Romam atque Pompeium me-
io dius erat, quoniam de Flaminia in Appiam compendiariis
tramitibus Magnum sequebatur, ut uel ipsum exciperet
uel interciperet eius exercitum, uinclis leuatum, tributis
etiam militaribus numeris, in Syriam direxit, ut Iudaeam
sibi adiungeret Pompeiumque a tergo urgueret, sed in
iB exordio temtamentorum, ubi ad locum peruenit, ueneno in¬
teremtus infectum negotium reliquit, opinio mortis eius
Pompei fautoribus adscribebatur. ita lusae sunt disposi¬
tiones Caesaris et destitutae Aristoboli cupiditates noua
quadam mutationum uarietate, ut tutior fuerit exui inter
ao hostes, in uinculis captiuus, quam inter suos ciues dominus
in cubiculo, rex in conuiuio. quo comperto Pompeius, quod 3
Aristobolus in Iudaea recidiua sibi bella reparare temta-
uerit, etiam filium eius Alexandrum iugulari iussit suspec¬
tum nimis partes Caesarianas. Scipioni mandat, is oboe-
i5 diens pro tribunali statuit reum, ut species iudicii praeten¬
deretur accusatoribus quoque adhibitis atque in eum qui
Romanam rem publicam armis inquietasset sententia pro-

XXII § 3 cf. BI. I 185

1 aut M2 suspecta BZV 2 specie a,Vp.c.m2 3 et (x s. t m2)M2
6 imathiam (h s. I. rn3) M 2 aemathiam G petit HBZCV 8 Ari-
stob.] quem add. B quem magnus add. Z 10 flaminea Z flamminia V
apiam H apamiam a 12 uel intercip. om. A uinculis ZaV tribus H
13 numeris om. M2 16 inf.] interfectus A inperfectum M2p.c.m3,BZV
17 adscribatur H elusae A 22 iudaeam M20 recidiba M2a.c.m3 repa¬
raret M2 parare H praeparare Z temt.] parauerit M 2 temptauerat
BZAV temtauerat G 24 ni*** (mis s. I.) G scipio gnei (e s. I.) B,GV
scipio magni Z spici ognei (s. I. scipio gnei) A mandatis uno uerbo (i
ex a m3) M2 mandauit his H Scipio Gnei mandatis editores 26 in]
ad M2 eum (e in ras. 3 litt. m2) G

HEGESIPPI QVI DICITVR

lata, uti pro iuris potius auctoritate quam pro exsecutione
praecepti, more quo duces hostium, conuictus rebellionis
securi percussus aestimaretur.

XXIII. Cognita utriusque nece Ptolomaeus, qui susce¬
perat f Aristoboli germanos et uxorem Alexandriam, Philip- 5
piona filium suum in urbem Ascalonam direxit, memoratos
accersiturum. ille adueniens suscepit Antigonum atque eius
sorores ut ad patrem deduceret; usu et consuetudine amoris
igniculus obrepsit adulescenti ignoscendus profecto, si sci¬
rent tyranni ignoscere, atque alteram de sororibus accepit 10
sibi in coniugii societatem, non tulit hoc Ptolomaeus pater
et occiso filio nurum propriam sibi iunxit morum egregius
censor, qui inexoratam damnaret in filio coniunctionem, ut
ipse se parricidio et incesto contaminaret. Pompeio inter¬
fecto, qui dum arma Caesaris fugit spadoni Aegyptio caput 15
suum amputandum praebuit, conuersae res. praebuit tamen
ea patientia caput, qua tantorum populorum aliquotiens
uictorem decebat, ut in illa uicti sorte exulis condicionem
conspiciens, humanarum ludibrium uarietatum, gladio cerui-
cem offerret, ab eo cui regnum dederat pro gratia mortem 20
recepturus, post cuius necem mutatio facta plerisque ex
familiaribus Magni amicitiam Caesaris expetentibus praeci-
pueque Antipatro incredibilem in modum praedito ad om¬
nium quos affectaret amicitiam, omnibus enim necessariae
opes et maxime in proeliorum apparatibus, ubi ex inimicis 25
atque aduersariis saepenumero cariores efficiuntur.

1 ut Zn 2 quo om. B ducis H,Bp.c conuinctus M 2 rebel¬
liones M2 a.c.m3,H 4 ptolome. semper M 2 5 Aristoboli— Alexandriam]

locus turbatus: fort. Alexandri germanos et uxorem Aristoboli filip-
pona M* filippiona B philippionam A 6 suum suppi, mg. C ascolo-
nam A 7 arcessiturum M2a.c.m3 suscipit M2a.c.m3 Antigonum
om. M2 9 obserpit (obrepsit mg. vi3) A ignoscendos M2,Va.c.m2
ignoscendum B profectui M 2 si om. M 2 10 ignoscere s. I. m3 A
11 in s. I. m2 C hoc om. a 12 sed BZAV iuniunxit Ca.c. adiunxit A
14 se s. I. C, om. A sese M’p.c.m2,H incestu A 16 tamen] add.
cum Z 18 ut s. I. m2 M2 in om. H exulisque B condicione HBV
19 conspiceres Z despiciens HBp.c.,a dispiciens V human.] rerum hu-
man. BZ lud.] add. et BZ uarietatem BZ , Va.c.m2 20 gratiam Ca.c.

21 mutuis Ca.c. 23 omnes BZ,Va.c.m2 24 quorum BZ enim om. Z
25 apparentibus M2a.c.m3 necessitatibus a,Vp.c.m2 26 atque] add.

LIBER I 22, 3—24, 2

XXIV. Etenim quia Ptolomaeus Aegypti rex lidem
laeserat, ab ipso Caesare bellis grauissimis premebatur.
Pergamenus Mitridates cum omni manu quam secum dedu¬
xerat, Pelusiacis repulsus obstaculis, in urbe Ascalone rese-
5 derat desperato transitu et conatu irrito, nec se iam com¬
mittere bello audebat locis iniquioribus et inpar uiribus.
cui Antipater Arabas primo in auxilium adsciuit, deinde
III milia Iudaeorum ualida manu et munita armis secum
perduxit, commouit etiam Syriae potentes in adiumentum
io ipsius, Ptolomaeum qui habitaret in Libano et Iamblicum
et Ptolomaeum alterum, quorum freti societate etiam alii
populi ad bellum accensi sunt, quibus adiunctis uiribus
fretus Mitridates Pelusium accessit et, cum transitu prohi¬
beretur, obsidionem adorsus est. quo loci Antipater prae¬
is clarum militiae documentum dedit, siquidem resistentibus
oppidanis, cum summa ui utrimque decerneretur, primus
cum suis dirupta murorum parte, in qua ipse proeliabatur,
urbem inrupit eamque cepit, nec tamen hic finis laboris
adiumentique, sed etiam cum introrsum exercitus pergeret,
20 et circa eam quae appellatur Oniae regio Iudae Aegyptii
uellent resistere, quo intercluderent iter, rursus Antipater
non solum remouit proelium sed etiam ad exercitum iuuan-
dum, quae necessaria forent usui humanitatis, ab ipsis qui
arma contra parauerant ministrari effecit, unde Memphitae

XXIII § 1 cf. BI. I 185—186 § 2 cf. BI. I 187 XXIV § 1 cf.
BI. I 187—189 § 2 cf. BI. I 190-192

ex C, Vm2 caritiores (exp. ti) M 2 3 pergaminus HZ pergamenis Aa.c.
mithridates HBV mitradates A duxerat Ba.c. 4 urbem M2a.r.
asscalone (as in ras. m3) M2 5 desperato (o ex a uel u m3 ) M 2 de-
speratoque BZ se iam se B iam se HCV,Bp.r. se s. I. m3 A 7 pri¬
mum A 9 in] et M2 10 ipsius] et add. M2 Ptol.] pomeuum « pom-
peium Vp.c.in2 habitabat A iambliccum B iampublicum Ap.c.m3
11 quorum alterum a fretis C 12 accensi sunt ad bell. A 13 fretis M2
mitridatis M2a.c.m3 mithridates BV pilus. M2a.c.m3 14 est om. HCV,
s.l.B loco B 16 oppidaneis M2HaV decertaretur a, Vp.c.m2 17 di¬
rupta om. M2 18 eamque] ui add a,Vm2 19 introrsus aV 20 appel¬
labatur a ohiae H iudeae BV,Cp.c. iudeis Z aegypti C 22 proelio
M2a.c.m3 23 usus a,Vp.c.m2 24 contra arma H efficet M‘a.c.m3
fecit Z unde (u in ras. m3) M2 memfit. M2BZ memphyt, «

HEGESIPPI QVI DICIT VR

quoque animos a proelio reuocauerunt et se Mitridatis so¬
cietati nolentes dedere, qui praetergressus suspectiora, cum
reliquis Aegyptiis conserendum ratus, liberioribus quidem
locis sed ualidioribus uiris regionis ipsius, cuius incolatus
Iudaeorum exercitus appellabatur, strenue decertauit adeo *
ut praerupto sese periculo daret ac paene extinctus foret,
nisi Antipater uidens totum in quo Mitridates erat dextrum
cornu ab hoste urgueri, et alia quoque parte includi flumine,
nec ullum effugium uiris, inruisset a cornu sinistro super
eos qui Mitridatem cedentem persequebantur; quos eo usque 10
insectatus est, donec omnis hostium populus extingueretur.
eo proelio LXXX solos Antipater uiros de suis amisit, supra
octingentos Mitridates, ita ut ipse praeter spem euaserit.
atque haec uno momento clades secuta. Antipater multis
uulneribus corpore exceptis egregium uirtutis suae testimo- i&
nium apud Caesarem inuenit, Mitridate praesertim non
solum suae absolutionis interprete sed etiam fortitudinis
3 praedicatore, quibus egregie Caesar delectatus in honore
Antipatrum, ut oportebat, inter amicos recepit, deinde ubi
ea quae in Aegypto constituenda forent disposuit atque in 20
Syriam processit, Romanae eum rei publicae honoribus ad-
fectat, ateliam quoque contulit ceteraque ut probato sibi
uiro gratiae suae pignora impertiuit. Hyrcano etiam sum¬
mum sacerdotium de sententia Antipatri uolens firmauit.

XXV. Antigonus quoque in Syria Caesari occurrit, et 25
quem uel patris deflere aerumnam conuenerat, ueneno per

XXIV § 3 cf. BI. I 193—194, AI. XIV 137 XXV § 1 cf. BI. I
195—196

1 mitridates (-is m 3) Ma mithraditis H mithridatis B mitridati «

6 daret periculo Z periculo s. I. m2 C 7 mitridatis M’ mithridatis H
mithridates B dexteruin HZ dextra Vp.c.m2 8 cornu a cohorte BZ,
Va.c.m2 et] ex HBZV, om. a cl*udi M‘ 9 uiris] add. nisi « 10 eos

M*a.r. 11 est] sit <x,Vp.c.m2 12 oetomilia Aa.c. supra] add. dictus Z
super V 13 midridates M * 17 interpretem « 18 praedictarem M*prae-

dicatorem M*p.c.m3,a honorem BZ,Va.c.m2 19 antipater M*
antipatrem A ut] quo a,Vp.c.in2 21 adfecit (dei.; s. i. praefecit) B,
ZaV 22 teltam (te in ras. m3) M * eliam U talentum (in mg. AI. athe-
lium) B tanta Z ad italiam a,Vm2 in ras. 23 pignera Bp.c.,A 24 anti-
patris Za,Vp.c.m2 25 caesaria occupauit Va.c. 26 delere M’

LIBER I 24, 2—25, 2

amicos Pompei interfecti, uel supplicium germani, quem
Scipio summa crudelitate tamquam reum securi percusserat,
inuidiae magis quam doloris partes exsequebatur, ut Hyr¬
canum et Antipatrum incubare alienis, quae sibi et fratri-
5 bus suis per scelus erepta forent, questu grauissimo coacer-
uaret, extorrem se factum habitationis paternae, terram in
qua sit natus negari sibi, tamen suas iniurias tolerabiliores
uideri, multo acerbiores illas quibus tota gens populi Iudaeo-
rum ab Hyrcano et Antipatro afficeretur, eosque de bene
io gestis in Aegypto rebus uindicare gratiam, cum illud Mitri-
datis iuuandi munus non ex insita in Caesarem beniuolentia
sedulitas ulla detulerit, sed ex Pompeianae conscientia so¬
cietatis formido extorserit, ut esset offensioni obtentui,
aduersus ea Antipater nOn uerborum referens uicem sed
15 rerum adsertionem scidit uestem et nudus indumentorum,
plenus uulnerum diloricato amictu offerens oculis circum¬
stantium spectatae indicia uirtutis: en‘ inquit, ‘maliuolen-
tiae meae in Caesarem testimonia defendant reum, quae
tamquam lumina animi micant, has ego cicatrices tibi, Cae-
20 sar, uoluntatis internae obsides tribuo, haec ego fidei meae
depono pignora et inscriptos cordis apices gero, si ciuibus
non creditur, hostes interrogentur pro quo uulnera illa
susceperim, quid in me aliud nisi fidem quam tibi deferrem
persequebantur? at obiectat mihi Pompei gratiam; fateor,
25 Caesar, me non homini sed nomini Romano amicum fuisse
idque studuisse egregie, ut uestrae rei publicae mea officia

XXV § 2 cf. BI. I 197—198

21 cf. Rom. 2, 15

2 percusserit a,Vp.c.m2 3 inuidiam M2 sequebatur A 4 in¬
culcare (ait. c s. I.) A siuis M2a.c.m3 5 quaestu a coacerb.
M’HZV,Ba.c. coaceruabat a)Vp.cm2, add. et M2, (s. I.) B 11 sita H,
Ba.c. 12 sed utilitas ( exp . ti) detul. ulla et pomp. consocietatis A con¬
scientiae V 13 offensionis B obtentus M2BZ 16 uulneribus II
luricato M2 dilubricato H amicto M2 a.c.m3,Aa.c. off.] ostendit a,
Vp.c.mS 17 maleuolentiae M2a.c.m3 20 ergo M2a.r. fide M2a.c.
21 scribtos C scriptos A,Vp.c.m2 cordi editt si ui uicibus M2a.c.m3,H
si his uulneribus uel ciuibus B 22 hostis a interrogetur « rogentur H
23 susciperim M2AV susciperem Z 24 obiectu Cm2 in ras. obiec-
tam A 25 non] add. ob exp. A

HEGESIPPI QVI DICITVR

impenderentur, militaui itaque non uni sed omnibus; fuerit
mihi carus Pompeius, sed ante mihi ille coepit amicus esse
quam Caesari esset inimicus, tuus ille gener erat et tu socer
illius, cum esset in partibus Iudaeae, iuui ut Romanum im¬
peratorem, non tamen ea pro illo quae pro te excepi uul- 5
nera. tibi impendi uades mortis et ictus telorum hostilium,
quid mirum autem, si captiuus uulnerum decus nescit et
fugitiuus fides quid sit ignorat? quid autem perpetuus ho¬
stis obiciat mihi nisi uestram amicitiam? mirum sane uide-
tur quod accusatum quemquam Romanos adeat Antigonus, 10
quos bello soleat incessere, atque apud eos exutum se im¬
perio queratur, cuius usum ac negotium non ad sui poten¬
tiam nec ad insigne domesticum sed ad lacessenda arma
Romana et ulciscenda patris germanique exitia desidera-
uerit; ingratus salutis, tribunal Romanum non timeat sed 15
audeat ultro incessere, cum sciat istic rebellionis suae con-
S sortem poenas luisse4, ubi Antipater finem dicendi fecit,
Caesar pronuntiat dignum magis sacerdotio Hyrcanum ui-
deri, Antipatro autem detulit potestatis electionem, tum
ille eundem arbitrum honoris et moderatorem expetens at- 20
que in eo qui honorem daret ponens mensuram honoris,
astute satis et uerecundiae decus rettulit et incrementum
potentiae, totius enim Iudaeae procurator factus est. sane
poposcit, ut muros Iudaeae qui bello diruti fuerant exaedifi¬
caret, tantumque negotium datae fidei securus et postu- 25
lauit et impetrauit. eaque, ut moris erat Romanis impera¬
toribus, arbitrio Caesaris in Capitolio scripta sunt, quae
insignia honoris Antipatro conferenda Caesar aestimauisset,
ut et suae iustitiae et meritorum uiri posteritatis quoque
4 cognitioni indicia extarent. prosecutus autem Caesarem 30

XXV § 3 cf. BI. I 199-200 § 4 cf. BI. I 201-204

2 pompegius M* esset s. I : m3 A 4 iudae Ca c. 5 excepi mg.
m3 A 6 telorum] add. excepi M*HBZV 14 desiderauit M*a.e.m2
15 saluti M‘ZC 15 sed] add. etiam HBZV 16 stic HC 21 eum Z
22 uerecnnde HB detulit M* tulit B 24 dirupti a reaedificaret
Bp.c.,Z 25 et om. Z, a expostulauit Za 26 imperauit M*a.c.m3
ea quae M‘G,Aa.c. erat] est H 27 sint Cp.c. 29 ut s. I. Hpr. et
om. Z 30 condicioni (eras, bus) M’,Z

LIBER I 25, 2—26, 1

Antipater ex Syria in Iudaeam flexit iter et primo quem
Pompeius destruxerat murum in ueterem statum reformauit.
deinde tumultus repressit conueniens singulos affectu pa¬
rentis, nunc mollioribus monitis, nunc minis ut quae pacis
5 essent potius quam belli sequenda arbitrarentur neue ex¬
asperarent animum regis, qui si inoffensus maneret, ciuem
praestaret, si commoueretur, tyrannum exhiberet, etsi
mitis esset natura Hyrcanus, cauerent tamen ne eum con¬
tumelia exacerbarent; sibi quoque studium esse ut in me¬
to dium consuleret pro sollicitudine pia, non pro potestate, sed
si nouare aliqua temtarent, uindicandi animum sibi non de-
futurum. Romanorum que amicitiam potius quam domina¬
tionem experirentur, cui enim dubium fore ex amicis in
arma erupturos, si eum cui regnum ipsi firmauerant cogno-
15 uissent regno exutum? simul quia lenitudine ingenii tar¬
diorem Hyrcanum nouerat ad exsequendas publicorum mu¬
nerum necessitates, filiis suis diuidendam tuendae regionis
curam putauit, quod ille inpar tantae moli imperioque esset.
Phasaelum itaque seniorem ex liberis praesulem Hieroso-
20 lymis et ducem militiae constituit. Herodem quoque mino¬
rem natu atque admodum adulescentem pari honore Gali¬
laeae praefecit, qui ubi potestatem adeptus est, natura
acrior ad obeunda negotia statim ingenio suo materiam
inuenit.

25 XXVI. Laborabat enim Syria Ezechiae latronis incur¬
sionibus, quibus ille praedatoriae manus princeps totam in¬
festabat prouinciam atque omnibus locis infensus aderat,
quem correptum iugulari iussit multosque praedonum

XXVI § 1 cf. BI. I 204—207

6 inoffensum M3a.c.m3,H 8 natura s. I. m3 M3 hyrcanum
M3a.c.m3 nec (c in ras.) C contumeliam M‘a.r. 9 exaceruarent C
10 ait. pro om.Z 11 uind.] add. aliquid eras. M3 sibi animum B 13 foret
(t in ras. m3) M3,BZa,Vp.c.m2 14 ipsi om. M3, s. I. B 15 lenitate
(s. I lenitudine) B lentitudine aV tardiore M3 17 filiis suis om. M3
re**gionis B 19 phaselum M3p.c.m3 faselum HZaV fase*lum B prae-
solem M3a.c.m3 21 natum M3 parili Cp.c. galile M3 galilae C
22 ubi] ut H 25 etzechiae M3a.r. ezaecie H ezetiae Va.c.m2 incursi¬
bus a 26 manui B 27 infestus (s. 1 infensus) B erat B

HEGESIPPI QVI DICIT VR

interemit, quod et maximam uirtutis gloriam peperit et
uberem apud Syros gratiam, unde in urbibus ac uicis ca¬
nentium uocibus celebrabatur, quasi qui pacem et quietem
publicam multo post tempore reformauisset. excitabat hic
sermo secundo plebis rumore aemulationem piam laudis
fraternae, ut Phasaelus iuniorem natu, quem adaequare uir-
tute non poterat, adaequaret mentis benignitate, adlectis
in primorum locum beniuolentia praestantioribus, qui seue-
ritatem temperarent gratia, unde maximus honos Antipatro
quasi parenti publico deferebatur, ipse tamen nihil de beni¬
uolentia ac fide mutauit, qua obseruare Hyrcanum solitus

2 erat, sed difficile est in prosperis inuidia carere, denique
primo tacitus Hyrcanus ad iuuenum laudes uellicabatur,
uehementius tamen eum quae praeclare gesta in Herodis
operibus ferebantur exasperabant, quem ultra leges Iudaeo-
rum et priuati modum progressum uidebat, ut omnem sibi
cum fratre ac patre uindicaret potentiam regemque exue¬
rent omni honore, cui nihil praeter nomen resedisset, quod
uacuum potestatis inanem speciem praeferret, denique in¬
consulto eo plurimos neci datos ac sine mandatis regalibus
interfectos, quos lex patrum perire non sineret, unde opor¬
tere Herodem in causam uocari plerique aiebant, ut ratio¬
nem daret, qua gratia uiolauerit legem, quae inauditos
uetaret exitio dari; debere adsurgere Hyrcanum uel hinc
experiri, utrum regem an priuatum sese Herodes gerat, qui
uocatus in iudicium nisi adesset, manifestum fore quo tanta

3 eius insolentia adspirauisset. his atque huiusmodi regiorum

XXVI § 2 cf. BI. I 208-209 § 3 cf. BI. I 210—211 (205)

1 pepererit Ca.c. 2 unde om. M2 3 qui quasi B 4 formaret M2
formauisset A 5 secundum Bp.c. rumorem B 6 fasel. M2HZAV
fase*lus B phaselus C; scripturarum inconstantiam non amplius adnotabo
uirtutum M2a.c.m3 8 seuera (s. I seueritatem) B 9 unde] et add. B
unus H honor BZAV 10 beniuolentiae fide M2 13 bellicabatur HB
uilicabat (s. bellicabatur) Z 16 uidebant BZaV 17 uindicare Ca.c.m2
18 resederat a quo M2 21 quod M2,Ca.c.m2 siniret M2a.c.m3 opor¬
teret M2 22 causa ZV plerique aiebant om. a adiebant M‘a.r. age¬
bantur H agebant Va.c.m2 24 deberet M2a.r. hic Ha,Vp.c.m2
26 iudicio M’ quod M 2 qua H 27 hisque huiusm. H eiusmodi (eius
s. I . m2) C,A

LIBER I 26, 1—4

satellitum sermonibus Hyrcanus per inuidiam paulatim ac¬
cendebatur, qui propiorem ignauiae pudorem increpitabant,
quod regalium negotiorum iure decesserit, transfusa in Anti¬
patrum et liberos eius potestate, quos dominos constituerit
5 licentia sibi regnandi inminuta. quibus excitus statuit He¬
rodem iudicio suo non defore, purgaturum quae aduersum
legem usurpata obiectarentur. Herodes tamenetsi in iudi-
cium se uocatum indignaretur, tamen uel patris monitis uel
consilio placidiore aduentabat praeoccupatis Galilaeae mu-
io nitionibus, sed tamen neque inuidioso agmine ut bellum
minari uideretur, nec iterum intuto praesidio ut salutem
proderet, fultus quoque Sexti Caesaris erat adspirante sibi
gratia, qui metuens ne quid iuueni insidiarum inrogaretur
praescripserat Hyrcano mandatis seuerioribus, a iudicii
15 grauioris periculo temperandum putaret, unde magis abso¬
lutionem iudicii Sexto detulit quam uoluntati, quamuis
Hyrcanus, etsi insimulantibus cesserat ut eum in causam
uocaret, uolens tamen absoluerit, quoniam seruare Herodem
quam persequi malebat, sed ille iuuenili calore iniuriam 4
20 dolens, absolutionis ingratus perrexit ad Sextum proposito
studio, ut si iterum uocaretur non oboediret, deditque ob¬
trectantibus insimulandi locum, quamuis Hyrcanus non ad-
surgeret ad ultionem, cum uideret superiorem, recordatione
tamen iniuriae, quae retractando alitur, excitus Herodes
25 congregato exercitu petebat Hierosolyma, ut solueret om¬
nem Hyrcani potestatem, ac paene effecerat, nisi a fratre
infractus et patre impetus eius consenuisset rogantibus, ut
insurrexisse satis putaret et minitatione uindictae modum
poneret, abstineret tamen ab imperatoris exitio, sub quo non

XXVI § 4 cf. BI. I 212, 214—215

2 propriorem BV,Cp.c.m2 propriore ( exp . ait. r) A pudore HA
3 regaliorum M‘a.c.m.3 discessere H 4 liberos] filios B 5 heroden C
7 leges HBZa,Vp.c.m2 8 indigna*retur M 1 12 perderet Z 14 seriori¬

bus M*H senior, (s. I serioribus) B sermonibus Z ut ante a et se s. I. post
a add. B 16 iudiciis a 17 stimulantibus Z cesserit Z 18 tamen]
tum V abeolueret H heroden M*a.c.m3 19 mallebat C,BAa.c. iuue-
nali HBaV 23 ultionis M*a.c.m3 recordationem M‘ a.r.,CV,Aa.c.m2
24 tractando Z excitatus M‘a.r. 28 minationem M3 ministrationis H
29 imponeret A tamen om. H

HEGESIPPI QVI DICITVR

mediocrem adsecutus foret gratiam, ut tantam potestatem
adipisceretur, laesum quidem uideri quod in iudicium uoca-
tus sit, sed rursus affectum gratia quod absolutus, durum
nimis si iniuriam persequatur et pro salute ingratus sit.
dubium deinde ancipitemque esse bellorum euentum, gra-
uem quoque inuidiae sarcinam, cum imperatori suo arma
inferat et ei, qui paterno eum affectu fouerit, saepius iuue-
rit, numquam laeserit, nisi cum malis consiliariis usus um¬
bram ei excitauerit iniquitatis, qua se laesum arbitraretur.

XXVII. His et talibus fregere iuuenilem impetum bel¬
lumque intestinum a Iudaea remotum, sed Romanorum in¬
ternecioni transfusum atque in eos uersum, siquidem a Cae¬
cilio Basso Sextus Caesar dolo interemtus sit, et postea
Iulius Caesar triennio et septem mensibus potestate functus
perpetua, quia priuati habitum supergressus fuerat, in se¬
natu graues poenas dedit Cassio Brutoque auctoribus,
unde congregatis uiribus cum ultu ire Iulius adoptiuus pa¬
tris exitium adiuncto sibi Antonio destinauisset, quia maxi¬
mam belli partem missis auxiliis Herodes iuuisse aestima¬
retur, totius Syriae eidem regendae mandata sollicitudo,
quae res Antipatro causa letalis exitii fuit.

XXVIII. Timens enim Malichus Antipatri potentiam,
quae uirtute Herodis cumulabatur, corrupto uno de regali¬
bus ministeriis Antipatro uenenum parauit. quo epoto post
conuiuium statim moritur Antipater inpigro in ceteris in¬
genio et maxime quaerendo stabiliendoque Hyrcani imperio
uir strenuus, tulit grauiter Herodes obitum patris commo-

XXVII cf. BI. I 215-216, 218, 225-226 XXVIII § 1 cf.

BI. I 226 § 2 cf. BI. I 227-228, 233

1 ads.] adeptus « 2 adipiscerentur B 3 rursum B 4 si s. I. M *
si iniuriam exesa rescripsit m. rec. C 7 eum] cum M’a.c.m3 pater
Aac.m3 10 frigere M‘a.c.m3 iuuenalem HaV.Ba.c. 11 sed] add. in
s. I. B internecione M*H intemicione Za internecionem (e ait. ex i) B
12 cec. M ‘ 13 Sext.] VI M ’ dolo s. I. m3 A sit ( s. I est) Z

16 grauis M’a.c.m3 17 ultum M‘HBZV ultus « irae M’ iri Bp.c.
filius ante Iulius add. B 18 distin. M‘a.c.m3 21 causa Cm2 in ras.
22 mallicus A antipatris a,Vp.c.m2 potentia M*a.c.vi3 24 ministris
M‘p.r ,BZ antipatrum M’a.c.m3 poto Z,Ap.c.,Va.c.m2 potato
B,Aa.c. post] om. a inter (s. I .) A 26 -que om. A

LIBER I 26, 4-28, 5

toque exercitu ultorem pollicebatur, sed fraterno consilio
reuocatus, ne bello intestino Iudaea inter Herodem- et Mali-
chum uexaretur, parato ad repugnandum et maxime dissi¬
mulante Malicho quod necis Antipatris conscius foret, in
6 aliud genus ultionis facile traductus est, ut satisfactione
accepta, quod nulla fraude Malichi Antipater obisset, Hyr¬
canum ac Malichum Herodes ad cenam uocaret. et de 3
sententia Cassi, qui etiam suis id negotii mandauerat ad
obeundam ultionem directis, parati centuriones praepositi-
10 que Romani exercitus uenieritibus Hyrcano simul ac Malicho
occurrere in litore atque euaginatis gladiis utrumque eorum
circumstetere; solum tamen Malichum multis uulneribus
confossum ac laniatum supremo exitio trucidauerunt. con¬
sternatus eo terrore Hyrcanus sensum amisit atque omni
ia solutus uigore mentis et corporis corruit; paulisper tamen
ubi sese recepit, interrogato Herode quis praecepisset Mali¬
chum occidi, ubi cognouit ex praepositis Cassi Romani im¬
peratoris iussu necatum, ilico respondit: ‘Cassius ergo et
mihi et patriae meae saluti fuit, qui utriusque insidiatorem
20 peremit4, sed hoc siue pro metu dixerit siue ita senserit
Hyrcanus, haut liquido patet neque nostro iudicio definiri
potest, insurrexerat Elichus, qui fraterna necessitudine Ma- 4
lichi mortem cuperet ulcisci, sed quia Herodem lacessere
non audebat, fratrem ipsius Phasaelum pulsandum arbitra-
25 batur. quo cognito Herodes mouere se cupiens retentus est
corporis infirmitate. Elichus interea munitiones quasdam et
praecipue Masadam inpositis praesidiis occupauerat. sed 5
ubi Herodi refusus salutis uigor, recepit omnia ipsumque
Elichum de munitione Masada obsecrantem dimisit, inter-
30 pellauerat eius potentiam Antigonus Aristoboli adminicu-

XXVIII § 3 cf. BI. I 233—235 § 4 cf. BI. I 236-237 § 5 cf.

BI. I 238-241

1 paterno a 2 reuocatur H 4 antipatri HBZ,Va.c.m2 5 facere Me
eat om. H 8 casaii HBZa negutii M3 9 centor. M‘ 17 praepoaiti HG
caaai om. M‘ caa8ii HBZa V 20 sed— ulcisci mg. suppi. B asserit Ca.c.
asaenaerit Cp.c.m2A 21 aut M ’ 22 elicus HBZV ut infra 23 sed

—hospitalitatis (p. 47 l. 7)om. in chartula suppi. B ’ 28 recepta HB'Z,

Va.c.m2 29 helichum C Mas.(madasam H)"]add. herodis(es) M‘HB’ZV

HEGESIPPI QVI DICITVR

lante sibi Ptolomaeo socero, quos Herodes proelio fudit et
eiecto Antigono Hierosolyma uictor reuertit. magna gratia
etiam- recentis triumphi et praecipue nouae coniunctionis.
nam primo Dosis ei coniunx adhaeserat, ex qua Antipatrum
suscepit fdium; postea Mariammen Alexandro Aristoboli 6
fdio genitam secundis sibi nuptiis copulauerat, Hyrcano

6 proximam atque ob ea regali praeditam nobilitate, nec
tamen inuidiam euasit, quod regnum praereptum ire Hyr¬
cano adfectauerit. nam ubi bello Machedonico Caesar atque
Antonius Cassium Brutosque oppressere uictoresque alter in io
Italiam regredi maturauit, alter in Syriam properandum
credidit, legationibus plurimis adfluentibus conuenere ad
Antonium Iudaeorum quique potiores atque in Bithyniam
processere accusantes Herodem fratremque eius Phasaelum,
eo quod ipsi uiolenter inuasa rerum omnium potestate no- i*
men solum Hyrcano ad speciem honoris dereliquissent, sed
praesentia Herodis praeualuit et gratia, qui non mediocri
pecunia sed muneribus opimis Antoni sibi animum deuinxe-
rat. unde ne sermone quidem ullo praestrictus ab Antonio

7 euacuauit inuidiam aduersum se directae legationis, iterum 20
centum fere uiri Iudaeorum Antiochiam adusque non minore
spiritu accusatum profecti apud Daphnen offendere Anto¬
nium, iam totum Cleopatrae amoribus deditum atque eius
libidini deseruientem, ibique arguere coeperunt intolera¬
bilem fratrum potestatem. Messala contra refellebat adsi- 25
stente Hyrcano et insolentiam gentis redarguebat, quae fac¬
tione paucorum excitata suos detrectaret, alienos quaereret

XXVIII § 6 cf. BI. I 242 § 7 cf. BI. I 243-244

1 sibi] add. populo M2 a r. 2 hierusolima M2 3 noua fl 4 con-
iux CV 5 suscipit M‘a.cm3 manamen H 8 euasit] ut add. a,Vm2
praeruptum M 2 praeceptum B ’ iri Z hyrcano om. B* hyrcanum M‘

9 macedonico M2B‘Z macedonio HA 10 brutum quam B’ 13 by-
thiniam M2V bithiniam HB’Z byttiniam A, in C legi non potest 15 inua-
sere B'Z potestate— sed mg. suppi. M* m.2 potestatem M2 p.c.m3,Ha.c.,
B’Z 16 ad] ac Z 17 praeualuit] uerba potestate— sed hic inserta eras. M2
18 antonii M2p.cm3,HB‘ZaV 19 perstrictus B’a,Vp.c.m2 21 non
min. om. M’ 22 dafnen HZaV dagnem M2 dafnem B» 23 moribus
M3a.c.m2,Aa.c.m3 24 seruientem M‘pr.,11 25 miss. M2a.c.m3 ad-

sistentem V

LIBER I 28, 5—9

Hyrcanique iniuriam praetexeret, cum Hyrcanus quod ciui-
bus esset adcommodum praeoptauisset. cognitis itaque
allegationibus partium interrogauit Hyrcanum Antonius,
quos aptius praeesse arbitraretur, cuius affectu secundum
5 Herodem ac fratrem eius conueniente, cum uoluntati suae
responsa congruerent, delectatus admodum, quod erat fra¬
tribus paternae hospitalitatis copulatus necessitudine,
quando cum Gabinio aduenientem in Iudaeam gratissime
satis Antipater hospitio recepit multisque percoluit officiis,
io Herodem et Phasaelum tetrarchas ordinauit totiusque Iu-
daeae procurationem agere praecepit, hinc quoque multi- S
plicatus est numerus conquerentium; nam etsi alios legato¬
rum custodia receperat, alios adfecerat contumelia, mille
tamen postea legati, ad Antonium Tyro in urbe degentem
15 facta in Hierosolymis seditione pergere praecepti, uolun¬
tati ciuium non defuere, et quamuis grauiter esset in recla¬
mantes uindicatum, rursus tamen perstrepere ausis missus
ab Antonio Tyriorum praeses, qui corriperet insolentiae
reos, cum tam ipse quam etiam Herodes atque Hyrcanus
20 quaererent, ne sibi grauissima supplicia patriaeque per¬
turbationes et causas bellorum gignerent, ubi nihil profec- 9
tum sed inrationabili contentione misceri omnia coepere,
direxit armatos Antonius, a quibus alii caesi, plerique gra¬
uiter saucii, ab Hyrcano tamen aut sepulturae mortui aut
25 medicinae qui potuerant euadere gratiam adepti, geminae
humanitatis occasionem dedere, qua eius in ciues beni-
uolentia manifestaretur, ceteri quoque qui effugerant ita
urbem exagitando exasperauerunt Antonium, ut etiam in
eos quos uinctos tenebat suprema supplicia mandaret.

XXVIII § 8 cf. BI. I 245-246 § 9 cf. BI. I 246—247

2 adcommodatum B’a.r.,Z 3 antonium Ca.c.m2 4 affectum aV
5 conuenientem aV 7 fraternae M 3 8 cum] eum H eum cum BZ
gauinio M3HZ,Bp.c.m2 adueniente EZ iudea H grauissime M3
10 tetharcas (h m3) M3 thetrarchas C tetrharchas A iudae M3 12 con-
quir. M3B conquaer. C 13 mille] ille M3 illi B<x,Vp.c.m2 16 defuerunt
BZGV clamantes Ca.c.m2 17 praestrepere H ausi sunt Z 18 sy¬
rorum M3 19 tamen 0 20 quaesierint Z 22 miseri M3a.c.m3 coe¬

perunt a,Vp.c.m2 24 sauciati B a,Vp.c.m2 25 potuerunt Ba ger¬
manae M2 26 humilitatis Z 28 iam H 29 uictores H

HEGESIPPI QV1 DICITVR

XXIX. Cesserat acerbitati insolentia, sed decurso fere
biennio infuderat se Syriae Parthorum exercitus Pacoro
regis filio et Barzafrane Persarum satrape barbarum agmen
ductantibus, quibus stimulator accessit Lysanias Ptolomaei
filius, defuncto patre cui cognomentum Menneo fuit, exutus
iam potestate, per memoratum satrapen sollicitauit Pacorum
promissis mille argenti talentis et quingentis mulieribus, ut
Antigono regnum daret, Hyrcani solueret sacerdotium.
Pacorus ministro regio partem equitatus dedit, quoniam
ipse rebellionibus intra Syriam detinebatur, ut in Iudaeam
transiret atque Antigono rem gereret, studium eius iuuaret.

2 sed hoc quoque parum processerat, nisi confligentibus ad-
uersum se Iudaeis, Herode ac Phasaelo et contra Antigono
ducibus, de sententia Antigoni propositum foret, ut Pacorum
conciliatorem pacis reciperent, quod Phasaelus ingenii fa¬
cilitate, obnitente Herode, probatum in tempore, mox sibi
perniciosum expertus, cognouit natura barbaros esse in-

3 fideles, nam missus ad Barzafranen quasi pacis exsecu¬
torem et cum Hyrcano profectus occurrit satrapae astute
satis uelanti insidias specie benignitatis, denique profec¬
turis munera dabat et quemadmodum circumuenirentur
dispositionibus suis constituebat, prosequebantur eos cu¬
stodiae magis causa quam socii periculorum, deferebantur
nuntii quod mille talentis Parthus redemtus foret ad exi-

4 tium memoratorum. Ofellius quoque fugam suadebat, quod
a Saramalla Syrorum ditissimo factionem eis paratam co-
gnouerat. sed ne sic quidem adductus est Phasaelus relicto
Hyrcano sibi consulere, uerum adorsus est satrapen graui-

XXIX § 1 cf. BI. I 248-250 § 2 cf. BI. I 254—255 § 3 cf.

BI. I 255—257 (248) § 4 cf. BI. I 259-260

1 decursu M,Aa.c.m3 2 infunderat M’a.r. se om. H, add mg. C
sese M‘p.c.m3 pagoro M* parcoro HB pachoro semper a 3 barza-
frene (pr. r s. I.) A 4 lisamias ( pr a ex corr. m2) M ’ lysaonias ZV lysa-
mas A 5 cui om. M* cognomento JIT* Menneo] neo a, Vpr. 6 satrapem H
8 daret regnum B hircanis M*a.r. 9 pacosaus M,a.c.m3 10 intra]
in H,V a.c.m2 13 ac om. M’ 18 a barzafranen Ha paucis Ca.c.
executor esset Z exsecutor a, Vp.r. 22 magis custodiae a, Vp c.m‘i
24 partus (u in ras. m3) M * 25 osellius M 1 offellius HA 26 sara-

mala C saram mala A 27 nec M'HZA,Va.c. 28 satrapam B

LIBER I 29, 1—7

bus contumeliis, quod pretio fidem proderet plurisque pecu¬
niam quam aequitatem duceret, amplius pro salute sese dare
quam Antigonus pro regno adnumeraret. sed Persa fidem
quam prodiderat periurio conciliare sibi nisus et suspicio-
5 nem depellere haut multo post dolum patrauit. nam eo
profecto ad Pacorum, quibus id negotii dederant, Phasae-
lum et Hyrcanum corripiunt exsecrationibus, quando aliud
iam facere nequibant, ultu ire cupientes barbarorum periuria
et perfidiam proditionis, nec minus uini minister missus in 5
io ludaeam dolis praetenderat ut caperet Herodem, sed illum
iam dudum suspicantem insidias barbarorum grauis ad ca-
uendum cura exercebat, seseque intra munitiones tenebat,
nec simulatis a Pacoro mandatis, quibus de Phasaelo eius-
que insolentia fratrem conueniret, muros egredi et alloquiis
15 hostium sese committendum putauit. cognitoque fratrem et 6
Hyrcanum teneri, noctu in Idumaeam suos praemisit atque
ipse cum seruulis insequentes barbaros fudit, multisque
caesis in Masadam sese properato contulit, grauiores tamen
Parthis expertus Iudaeos, qui fugienti incubuerant, et suos
20 quidem intra munitiones conposuit ultus sese de insequenti-
bus. ipse autem relictis praesidiis, quae matri et fratribus
iuni oribus praesidio forent, in Arabicam Petram contendit,
infudere se Persae Hierosolymis inruentes in fugientium 7
domos, uersa omnia in rapinas bellum tumultus, eoque in-
25 iuria processit, ut regnum Antigono traderetur, Phasaelus
quoque et Hyrcanus in potestate eius ad subeunda quae

XXIX § 5 cf. BI. 1261 §6 cf. BI. 1262-267 § 7 cf. BI. I 268— 271

12 cf. Sali. Hist. I 84 M.

1 pretio quod Aa.e.m3 perdiderit Z pluresque M 2 3 sed]
et M2 4 quam] quae ut M 2 peiu. Ca.c.m2, ut l. 8 4 suspic.] add.

omnem HBZCV 5 depelleret M2A 6 perfecto M2V dederat Ca.c.

8 fac. al. Ca.c. iam s. I. a ultum M2p.c.m3,ZaV iri Z 10 praeten¬
deret a 11 suspectantem M2p.c.m3,HBZaV 12 intra om. Z muni¬
tione Z 14 insolentiam M2C insolentia*— infunderentur ( cf.p . 50 1. 13) in
chartula addita praebet B’ 15 -que suppi. m3M2 16 idume. codd. praeter C
18 masedam M2a massadam V 19 expertos M 2 22 iunioribus s. I. Z

arabiacam E arabiam B‘ 23 infundere B“C Persae] per a,Vp.r.
hierosolimam A 26 potestatem M2 p.c.m3HB‘ZAV, (I tes s. I. m2) C
sustinenda M2 in ras. m3

LXYI. Hegesippns. (Ussani.)

HEGES1PPI QVI DICIT VR

libitum foret consignarentur, ille autem tenere sese diutius
nequuiit, sed continuo in Hyrcanum facto impetu aures eius
dentibus suis abscidit, ne quando ulla rerum conuersione
recursus ei pateret ad sacerdotium, summum enim sacer¬
dotem immutilatum esse oportet, nec licere per legem liquet,
ut mutilato corpore quisquam summo fungatur munere

8 sacerdotii. Phasaelus adscitae sibi mortis celeritate contu¬
meliam praeuertit, inliso capite saxis quae forte occurre¬
rant, dedignatus seruari ad ludibria uel iussu alieno mori,
qui posset uinctus licet manibus et ferro negato exitum
uitae inuenire. fuit tamen etiam alius de eo sermo huiusce
modi, quod saucio Antigonus medicum adhibuerit, quo ue-
nena uulneri tamquam medicamenta infunderentur, quilibet
horum exitus principium habuit spiritus ferociores, addi¬
disse alligatur in ultimis suis cum iam exhalaret spiritum,
cognito quod Herodes uiueret et fuga paratas insidias eua-
serit, cum gratia sese obire, qui superstitem relinqueret, qui

9 sibi ultionem referret. Herodes autem properauit in Ara¬
biam sperans se accepturum pecuniam, qua sola barbari¬
cam inclinare posse crederet auaritiam, ut fratris redimeret
captiuitatem ac si uel Arabem paternae inmemorem dilec¬
tionis uel referendis muneribus tenaciorem offenderet, aes
mutuum posceret pretium redemtionis, pro quo oppignoraret
redimendi filium, quem ad hos usus septennem puerum se-
cum deduxerat, sed praeuentum est piae studium germani-

XXIX § 8 cf. BI. I 271—272 § 9 cf. BI. I 274-276

10 cf. Sali. Cat. 55, 6

2 hircano M3a.c.m3 hyrcano Ca.c.in2,A 3 rerum] iterum M1 4 ad
suppi, mg. vi2 M 3 5 immut.] incontaminatum muUatum (ti s. *) H

6 multilato M3R summo s. I. m2 V fungeretur Ca c.,A 8 occurre¬
rent B‘ 9 dedignatur C iusso M*a.c.vi3 10 uincnctus M‘a r. uinctis
HBZaV licet uinctis a man. om. a necato M 3 necatus A 11 de eo
ovi. B‘ huius codd. praeter M3 12 quo Ca.c. athiberit Ca c. a quo u
14 exitus] add. fuerit eundem tamen B spiritum etiam ferociore (exp.
etiam) B ferocioris M‘p.c.m3,EZCV 15 alligatis A alligatus C,Ap.c.
16 parata M* 17 qui sup.] quia sup. HBZct V 19 barbarica Ms 20 incli¬
nari HBZCV,Ap.c. credebat A fratris] ff M3 fratres .4 redemeret M3
21 captiuitate M3pr. 23 posceret add. ad Z redern. pret. « oppigne¬
raret HBa 24 redimendis M3 septemnem M3a

LIBER I 29, 7—11

tatis morte Phasaeli et in uacnum Herodes tam sedulo fra¬
terni studia muneris exsequebatur, prius tamen quam de
morte fratris cognosceret, Bocchum Arabiae regem alienum
repperit, quem amicum credebat, nam is fidem cum tem-
5 pore mutauit et iam adpropinquantem Arabiae finibus He¬
rodem uetuit intrare, composito quod sibi Parthorum nun¬
tiis insinuatum foret, ne profugum suum in regnum Arabiae
recipiendum putaret bellique grauissimi causam sibi gigne¬
ret. quibus offensus Herodes continuo rettulit, quae iustae 10
io commotionis dolor promserat, atque inde in Aegyptum
conuertit. mox tamen Bocchum paenituit uiolatae gratiae
missisque per quos reuocaretur, Herodes praeuerterat. cui
ingresso regiones, quas Rinocori inhabitant, et de fratris
interitu et de Hyrcani captiuitate, qui sub uinculis in Par-
15 thyenen ductus est, neris indiciis manifestatum tantumque
maeroris adsumtum, quantum depositum sollicitudinum, ut
pro bello fugam pararet, denique Alexandriam summo
studio contendit, atque ibi cum honore a Cleopatra suscep¬
tus, quod tanti nominis uirum ducem militiae suis expeten-
20 dum partibus arbitraretur, unde posthabitis reginae peti¬
tionibus Romam enauigauit, minores procellas hiemis ratus
perturbationesque Italiae conpertas, quam quos in Cleo¬
patrae mobilitate grauiores omni naufragio fluctus perhor¬
rescebat. denique inexpectatis uentorum flatibus profectus 11
25 circa Pamphiliam periculum incidit, sed euasit tamen et
mutato nauigio Brundisium prius atque inde Romam per-
uenit. ibi paternae amicitiae praerogatiua adiit Antonium
deploratisque suis et domesticarum aerumnis necessitudi¬
num, quibus in obsidione positis Romam precatum uenit,

XXIX § 10 cf. BI. I 277-279 § 11 cf. BI. I 280-281

2 exequeuatur M2 3 fratrum M 2 boccum M 2 bochum A ut infra
4 reperit C 5 heroden M2a.c.m3,HV 9 iuste BC 10 presserat dei. ( s . I
promps.) B promis. H,Ca.c.,A aegyptom M2 12 preuertit (s. I terat) B
13 rinoceri M‘Z rinochori BaV 14 parthienen M2 parthenen BZC par-
tyenen V parten (s. y m3) A 16 memoris M2 18 cleupatra M2 cleoparata
Ha.c. 20 unde om. a 21 Roma M2a.c.m2 nauigauit Va.c.m2 22 protur-
bationesq. A 23 omnia naufragia M2 24 profectos M 2 25 pamfil. BZ
phampil. C pamfyl. V 27 amic. pat. a pre rog. (s. praemissa gratia dici¬
tur) Z 29 positis] add. auxilium exp. B uenit om. V uenerit M2p.c.m3,

HEGESIPPI QVI DICITVR

Antonium flexit adsumta ex tanta rerum conuersione miseri¬
cordia, quia rex dudum potentissimus et qui Romanae rei
publicae saepius tulerit opem, repente ut naufragus et rerum
omnium egens auxiliique inops quod suis in periculo con¬
stitutis suppliciter inploret, exilio sedem mutauerit.

XXX. In quo etsi Antonius hospitalitatis gratia, quae
sibi cum patre eius Antipatro fuerat, propense inclinaretur,
maximeque quod idem eum tetrarchen faciens regno prae¬
destinatum reliquerat, Caesar tamen beniuolentia naturali
effusior et toleratam in Aegypto Antipatri militiam omnibus
patris sui Caesaris proeliis et hospitalem coniunctionem
tamquam renouatis gratiae pignoribus cariora habebat,
suspectabat tamen uersutum ingenium regis, non aequo et
bono sed negotiorum suorum utilitatibus praue intentum,
senatus adeundi data copia, apud quem Messala et Atra-
tino adstruentibus paterna bene gesta, ipsius quoque Hero¬
dis officia erga Romanam rem publicam, patrum auctori¬
tate decretum est utile Romano imperio regnum Herodis
uideri, quod adstipulante Antonio bello aduersus Parthos
gerendo adiungi Romanis memorati regis societatem condu¬
ceret. dimisso senatu Caesar atque Antonius et Herodes
pariter egressi curia prosequentibus magistratuum officiis
deducuntur, primoque die, quo regnum Herodi senatus con¬
sulto delatum foret, Antonius adornat conuiuium regemque
inuitat. eodem fere tempore Iosephus frater Herodis aquae
inopia fugam in noctem composuerat, sed tanta subito uis
pluuiarum terram infudit, ut omnes impleret ductus aqua-

XXX § 1 cf. BI. I 282-285 § 2 cf. BI. I 286-287

4 cf. Verg. Georg. II 511 26 cf. Sali, Hiet. I 42 M.

Za,(mg.)Vm2 uenerat B 1 conuersatione Ca.c. 2 quia] quod a,Vp.c.m2
4 aegens M3C 5 simpliciter A 8 id. eum] idumeae eum B idumeam Z
tetharcen ZV thetrarcem C tethrarcem (ait. L s. c) A praedist. M‘
10 antipatris a,Vp.c.m2 11 ospit. M* 12 pigneribus Ba,Vp.c.m2
l.i et atrat. adstruent. in linea et s. m 2 add. cum uacuus esset lucus 5 lit¬
teris M* 17 auctoritate om. M‘a.c.m2 19 adstip. Ant. fort. ante quod
colloces 20 generando M3 21 senato M‘a c.m3 23 herodes M3a.c.m3,
Aa.c. heredis C,Ap.c. 24 Antonius om. Va.c.m2 25 fere suppi. m2B
fore M3C aq.] atque M3 27 infundit Ba.c. repleret HBZaV

LIBER I 29, 11—30, 5

rum. itaque reuoeato transfugio, quod ad gentem Arabum
parabat, obsidentis Antigoni copias partim insidiis partim
congressione atque aperto proelio fudit, sed et ipse plerum¬
que aduerso exitu sese in castrum recepit, et iam Herodes 3
5 ex Italia in urbe Syriae Ptolomaide inprouisus aderat pro-
pereque egressus nauigio cum ingenti manu ciuium et pere¬
grinorum Antigonum petebat occurrentibus sibi Ventidio et
Silone ducibus militiae Romanae, quos Antonius deducendo
Herodi adesse praeceperat, eos Dellius in hos usus directus
io ab Antonio licet abhorrente studio, quod utrumque eorum
Antigonus pretio auerterat, specie tamen de proximo con-
uenire suaserat, siquidem in proximis urbibus ob reprimen¬
dos belli Parthici tumultus Ventidius immorabatur, Silon
autem intra Iudaeam positus aperta cum Antigono societate
16 pecuniam conficiebat, nec tamen Herodes auxilio egebat,
cui praeter paucos Galilaeorum uniuersi adhaeserant, et
quia propositum erat ut de Masada suos quam primum eri¬
peret obsidioni, Iopen in medio positam pugnando cepit,
aduersariorum manu refertam, ne ad ulteriora progressus
20 hostem a tergo relinqueret, et quamuis iter eius Antigonus
impedire cuperet, tamen facili negotio Masadam recepit
suosque exemit periculo, dein profectus Hierosolyma cum 4
omnia fecisset ne pugnandi haberet necessitatem, adserens
se pro ciuibus aduersus rebellionem, non aduersum suos
25 proelium recepisse, lacessitus ab Antigoni fautoribus sa¬
gittis et leuioribus spiculis de muro sibi obstrepentes fugere
coegit, nec ulla fuisset uictoriae mora, ni dux Romani

XXX § 3 cf. BI. I 288-294 § 4 cf. BI. I 294—296 § 5 cf.

BI. I 297-299

1 arabam a 2 obsidentes ZAV antigoni suppi. m2V 3 et om. a
4 exitu] impetu C,Vp.c.m2 aduersum impetum A 5 ptolomaidam Z
ptholomaidem V tholomeidae A 7 uenditio aV 8 sylone C 9 prae¬
parat M*a.c.m3 deillius Ba.r. directos M2p.c.m3,H 10 abhorrentes
HB 11 tamen] parendi add. B proxime M2H- 12 ob om. « reprimendi
MaHZV,Ba.c. opprimendi « 13 uenditius aV sylon C 14 atigono M‘
15 herodis Ba.c.,a agebat C, A a.c 18 posita M‘ in pugnando ZV
caepit C 22 deinde HZV dehinc a,Vp.c.m2 hierusolima M2a c.m3
26 obstrepentis M2 a.c.m3 obstrepentibus a, Vp.c.m2 27 coepit a,Vp.c.m2
fuisse C nisi HZ dux ex M2a.r.

HEGESIPPI QVI DICITVR

agminis Silon subornasset milites, qui de inopia querellam
expromerent uastaque omnia circa muros difficultatemque
utensilium et angustias alimentorum praetenderent et iam
tempus adesse quo ad hiberna eos concedere oporteret, rup¬
turos imperium minarentur, nisi adquietum foret, iamque
seditio conualuerat, nisi Herodes centurionibus pariter ac
militibus Romanis medium se offerens orauisset, ne desere¬
rent eum. quem Caesar et Antonius senatus quoque tuen¬
dum commiserant, cum praesertim nihil defuturum usibus
polliceretur, et completa oratione in regionem egressus
subito rerum omnium abundantiam exercitui suppeditari
<> fecit, ut nulla Siloni superesset causatio, et inde erectis
uniuersorum animis cum duobus milibus peditum et quin¬
gentis equitibus Idumaeam recepit quieto iam Romanorum
agmine atque in hibernis locato, dux facti Iosephus leuiori
electus negotio, ne quid aduersus Antigonum maiore peri-
7 culo usurpandum arbitraretur, ipse autem suos ex Masada
translatos cum in Samaria, prouisis quae munimento et usui
foie crederet, constituisset, glaciali hieme et repletis niue
locis omnibus praeueniens aduentus sui nuntium Sepphorim
prisco uocitatam nomine, quam Diocaesariam postea nun-
cupauerunt, sine ullo ingressus proelio reficiendis, quos hie¬
males pruinae atque asperiora gelu itinera fatigauerant,
opoitunam existimauit; erat enim illic et alimentorum multa
copia, ubi refectis cibo et statiua interpositione militibus
aduersum latrones proelium adoriundum putauit, qui totam
peremi entes regionem non minore quam bellica incursione

XXX § 6 cf. BI. I 303 § 7 cf. BI. I 303-307

1 agminis] exercitus B sylon « quaerebam hic M* er. ait. 1 2 ex¬
ponerent H uastataque HBZa,Vp.c.m2 4 adesset M*a.r. quod Ca.c.,A
5 ni sibi Ba.c.m2,CV ne sibi Z 8 tuendum] add. sibi V 9 defuturo M-,
Aa.c. 10 regione gressus M‘a.c.m3 11 habund. M*BZAV 12 syloni C
causatio (s.acusatio m2) B et inde] deinde a,Vp.c.m2 eritis A/4” 13mil.]
add. et eras. M‘ 15 facto M* leniore M‘ 16 effectus M* 17 madasa H
18 samariam a 19 constitu. suppi. m2C 20 nuntios (o in ras.) B,Z
nuntius Bp.c.,Va.c.m2 seffore M* sefforim HBA seffurim Z seffarim V
sepporim C 21 diucesariam (e ex i ait. m3 ) M‘,A 22 hiemalis MSH
24 oportuna M* illic] add. exaestiinauit exp. Ms 25 ej bo M* inter¬
positionem M’a.r. 26 adoriendum a

LIBER I 30, 5-9

locorum incolas adtriuere. itaque primo partem quandam
equitum et peditum in uicum Arbelam praemisit et ipse cum
reliqua manu post XL dies adfuit, nec tamen exercitus
specie territi latrones, sed cum armis occurrendum rati
5 praeferebant disciplinam bellicam et latronum audaciam,
conllictu habito cessit cornu Herodis sinistrum, sed cito re-
parauit Herodes et adhibitis adiumentis suos statuit, inse-
quentes perculit atque infregit impetus eorum, qui com- s
minus pugnantem Herodem pati nequiuere, declinantesque
io usque ad Iordanen secutus neci tradidit, reliqui omnes
supra duuium dispersi, ut omni incursionum metu Galilaea
absolueretur residentibus tantummodo, qui se latebris re¬
condentes ac uelut infodientes speluncis uictoriam mora¬
bantur. erant autem in praerupto montium, concauis saxo- 9
15 rum latibulis, inhorrentes specus inter scrupeas rupes inuio
undique et inpossibili nisi locorum incolis accessu, qui
transuersariis semitis et angustis callibus, quibus solis adiri
solerent, periculi usu aduersus periculum deprehendendi
tutiores forent, caeci intus antrorum recessus, quorum in
20 fronte petra usque ad profundas congregationes aquarum
uelut quodam continenti iugo prominens spem adeundi ex¬
cluderet lubrico undique situ, de supercilio montium caden¬
tibus aquis et amnium cursu fragoso, ut praecipitium fluen¬
torum ruina et saxum inminens charadris plus terroris
25 daret, denique aliquamdiu rex incerto haesit non reperiens
quemadmodum naturam uinceret, postea uero huiusmodi
commento usus ut in modum arcarum machinato muni¬
mine ualidissimos quosque includeret, in ipsa speleorum

XXX § 8 cf. BI. I 306-307 § 9 cf. BI. I 310-313

20 cf. Gen. 1, 10

4 ratio M2 5 audantiam II 6 conflicto M2a.c.m3 7 herodes
s. I. B 10 iordanem a 12 recondentes suppi. vi2 V 14 praerupta Ms
15 rupes scrupeas Z 17 collibus M2Z 18 usu] add. ut BZ adu. peric.
suppi. m2V depr(a M*)ehendi M2HA 20 petras M2 congrec. M2a c.m3
23 omnium M2BZ cursus M2 ut] aut Bp.c. 24 et] aut Bp.c. ca-
radis M2 chararis Ba.c. m. rec. chariptis (s. at charadris m2 ) Z charybdis
ct,Vp.c.m2 25 rex] add. in Zm2,V incertu M2a.c.m3 repperiens M2
27 ut om. a archarum M‘a.r.

HEGESIPPI QVI DICITVR

ora armatos retinaculis quibusdam deposuit, qui facile
inermos caedere et cum omnibus necessitudinibus et gene¬
ratione interficere coeperunt ac si qui resistere auderent,
eos iniecto igni exurere, nullus pietati locus, quin etiam
nolens Herodes plerosque eripere neci atque ad se confu- 5
giendi fiduciam dare auertit magis, ita ut nullus uolunta-
rius Herodi adiungeretur et si qui ui adigebantur mortem
praeferrent captiuitati. denique unus de senioribus, cui sep¬
tem filii uxorque adessent, quorum saluti consulere posset,
omnes eos tali occidit modo, singulos quosque progredi 10
iubens ipse in ingressu stetit et procedentem de filiis inter¬
ficiebat. aspiciens Herodes tam triste facinus ac miserabile,
paterna praestrictus necessitudine, arcebat manu et uerbis
rogabat, ut parceret liberis inpunitatem pollicens, at ille
hautquaquam illis inflexus uocibus atque insuper regi con- 15
uiciatus supra filios et uxorem peremit, praecipitatis ex alto
cadaueribus filiorum ad ultimum semetipsum in profundum

10 praecipitem dedit, perterritus his Antigonus, quod tam fa¬
cile Herodes latronum multitudinem locorumque superasset
difficultatem, ipsius quidem praesentiam declinauit, sed 20
conuertit se ad Ptolomaeum, quem Herodes parti exercitus
praefecerat, et uir ad furta belli peridoneus per eos, quibus
mos erat turbare Galilaeam, inprouiso impetu Ptolomaeum

11 lugulari coegit. Iosephum quoque fratrem Herodis, germano

m aliis occupato partibus, inpigre repugnantem cum militi- 25
bus Romanis, qui in adiumentum eius temere collecti ad-

12 uenerant, deleuit. nec tanto contentus triumpho addidit
etiam uictoriae grauem in defunctum contumeliam, ut abs¬
ciso capite relinqueretur, pro quo Ferora frater peremti

XXX § lOcf.BI. 1315 §llcf.BI. 1323— 324 § 12 cf.BI.1 325— 326

22 cf. Sali. Hist. I 112 M.

2 inherines B inermes ZaV caederent a,Vp.c.m2 3 coeperant
M*a.c.m3 4 exusserit M‘ (exureret p.c.m3) exurerent aV pietatis H
5 fu&iendi 7 si suppi. mSZ 9 fili C 11 procedente M*a.c.m3

12 tam] quam M* 13 perstrictus « 14 at] ad iW*a.c.m3C 15 nequaquam A
ullis HBZaV 16 peremit] add. et a}Vm2 praecipitatisque B 19 multi¬
tudinum M‘a.c.m3 21 exercitu M ‘ 25 pugnantem CV pugnante A

28 etiam om. a 29 Ferora] uero A fratre M‘

LIBER 1 30, 9—15

L talenta optulit nec impetrauit. qua uictoria rursus in
Antigonum plurimorum intra Galilaeam studia conuersa,
renouata belli negotia. Antiochiam Herodes contenderat; i*
illic amoeno satis loco quem Daphnen uocitant requiesce-
5 bat, ubi accepto germani necis nuntio paulisper ingemens
passioni maerorem distulit, uindictam parauit. non tulit
Antigonus furentem dolorem, sed se intra munitiones re¬
condit. inrupit Herodes, ut persequeretur tanti facinoris lt
auctores, et facile occurrentia auertit agmina, erat multo-
io rum nex plurima, obstructae uiae iacentium cadaueribus,
ut itinera ipsa peremtorum funeribus replerentur, perac¬
tum esset proelium omnibus fuga uersis, si Herodes Hiero¬
solyma protinus dirigendum iter aestimauisset. abiecerat
Antigonus hastas, ultimum supplicium pertimescebat, con- li
15 fusi omnes metu adeo ut, cum asperitate hiemis reuocatus
a persequendo esset Herodes et armis depositis balineum
esset ingressus uno comitatus seruulo, occurrerent ei III uiri
destrictis mucronibus, deinde plures, qui fugissent de proelio
latibula quaerentes, hi uiso rege turbati metu pertransiere
20 atque ad exitum balinei festinauerunt, ut possent euadere,
qui potuerant necem regis patrare bellumque absoluere;
denique nemo fuit qui fugientes corriperet, unde coniciens
Herodes, quanta hostibus formido inesset, incubuit proelio
et Pappum ducem ipsum aduersi agminis interfecit atque
25 eius abscidi caput iussit, quod ab eo frater regius Iosephus
interemtus foret.

XXX § 13 cf. BI. I 328—329 (339) § 14 cf. BI. I 336-339

§ 15 cf. BI. I 340-342

1 imperauit M2a.c.m2 3 renouataque BZ antiocia M2a.c.m3
4 amoenus, locus M2 dafne M 2 dafnen cet. 5 ingemescens AV,Gp.c.m2
7 dolore M2p.r.,Z,BVa.c.m2 se om. M!B munitionem M2p.c.m3
add. sese B 8 inruit HZaV prosequeretur A 9 fauctores B actores
Za.c.m2 auertit] add. deuicitque B erant a 10 nex] ex M‘a
12 esse Ca.c. hierusolima M 2 13 aestimans; sed M 2 14 astas M’A

16 balneum B, (s. 1 balneatum m2)Z 17 esset ( s . 1 isset m2) Z in¬
gressus om. Z occurrentes M2Z occurrent H,Ca.c. occurrerunt B ei
om. M2Z 19 pertransire M2H pertransirunt V pertransierunt a 20 exi¬
tus a,Vp.c.m2 balnei M‘Z 21 poterant Z possent A perpetrare A
absolute uincere Z, Va.c.m2 23 quanta] add. in Z 24 pampum C,
Vp.c.m2 papum A

HEGESIPPI QVI DICITVR

XXXI. Antigonus interea qui fugam parauerat distulit:
quem morantem Herodes circumfuso exercitu obsedit in-
cubuitque ea parte quae erat ante templum, qua parte etiam
Pompeius urbem inruperat, tanta autem iam uictoriae regi
praesumtio. ut obsidione coepta ad accipiendam uxorem
Alexandri fdiam deflecteret hymeneis classicum mutans et
nuptias bello intermiscens; atque ex occasione proelii con-
iunctionis oportunitatem adeptus a festis ad bellum reuerti-

2 tur. occurrit et Sossius missus ab Antonio in adiumentum
regium, ita coniunctis uiribus cum usu belli et disciplina
militari Romani praestarent et regi studio placendi inni¬
terentur, uix quinto mense facta inruptio, Herodianis murum
ascendere ausis, inruentibus autem Romanorum centurioni¬
bus. ibi tum innumerae caedes, uastata circa templum
omnia, alii fugientes ad templum, alii congregati intra
domos obtruncabantur, nulla miseratio senectutis, nulla in¬
fantiae aut muliebris infirmitatis, obtulit se Antigonus et in-
memor loci deiecit se ad pedes Sossi. at ille, quem tanta
rerum conuersio admonere debuit misericordiae, conuiciatus
iacentem Antigonen uocauit, nec tamen quasi mulieri peper-

3 cit, sed uinctum in custodiam detrusit, fluctuare Herodes, quo¬
modo Romanorum manibus eriperet patriam, quomodo tem¬
plum a gentilibus incoinquinatum reseruaret. festinabant
enim Romani spectare mysteria interiora, profanare sancta
sanctorum, rex uero nunc prece nunc minis remouere singulos,
fuga deteriorem arbitratus uictoriam, si quid sacramentorum
diuulgaretur. instare ad praedam Romani, Herodes resistere,

XXXI § 1 cf. BI. I 339. 343-345 § 2 cf. BI. I 345. 349-353

§ 3 cf. BI. I 354-357

3 ea] ex H ait. parte om. A parte qua Cp.c.m2 4 iam om. Z
uictoria M*p.r.,A erigi M*p.c.m3 5 ut] add, etiam B 6 filium M’
deflectaret M • deflecterit (s. deflexerit) Z ymeneis M'Z hymeneis C
clausi* M*a.c.m3 classi A commutans M*A 7 ex] in M!a.c.m3 9 oc¬
currerat Z sussius ZA 11 milit.j add. ut C,Vp.c.m2, et (v s. e) A
et om. aV regii U recte fort. 14 ibi tum in ras. V 15 infra domus A
18 sosi M‘ac.vi3 20 antigoncm M‘p.c.m3,BZ antigonum aV mu¬
lierem Va.c.m2 21 cust.] carcerem Va.c.m2 22 patriam suppi. m2 V
23 a s. I. A gentibus Ha,Vp.r. coinquinatum Za.c.

LIBER I 31, 1-32,2

ne uacuam sibi urbem relinquerent regnumque sibi super-
esset deserti. Sossius contra captae urbis praedam militibus
adserebat. sed rex de proprio spopondit militi se pecuniam
daturum atque ita reliquum patriae quod remanserat
5 pecunia redemit; ut promissum impleret, humanissime mili¬
tes suscepit, rationabiliter duces, ipsum quoque regia libera-
litate Sossium remuneratus, nemo ingratus recessit. Sossius
coronam deo optulit et profectus secum abduxit Antigonum
ad Antonium, quem ille quasi degeneris animi uirum securi
io percussit.

XXXII. Herodes autem plurima etiam suis largitus,
plurima Antonio amicisque eius dono dedit, nec tamen redi¬
mere potuit ab Antonio securitatem sui. iam enim Antonius
Cleopatrae amori defeneratus inseruiebat atque addictus
15 eius libidini famulabatur, sed uincere non poterat femineas
auiditates et maxime exercitatae mulieris in caedibus pro¬
pinquorum, quibus extinctis possessionem eorum quasi
spolium suis iunxerat. eadem auaritia simul et crudelitate
si quos de Syria locupletiores fama acceperat interfici facie-
20 bat atque addicto iam ad suas libidines Antonio regnum
quoque Iudaeae atque Arabiae, extinctis utrique genti im¬
peritantibus, auaritiae suae adiungi posse opinabatur, sed
quamuis libidine ebrius somno grauis in hac tamen parte
resipuit Antonius, ut tales uiros et potentissimos reges pro
25 imperio petulantissimae mulieris extinguere detrectaret,
tamen ne immunes dimitteret, amicos eorum perculit, pos¬
sessionis maximam partem ademit eamque praecipue, quae
balsamum gigneret, urbesque omnes intra Eleutherum am-

XXXII § 1 cf. BI. I 358-360 § 2 cf. BI. I 361-363

1 urbem sibi a superesse Ca.c.m2,V 2 desertum B milit.]
deberi add. HBZaV 3 asseuerabat G,Vp.c.m2 adsimilabat (ba s. I.) A
4 ita s. I. V itaque a 6 suscipit M2a.c.m3 accepit Z regali A liber¬
tate M2HBZ,Ca.c. 7 rem.] add. est BZaV 8 profectos M2 ad¬
duxit Ha.c .,a 12 dona M2p.c.m3,HBAV red. ab ant. pot. HZaV
ab ant. red. pot. B redimeret M2a.r. 14 amore Ha.c. defaen. M2 defoe-
deratus a Fadque suppi. m2M2 addictis A 15 libidini om.A 16 mulieri M2
17 eorum suppi. m2A 18 suis om. M2 19 interf. fac.] interficiebat
H,Bp.c. 21 iudae Ca.c.m2 22 posse s.l.B,Cm2 24 resipiuit HZa,
Ba.r. 25 detract. Za 26 proculit A 27 ademit partem CV 28 eleu-

HEGESIPPI QVI DICITVR

nem sitas, Tyro tamen et Sidone exceptis, Cleopatrae cupi¬
ditati adiudicauit. quae tali mercede uiro delinita, usque ad
Euphraten prosecuta proficiscentem in Parthos Antonium,
per Iudaeam reuertit, ubi donis muneribusque maxime con¬
ciliare sibi reginae animum Herodes non praetermisit, cui 5
secundae res superbiam augebant, ut muliebris inpotentia
supra modum sese extolleret, siquidem non multo post ei
Parthorum rex Artabazes Tigranis potentissimi regis filius
dono est datus, quem Antonius captiuum tenens cum omni
praeda et spoliis Persicis triumpho debitum quasi uile man- 10
cipium mulieri addixit, ut quo inlustrior fuerat uictoria, eo
turpior esset largitio, quae reges tanto ludibrio dehonestaret.

3 nec tamen diutius potitus secundis, qui uti illis nesciebat,
insolentia muliebri Augustum in se excitauit. itaque bellum
Actiacum magnis utrimque parabatur motibus, promtissime ie
rex cum Antonio gestiebat bellum subire, quia et Iudaea ab
hostili tumultu uacabat et Hyrcaniam a sorore Antigoni
diu retentam receperat, sed in hoc quoque Herodes beatis¬
simus, cui inuisum est periculis alienis sese miscere, uolens
itaque Cleopatra alienare animum eius a regibus atque 20
auertere, suadere uiro, ut bellum aduersus Arabas gereret
Herodes, quo si superior foret, Arabia reginae cederet, si
inferior, dominatus Cleopatrae in Iudaeam extenderetur.

t uter uicisset alterutrum solueret. quod consilium non ex
dispositione sed ex usu in Herodem inclinauit. qui simul -zs
ut proelium adorsus est, ualidior equitatu auertit hostem,
in exitu multitudine hostium superatur et numero circum-
uenitur, congregatis in Canatha uiribus aduersariorum, ad-
uersum quos densere aciem uolens, elatis suorum animis

XXXII § 3 cf. BI. I 364-365 § 4 cf. BI. I 366-368

therium Ba.r.,A 2 mere.] add. a aV 4 maximis BaV conciliari M"

6 superbiae Maa.c.m3 augebat Ca.c. mulieris Aa.c. 8 arabatzes M‘a.c.
artabazanes Bp.c.m2 arthabazes«F 11 adduxit Bp.c. 12 regem BZ
res CV, (ex quaeret) A 13 potius M*a.c.m3 ut CV, Aa.c. 14 insolentiam
M‘a.r. 15 acthiacum CV atthiati cum (c s. pr. t) A 16 quia (a in ras.
m3) M‘ 17 et] eexc m2M‘ hirc. M» 19 se Ca.c. 21 suadet M‘p.c.m3,
BBZaV regeret H 23 cleop. (u s. 0) C in suppi. m3M‘ 24 alterum H,

{s. I alterutrum) B 26 est] add. ut aV 27 exitum o V numero] muro o V
28 chenata M* chanatha B chanata CV canata A aduersus a V

LIBER I 32, 2—6

successu priorum eaque causa in hostem erumpentibus, de¬
stituitur et maxime fraude Athenionis, quem Cleopatra ad
ducem adiunxerat, non ut iuuaret Herodem, sed in ipsa
desereret necessitate, denique destitutum exercitum eius
5 in locis saxosis atque inuiis adorsi Arabes graui caede ster¬
nunt funduntque et fugatos usque ad refugia secuti exitio
dedere, adfuit Herodes serius quidem quam necessitas po- 5
stulabat, sed tamen ultus aerumnam posterioribus proeliis
ita Arabas adflixit, ut unam illam uictoriam suam saepius
io deplorarent, accedit etiam motu terrae grauis animorum
defectio, quo pecoris plurimum, hominum quoque XXX fere
milia consumta sunt, militaris tamen omnis manus eo
quod sub diuo habitabat incolumis perseuerauit. hinc quo¬
que erecti animi hostium, ut arbitrarentur quod desertam
16 Iudaeam facilius inuaderent et perculsos talibus prodigiis
adfligerent. unde eos Herodes ad defensionem sui erigendos
putauit, et maxime quia legatos quos in Arabiam miserat
necatos dolo conpertum habebat, hoc igitur trepidantes ser¬
mone adorsus est: ‘cum tot secundis nostrorum proeliis 6
20 fractae res hostium usque ad ipsorum fuerint confessionem,
qui uesano dolore perciti quasi uicti legatos nostros pere¬
merunt, mirum mihi uidetur, quod metus uos inrationabilis
in tantum perculerit, ut fortuita elementorum notis uirtu-
tum successibus praeferatis, nulla congressio fuit, qua non
25 Arabes statim cesserint atque in fugam conuersi cedendum
existimauerint et, ut se habent furta belli, fraude atque
insidiis remedia eaptauerint, non ut ipsi uincerent, sed ut
nostram differrent uictoriam. pro quis cum confidere opor-

XXXII § 5 cf. BI. I 369-372 § 6 cf. BI. I 373-379

26 cf. Sali. Hist. I 112 M.

2 cleopatre A ad om. HBaV 3 adiuuaret BZ sed] add. ut
BZaV in om. A ipsa (ip s. I.) C 6 et fug.] effugatos aV 7 posterius
ZaV 9 arabes Z 10 accidit M2p.c.m3,BZCV motus M2p.c.m3
11 hominis aV 12 omnis manus] add. omnis M2a.r. 15 proculsos M 2
percussos A 17 arabia M2a.c.m3 misera Ca.c.m2 18 igitur] add. ut a V
20 fuerit Ca.c.m2 22 quod] quos Ca.c. 23 perculit H perculerat A
notis] add. iam BZaV uirtutum s. I. m2C 24 quam M2a.r. 26 habent]
add. inter Z 28 diff. om. M 2 quibus H quo aV

HEGESIPPI QVI DICITVR

teret, exagitatio successit quasi formidabilis belli, quia terra
tremuit, cum soli innocui fuerint qui proelia gerant, aut si
considerare uelimus quibus offecerit, Arabes potius aesti¬
mabimus. quos in bellum reduxit, ne se fugiendo subtrahe¬
rent fortioribus, uideo enim illos non armis et uiribus fre¬
tos sed pecoris nostri dispendio in aciem remeauisse. fra¬
gilis autem spes, quae non ex propriae uirtutis fiducia sed
ex aliena pendet miseria, cum in terris nihil tam mutabile
quam uel secundae res uel aduersae. exiguis enim mo¬
mentis status rerum humanarum nouantur; nec prosperitas
diuturna nec aerumna est pertinax, itaque nec miserum
esse nec contra perpetuum est, sed alternae frequenter et
in iisdem uariae uices rerum, denique ex rebus exemplum
capessere licet; conflictu superiore potiores fuimus, sed in
processu proelii sors mutata, ut uinceremur ab his quos
uiceramus. ergo et nobis sperare suppetit, quod uincantur
a nobis qui nos uicerant. incauta enim semper nimia prae-
sumtio et sui neglegens, timor autem prospicere futuris ad¬
monet et diligentiam docet, in prosperis audacia obrepit
et inconsulta temeritas nescit consilium ducis expectare.
denique contra sententiam meam progredientibus uobis
Athenionis nequitia nocendi locum repperit. nunc mihi tre¬
pidatio uestra uadatur praerogatiuam uictoriae. erigite igi¬
tur animos et ueterem Iudaeorum magnanimitatem adtol-
lite; nec uos insensibilium commotiones perterreant, nec
terrarum motus alterius aerumnae indices arbitremini, ha¬
bent suam noxiam passiones elementorum, nec aliud timea¬
tis quam quod in ipsis offensionis est. non enim signa peri¬
culorum sunt in terrae motu atque animantium lue sed ipsa
pericula, nihil est ergo quod timeamus quasi grauia passuri

2 gerunt HBZaV 3 officeret M!a.c.m3 offecerat A arabis B
arabas aV existimabimus HaV 4 se om. H, s.l. M*m3,A 7 pro¬
pria a 8 pendit M‘H miseria (mg. at misericordia) B tamen Ca c.
10 romanarum M ‘ 11 miseram 12 est om. aV. add. esse felicem B
13 rebus] nobis HBZ,aV 14 conflicto M‘a.e.m3 priores -4 16 et]

in H 17 semper om. A nimium A 20 nesciat Va.c.m2 ducis om. H
duces M* 22 atheniones A reperit C 23 uadatur] add. s. I. non adimat B
uictoriam BZV 25 commotionem M‘a.c.m3 26 alterique C 27 noxam
HB.ZAp.c. 29 in om. A motum aV motuum Ap.c. lues A

LIBER I 32, 6—7

qui pertulimus grauissima. propitius iam potest esse qui
uindicauit et mitior, quam si non uindicasset. quid seruatur
post terrae motum ac pestilentiam nisi misericordia, quia
soluimus duplicia peccata? et tamen nos quod bello utile
6 sit integrum habemus; pestilentia enim extra bellum positos
abstulit, nostra autem uictoria in hostibus ademit, quod
bello idoneum legerant, deinde nobis pecus mortuum, illis
consilium qui legatos quos misimus contra ius fasque iugu-
landos putarunt, praeuaricati sunt legem omnium hominum,
io ipsorum etiam barbarorum, apud ipsos quoque, qui nesciunt
humanitatem, inuiolabiles legati habentur, dum uindicta
caelestis reformidatur et tanti sceleris ultor deus timetur,
hoc ergo admiserunt aduersarii nostri, quod nec humanae
nec diuinae leges inultum relinquunt, egrediamur ergo non
15 pro finibus aut spoliis sed pro diuina iniuria proeliaturi,
incitet nos ad bellum non coniugii aut prolis caritas sed
praesumta protectio dei. non arbitria nostra sed diuini iuris
praecepta exsequimur sacra, ut pro his uindictam reposca¬
mus, quos inuiolabiles esse oportere religio iubet. inter
20 arma hostilia legatio sola pacis sequestra est, exuit hostem
qui legatione fungitur, quorum nunc sanguis clamat ad deum
et uindictam reposcit, festinemus igitur ad proelium, dum
ultorem habemus deum caesorum uindicem. illi pro nobis me¬
lius proeliantur et circumfusi angelorum legionibus in acie
25 praetendunt.1 talibus hortatus milites in hostem ruit omnem 7
occasionem bellandi requirens, erant Arabes praestantiores
numero sed animis inferiores, unde congressione habita ce¬
ciderunt fere eorum V milia, reliqui sese in munitionem
recipientes aquae inopia fatigabantur, ut legatione missa

XXXII § 7 cf. BI. I 380-385

21 cf. Gen. 4, 10 24 cf. Matth. 26, 53

3 uiotu, pestilentia M2a.c.m3 4 dublicia M2a.c.m3 dupplicia a
6 in] id BZ, fort. recte 7 bellum M 2 10 barbarorum] add. quoniam

BZ barbarum H 12 oltur (o ex u m3)M2 deus ultor H 14 legis M2a.c.m3
relincunt M2 relinquent A 15 ait. pro s. I. B 16 coniugis Z kari-
tas A 20 sequestrata M2p.c.m3 21 qui legatione om. M2 24 aciae M 2
aciem H 27 animo A congressio M2 28 eorum fere BA,Ca.c. rei. sese]
reliquisse M2a.c.m3

HEGESIPPI QVI DICIT VR

pacem pretio deposcerent, sed cum se protrahi uiderent et
sitis amplius aquis deficientibus accenderetur, egredientes
plerique offerebant sese hostibus uoluntarii, ferro quam siti
praeoptantes perire, quos uinctos seruabat Herodes ne quid
esset insidiarum, itaque diebus V IIII milia ferme recepta
sunt, aliis ad bellum prodeuntibus iterum ad VII milia uirum
caesa, qua plaga humiliati Arabes a rege, quantum uirtute
inferiores tantum consilio praestantiores, quem aduersarium
habebant, quasi defensorem et auxiliatorem sibi ipsum ex-
petiuerunt.

XXXIII. Sed maior eum uictorem sollicitudo perculit,
ut qui sibi aliquid subiecerat, non iam de finibus sed de toto
regno periculum imminens perhorresceret, uicto Antonio
quem fida sibi amicitia copulauerat. denique Augustus
Caesar Actiaci triumphator certaminis necdum superatum
Antonium arbitrabatur, cum Herodes superesset uictoriae.
anxius itaque rex cum Rhodum accessisse Caesarem uero
indicio conperisset, nauigauit ad eum ne fama terrenum iter
eius praeuerteret, adueniensque deposito diademate sese
optulit priuato habitu sed mente regia, denique nihil ueri-
tati subtrahens constantiam tenuit, auctoritatem reseruauit.
‘ego‘, inquit, ‘Auguste, fateor ne fidelem fuisse Antonio so¬
cium, utpote qui ab eo regnum acceperim, cui me debitorem
adhuc non abnuo; idque armis probassem, si Cleopatra non
inuidisset et Arabes non impedissent. ea necessitate arma
aduersum te non tuli, non quasi amici desertor aut proelii
pauidus, sed quasi domi rebus gerendis occupatus, ingra¬
tum me tamen sibi non sensit Antonius, cui et adiumenta
exercitus et frumenti innumerabiles copias absens miserim.

XXXIII cf. BI. I 386—390

4 reseru. B 6 uiarum M2 uirorum M‘p.c.m3,HBZA 7 humi¬
liata M*a.c. 11 maior eum] maiorem M‘a.cm2,A perculit s. I. m2C

12 alios (s. a! aliquid) B,Zct alias V definitionibus Ca.c. de oro. aV

13 regnum M‘a.c.m3 14 feda Z amicitiam M3a.r. copularat UB
15 acthiaci a V 17 rodum M!HZ hrodum BA accessisset M‘HaV
19 praeteret M*a.c.m2 20 denique oro. aV 21 reseruauit] add. adop-
tiuum « I adoptivam I Veber M’ UT praebent inscriptionem oratio hekodis
ad CAESAREM ADOPTivvM (ADoptiuum M2) 22 antonium M‘a.c.m3 25 aduers.
te arma B 27 rebus domi Z 28 non sibi CV

LIBER I 32, 7—34, 1

sed et tu me, Caesar, non ingratum beneficiis eius iudica-
uisses, si Actiaco bello interfuissem, uide quam nihil sub¬
traham. plus metuo apud te ingratus in hostem tuum quam
in te hostis uideri. iudicium mihi tuum grauius quam bel-
5 lum est, apud quem non uirtutum merita sed crimina peri¬
clitantur. et ego malo apud te de fide quam de perfidia
causas dicere, uide, Caesar, quam integrum Antonium non
deseruerim: uictum non refugi, uicisti, Caesar, Antonium
legionibus tuis maximis, uicisti consiliis tuis, uicisti imperii
io Romani uiribus, quod dereliquit, et quod negauit, et uere uic-
tus est uirtutibus tuis sed magis moribus suis, uicit eum
Cleopatra uxor, uicit eum Aegyptius amor, uicit eum Cono¬
pea luxuries; uicit eum, quia maluit cum Cleopatra uinci
quam sine ea uincere. uicit eum mulier infestior suis quam
15 aduersariis. suaseram mortem mulieris, si uellet sibi con¬
sulere, promiseram auxilia quibus repararem addictum, pro¬
miseram uires quibus fugacem tuerer, me ipsum belli con¬
sortem obtuleram, sed mentem eius obstruxerant Cleopatrae
cupiditates, uictus est quia audire me noluit, uictus sum
20 et ego cum Antonio minore tamen flagitio, quia illum Cleo¬
patra uicit, me Antonius, ille barbaram, ego amicum non
dereliqui, cum illo posui diadema, sed ad te ueni retinens
amici fidelis gratiam; sequestraui regni insignia, sed non
abieci uirtutis conscientiam, ut uoles iudica, ego tamen,
25 quauis sorte iudicii tui, referam mecum, quod cuiusmodi
fuerim amicus aestimabitur/

XXXIV. Respondit ad ea Caesar. ‘salue‘, inquit, ‘et nunc
magis regno tuo utere, quia non inuidemus uirtutibus sed
delectamur, dignus enim es pluribus imperare, qui sic tueris

XXXIV § 1 cf. BI. I 391—392

1 caeaar non ingratum me B 2 acthiaco aV 3 hoste M2a.c.m3
4 grauis Ca.c. 5 periclitantur] add. unde BZ 7 integro M2 8 re¬
fugii aV 10 dereliquit] add. te Z quod om. H 12 canobea Bp.c.mS
conopaea aV 13 uicit eum] uictus est B 14 eum] enim Z 15 morte
M2a.c.m3 uelit H 18 obstrinxerant editt. 19 qui H,Cp.c. me au¬
dire B 22 illum M2a.c.m3 diad. posui B diademam CV,Ap.c. uenire
M2HBZA rettinens M2a.c.m3,V tenens H timens M2p.c.m3,BZA
23 gratia BA 27 obatio caesabis ad hebodem M2 responsio grata

cesaris ad herodem mg. A 28 mag.] meis M 2 29 tuearis Z

LXVI, Hegesippns. (Ussani.) 5

HEGESIPPI QVI DICIT VR

amicitiam, ut et in aduersis positum non abneges et ami¬
cum tibi confiteri non erubescas, sed adorere felicioribus
adhaerere et seruare fidem in prosperis, quam in aduersis
satis probasti, uicerit te Antonius, sed non ego uictum pu¬
tabo, quem amicitia parem fecit uictoribus. propterea ex¬
peteris a nobis, quia nullus te belli euentus mutauit, quando¬
quidem non tu Antonium deseruisti sed te ante Antonius,
qui se Cleopatrae magis quam tibi credidit, insipientia illius
te nobis adquisiuit, quia perniciosissimam sibi elegit, fide¬
lem repudiauit, nec mirum si Cleopatrae Antonius uictus
adhaereat, a qua uictor captus est. quid miraris, si a te
desciscere fecit Cleopatra Antonium, cum a me dissocia-
uerit atque ex consorte imperii hostem fecerit? ergo et tu
nobiscum repudiatus es et ideo nobiscum regna, ne hoc
quidem beneficio uacat quod, dum nos bellis occupamur
ciuilibus, tu indomitam gentem Arabum subiectam fecisti,
quia Iudaeorum hostes pro nostris ducimus, nobis enim
arma inferunt qui uos lacessunt, nobis ergo militasti, cum
tibi uinceres, et ideo te remuneramus, ut regnum tuum
confirmetur nostro munere, interim nihil inminuisse gratia
est; adoriemur in reliquum ut non requiras Antonium, ne¬
que enim dignum est, ut quem bello uicimus non uincamus
beniuolentia.1 cum haec dixisset, inposuit diadema capiti
eius, sedulitatem adiungens muneri, qua dignatione Caesaris
inuitatus Alexanfder] ex amicis Antoni, uirum cui Caesar
maxime indignaretur, uolens subducere offensioni, multa

XXXIV § 2 cf. BI. I 393—397. 400

1 ut om. M2 et om. aV 2 ador.] adorare H oraere ( s . adore*em) B
adorari Za.c. adhaerere aV felic. adhaer. mg. V 3 ait. in om. M*a.c.v\3
4 anton. te Z putabo— uictor. ovi. H putabam B 5 amicitiam M‘a.r.

7 ante ovi. HBZaV 8 se ovi. BaV 10 uictus mg. m2C 11 adhaere¬
bat a F quo CV uictoreilf* 12 desiscereM* discessere discedere) Z

cum] add. eum B dissociauerat Z 13 exconsortem CV fecerat Z
et (quia s. I.) Z quia et B 14 nec V 15 nos dum B belli Ca.c.
19 remuneramur HZ,Ba.c. remunerabimus editt. 20 minuisse aV

21 adhortemur (i s. t) B 22 uucimus B uincemus Z 23 dixisset]
add. caesar BZ 24 sed utilitatem Ha caeris Ca.c. 25 alexander libri,
Alexandrum Weber, Alexan ego antonii M‘p.c.m3,H,Bm2 in ras., ZaV
26 obducere M 2

LIBER I 34, 1—35, 1

deplorabat prece, sed indignatio nimia nullum ueniae locum
reliquit, proficiscentis inde in Aegyptum prosecutus Cae¬
saris iter subpeditatis omnibus, quae usui uel ipsi uel exer¬
citui forent, maxima sui gratia imperatoris sibi studia con-
5 ciliauit, praecipue quia in locis aridioribus usque in Pelu¬
sium regali prouisione aquarum affluentia subministrata,
quibus officiis tantum sui amorem infudit omnibus, ut plus
meruisse quam accepisse minorque regni potestas quam
humanitatis largitas aestimaretur, unde Caesar ex sententia
io rebus intra Aegyptum gestis, Antonio et Cleopatra defunc¬
tis, non solum quae ademta erant Herodi reddidit, uerum
etiam praeter illa, quae Cleopatra auerterat, Gadaram, Ippo-
nem, Samariam ei concessit, maritimas quoque urbes, Ga-
zan, Anthedonam, Iopen, turrem Stratonis simul donauit;
15 CCCC quoque stipatores ex Gallia, quibus saepta incedebat
Cleopatra, ad custodiam corporis regi concessit multaque
alia, sed his omnibus rex pluris habebat, quia a Caesare
super omnes, infra Agrippam tamen, diligebatur, ab Agrippa
infra Caesarem.

20 XXXV. Quintodecimo itaque regni sui anno, ut beati-
tudin suae responderet et gratiae, tanto rerum secundarum
successu leuatus, ad pietatem intendit et ut se gratum cae¬
lestibus in se supra modum fluentibus beneficiis demonstra¬
ret, templum ornauit, omnemque illum circa templum loci
25 ambitum circumuallauit muro geminatisque spatiis inclusit
inmenso aedificandi sumtu et exquisito decore, indicio
erant magnae circa sacrarium porticus, quas extruxit a fun¬
damentis. nec minor tuendi quam ornandi intentio, siqui-

XXXV § 1 cf. BI. I 401—402

2 proficiscentes M2HaV,Z in ras. inde om. A 3 usui] urbi M2B
exercitusUF 4sui]sibiaF sibi] sui Ba.c.,om. a V conc.] add. herodesBZ
5 sec. in om. HBZaV 6 efluentia M2 fluenta H afluentia BZa V 7 infodit
M2a.c.m3 hominibus A plus] add. uideretur HBZaV 8 meruisset M2
accepisset M2p.c.m3 10 cleopatre M2 12 gadoram M2HBZ gadora aV
Ipponem] ioppen M2HaV 13 ei] et sed eras. M2 maritimasque HBZaV
gazanam B 14 theodonan M2 thedonam HB athedonan CV adtheodo-
nan A 15 CCCC] ecce M 2 incedebant C 16 corpori regis H con¬
cessit bis Ca.c. 17 plures M2a.c.m3,A quia caesar omnes aV 22 se¬
gregatum M2,Va.c.m2 25 inclusit— decore s. I. m2C 26 in dicto Bp.c.

HEGESIPPI QVI DIC1TVR

dem castrum Aquiloni obiacens communiuit, quod appella-
uit Antoniam propter Antoni gratiam, nullo inferius supe-
1 iorum palatiorum, addidit etiam in ipsa arce regiae domus
gemina habitacula maximi ambitus mirabilis pulchritudinis,
quorum gratiae nihil conferendum arbitrareris, unum eorum
Caesarium, alterum Agrippium nuncupabatur, ut in suis aedi¬
bus tantorum amicorum diuturna memoria celebraretur.

2 urbem quoque Sebasten non solum exaedificauit sed etiam
repleuit inhabitantibus, ac ne singula persequar, haut ullum
facile praeteriit locum uetustarum urbium, quem non reno-
uaret labentem aut additis quae deesse uidebantur aedificiis
ornaret, liberalitates quoque suas usque ad quinquennalia
diffundens certamina uile illud hominum genus effusis diui-

3 tiis locupletauit. templum etiam Caesari de marmore albo
condidit ad fontes Iordanis adeo immemor factus religionis,
ut homini templum sacraret usumque gentium in Iudaeam
induceret, loco nomen Panium est, ubi mons altitudinis
excelsae uertice summo in sublime porrigitur, cuius in latere
umbrosum aperitur antrum, per quod graue olentis praeci¬
pitii profundum saeuam exhalat mefitim. intus aquarum
congregatio et sine ullo motu multa uis inerat, ut nulla
aestimatio profundae altitudinis conprehenderetur; foris
autem circa ipsius montis radices fontes scaturriunt. unde
ortum illic Iordanis plerique aestimauere, nobis tamen quid

4 ueritas habeat in posterioribus aperiendum uidetur. erat

XXXV § 2 cf. BI. I 403. 415 § 3 cf. BI. I 404 § 4 cf. BI I

408—409

20 cf. \ erg. Aen. VII 84 cf. Gen. 1, 10 25 in posterioribus:

cf. IV 26, 13 et sqq.

1 subiacens BZ 2 antonii JH’BZA nulla M * 3 regiae archae CV,
(arce) A domi V 4 ambitus] add. et M*p.c.m3,HaV 5 gratiae s. I. Z
eorum] chorum CV eorum A 6 nuncupatur a 8 aedific. Bp.r. 9 aut M‘
10 renouarit H 11 labentem-omaret mg.m2 V uidebant M‘a.c.m2

12 ornarent M* ornarit H quinquagenalia ( mg . AI. quinquennalia) B

13 uile] unde BV 15 adeo om. M2 fonte Ca.c. 17 indueret M2a.c.m3
panio H 18 porrigitur] add. caena (s. scena) aestimabile (i s. e ait.) Z
20 saeua a exalat M2ZV (suppi. m2) C exaltat A mefytim CV
aquarum om. M‘ 21 sine] ne H multa uis] mutabilis Z inest Ba.c.
22 aestimatione profundum B conprehendatur B 23 montis] antri H
fontis M*a.c.m3 25 aperiendum] add. esse H

LIBER I 35, 1 — 6

in maritimis ciuitas, quae Stratonis turris appellabatur,
iam fessa bellis frequentibus et uetustate ipsa inclinata in
ruinam, oportunitate tamen et gratia loci praeminens, quam
renouauit lapide albo et aulicis ornauit aedificiis, atque in
5 ea magnanimitatis suae uirtutem et elegantiam operis ex¬
pressit. inter duas enim maritimas urbes Doram atque
Iopen in medio sita utraque ex parte praestringitur inpor-
tuoso litore, ut omnes, quicumque ex Aegypto Phoenicen
praetermeare desiderant, in salo fluctuent, quia frequenter
io illic mare uentis excitatur et maxime Libis spiramine, cuius
etiam moderatiore llatu tluctus attollitur, idemque inlisus
procurrentibus saxis et fracto repercussus impetu efferum
mare cedendo exasperat, itaque rex nullum inpensis sta¬
tuens modum magnanimitate uicit naturam portumque
15 maiorem Piraeo constituit atque in eo penetrata rupium
uastitate stationes tutas conposuit. mensus quoque spatium, 5
quod magnitudini portus conueniret, saxa ingentia in mare
iecit, quibus inesset plerisque altitudo pedum quinquaginta
aliis etiam excelsior, distinxit ipsum maximis turribus por-
20 tum, quarum unam Drusion uocauit, ut Drusi nomen, qui
de Caesaris maioribus fuit, insignibus sui operibus intexe¬
ret. gradus etiam breuiores locis interposuit frequentiori- 6
bus, per quos sine graui labore nauigia subducerentur;
tribus etiam colossis ingentibus totam portus illius gratiam
25 uenustauit. iterum templum Caesari editiore fundauit loco
et templi medio colossum constituit Augusti nomine uelut
simulacrum ipsius, quod non minoris magnitudinis foret

XXXV § 5 cf. BI. I 411—412 § 6 cf. BI. I 413-414

2 bellas M2a.c.m2 uetustatibus M2a.c.m3 3 ruina M2a.c.m3
5 eam aV 6 dorum M2p.c.m3,HaV, ( mg . AI doran) B duorum Z atque
om. Z 7 perstringitur aV 8 foenicen M2Z foenicent H fenichen
(pr. e in ras.m2) B phoe (e V)nicem aV 10 libi M2HB lybii CF
libiiA 11 atollatur M2 13 cadendo BZ caed. a 15 pireo M2HBZ pirreo
Bp.c. 16 uastitate (e ex corr.) C 18 altitudo om. M2 19 excelsioribus
aV tinxit Ca.c. 20 drosion H drusium aV drusii Ha 21 Caesaris]
add. etiam B operis M2p.r.,HBZaV 22 breuior M2 24 cholossis aV
25 uetustauit M2a.c.m3 caesaris B (a)editiori BZV aedito A fun¬
dauit s. I. Z 26 medium B medi Z cholossum CV uelut] add.
quasi «7

HEGESIPPI QVI DICITVR

simulacro Olympi Iouis aut Iunonis Argiuae. nescias pul¬
chritudinem in tantis difficultatibus an ualiditatem operis
ac munimentum in tanto decore praestare amplius putes,
quandoquidem insolubile maneat opus et mari et uetustati.
accessit itaque in uno opere multiplex gratia; nam et urbs
maxima adcreuit prouinciae et portus nauigantibus et honos
Caesari, cuius ex nomine Caesarea in hoc tempus uocatur.

XXXVI. Hanc regis potentiam prosperis affluentem
successibus unius mulieris expetita societas inclinauit mae-
stisque infregit doloribus, ex quo aduersum ius fasque con-
iugium dignitate potius generis quam caritate, usu quodam
regio, metiendum existimauit. habebat autem in consortio
Dosidem nomine, Hierosolymitanam feminam, priuato sibi
ante sociatam, quae gratior eo esse debuerat, quod fuerat
felix marito, cum qua regale fuerat adeptus fastigium,
uerum immemor gratiae proiecit Dosidem, sociat Mariammen
Aristoboli neptem, Alexandri filiam, itaque dum sequitur
nobilitatem, perturbationem incidit, qua sibi domus propria
non conueniret, cui diuersarum prouinciarum multiplex po¬
pulus obtemperaret, ac ne oculi nouae nuptae odio nouer-
cali, domi posito eo quem Dosis generauerat, offenderentur,
eiectus non solum paternis aedibus sed tota quoque urbe
Antipater, id enim iuueni nomen, infaustis nuptiis locum
fecit, quas pater unici filii exilio concelebrabat, uixque fe¬
storum dierum sollemnitatibus arcessebatur, uidens mulier
morigerari sibi maritum etiam pietatis conuicio in super¬
biam uersa; addita est etiam causa, qua iure animus eius
inflammaretur, quia Hyrcanum auum uiri sui insidiis con-
pererat extinctum, falso suspectum propter regni cupidi-

XXXVI § 1 cf. BI. I 431-434

1 simulacro (o in ras. m3) M 2 olimpi M2Z olimpii B 3 ac]
an (?) M2a.c.m3 monumentum Z tantum a V putes om. H 6 onus M2
honor BZ 8 afluentem Ba.c.m2,aV 9 excessibus Z maestis (que
s. I.) Z 12 exaestimauit M*a.c.m3 13 nomine suppi. m2 B 16 proi(i)cit
HBV mariamnen Zarriannem Cariannem AV 17 aristobuli M1 18 sibij
si Ca.c.m2 21 offenderetur M*HaV offenderint Z 22 sedibus aV
23 nuptis Ca.c. 25 solemp. M2 arcessebantur M 2 arcersebatur Z
accersebatur aV 28 auum] udd. suum HBZaV 29 falsae a false V
cupid.] suspicionis (-es A) add. ZaV

LIBER I 35, 6-36, 2

tatem. ipse est de quo supra memorauimus, quem Barza-
franes qui Persis imperitabat, cum occupasset Syriam, cap-
tiuum abduxerat, atque in Parthia primo retentum, postea
Iudaeis postulantibus, qui supra Euphraten inhabitabant,
5 miseratus sortem inclinatam permiserat, atque utinam ut
concessus fuerat deprecantibus, ita etiam credidisset mo¬
nentibus, ne more ingenii humani propinquorum eum po¬
tentia sollicitaret, ut ad Herodem transitum faceret; eam
illi periculo futuram, quod nullos magis regni cupidus ser¬
io uandi quam proximos exagitaret, atque a propinquis ca-
ueret. uerum ille taedio peregrinationis et suorum desiderio
transiuit Euphraten, in Iudaeam reuertit. quod altius in
pectus Herodis quam quisquam ratus erat descendit, non
quo ille regnum adfectauerit, sed quia uir regii generis et
15 diu exercitae priuilegio potestatis incertum ab eo abstinere
se posse aestimabatur, laqueus igitur mortis Hyrcano con-
iugium neptis fuit, cuius gratia properauit ad Herodem,
nescius tutius apud hostem captiuos degere quam apud
regem propinquos, nulla itaque uel leui regnandi suspec-
20 tione hoc solo interemtus est, quod ei conpetere regnum
uidebatur. diligebat interea Mariammen inpenso amore nec
offensam uolebat. cumulauerat mulieri gratiam numerosior
partus, nam quinque ei generauerat filios, sed ex tribus
maribus iunior Romae obierat, dum litteris inbuitur libera-
25 libus. reliqui duo ultra priuatorum modum regio cultu cele¬
brabantur. suffragio erat iuuenibus matris nobilitas et suus
in regno ortus, quod imperante iam patre geniti forent, sed

XXXVI § 2 cf. BI. I 435-437, AI. XV 52, 49

1 cf. supra I 29 7 cf. Sali. Iug. 93, 3 13 cf. Sali. Iug. 11, 7

16 cf. Prou. 21,6 et sim. (Horat. Carm. III 24, 8)

i de quo] quem B 3 postea] add. a CV 9 nullus M* nullis Za.c.
regno M2 cupido HBZaV seruandis M2 10 excitaret (s. 1 exagitaret
m2) B a om. M2A propinquos H 14 uero M2a.c.m3 uiro M2p.c.m3,H

15 exercitatae BZ prius legio M2 incertum] add. an HBZAV, (s. I.) C

16 se suppi. m2M2 possit H posset BZV 18 nescimus Ca.c. captiuus
M2H 19 nullo M2 uel leui] uelle ut M2 uelle et ui s. I. C suspec¬
tionem M2a.r. suspicione HBZaV 20 sole H 21 mariamen M'
mariamnen Z mariammem (nn s. mm) C ariannem A,Vp.r. 22 gratiam
om. V gratia C,Vvi2 24 maioribus H 27 ortus in regno ZaV quo C

HEGESIPPI QVI DICITVR

amor maxime Mariammes, quo rex magis magisque cotidie
accendebatur, ut cum ipsi nulla uicissitudo amoris a con-
iuge rependeretur, caueret tamen ne in aliquo mulieris ani¬
mum maestificaret, aequa lance odium mulieris et amor uiri
aduersum se certabant, iustius tamen Mariamme amantem
sibi uirum oderat, quam Herodes Mariammen non aman¬
tem amabat, suppetebat mulieri odium de flagitio, fiducia
de amore, quia alterum, dolore neptis, auersabatur, altero
per obsequium amantis extollebatur, et ideo ne a conuicio
quidem obiciendorum criminum temperauit, quod auum sibi
Hyrcanum et fratrem Ionathen per scelus eripuisset, cum
alius prosocer, alius adfinis, ille propter senectutis infirmum
reseruari debuerit, hic saltem propter aetatem adulescen¬
tulam. facinus indignum, cui septemdecim annorum adu¬
lescenti summum commiserat sacerdotium, huic continuo
honorem contulit et mortem intulit nulla alia causa, ut
accepimus, nisi quod sacerdotali amictu indutus, ubi pri¬
mum accessit ad altaria sacrato et celebri die, subito po¬
pulus inlacrimauit. quod suspectum adeo Herodi fuit, ut
prae gaudio populum crederet inlacrimasse atque eo erga
ephebum prodidisse affectum suum, lacrimas illas uoti in¬
dices, studium populi sibi periculosum, qui intimis uisceri-
bus significauerit quod studium erga cultum adulescentis
haberet, nobilem illum regium nepotem, inpotentis mulie¬
ris filium, fratrem reginae proteruioris, quae regem uirum
dedignaretur, prorupturum ad imperandum, nisi maturius
sublatus e medio foret, cui forma, cui decoris gratia suppe-

1 mariames H mariamnis B mariannis C ariannis A,Vp.r. coti-
diae M2 2 ut ovi. H 3 cauere M 2 5 mariammes M‘Z mariamen H

mariamne (ex -ammen B) ariannem V ariamne (n s. m) C arianne A
6 sibi] se B mariamen H ariannem uV 7 flatigio (ti x. I.) U,V 8 al¬
terum] altero (ex -i) M*m3, (ex -um) B 9 obsequio M2a.c.m3 12 pro¬
socer] quod socer Z illic M‘ ille enim A 13 seruari B debuerat
M2a.c.vi3 saltim M!UZA 14 VII decim M2 septemdecem aV 15 con¬
tinuo] add. ut B 16 ut s. I. m2C 17 accipimus M 2 A 21 efe-
bum M‘BZ efabum H ephoebum aV prodidisset— indices suppi.

vi2G prodidisset BCV 22 sibi populi B periculorum M 1 23 quod—

haberet suppi. m2C ergo M*a.c.m3 24 haberet] add. et BZ inpo-
tentia M2 27 sublatus— foret mg. B e medio foret sublatus Ca.c.,V
cui— dignitas clarior (p. 74 l. 14) in chartula suppi. B *

LIBER I 36-37, 2

teret, ut iure praeferendus omnibus aestimaretur, proposuit
itaque adulescentem occidere, exagitabat eum mater adu¬
lescentis, quae et ad inuestigandum acrior et ad ulciscen¬
dum uehementior nihil occultum nihilque inultum patieba-
5 tur, eoque reuocare sese ac reprimere deliberabat: rursus
exagitabat eum cumulatior in dies erga adulescentem amor
uniuersorum et regni periculum, unde praerupto furore ex¬
citus statuit quouis modo sibi consulere.

XXXVII. Mittitur adulescens nocturnis temporibus ad
io urbem Hiericho atque ibi solitus delectari studio natandi,
plurimis quasi in ludum coeuntibus, dum sine modo mergi¬
tur, in piscina necatur, id tacitum soror non tulit, sed
affectu germanitatis per conuicium prodidit atque obiec-
tauit marito iussu eius sibi fratrem ereptum, destitutam
15 se omnibus, funestam sibi domum coniugis, qui primo sibi
auum ademerit, postea germanum interemerit, miseram se
exitio suis fuisse, inprecari dira uiro socrui et regis sorori;
commune omnium flagitium, ultorem deum poscere, ne tan¬
tum facinus inpunitum relinqueretur, ferebat ista Herodes
20 quasi amore captus et nutibus deditus, sed furebant mu¬
lieres et ferre non poterant maledicta exsecrantis et in¬
dignantis adrogantiam, maxime quia uictus miraculo eius
Herodes insurgere aduersus dilectam nequibat, et ideo quo
magis excitari quasi amans posset, scena adulterii contexi-
25 tur atque in mulierem istiusmodi crimen conponitur, quod
imaginem suam Antonio in Aegypto destinauisset. quantae
istud intemperantiae fuisse, ut absenti et promto in libi¬
dines uiro, tum praeterea potenti, qui potestate pro iure
uteretur, formam suam uenalem offerret, ut pulchritudinem
30 licitaretur! nouae auctionis commercio se mulierem prosti-

XXXVII § 1 cf. BI. I 437, AI. XV 55 § 2 cf. BI. I 437—439,

AI. XV 23—25

5 deprimere A 6 excitabat Va.c.mS ergo M2a.c.m3 adolen-
tem B’ 7 excitatus Z 10 iericho M* hierico H ihericho A na¬
tandi] add. a M2p.c.m2,HZaVB‘ 13 effectu M2 affectum BaV 14 fra¬
trem sibi Cp.c.,A 18 flagitio M2 20 furebant] add. ire Z furebat B*
mulieris BSZ 21 poterat B‘Z execrantis (c in ras. m3) M2 24 exer¬
citari aV 25 inponitur Z 26 aegyptum B‘ZaV 27 fuisset M2 liui-
dines M2a.c.m3 libidinem Z 29 ut] et HaV 30 se (s in ras. m3 ) M2

HEGESIPFI QVI DICITVR

tuisse uine amoris an odio mariti, cuius periculum pro mer-
cede adulterii postulauisset. hoc itaque commento mulie¬
rum apud Herodem Mariamme quo magis amabatur eo gra-
uius adpetebatur, nec tamen insimulatio ipsa quamuis in¬
dignantium feminarum aliena ueri penitus fuit, matrem
enim Alexandriani furentem, quod alius filio suo Aristobolo
in sacerdotio praeferebatur — hoc enim nomine Ionathan
filium suum, quo auum sibi regem fuisse in memoriam redu¬
ceret, appellari malebat — , ab Antonio per musurgam
quendam litterarum sequestrem petisse filio sacerdotium
fides uero propior erat, deinde adueniente in Iudaeam
Gellio Antoni amico cognitum adulescentem miraculo fuisse
propter excellentissimi decoris gratiam, non minus etiam
Mariammen, cuius quo dignitas clarior, eo fama inlustrior,
et forte conpertam more quodam humani ingenii, quo uiri
quoque eo se interioribus amicis cariores cupiant declarare,
si praesentibus quoque necessitudinibus suis mensae hospi-
3 talis societatem indulgeant. ibi quoque Alexandriae datam
cum Sossio conloquendi copiam, licet liberiori uiduae alia
quoque cognoscendi hospitis deesse copia non potuerit, cum
praesertim huiusmodi et causas et personas requireret,
deinde conlato utrimque consilio id sedisse sententiae, uti
utriusque imagines Antonio dirigerentur, praestrictum
illum splendore imaginum et Sossi praecipue testimonio,
qui nihil tale se umquam uidisse in terris adseueraret et
gratiam illis non hominum sed diuinam inesse, lenocinanter
ut excitaret uiri minime sobrias cupiditates, scripsisse He¬
rodi ut Aristobolum ad se sine mora mitteret, de Mariamme

XXXVII § 3 cf. BI. I 439. AI. XV 26-34. 44-49

15 cf. Sali. Iug. 93, 3

3 ariannes aV 5 alienauerit M* aliena a ueritate U uiri Ca.c.

6 Alexandram editt., ut p. 75 l. 12 7 nomen (?) Ca.c. ionatham aV

8 quod B’Z 10 filio] add. suo CV filios suos B • 11 proprior Cp.c.

aduenientem M2HaV aduener* (i s. e ait.) B' 12 gallo A antonii
M*p.c.m3,H 13 gratiam decoris a V etiam] et A 14 ariannen aV
16 cupiunt Z 17 hospitalitatis Ba.c.,aV 18 indulgerant M2 Alexan-
drae editt., ut p. 75 1. 10 dataJS 20 hospitii? a E 22 deinde] add. de A sedis
esse Z **sedisse (pr . se in ras.) C 23 perstrictum aV 24 sossii HZaV
25 eumquam C a.c.,A 261enocinant eM2EBZ 27 minimas Ca.c. 28arianneaE

LIBER I 37, 2—4

quod ei coniuncta foret praetermisisse, non quo operire libi¬
dines suas uel in his quae nuptae essent apud maritos
soleret, cui sine periculo usus foret, flagitium sine pudore,
sed quo Cleopatrae caueret indignationem, quae utriusque
5 quidem sexus riuali offenderetur, sed amplius si sociatam
uiro mulierem deprehendisset, quia se decore super omnes
excellere mulieres arbitrabatur, perlectis itaque litteris He¬
rodem excusauisse, quod sine seditione populi et perturba¬
tione totius gentis auellere a suis nobilem non posset adu-
10 lescentem atque ut satisfaceret Alexandriae, spopondisse
Aristobolo sacerdotium, sed cum moram fieri promissis et
arte se ludi putaret, Alexandriam parasse nauigium atque
in ipso fugae apparatu cognito per Sabbionem consilio
reuocatam esse cum filio, his motum Herodem dissimulasse
15 ad tempus iniuriam et adcelerasse Aristobolo sacerdotii
conlationem, ut honoris specie paratae necis inuidiam uela-
ret. qua peracta, ut diximus, quasi fulmine ictus, exagitatus 4
est simul et affectati adulteri adficto a suis crimine, quod
sciret Antonium promtum ad libidines, et inuelatas, ex eo
20 quod plurimum poterat, inflammantem in omne genus ama¬
torium cupiditates; Cleopatrae quoque inexpiabilem riuali-
tatis praecipue dolorem immanitatemque plurimos uirorum
quos segniores circa uxorum reprimendam intemperan¬
tiam conpererat interemisse, imminere sibi periculum non
25 solum amittendae coniugis sed etiam subeundae mortis per¬
horrescebat. proposuit itaque ipse contendere in Aegyptum
ut Antonium uel Cleopatram quam maxime metuebat flec¬
teret. euocatum alii ferunt Antoni litteris eo tetendisse ut

XXXVII § 4 cf. BI. I 439—440 AI. (= alii) XV 64. 67

3 cui— foret om. H periculum M2a.c. 4 cleopatra Ca.c. 5 riuali]
mg. id. duali m. rec. C 6 se dec.] de decore M2 11 mora aV
promissis et] promisisset M2H promisisse et aV promisset et Z pro¬
missis uidisset et B 13 sabbiothem M 2 sabbitem R sabionem Z sab-
binionem {ait. b s. I.) Va.c.mS 15 sacerdotium M2a.c.m3 16 consola¬
tionem H 18 adulterio M2 affincto Ba.c. 19 sciret om. H liuidines
M2a.c.m3 20 inflammante aV 21 riualitates M2 22 dolorem] add.
atque BZ dolore H dolorum a V -que] quae BZCV 23 uxorem aa.c.

24 interemisset libri 25 subeunde C 28 uocatum a F alii] add. Marci BZA
M CV antoni (s. 1 antonii) Z antonii M2p.c.m3,BaV tendisse aV

HEGES1PPI QVI DICITVR

5 necati adulescentis causas praestaret, profecturus tamen
adfini suo Iosepho, cui Salome germana regis in coniugium
conuenerat, secreto aperit suspectam sibi necem propter
coniugalis formae adpetentiam, quam missa sui decoris spe¬
cie prodidisse mulier argueretur, id se quasi adfini negotii 5
committere, ut si ipse ab Antonio extinctus foret, Mariam-
men necaret, ne merces flagitii superesset. Iosephus haut-
quaquam, ut arbitror, studio proditionis sed quo mulieris
erga uirum sopiret querellas, quibus se adflictam diceret
ardere odiis uiri, mandatum expromit atque ad affectum ic
amantis interpretatur, quod ne mortuus quidem pateretur
Herodes seiungi se ab uxoris societate, sed mulier longe
aliter quam Iosephus aestimauerat ad argumentum traxit
inplacatae adhuc in se crudelitatis, cuius exercendae post
mortem quoque suam exsecutionem adfini proprio manda- is
uisset. infestum illum sibi iniuria, qui suspectiones suas
non argumento aliquo ueritatis examinaret sed praeruptae
mortis exitio urgueret, nullum odiis finem fore quae ultra
ipsum uitae ac salutis defectum extenderentur, sed Iose¬
phus domestici mali immemor, dum alienam coniugem uiro 20
reconciliare expetit, suae coniugis aduersum se inflammauit
suspiciones, quae conloquia uiri proprii cum Mariamme,
moras in aula regis haut perfunctorie ferendas arbitrabatur,
denique ubi frater reuertit, insimulationem non distulit, in-
iuriam suam addens regalibus contumeliis, quod sibi quoque 25
Mariamme ademisset maritum, sed Herodes, praestrictus
licet, tamen hautquaquam grauius primo commotus est, nec
infensum se uxori praebuit, quin etiam ui amoris infractus

XXXVII § 5 cf. BI. I 441, AI. XV 67. 68—70. 80—86, BI. I 442

2 salomae M‘BA 3 subspectam 4quatrF speciem Ca.c.,A
5 prodisse aV 6 ariannen a ariannem F 9 quaerellae (eras. ait. 1 et e
tert.) M1 afflictam se nF 10 exprimit M*p.c.m3, HBZaV ad om.
EZaV, eras. B 12 se om. Z, suppi. m2B 14 inplic. M*aV ( l a s.
alt.i)B 16 suspiciones HBZaV 17 argumentum M*a.c.m3 aliquo
s. 1. Z 18 odii M*aV 20 coniugem] cum B a.c. 22 uiro CV
propria H proprio V a.c. m2 arianne aV 23 et moras BaV morasque Z
aulam M1 regia BZaV perfuncturie (?) M‘a c.m3 24 insimulationes
HBZaV 26 mariame M1 ariannes aV demisset M‘a.c.m3 per¬
strictus aV 28 infestum aV ui] ut Jf*

LIBER I 37, 5-7

quodam die iurare mulieri coepit, quod tanto eam diligeret
affectu, ut numquam alterius mulieris flagrauerit cupiditate,
ita omnes ex animo abiecerit, ut uxori fidem seruaret. at
illa: ‘satis4 inquit ‘amorem erga me tuum mandatis qua© Iose-
5 pho dederas declarasti, praecipiens ut me occideret, quo¬
modo potest amare qui occidere potest?4 amens ilico rex (*>
ubi audiuit secretum suum proditum, eo cogitare coepit
numquam proditurum fuisse se Iosephum, nisi captus
amore mulieris mercedem proditionis stupro quaesisset. ma-
10 nifestatum quod diu latebat, in aperto crimen, indubiam
corruptionem, non frustra excitatam sororem quae dome¬
sticam iniuriam prae ceteris deprehendisset, itaque indigna¬
tione nimia furens animique inpos exsiliuit de lectulo fu¬
giens corruptelae turpis contagia, nec furentem capiebat
15 aula, audiuit soror uociferantem continuoque rapiens tem¬
pus ad argumentum insimulandi, occasionem nocendi con-
firmauit indignantis suspiciones, inpulsus itaque dolore
iniuriae, insimulatione germanae iubet occidi utrumque.
nec multo post secuta est factorum paenitentia, et ubi ira 7
20 cecidit, amor successit, et passio resuscitata est tantusque
incanduit feruor cupiditatis, ut defunctam non crederet atque
in excessu mentis positus quasi uiuentem alloqueretur, et
sicut ad eam quae uiueret pueros dirigebat, rogans ut depo¬
sitis simultatibus ad sese ueniret et redderet se coniugali
25 gratiae, uix denique multo edoctus interuallo temporis obisse
credidit, quam pro amore tamquam immortalis feminam
decoris mori non potuisse arbitrabatur, tantus erat affec¬
tus circa defunctam, denique efferasse postea atque in mul-
XXXVII § 6 cf. BI. I 443 § 7 cf. BI. I 444, AI. XV 240-246

22 cf. Act. 11, 5 et sim.

1 diei M2 diligere Ca.c. 4 mandasti aV 5 praecipens Ca.c.

7 eo om. HBZaV 8 se om.EBaV captum aV 10 crimen in ap.
quod diu lat. B indubia confusione ($. I indubiam corruptionem) B
confusionem Ms 11 exagitatam « 12 indignationem M2a.r. 13 im¬

pos in ras. m3 M2 incompos Z exiluit B 15 -que om. Ha 16 arguen¬
dum a insimulandi] add. et HBZCV infirmauit indignam suspicionis a,
Vp.c.m2 18 iniuriaeque M2a.r. iuuet M2a.c.m3 19 factum a, Vp.c.m2
21 defuncta M2a.c.m3 22 excesso M2a.c.m3 24 simulatibus M2a.c.m3
crederet u,Vp.c.m2 25 eductus M2 28 et ferasse Z

HEGESIPPI QVI DICITVR

torum necem praesentium odio fertur exasperatus, nec so¬
lum morbo animi laborasse sed etiam graui corporis aegri¬
tudine, quam ex pestilentia quoque aeris contractam aiebant,
nam tractus caeli corruptior plurimis pestem creauit. unde
consultis medicinae peritis siluarum secretis sese abdit et 5
refuso paulatim uigore uenatibus salubritatem corporis ac
mentis sobrietatem recepit.

XXXVIII. Haec quoque addebat miraculis suis, quibus
defunctae suspiciebat gratiam, luisse se iniusti poenas fla-
gitii et elementorum aegritudine expiatum interitum tanti 10
decoris, excidio mundi, populorum lue unius mortem, sorte
tamen inpari uindicatam, cum fructus terra abnegaret,

2 fames augeret pestilentiam, hunc Mariamme exitum tulit
sobrie uiro pudica sed insolens formae conscientia, cui
magnanimitas superfluebat, sedulitas deerat, ut blanditias 15
dedignaretur mariti, secura quod nihil ab eo qui supra mo-

3 dum diligeret exitii perpeti posset, nec solum ad pra-esens
ultionem repperit, sed etiam in reliquum hereditaria odia
transmisit, cui successere filii materni doloris exsecutores
pio erga matrem quidem affectu sed erga patrem impio, 20
cum utrique parentum pari munere ius naturae soluendum
foret, nec inexercitatos dolor repperit. nam diu Romae
eruditi Latinis iuxta et Graecis litteris astutiam non me¬
diocrem assumserant et absentes conperta nece matris
plerisque in odium patris inpulsoribus asperabantur, re- 25
gressis quoque ne conspectus quidem paterni reuerentia

XXXVIII § 1 cf. AI. XV 243. 299—300 § 2 cf. AI. XV 237-238
§ 3 cf. BI. I 445—447

4 cf. Verg. Aen. III 138 23 cf. Sali. Iug. 95, 3

1 praesentium (u in ras. m3) M‘ solo E 5 abdidit HBZaV
6 corpori" M-a.c. 8 hoc M‘p.c.w2,EBZaV 9 suscipiebat BA poenas
iniusti 6’a.c. 11 mundi] add. et a, Vp.c.m2 12 uindictatam M‘a.r.

uindictatn H,Ca.c. cum om. « terrae a abneget Mla,Vp.c.m2
abnueret EB,Va.c.m2 abnuerit Z abnegaret Weber 13 arrianne (exp.
pr. r) C ariannem A *arianne V exitium Ca c. ut uidetur, A 17 exiti
M!a.c.m3 perpetii C 18 reperit C 19 fili C 20 effectu G 22 inex-
citatos M‘ inexercitatus EC,Vp.c.m2 reperit C 24 conpererant necem M *

25 iinpulsioribus a arbitrabantur M* aspernabantur E spe armabantur B
regressi M‘E,Ca.c. regressus Aa.c. 26 reuerentiam sedulitatemque Z

LIBER I 37, 7—38, 5

sedulitatem infuderat, crescebat cum aetate malitia, acces¬
sit etiam ex coniugii societate praesumptio quod alteri Sa-
lomae filia neptis Herodis, alteri Archelao genita, qui Cap¬
padociae regnum tenebat, in ius copulae nuptialis con-
5 uenerant, nobilitas coniunctionis odiorum dederat auctori¬
tatem. offendebatur igitur Herodes uel tacito filiorum in¬
genio excitatiore quam paterna pietas pati posset, quae
etiam uultu frequenter laeditur, addebantur et stimuli ab
his qui ab insidiis filiorum cauendum quasi solliciti crebro
io denuntiabant, adserentes quod ultrices materni exitii arma¬
rent manus, quibus perterritus Herodes Antipatrum Dosidis 4
filium praeferre fratribus atque ad sui gratiam uberiore
affectu coepit lacessere, ardere maioribus odiis aula regia et
certamine fratrum concuti, dum illi indignantur quod priuatae
15 mulieris filius sibi in regno ortis praeferebatur, ille uersutus
adulandi quo se inferiorem materno latere cernebat, eo stu¬
diosius commendare sese patri, adpetere germanos conpo-
sitis insimulationibus non quiescebat, donec ipse per se per
alios quos sibi adiunxerat excluderet eos ab affectu paterno.

20 denique regnandi his spem omnem ademit, ita ut publice
condito testamento solus imperii successor designaretur,
missusque Romam ad Caesarem praeter insigne diadematis
omni ornatu cultuque regio fulciebatur, inde in Iudaeam
regressus, aucta erga se Caesaris plurimorumque inlustrium
25 uirorum gratia, exigui prope temporis interuallo tantum
praeualuit, ut etiam matrem coniugio patris redderet, ge¬
minisque armis, adulandi arte et insimulandi uersutia, ita
germanos urguere apud patrem coepit, ut pater filiis necem
pararet, denique furens animi Romam petit attracto secum 5
XXXVIII § 4 cf. BI. I 448-451 § 5 ef. BI. I 452—454

29 cf. Verg. Aen. V 202

1 infunderat M2 infuderant B, ( ex infund.) Z 2 salome M2V
salomes HBZ 3 cappadochiae CZ 4 conuenerat Ca.c. 7 possit
M2a.c.m3 8 addebantur] adleuabantur (ali. m 3) M2 9 crebrum M2a.c.m3
11 territus A antipatrem A 15 sortis a,Vp.c.m2 uersatus H 16 in¬
feriore M2U 18 simulationibus A se] add. uel B, et Z se per suppi.
m2C 21 successor] soccer M2a.c.m3 23 -que om. a 25 extingui M2
26 etiam ut M2a.c-m3 27 simulandi Ba.c. adol. M2 29 pareret M2
animo M2 om. H petiit ZV

HEGESIPPI QYI DICITYR

Alexandro, quem reum magici aduersum se criminis ante
Caesarem statuit, ille data sibi copia deplorandae calami¬
tatis aerumnarumque omnium, cum uideret sibi suppetere
tanti iudicis auctoritatem, qui nec ab Herode transduci per
gratiam posset, nec ab Antipatro circumueniri, nihil prae- 5
tereundum ratus flagitia patris quadam praestrinxit mode¬
stia, ut nec urguere tamquam accusator uideretur nec oc¬
culta esse sineret, cum plurimum causam iuuaret si se ob
necis maternae dolorem paternis peti odiis demonstrauisset.
in talibus enim iudiciis nihil magis liberos grauat, quam 10
naturae pietas et pietatis auctoritas, quae si aliquo tradu¬
cuntur flagitio, praeiudicium minuitur, praerogatiua exclu¬
ditur. ubi uero ad obiecta patris uentum. ualidis refellens
adsertionibus, alienum sceleris primo fratrem demonstrauit,
qui suorum esset consors periculorum, quem innoxium in 15
crimen uocari ingemescebat. adstipulabatur purae conscien¬
tiae agendi uis et dicendi peritia, nihil sibi ac fratri reli¬
quum honoris, sublata omnia per scelus germani patrisque
facilitatem amarissime deplorabat, necem sibi inrogari,
quam pater eo usque expectat, ut crimen adiciat, flagitium 20
adiungat. quibus dictis coegit in lacrimas uniuersos atque
eo sortem deduxit iudicii, ut Caesari accusatio non probare¬
tur, pater reconciliationem amplecteretur, id gratum ad¬
modum et praecellentissimum Romano principi non solum
regi inclito regnum donasse sed etiam liberos reddidisse. 23
itaque iusto definitum examine, ut paterni iuris inuiolata
reuerentia maneret et tuta filiorum innocentia, patri ut
decebat, optemperarent liberi, ipse inoffensum naturae affec¬
tum exhiberet filiis, cui uellet tamen regnum relinqueret.

6 redit ex urbe Roma cum patre Alexander iudicio magis 30
quam suspicione absolutus, uacare enim mentem Herodis
ab odio filiorum Antipater non patiebatur, ipse etenim erat

XXXYIll § 6 cf. BI. I 455—456

4 iudicii M* 6 praestrixit H perstrinxit a 7 occultasse se M*

9 petitum Bp.c. necis (is in reus. m3) M’ 11 traducantur a,Vpc.m2
12 praeiudicio M* minuetur Z excludetur H 15 quis eorum M'

17 relictum HBZCV relictori 19 facilitate a 20 expetat M* p.c.m3,HZCV
25 inclyto C inclinato A reddisse 3f’a.c.m5 26 difin. M>a.c.m3 ut]add.
et 4,(s. I.) C,Vm2 in ras. (sic a. r. V?) 31 uocare M‘ 32 enim M’a.c.

LIBER I 38, 5-39, 1

odiorum materia, premebat tamen studium suum contuitu
reconciliatoris ne adpetitae germanitatis scenam proderet,
insidias manifestaret, ubi uentum est in Ciliciam et naui-
gantes in Eliusam adplicauerunt, suscepit eos Archelaus
5 opimo conuiuio gratias ag-ens Alexandri generi sui causa,
quod exemtum periculo reconciliatione etiam dignum
aestimauisset. ipse etiam litteris, per suos directis, amicos
rogauerat, ut generi defensioni adiumento forent, et disce¬
denti optulit XXX talenta hospitalitatis munera atque Ze-
10 phyrium adusque regem deduxit, regressus domum rex con¬
tinuo populum aduocat, apud quem hoc disseruit modo.

XXXIX. ‘Causa mihi, Hebraei ciues, et utilis et fruc¬
tuosa fuit Romam petendi ut de filiis meis Caesar iudicaret,
ne solus ego qui irascebar cognoscerem, perrexi ad Cae-
15 sarem ut qui mihi regnum reddiderat de successore meo
pronuntiaret, adiecit beneficiis suis ut quod difficile erat
prope amissos filios patri repraesentaret, fratribus quod
supra regnum est concordiam redderet, redeo igitur ditior
quam profectus sum, didici esse melior pater, quia didice-
20 runt filii mei esse meliores liberi, Caesaris beneficio, statuit
enim ut ex meo arbitrio penderet filiorum successio; ne
praerogatiua successionis superbiam gigneret, ipse mihi
successorem darem quem elegissem, eum qui meruisset, eum
qui patrem amplius honorauisset. imitabor Caesarem, ille
25 enim absoluendo iuniores filios meos seniori filio pares fecit,
itaque simul tres liberos hodie reges constituo, illi aetas, his
nobilitas adstipulatur. nec numerus moueat, magnitudo
regni et pluribus abundat, arbiter primo sententiae meae
deus, deinde etiam uos accedite, quos Caesar coniunxit,

XXXVIII § 7 cf. BI. I 457 XXXIX § 1 cf. BI. I 457—466

2 reconciliationis toris Ba.c. 3 et nauigantes] enauigantes a,Vp.c.
4 eliusum H eleusiam B heliusam a 5 agentes a antipatro H anti-
patris A antipatri cet., corr. Gualtherus 6 reconciliationem M2a.r. 8 ge¬
nero B defensionis BZ defensione A discendenti M2a.c.m3,H de¬
scendenti M2p.c.m3,a 9 munere Bp c. zefirium M2 gephyrium Ba.c.
ziphryum A 10 rex domum a 12 causa] add. modo exp. B utiles
M!,ZVa.c. fructus adfuit a, Vp.c. 13 petendi] add. profectio BZ 14 ira-
scebam A 19 didicisse M2a.c.m3 dici esse H 20 me melior M2 liberi
exp. B 23 eum] add. scilicet B 24 orauisset M2 26 simul om. M2

LXVI. Hegesippus. (Ussani.) 6

HEGESIPPI QVI DICITVR

constituit pater, uos honore congruo prosequimini, ut neque
inmoderatus neque infimus honor sit. aliud inflat aliud
exasperat, quod cuique portionis suae meritis suppetit in-
pertiatur. non enim tantum quis delectat eum quem supra
mensuram honorat, quantum laedit eum cui debitum negat. 5
et plerumque uterque eorum offenditur ubi praelationis adu¬
latio est. sum certe omnibus pater, honor filiorum haut
dubie patris gratia est. si tamen supra modum quis liberos
meos excolat, reus est’ mihi etiam pro liberis meis, quibus
auctor prolapsionis est. nimius enim cultus audaciae sum- 10
tus est. numquid inuideo liberis meis? absit, sed malo eos
minus cum gratia posse quam plurimum cum seditione,
quod enim superbiae uel rapinae est cito labitur, quod gra¬
tiae diu tenetur, unde curae erit mihi, ut sponsores concor¬
diae adiungam liberis meis parentes amicosque, quorum 15
hortatu mutuae dilectionis affectum induant, nam cum om¬
nis sermo malus facile mentem audientis inficiat, tum ma¬
xime adsidua conloquia et diuturnus usus pestem animis
infundere solent, quae contagio quodam in mores cohabi¬
tantium cito transeat, etsi tranquillitas morum sit, tamen 20
ut stagnum, mite licet, uentis exagitantibus adsurgere in
aestus ualet, ita bona natura inprobis monitoribus fluctuat,
arbitror itaque quod in me unusquisque spem sui potissi¬
mam debet recondere, non enim quod accedit liberis meis
mihi deperit, plus unusquisque tribunorum uel militum 25
reuereri debet patrem imperatorum, ego sum, ego sum qui
mercedem uniuersis rependam pro his quae etiam filiis meis
detuleritis, si recta aduertero studia, factis remunerabor,
maliuolentia pretium referet suum, ut apud eum quoque
quem putauerit adulandum fructu excidat, uos autem, boni 30
filii, considerate primum naturae religionem, cuius gratia et

2 infirmus ZC alius enim infl. (enim m3) M* 3 inpartiatur M‘

4 quis tantum Z 8 est gratia B 9 etiam mihi a)Vp.c.m2 quibus
(mg. a) quia) B 12 seductione A 14 erit curae B 15 amicos quoque U
16 ortatu M‘ utuae M*a.c.m3 18 diurnus H 19 solet a,Ba.c.vi2,
Vp.c.m2 quodam] add. modo BZ 20 sit morum sed tamen Z 23 sibi
BZa,Vp.c.m2 24 debere H deberet a,Vp.c.m2 accedet H accidit a
26 reuerere M‘a.c.m3 imperatorem Z 29 refert (pr. r m 3 in ras.) M’.A
30 fructus H fructum Va.c.m2

LIBER I 39—40, 1

bestias ligat, quae etiam feras cogit in amorem necessi¬
tudinis — manet inter indomitas pecudes mutuus amor et
periculis propriis redimunt suos beluae — reneremini etiam
Caesarem, qui uos ex inimicis amicos fecerit; tertium me
5 ipsum, qui rogare malo cum possim iubere: manete fratres,
nolite exuere quod generati estis, do nobis uestem et culriim
imperialem, sed pretiosius est quod persuadeo uestri amoris
intemeratum signaculum: si pietas maneat, regnum delec¬
tat, si desit gratia, uile imperium est et plerumque noxium,
io ergo dum uos experiar, habetis interim non regnum sed
regni honorem, si patrem dilexeritis, ius sequetur, mei
tamen amorem in uobis probate: omnibus quibus delectare
regnum solet ut principes potiemini, onera imperii et moles
negotiorum me solum etsi nolim manebunt, et ideo uobis
15 prodest mea uelle, quia ego quae uestra sunt et uolo et mea
arbitror/ his dictis osculatus est filios, ut eos uno osculo
caritatis inuicem sibi necteret, quo facto conuentum dimisit.

XL. Discessere plerique laeti, quibus placebat concor¬
dia germanitatis, sed cum fratribus reuertit dissensio eoque
20 grauior, quo dignitas potior cui amplius inuideretur et no¬
cendi suppeteret maior potestas, dolebant filii Mariammes
aequatum sibi priuatae filium mulieris, quae regni nesciret
prosapiam, contra Antipater distinctam sibi ac fratribus
regni spem dedignabatur et inuidebat germanis, quibus po-
25 steriora pro primis uix reseruarentur. sed hic sese tegebat
et uelabat, odio praetendens gratiam, illis consilium omne
in sermone obuium etiam non quaerentibus, promtiore lin¬
gua et secretorum prodiga, quicquid locuti fuerant, apud

XL § 1 cf. AI. XVI 135; BI. I 467-472

2 domitas M2a.c.m3,Hcta.c. 3 suos] add. liberos a,Vp.c.m2

reuertimini Ca.r.,A reuerim. CVp.c. 4 tertio M2p.c.m3,BZaV 5 ma¬
lum M,a.c.m3 iuuere M2a.c.m3 7 suadeo HBZ,V ax-m2 9 est im¬
perium Z 10 non regnum sed] regnum nona 11 requiretur a, Vp.c.tnS
12 delectari a,Vpx.m2 13 honera (e ex o m3) M*,Vax.m2 14 no*lim M2,
(. s . 1 int m 2) B 17 karitatis M2 18 placeuat M2ax.m3 19 reuertitur Z
20 quo in ras. m3 M2 mariannes V ariannis a,Vpx. 26 odium M2 in
ras. m3,HB a V 27 obiuat (= obibat?) Z obuiat V a.c.m2 linguae M2
28 prodigia a,Za.r.,Vp.c.m2 fuerint M2 forent cet correxi

HEGESIPPI QVI DICITVR

Antipatrum continuo erat, multa etiam quae non dixerant
simulabantur, pleraque internuntius cum incremento adi-
ciebat. architectus omnium quibus adpeterentur fratres
Antipater erat, cuius uita nihil aliud erat nisi quoddam
uersutiarum conciliabulum, scena inprobitatis, argumentum 5
scelerum, flagitiorum mysterium, subiciebat indices, sub¬
ornabat testes, simulabat defensionem quasi in theatro per¬
sonam fratris circumferens, ut leuiora excuteret obiecta,
grauioribus cederet, (pio magis patrem falleret et uehemen-
tius in fratres moueret, maximeque aceruabat arte inuidiam 10
paternae necis paratae ut regnum eriperetur, quae regibus
metu periculi suspectiora, sed ne sine repulsore minus
uerisimilia regi uiderentur, ipse primo temtabat refellere,
dein constringi se manifestis rerum indiciis uolebat uideri,
ut perorata utrimque causa, quasi nihil iudicio defuisset, 15
amplius pater tamquam in conuictos filios excitaretur, nulla
enim res maiorem fidem adsertis dabat, quam quod Anti¬
pater fratrum defensor aestimabatur, hac fraude plurimo¬
rum captabat gratiam, ipsius quoque patris in se mentem
2 inclinabat, quicquid cotidie minuebatur fratribus de affectu 20
paterno in ipsum transfundebatur, abducebat amicos regios
parentesque et praecipue Feroram regis germanum et Salo-
men eius sororem alienos a nepotibus fecerat, ut non modo
eos non defenderent, sed etiam adpeterent atque odissent,
accedebat odiorum materia uxor Alexandri Glafyra, quae 25
muliebriter, satis praesentium insolens, extollere sese oc-

XL § 2 cf. BI. I 473—477

1 Antip.] alexandrum M‘HZaV antip. (s. 1 alexandrum) B 2 ple¬
raque] add. per m. rec. Z internuntios M3Z,Ba.c.,Va.c.m2 4 cuius-
erat mg. V 5 seenam V schenamprobitatis Ca.c.m2 6 ministerium A
7 quasi] add. ut exp. V personam (mg. i fortunam) B 8 ff (mg. fratrum
m3) M 3 10 acerbabat M*HBZ,V a.c.m2 arcebat a acerbat Vp.c.m2

aceruabat ego 11 qua M3 quia B quod Z 12 periculis C suspectior
Ba.c.m2,Z 14 deinde V germani festis Ca.c. indiciis rerum Ca.c.

15 defuisset] add. ut a,Vm2 16 conuinctos HBVa.c. 20 quodquod
1 a.c.m2 22 praecipue] add. fratrem Bm2,ZaV regis germanum
feroram Bp.c. regis germanum om. a 23 eius] add. regis a (s. I. sed
eras.) V 25 accendebat BA,M‘a.r., (n *'n ras., deb s. I.) C,Vp.c.m2
materiam ct,Ba.r.,Vp.c.m2 glafira ut infra M3 glaphyra B 26 insolens
praesentium a,Vp.c.m2 occiperat M3

LIBER I 40, 1-4

coeperat fastu superbo, eo quod omnibus praemineret pro¬
sapiae claritudine, itaque quasi dominam se omnibus qui
in aula erant regia praeferebat, patrem auumque reges sibi
et praecipue Darium Hydaspen materni generis apicem so-
5 lita iactare contumeliisque ignobilitatis afficere Salomen
regis sororem uel Dosidem coniugem, quod illis dolori sibi
odio foret, ceteras quoque feminas similiter exasperare,
quae regi propter decorem magis quam propter nobilitatem
generis copulabantur, plurimis enim Herodes praeter regium
io morem etiam Iudaeorum usu quasi quadam erroris licentia
delectabatur, qui figuras maiorum uitiis suis obtentui du¬
cunt. grauabatur ergo Alexander uxoris insolentia. Aristo- 3
bolus quoque isdem quibus -Glafyra sermonibus uxorem in¬
cessebat, deiecti illam status nec conferendam regiae proli,

15 inparem Glafyrae, sibique esse obprobrio quod frater regalis
generis coniugio potiretur, ipse priuatae uxoris contubernio
degenerasset: demens qui conturbaret conuicio proprias
necessitudines, quibus praestricta contumeliis uxor Aristo-
boli ad matrem ea cum lacrimis perferebat. Salome autem
20 conperta per filiam regi Herodi adnuntiabat. at ille monere 4
filios quam perdere commodius ratus uocatos partim impe¬
ratorie perterruit, partim affectu paterno hortatus est ut fra¬
trem amarent neue ut hostes dissiderent, ueniam tribuens
superioribus, denuntians correptionem futuris, at illi con-
25 positis sese insimulationibus peti pluribus deplorantes,
orare simul et polliceri operibus ipsis in reliquum propriae
fidem defensioni daturos, tantummodo pater factum spec¬
taret nec temere auditis crederet, non enim defuturos dela-
XL § 3 cf. BI. I 478-479 § 4 cf. BI. I 481—482

11 cf. Ambr. De Abrah. I 28; Apol. Dau. I 3, 11

2 itaque (mg.l tamen) B 3 aulam M2aV regiam aV -que
s.l.Z 4 histhaspen C,Vp.c.m2 hidaspen A solitam aV 5 salomon Va.c.

10 usum a,Vp.c.m2 licentia om. M2 13 incessabat BVa.c.,Z 16 con-
iunctione Bp.c.,Va.c.m2 poteretur M2a.cm3,Va.c.m2 17 probrias M2
18 perstricta a 19 ea ( mg . al omnia) B, om. ct matre mea Vac.m2, quae
correxit matrem salome— adn. om. A 20 regi om. HaV conmonere H
22 terruit HBZaV ortatus M2 23 dissederent (i s. pr. e) H disce¬
derent V a.c.m2 24 correctionem HBZ,Va.c.m2 26 proprie cc 27 de¬
fensione M2,Ha.c. expectaret Ba.c.,ZC

HEGESIPPI QYI DICIT VR

5 tores inprobos, quamdiu auditor credulus suppeditaret, his
et talibus emollito patre, quamuis in tempore imminentem
depulerint metum, maestitiam tamen coaceruarunt, quod
urgueri sese a Ferora et Salome uidebant, quorum alter
patruus, altera soror patris quibus defensioni esse debue- 5
rant insidiabantur, accedebat enim formido grauis, quod
plurimum poterant apud fratrem, nam excepto diademate
prope uniuersam regni potentiam cum fratre suo Herodes
participauerat, nec mediocres utrique contulerat opes et
maxime Ferorae. denique is centum annua talenta recon- 10
debat praeter eam regionem, quae ultra Euphraten sita re¬
dituum copias multiplicabat, tetrarches quoque petitu He¬
rodis a Caesare fuerat constitutus, donatus etiam regalis
coniugis necessitudine, quia sororem regiae coniugis in
conubii sui sortem adsciuerat. post cuius obitum despon- 15
sata sibi seniore regis filia in gratiam successerat generi,
nisi amore captus ancillulae regalis puellae copulam de-
clinauisset. qua exasperatus Herodes contumelia ei filiam

6 tradidit, qui postea Parthico bello occidit, insimulatum
tamen apud se Feroram quod uenenis adpetiuisset fratris 20
salutem, qua suspicione ne uiuente quidem caruerat uxore,
plurimorum primo et ad postremum amicorum eius quae¬
stione exercita, uacuum eius cuius arguebatur facinoris in-
uentum uolens absoluit, dans etiam fugae ueniam, quod
rapta quam diligebat ancilla dispositionis initae, ut ad 25
Parthos confugeret, familiarium suorum confessionibus de¬
tegebatur. respirauerat aliquantum Alexander, dum Fero-
ras incessitur et ipse incessit Salomen quod spopondisset
nuptias suas Obaedae Sylleo, qui erat regis Arabiae pro-

XL § 5 cf. BI. I 483-484 § 6 cf. BI. I 485—487

1 auditur M * 2 in] eo Ba.c.m2 3 coacerbarunt M*a.c.m3,HB V
coacerbauerunt Z coaceruauerunt Ca.c. quod suppi. m2V 5 patris] add.
erat a, T rn.2 defensione M‘a.c.m3 6 enim s. I. m2B 7 fratrem] patrem Z
9 utrisque a,Vp.c.m2 et suppi, s. I. m2B 10 is] in H 12 tetharches
(ait. h m3) M!Z thetharches H tethrarces C 14 coniugis regiae B
15 concubii Z,Va.c.m2 18 filiam non Ca.c. 19 occiditur Z 20 se 8. I. C
ferora M2 adpetisset HBZaV 22 quaestione om. M2 25 deposi-
tionisJf* 26 confugeret] add. et a, V m2 27 aliquantulum B 28spondisset
H,B y a.c. 29 obede (in spatio uacuo)M*m2,C,Vp.r. silleo M'A sylaeoZF

LIBER I 40, 5—8

curator, Herodi inimicissimus, sed remisso utrique crimine 7
tempestas domus in Alexandrum incubuit atque ipsum graui
periculo inuoluit. furebat enim saeua pestis et procella to¬
tius aulae Antipater, omnibusque modis et contentu etiam
5 propinquorum ingrauans fratrem, ita ut turbato mentis
sobriae statu instare sibi Alexandrum cum gladio pater
magnis uocibus protestaretur, uenerat in medium scena
huiusmodi, quod eunuchos III, quorum unus pocula regis
ministrare solitus foret, alius fercula cenae inferre, tertius
io torum obseruare regium nec usquam discedere cum se He¬
rodes lectulo conposuisset, donis uberioribus inlexisset
Alexander ad sui gratiam et turpis flagitii societatem, quo
prodito suppliciis adacti spadones obscenae ludibria libi¬
dinis manifestarunt, promissa etiam amatoria tegere neque-
15 untes quibus sermonibus sollicitati forent et qua stupri
mercede retexuerunt, ut inuolutum dedecore parricidium
crederetur, inesse sibi iuuentae gratia formae decorem,
robur aetatis, contra inualidum Herodem et iam senecta
grauem, qui capillum inficeret, ne aetatem proderet, a quo
20 cum uellet regnandi ius transfunderet in se, praemiaque
polliceri ingentia et ideo eos in iuuene spem suam consti¬
tuere oportere, non in decrepito sene, cui ipsa natura finem
acceleraret, quae grauiter quidem Herodem mouebant, sed 8
illud prae ceteris quod conspirare ei militarem manum
25 ducesque exercitus et centuriones spadonum indicio con-
pertum haberet, denique ita exagitatus est, ut nullum
saeuitiae genus praetermittendum putaret, nulli crederet,
omnes suspectos haberet, uelociores erant poenae quam
interrogationes flagitiorum et iudicium praeueniebat reorum

XL § 7 cf. BI. I 488-490 § 8 cf. BI. I 491—497

1 utrimque Z utrisque a,Vp.c.m2 2 occubuit M 2 3 totius aula
totius aulae Ca.c. 4 omnibus] sequitur ras. 7—8 litt. M 2 -que om. Z,
s. I. C quae M2 concentu HB V, (ait. c in ras.) C contemtu Z conuentu A
7 protestatur C, Vp.c.vi2 schena a,Vp.c.m2 8 tres C regi HBZaV 9 in¬
ferret (pr. rm3) M2 10 thorum BZa discederet M2 descendere Z 13 ad¬
dicti (s. 1 adacti*) B schenae a, Vp.c. 14 atoria Ca.c.m2 15 et om. a,
eras. V 16 retexerunt Ca.c.m2 17 iuuentute Ba.r. gratiam HBZ
20 transfundere M2 transferret in se a,Vp.c.m2 21 iuuenem aV 26 est
om. a, dei. V 29 eorum M2a.c.m3

HEGESIPPI QVI DICITVR

exitus, rapiebantur passim ad supplicium quos aliqua in¬
cessebat suspicio, feruebant calumniae, multi uolentes regi
placere deferebant reos, sed ilico etiam ipsi qui alios detule¬
rant deferebantur et cum reis suis ducebantur ad locum
poenae, itaque ecferauerat Herodes in uniuersos, ut si aliquis
superesset suspectus foret, aliter rex non putans esse se
tutum nisi genus deficeret humanum, insimulatis inrecon-
ciliabilis, amicis incredulus, familiaribus superbus, inmitis
reis, pauidus ad omnia ut crebro sedes mutaret, noctes sine
somno duceret, quis omnibus exasperatus repente Alexan¬
drum alligatum uinculis saepsit custodiis et amicos eius in
quaestiones uocauit. qui negabant inter supplicia morie¬
bantur, rursus tacentes, quia nihil quod esset suspicionibus
consentaneum confitebantur, usque ad mortem supremam
exulcerati, tamen aliqui ut tormentorum et poenarum uicti
acerbitate propositum adulescentibus adserebant, ut uena-
tioni intentum occiderent patrem et ad urbem Romam sine
mora pergerent, ut effugio poenae luderentur, quod etsi
nullo argumento fulciebatur, tamen ad solacium studii fero¬
cis deriuabat pater uolens uinculorum filii causas iustas
9 habere, considerans itaque Alexander obseratas aures pa¬
tris ad omnem sui defensionem nec ullo modo rem posse
deduci, ut de innocentia sua praesumeret, qui tantis calum¬
niarum molibus adpeteretur, simili arte nequissimis delatori¬
bus occurrendum putauit, ut fraudolentos et calumniae
machinatores dolis circumueniret atque in calumniam reos
uocaret, quorum se calumniis urgueri credidit, scripsit igi¬
tur quattuor libellos, quibus commentum sceleris quo pater-

XL § 9 cf. BI. I 498—501

1 incessabat CV 4 defebantur M2 deducebantur a,Vp.c.m2
5 ita HBZaV efferauerat M2p.c.m3,HBZV efferuerat a, Vp.r. ut] ubi M*
aliquit Ca.c. aliquid A 6 se tutum (set in ras. m3) M * se s. I. B

se esse securum A 10 quibus Ha,Vp.c.m2 his B ex quis Z exaspe¬
ratis C 12 questione H negauant M2a.c.m3 15 ut om. B ui HZaV
16 aceruitate M2V 18 poenae (a m2) eluderetur M 1 poena luderetur
HBZ poenam eluderentur (m el in ras.) C,A,Vp.c.m2 19 fulciebantur
C,Vp.c.m2 ferocioris H 20 deriuat a,Vp.c.m2 21 obseruatas Ca.c.
23 deduci (pr. d in ras. m2) M* 25 fraudulentos M2p.c.m3, Vp.c.m2,
cet. 26 machinatoribus M2a.c.m3 27 ergo Z 28 conuentum M 2

LIBER I 40, 8—9

nam salutem adpetierit confiteretur, atque insidiarum huius-
modi conscios plerosque eorum a quibus ipse adpeteretur
exposuit, atque isdem scripsit libellis praecipue Feroram
et Salomen, quod ea quoque intempesta nocte inrupto adu-
5 lescentis in quo habitaret cubiculo inlexerit inuitum et reluc¬
tanti extorserit, ut incestum patraret, transmisit ad regem
libellos uelut indices flagitiorum suorum, quibus potentissi-
mos quosque inuoluerat regis comites atque amicos, in
tempore Archelaus in Iudaeam properato aduenit, ut si
io quid posset genero ac filiae opis auxiliique ferret, sed
praeuidens apud infestissimum patrem obstructos sibi adi¬
tus legitimae defensionis arte commotionem eius repressit,
nam simul ut aulam ingressus regiam est, magna uoce cum
iam audiretur et uideretur ab Herode uelut furens animi
15 irociferari coepit: ‘uiuitne adhuc ille ueneficus gener meus
et carpit hanc lucem? ubi quaeso est, ubi parricidale illud
reperiam caput, ut manibus discerpam meis? parricidio
perire debet, qui parricidium uoluit implere, quid facturus
est socero qui non pepercit patri? quis demonstrabit eum?
20 euiscerabo primo scelestum, adiciam filiam bono sponso; etsi
sceleris non fuit conscia, non est tamen aliena contagii, quae
parricidae coniugio potiebatur, non agnosco filiam quae
artes non deprehendit mariti, quae se non talem exhibuit
socero nurum ut subiectum filium patri redderet, ego illam
25 non ad sceleris ministerium coniunxi sed ad consortium
matrimonii, ut coheredem gratiae praestaret non criminis
adiutricem. te miror, Herodes, si adhuc uiuit Alexander ille
insidiator patris, putabam iustas illum iam poenas dedisse,

14 cf. Verg. Aen. V 202

3 idem M2 inscripsit BZV praecipue] add. et H,(s. l.)B,Z,Va.c.
7 potissimos Ba.c. 8 reges M2a.c.m3 9 tempore] add. illo Z 10 ge¬
nere M2 12 legitimam defensionem M2 defensionis] add. sua Z
commonitionem M2 eius s. I. m2B 13 est regiam Ca.c.,A 14 iam
s. I. C 15 uociferare Bp.c. coepit om. H ille om. M2 16 lumen H
18 quia A,CVp.c.m2 19 demonstrauit Ma.c.m3,AV 20 primus M 2
21 est] fuit H contagio Z 22 coniugium M2p.c.m3 contagio A patie¬
batur M2,Ha.c. 23 non se a,Vp.c.m2 exibuit M2V 24 patris M 2 a.r.,
Bp.c.m3 25 inn\\EZaV,Bp.c. 26 praestarem Z 27 adiutorem A

HEGESIPPI QVI DICITVR

quem differri non oportebat: quid enim diutius seruaretur
confessor ausi parricidalis? sed fortasse hoc quoque diuinae
fuerit prouidentiae, ut amborum parentum iudicio condem¬
naretur qui in te laesit utriusque pietatem, non me negabo
ultorem, qui me ultionis exactae praedicatorem parabam, 5
sed nec filiam excipio, quam infaustis nuptiis ipse despondi
te sponsorem secutus, non enim ego illam mariti moribus
sed fidei tuae tradidi, reddat causas quod uadem suum
dissimulauit, maritum dilexit. de utroque nunc nobis iudi-
cium est. si firmus exsecutor tanti doloris es, accingere; 10
pater, sequestra pietatem, non optandum quidem officium
patribus sed non dissimulandum, si te pietas mollit, inflectit
natura, mutemus uices ut ego in tuo filio et tu in meo
10 pignore ministerii mutui simus exsecutores.* huiusmodi ora¬
tione circumferens transduxit Herodem atque a furore animi 15
paulatim intentionem eius molliuit, ut quasi conpatienti at¬
que unanimo sese crederet et daret ei libellos legendos quos
Alexander conposuerat. at ille singula quaeque aduertens
ubi intellexit magis dolore congesta quam fide nixa, pro¬
fundo consilio minuere paulatim inuidiam temtamenti parri- 20
cidalis atque obiectorum causas in eos qui descripti fuerant
et maxime in Feroram coepit transfundere, itaque ubi
aduertit regem a sua sententia non abhorrere: ‘consideran¬
dum1, inquit, ‘ne forte adulescens magis tantorum improbo¬
rum insidiis adpetitus apud te sit quam tu ab adulescente. 25
quid enim causae erat, ut tuam adpeteret uitam, cui regni
honorem concesseras, regnandi ius reseruaras et spem suc¬
cessionis? quid expeteret quod habebat, aut quemadmodum
tantis muneribus ingratus foret? quidue aliud ageret in tua

XL § 10 cf. BI. I 502—503

1 diferri M'B differre HVa.c. seruatur Ca.c. 6 dispondi M*Z
8 tradidit M’a.r. 9 nobis nunc Ba.c. 11 pietate M1 13 et om.HBZaV
15 circumfremens H fremens s. ferens B ferens in ras. m2V heroden
M>H 16 emolliuit HBZa V 17 uno animo Z,Va.c.m2 legendos s. I. B
20 temtamenti ovi. M’ 22 feroran ZV 23 considerandum] add. est B
24adproborum(appr.m3)ilf,F acprobrorum a, (probor.) Vp.c.m2 25 apud]
in Ml 26 causa Z 27 honore M‘a.c.m3 regnandi— reseruaueras mg
m2\ reseruabas M’p.c.m3,BZ reseruaueras a,Vm2 28 quemam-
modum C 29 quidue add. ro s. I. B qui uel «

LIBER I 40, 9—11

nece, nisi ut suum allectaret periculum, quod te uiuo me¬
tuere non posset, defuncto timeret ab his utique, a quibus
etiam sub patre positus propriae salutis excidium perhor¬
resceret? patet ista aetas fallaciae, facile decipitur et frau-
5 dolentorum insidiis circumuenitur. uix resistit dolis aetas
senilis, plerumque tamen et senum prudentia circumscri¬
bentium uersutiis inretitur. ergo si maturior usus saepe
affectus est, quid mirum si aetas inmaturior adesse non po¬
tuit sibi, cum insidiantium cateruis perurgueretur?‘ illos
io igitur perturbatores regiae domus esse, illos incitatores adu¬
lescentium, seminatores discordiarum qui in desperationem
salutis deduxerint adulescentem, ut stomacho magis indul-
serit et ultioni potius quam absolutioni intenderit, aliquid 11
etiam impertierit commotioni, quibus paulatim inflecti He-
15 rodes coeperat et mollire indignationem circa Alexandrum,
at uero in Feroram commoueri uehementius, quod illis
quattuor libellis ipse omnium flagitiorum minister et totius
scenae architectus exponebatur, qui uidens regem Archelao
mentem suam inclinauisse atque in eum prae ceteris pro-
20 pendere gratiam interioris amicitiae, ad ipsum se contulit
obsecrans ut animum sibi regis conciliatum redderet, uerum
ille innexum plurimis scelerum uinculis, quibus euidenter
regi parasse insidias conuinceretur atque adpetisse adu¬
lescentem, nullum habere aiebat ueniae locum, nisi depo-
25 sita infitiandi uersutia quae obiecta sibi fuerant confiteri
germano sui amanti atque ab eodem poscere sibi indulgen-
XL § 11 cf. BI. 1 504-505

1 uiuum ( s . I. uiuo) Z uiuente Cp.c.,A,Vp.c.m2 2 ab] ad M2a.c.m3
3 patre s. I. m2C excidi**um M2 4 fallaciae om. H, s. I. B fraudolen-
torum M‘ 2a.c.m3 fraudul. cet. 6 circumscribitur A 7 uersutisilBF uersutus
ZA, add. insidiis {cf. I. 5) M2HBZ inretiatur M2a.r. 8 affectus] labe¬
factatus HBZaV inmatura Z 9 sibi] ubi M2; an ubi recipiendum,
cum expungendum? 10 praeturbatores B proturbatores A 14 con-
motio Ba.c.m2 paulim Ca.c. inflexus A 15 et om. A molliri M2a.c.m3
emollire A indignatione M2 16 uehementius— totius om. H 17 flagi¬
tiorum s. I. m2C 18 schenae C,Vp.c. 19 proponderare HZ, (ra s. I.) C,

(ra m2) V praeponderare BA 20 gratia HC,Va.c.m2 21 regis sibi B
22 plurimum sceleris M2 23 parasset (e ex i m3) M 2 24 aiebat]
add. spem BZ 25 sibi s. I. Z 26 germanusui (-ano sui m3) M2 suo aV
amanti] mandati M2

HEGESIPPI QVI DICITVK

tiam non dubitauisset. huiusmodi sese actioni quibus posset

12 studiis non defuturum. mutata itaque ueste suffusus lacri¬
mis, specie miserabili fratris inhaerens uestigiis orare ue-
niam, inprobitatem fateri, omnia de quibus argueretur non
abnuere sed recognoscere, dementiam sibi causam fuisse
tantae prolapsionis, quod nimius in eo furor amoris dilectae
sibi mulieris exaestuasset. statuto itaque Ferora suorum flagi-
tiorum accersitore pariter ac teste tamquam pro mercede
conpositi quod in usus suos cederet argumenti, Herodem
Archelaus deprecabatur, ut naturae contemplatione molliret
iram fratrique ignosceret supra uindictam constituens
ius naturae, nec mirum si in maximis regnis tamquam
in magnis corporibus saepe aliqua pars ferueat, quae non
incidenda sed mollioribus sit curanda medicamentis, sibi
quoque multo grauiores conpositas a germano insidias, sed
remisisse se necessitudini quod debebatur dolori, ut quo
magis poenam leuaret ingrati eo amplius causam grauaret.

13 cum haec atque huiusmodi alia subtexeret, mitigauit qui¬
dem Herodem ut germano remitteret, sed ipse tamquam
inexorabilis genero manebat, denique minitabatur quod di-
uelleret ab eo tiliam tantisque infremebat indignationis
suae motibus, ut ipse Herodes satis expiatum filii aduersum
se facinus arbitraretur ultoremque suarum iniuriarum roga¬
ret atque ipse pro reo suo apud socerum interueniret, quo
de integro renouaret nuptias, perseuerabat Archelaus, cui
uellet Herodes alii nurum suam iungeret praeter Alexan¬
drum, cuius causa etiam uxor traduceretur, atque ea arte
multo amplius inpellebat Herodem, ut ille filium sibi reddi-

XL § 12 cf. BI. I 506—507 § 13 cf. BI. I 508—510

1 dubitasset Z,Ca.c.m2 se Z 3 miserabilis H ueniam orare Z
4 de om. M‘ 5 causam sibi HB 6 anteprolapsionis Z,Va.c.

prolaptionis C amores M’a.c.m3 amoFe BZ,Va.c.m2 8 accesitore M‘
accessit ore A 9 heroden M‘a.c.m3,H 11 iram— ignosceret mg.Vm2
1 2 iustum M2 a.r.,HZCV 13saep es.l.B 14 melioribus H sitjsed^a.c.wjJ
16 se om. HZa necessitudine (i 8. ult. e) H ut om. « 17 ingrato

M‘a.c.m3 18 miticauit M 2 19 ipse om. M* 21 infremebant Ca.c.

22 montibus Ha.c.m2 23 iniuriam M*a.c. 24 quod HaV 25 de] e
{add. x s. I.) V ei a ei de H renouaretur CV renouarentur A nubtias C
perseuerabatur H 26 alexandroif.B a.c. 27 causa om.H 28herodenM*C

LIBER I 40, 11—41, 1

tum putaret, si coniugium eius non solueretur, quod ille
uxorem inpense diligeret, ex qua etiam fdios suscepisset
dulces auo, gratos parentibus, hoc munus restituti sibi lilii
fore, quia non mediocri ex parte bona uxor uiri sui repri-
5 meret errores aut conpensaret officiis inuidiam flagitiorum.
quae si ab eo diuelleretur, nullum remedium uiro futurum
quin praeceps in omne rueret nefas, molliores enim fieri
solere scelerum praesumtiones quae domesticis affectibus
reuocarentur. uix tandem Archelaus inflexus reconciliatur
io ipse genero atque eidem reconciliat patrem, hoc consilio
eripuit generum neci, ut pro mercede acciperet eius absolu¬
tionem, dum condemnare se simulat quam interuenire, pro
quo si intercedendum putasset, haut dubie nihil inpetra-
uisset. addidit oportere eum Romam pergere purgatum
15 quae in eo pater suspectauerat, quoniam omnia ipse scrip¬
sisset Caesari, quod aeque conpositum reor, ut hoc genere
Alexander cum se purgasset Caesari commendaretur atque
Antipatri paratae fratribus insidiae patescerent.

XLI. Hoc consilio soluta factio et conuersio facta in
20 laetitiam, instauratum conuiuium initae indicium reconcilia¬
tionis, cuius auctori Archelao LXX talenta et sedile aureum
gemmis insignitum electi quoque eunuchi regali conferun¬
tur magnificentia, et concubina, cui Pannychi nomen erat,
dono datur atque accipitur, similiter et propinqui monitu
25 regis clarissimis donis Archelaum munerabantur, nec quis¬
quam familiarium eius exors muneris fuit, quibus omnibus
suis Herodes pro uniuscuiusque meritis plurima inpertiebat.
prosecutus est etiam cum potentibus suis usque ad urbem

XLI § 1 cf. BI. I 511—512

7 cf. Horat. Carm. I 3, 26

2 suscepisset] add. et M3Z 7 qui*in B qui Va.c.m2 in omne
s.l. m2Z omnia reuerteret M2 8 praesumsiones C 9 tamen Z, V a.c.m2
inflexis C 10 idem (i m3 ) M3,Z 12 condemnaret M 2 sese Ha,
Vp.c.m2 14 purgatum] add. ab his BZ 15 in eo om. M2 omnia
om. a 18 antipat(h J.)ris aV in] et Va.c.m2 20 laetitia M2,Va.c.m2
instauratur HBZaV conuiuum M2a.c.m2 21 archilao M2a.c.m3
23 pannichi M 2 pannychis HBZV pannycis C pannicis A 24 datur
dono Z 26 eius s. I. m2C exsors C 27 suis eras. M2, om. HBZ

HEGESIPPI QVI DICIT VR

Syriae splendidissimam Antiochiam nomine in regnum suum

2 regredientem. euaserat Alexander nisi se inmersisset in
Iudaeam uir Archelai artibus longe exercitatior, Lacon
genus Eurycles nomine, nimie cupidus opum earumque pro
negotio contemtor, ubi maiora potiundi spes refulgebat. 5
denique non contentus Laconicis facultatibus in effusiones
regias animum intenderat uenandique artifex Herodem opi¬
mis adorsus muneribus renumerationi amplissimae locum
parauit, longeque uberiora quam optulerat adeptus tamen
non satiabatur, nisi cruentus atque inpiis factionibus gra- io
tiam sibi regis emercaretur, itaque more quodam usuque
Graecis familiari regem adulando praedicandisque omnibus
eius, non solum quae laudis aliena sed etiam inuoluta uitiis
forent, in intimam eius amicitiam breui peruenit, ut inter
primos secretorum arbitros eligeretur, adstipulante etiam 15
patriae praerogatiua, quod Spartiatas Iudaei cognato sibi

3 genere copulatos pro fratribus habent, is ubi regiae domus
uitia cognouit, suspectum animum patris fratrumque inter
se odia, nouis artibus carum se omnibus simulans quasi
fidus singulis habebatur, sed pro ingenio regis aut munerum 20
merito sua studia formabat, ut adiunctior esset Antipatro,
Alexandrum dolis atque insidiis circumueniret, familiari
specie utrumque exasperans, illum praerogatiua aetatis
regno debitum, istum materni generis praeditum nobilitate
iure superiorem, neque cum udissimae corruptelae pignore 2 &
aequale illi consortium, quibus captus Alexander utpote

XLI § 2 of. BI. I 513-515 (I Mach 12, 6 et sqq.) § 3 cf. Bf. I
516—525

1 anthiochiam M2A 3 archelai s. I. B archilai C lagon M 2
lachon a,Vp.c. 4 genere BZ eulicles M2,Ap.c. euricles ZV eulycles C
eulacles Aa.c. nomine nimie] non minime M 2 earum quae M2
5 nigotio M2a.c.m3 negio C 6 lachonis C lachonicis Cp.c.m2,A,Vp.c.

7 intendebat i? heroden M2a.c.m3,Cp.c. muneribus adorsus opimis B
9 obtulerat M 1 10 cruentis HBZ,Cp.c.m2,AV 11 regis s. I. B emer¬
cabatur M’ mercaretur Z,Va.c.m2 12 grecis M2 adolandum M‘a.c.m3
13 uitis M2n.c.m2 16 sparthiatas M2C 19 odia-se suppi. m2V 21 adiunc-
tor {eras, nc) M 2 Antipatro] archelao M2HZa V antipatro (archelao s. I.
sed eras.) B; eadem correctura et ras. in B, mendum idem in cet. toto
capite 22 dolis circumueniret atque insidiis Ca.c.m2 familiaris «

24 istum suppi. m3M 2 26 cappatus Ca.c.

LIBER I 41, 1—3

adulescentior, qui delectaretur his quae dicerentur sibi, non
perpenderet illa, quae rursus de se apud Antipatrum con-
p onerentur, effudit sese mercennario Antipatri et proditori
sui aperuitque mentem lubrico ingenio affectuque incauto,
5 patrem sibi auctorem malorum conquerens, qui matrem eri¬
puerit, regnum decolorauerit, quod sibi ab auo ueterisque
prosapiae infulis debitum cupiat auertere. fraudari legiti¬
mos iure successionis, praeferri spurium stupri mercede,
sed non diu quietura iudicia dei, ut qui uxorem innocentem
io necauerat non etiam ipse propere parto per coniugem im¬
perio defraudaretur, quae sine mora Lacon ad Antipatrum
deferebat, circumuento etiam Aristobolo ut eiusdem queri¬
moniae laqueis innecteretur, et pretio coaceruata regi in¬
sinuabat dicens silentio se premere nequiuisse tam immane
is facinus et pro hospitii munere gratiam se lucis repraesen¬
tare, quam ereptum ire filii pergerent, quos nisi ipse simula¬
tione fidelioris consilii reuocauisset, iam dudum Alexandri
gladio interfectum patrem regnumque indignis heredibus
uacuefactum. neque Alexandro religioni esse parricidalem
•20 atrocitatem, qui maximi sceleris loco duceret, quod adhuc
aui matrisque necem inultam haberent, conueniri se ac
perargueri peremtorum querellis, ut tam atrox flagitium
ulciscerentur: deberi sibi inferias interfectorum, exigi san¬
guinem; successionemque eorum non oportere contaminari,
25 ut ab eo qui maiores eorum occiderat regnum adipisceretur,
renouaturum se iudicia Caesaris non simili ut ante reue-
rentia, sed ut Caesar ipse cognosceret omnia secreta regis,

1 dicuntur H 2 perpendere a, Vp.c. 3 proditoris a, Vp.c.m2 pro¬
ditoris ui M2a.c.m3 4 suo B 5 conquaerens M3 6 decolauerit M3
ueterisq. (q. in ras .) C 7 fraudare M2 a.c.m3,H,C a.c.,Ap.c. (ex frau¬
dere) 9 quieta Z 10 partu Mp.c.m3 parto (s. t parato) B coniugem]
add. eam a,Vm2 11 lachon a, Vp.c. 13 coacerbata M2UBZ coaceruata—
silentio mg.m2V 14 se sil. B se s. I. Z nequiuisset M2 a.r. nequisse
Ca.c. 15 gratiam munere Ca.c. gratia hospitii munere A se om. A
representaret M2 a.r. 16 irae M2A pergere Va.c.m2 17 reuocauisse M2
iam dolum M2a.c.m3 religionis a)Vp.c.m2 20 ducerent a,Vp.c.m2
21 indultum A haberet BZa 22 ut] ni (n in ras. m3 ) M 3 23 ul¬

cisceretur BZ,Ca.c. debere Z,Vp.c.m2 interfectorem V exegi V
exigui a,Vp.c.m2 sanguinem om. M2HZaV , exp. B 25 adipiscerentur
C,Vp.c.m2

HEGESIPPI QVI DICITVR

quaesitas sanguine opes, prouinciam labefactatam, repeti¬
turum se ab inferis auum matrisque acerbissimam necem
demonstraturum, ut successor alienus in regnum subrogare-

4 tur. excitauerat regem Eurycles, Antipater tamen parui
aestimans unius suggestionem alios quoque accusatores fra¬
tribus subornabat, qui dicerent cum ducibus quondam
equestris exercitus Iucundo et Tyranno sermonem initum,
conpositas regi insidias dolore decessionis, in ceruicibus
periculum nisi mature caueret. denique non distulit Hero¬
des ilicoque raptos seuere interrogat, sed nihil illi de qui¬
bus arguebantur confessi reperiuntur. et quia inpune tam
grauia simulabantur apud eum, qui criminum se uindicem
profiteretur, et neglegentem calumniarum, non deerant qui
huiusmodi insidias machinarentur, quas acceptiores patri
fore crederent, nam et epistula prolata est quasi ad castelli
praepositum ab Alexandro et Aristobolo data, ut occiso
rege confugiendi sibi potestatem faceret, donec se armis
aduersum insectantes munirent ceterisque subsidiis defen¬
sionem pararent, excruciatur castelli praepositus et nihil

5 fatetur, nihilominus tamen haut ullis affectati sceleris indi¬
ciis extantibus quasi rei Alexander et Aristobolus dantur
custodiae. Eurycles quinquaginta donatus talentis auctor

6 salutis ac uitae habetur, dignum est nec Coum silere, qui
Eurycli tempore in Iudaeam transmiserat fidissimus ami¬
corum Alexandri, quem rex quasi conscium temtamentorum
illius interrogandum putauit, utrumnam uero congruerent
quae Spartiates de adulescentibus intimauisset. uerum ille

XLI § 4 cf.BI. 1526-529 §5cf.BI.l 530 § 6 cf.BI.1 532-533.531

1 labefactam EZ,Va.c.m2 2 aceruissimam M2AV 3 demonstra¬
turum] add. se eras. B 4 euricles M‘BAV 7 iocundo RBZ sermone
inito A 8 insidias] add. in eras. B dolore] docere M* 9 periculum]
add. fore B naturae M 3 1 1 arguebantur] interrogabantur H reppe-

riuntur M*BZA V 13 calumniarum neglegentem a, Vp.c. deerat CV.Aa.c.
15 epistola M’p.c.m3,HBZAV 16 aristhobolo C 18 insectatores a,
in ras. Vm2 20 nullis C nulli A 21 rei in ros. m3M * 22 euricles M‘a
23 eoum om. a, exp. V eum M’, ( mg . at eoum) B 24 euricle M‘ eurycle H
in Iudaeam] inuidiam Ca.c. 25 conscius U consocium a 26 utrum
non 4 27 sparthiatis M* sparthiates a spartiatis Z,Va.c.m2 aesti-

mauisset M*, ( s . intimauisset) B

LIBER I 41, 3-7

nihil se de illis quicquam eiusmodi cognouisse sacramento
interposito fidem fecit, sed adulescentibus nihil profuit,
a se quaestionem depulit, ne minueret delationis inuidiam
et euacuaret Eurycli fraudolentiam, si seuerius interrogatus
5 negaret, quasi indignus igitur cui crederetur ab Herode
excluditur, bonus enim pater accusari filios libenter audie¬
bat, non sinebat defendi, delectabatur cum adpeterentur,
offendebatur cum purgarentur, denique Spartiates ditatus
regalibus praemiis ubi tamen Achaiam attigit, calumnia¬
to rum pretium luit. Salome cum purgare sese nequiret quod 7
Sylleo Arabi pepigisset nuptias, ubi generi secretum prodidit
monentis, ut consuleret sibi quo fratris commotionem euade-
ret, eo quod spe futurae coniunctionis consilia regis Arabis
adnuntiare suspecta arcesseretur, delicti gratiam meruit et
15 omnem saeuitiae regalis in adulescentes procellam intorsit,
quo ultimo atque ineuitabili naufragio demersi poenas de¬
derunt. uinciuntur itaque et quod ipsis erat durius uinculis
a se fratres separantur, missisque Volumnio militiae magi¬
stro atque Olympo ex amicis regis uiro arguuntur apud
20 Caesarem, at ille offensus licet, quia filiorum supplicia pater
posceret, negandam tamen patri non arbitratus potestatem
in liberos suos licentiam dedit, sed consilium adiunxit ad-
serens melius consulturum, si proximorum regis eorumque
qui praeessent prouinciis concilium congregaretur et iudicio
25 communi procederet interrogatio, utrumnam aliquae patri
insidiae paratae a filiis forent; et si conuincerentur inten¬
tati parricidii, ferirentur, sin uero fugae aut leuiorum ar-

XLI § 7 cf. BI. I 534—537

1 illis in ras. C 4 et] ut a euacueret V euacuaretur a euricli
M2A fraudulentiam BCV siue uerius H 6 accusare Z 8 cum] si
HBZaV purgabantur A sparthiates M2 a.V.p.c. 9 achim M 2 10 sa-

lomae M2p.c.m3 11 illeo A peregisset M2 pepegisset HBA 12 con¬
sulerent Z quo* M2 13 Arabis] dat.plur. 14 accersiretur aV
derelicti ( exp . re) C gratia Ca.c. 15 saeuitiam M2a.c.m3 16 quod aV
inaeuitabili M2 dimersi M2pc.m3 19 olimpo M2HA regiis M2p.c.m3 ,
Bp.c. regi regiis H uero M2a.c.m3 21 negandum M2BA,Ca.c.
arbitratur M2a.c.m3 pater M2 22 dedit licentiam EZaV dedit itaque
licentiam B 24 praeesse (es in ras. 4 litt. m3 ) M2 consilium H
26 et om. aV 27 fuga M2a.c.m3

LXVI. Hegesippns. (TJssani.)

HEGESIPPI QVI D1CITVR

8 guerentur, esset uindicta moderatior, hac permissa sibi
Herodes parricidii potestate sed iudicii condicione, etiam
moderationis admonitus ad urbem ilico Beryton properat,
quam iudicio celebrando Caesar praescripserat, conueniunt
praesules prouinciarum secundum scripta ad se data a prin- 5
cipe Romano Caesare. Saturninus legatique considunt inter
quos et procurator Volumnius, deinde cognati amicique
regis, Salome etiam et Feroras et Syriae primores. Arche¬
laus solus excipitur rex Cappadociae suspectae in generum
accersitus gratiae, cum accusatores adulescentium insidia- io
toresque iudicium repraesentarent, sed quae iudicii species,
ubi rei adesse sibi non permittebantur et absentes accusa¬
bantur? aduertebat enim Herodes quoniam si tantummodo
uiderentur, absoluerentur prona hominum condicione ad
misericordiam, maxime ubi naturalis esset gratiae praeroga- 15
tiua, deinde si ulla copia defensionis Alexandro permittere-

9 tur, quod obiecta facile dissolueret. itaque relegatis illis
in uicum Sidoniorum quasi in praesentes accusatio dirige¬
batur. obiciebantur a patre insidiae sibi paratae, nulla pro¬
batio deferebatur, nulla indicia temtamentorum. haerebat 20
accusator quem nullus redarguebat; destitutus undique
congregabat in inuidiam contumeliarum genera, quae gra-
uiora morte ab his qui consederant aestimarentur; sed nemo
discutiebat, nemo examinare audebat quod a patre argue¬
batur, a rege imperabatur, praeiudicabat pietatis species, 25
terrebat ius potestatis, interrogat sententias securus uicto-
riae, nescius quod in huiusmodi iudicio aerumnior esset
qui uinceret, quam illi qui tam acerbe addicerentur. Satur¬
ninus condemnat adulescentes quia aliud non licebat, sed

XLI § 8 cf. BI. I 538—539 § 9 cf. BI. I 539—543

2 Herodes] add. non HZaV sed] se M2 et B 3 boriton M*H
berython a (h s. I. C)V 6 saturnilus M2HZ 8 Feroras] stroras M2a.c.m3
9 rex Cappadociae] ex cappadocia M2H cappadochiae C 10 arcessitus
HBZ 18 uico B 19 obiciantur M2a.c. 22 in om. HaV genera] add.
iniuriarum M2H,Ba.c. contum, iniuriarum genera Bp.c.,ZCV 23 consi¬
derant M2Z aestimaretur M2 aestimabantur Bac. 25 impetebatur
(te in ras.) B 26 tenebat Z sententia M2a.c.m3 27 eiusmodi UBZaV
iudicio (o in ras. m3) M2 aerumniosior A,Cp.c.m2, (ex aerumnior suo)
Vm2 aerumnosior HBZ 28 acerue M2A saturnilus HZ

LIBER I 41, 8—10

moderatur sententiam cauendum adserens ne peremtis duo¬
bus ex tribus fratribus tertio fratri adscriberetur mors duo¬
rum. timide quidem sed causam locutus est, quod ille esset
auctor fratribus periculi, secuti sunt eum pauci ex pluribus.

5 Volumnius autem funesta inmurmurat et post eum omnes,
uolentia regi tali auctore pensantes, mortis sententiam di-
uerso quidem affectu sed pari sorte expromunt, quibus hoc
aut adulatio extorserat aut odium infuderat, ut aut regis
affectaretur gratia aut parricidae crudelitas grauiore poena
io afficeretur, qui in uictoria sua tam amarum de se trium¬
phum reportauisset. nemo tamen quasi factum horruit et
quasi commotus pronuntiauit. scenae etenim species erat,
non iudicii disciplina condemnare absentes, condemnare
sine teste, sine indice, solo naturae priuilegio, quod ad salu-
15 tem magis quam ad periculum deriuari soleret, stupebat
omnis Syria atque omnis Iudaea et attonitis mentibus tantae
tragoediae finis expectabatur. quamuis enim nota esset He¬
rodis crudelitas, nemo tamen credere poterat, quod usque
ad parricidium perseueraret. at in illo effera uis animi nec
20 mari nec terra cohibebatur, itaque tamquam usu trium¬
phantium, ut per diuersa filios traheret, Tyrum urbem in¬
clytam petit, inde in Caesaream nauigio transmisit, specta¬
culum miserum parricidii circumferens, donec color ullus
acerbissimae necis filiis inueniretur. mouebatur omnis 10
25 exercitus sed metu indignationem premebant, erat in exer¬
citu regio ueteris militiae uir Tiro nomine, filium habens
coniunctum Alexandro, indulgentissimus pater atque ob ea
pignori carus, quoniam popularis quaedam pietatis est gra¬
tia et maxime in suos inlex dilectionis: circa adulescentes

XLI § 10 cf. BI. I 544—546

2 ex tribus om. H, s. I. B 4 fratribus auctor HBZaV eum]
etiam H 6 uiolentiam Bp.c. uiolentia Z regis B 8 extorserat] seq.
ras. circa 15 litt. in qua fuit: et pestem . . . M2 9 affectarent H

grauior Vp.c. 10 efficeretur aV uictoriam suam M2a.r. 12 enim Z
13 indicii CV ait. condemnare eras. M2 15 diriuari M2, (i ult. ex e)
B,Z stupebant C, Va.c. 16 tantae] seq. ras. 8 litt. M2 21 pertraheret C,
Vp.c.m2 tirum A inclitam M 2 22 transmittet a V 23 ullus] add. aliquis
eras. B 24 aceruissime M2A 25 metus B premebat BaV 26 tyro M2
BZCV thiro A 28 popularis] add. est B est om. B 29 in suos s. I. B

100

IIEGESIPPI QVI DICITVR

quoque filios regis studio propensior, quod ab his suus filius
diligeretur, qui supra modum concepta indignatione, tur¬
batus animi, uociferari coepit opprimi iustitiam, ueritatem
excludi, aboleri religionem, confundi iura necessitudinum,
naturae gratiam superfluere iniquitates, ad postremum in
os ipsius regis progrediens ingerebat miserum illum, qui
aduersum filios suos credendum inprobissimis arbitraretur.
Feroram et Salomen consilii arbitros legi: quam fidem ab
his referri posse, qui se condemnatos capitis a rege fre¬
quentissime recognoscebant, aut quid eos aliud agere nisi
consulere u indictae, ut destitutus idoneis successoribus ad
unum inclinaret ceteris infirmiorem qui facile subducere¬
tur, quod ipse regius exercitus odio persecuturus foret eum,
cui mors soluta esset fratrum duorum? neminem esse quem
non innoxiae aetatis tangeret misericordia, plerosque autem
ducum indignationem suam non iam premere sed diuulgare.
quorum uocabula locutus finem dicendi fecit, quibus ilico
cum Tirone correptis Tryfon ex ministeriis aulae regiae, cui
tondendi ars atque usus suppeditaret, subito quadam animi
uanitate indicium sui facit, conpositum a Tirone adserens
sibique persuasum ut cum ex more barbam Herodi raderet,
nouaculam gutturi eius inprimeret quoad perageret necem,
idque ei maximo emolumento fore quod de muneribus Ale¬
xandri polliceretur, statuitur Tiro cum filio, exercetur de
indice simul quaestio, negantibus illis, isto nihil amplius
deferente, cum deesset manifesta rerum fides, nullum sup¬
peteret argumentum, nullum indicium documentorum, Tiro
iubetur uehementioribus tormentis excruciari, tunc mise¬
ratus filius supplicia patris spondet aperturum se omnia,

XLI § 11 cf. BI. I 548—549

3 uociferare Z 4 relegionem M^a.c.m3 religioni CV 5 gratia M*
superflue a, (is. e)F 8 ferora M 2 salome M* saloinera B consili
M- a.c. arbitraretur Msa.c.m3 10 cognoscerent a V alios M2a.c.m3
11 ut om. aV distitutos (tos in ras. m3) M* 13 regios exercitos M *
15 angere M2a.c.m3 18 tinore (-rone m3 ) M 2 tyrone BaV trifon
M*A ministris Ba c. 20 tyrene CY 21 herodis (e ex i m3 ) M2,Z
22 quo B quoadusque A 24 tyro M*BZCV de indice] deinde MSBZ
deinceps aV 25 quaestio simul CVa.c. 27 tyro M2BZCV 29 spondit
Msa.c.m3,H spopondit Z aperiturum HaV

LIBER I 41, 10—42, 2

101

si salus patris sibi condonaretur, atque a rege promissa
uenia suggerit quod inpulsus ab Alexandro pater necem
parasset regi, id plerique ad tempus conpositum rati, ut
tali pignoris indicio Tironi consuleretur, alii pro uero edi-
5 tum loquebantur, sed Herodes dubia pro certis adiudicauit
tamquam metuens ne parricidii sibi facultas periret, con- 12
uocato itaque populo et congregatis ducibus de insidiis de¬
prehensis motu grauissimo promit querellam atque ad mor¬
tem eorum plebem excitat, ibique Tiro cum fdio pariter
io atque tonsore saxis ac fustibus interficiuntur.

XLII. Alexander quoque et Aristobolus missi ad urbem
Sebasten quae non longe aberat ab urbe Caesarea strangu¬
lantur imperio regis, hunc finem habuere filii Mariammes.
quorum interitu non longum laetatus, successionem sibi re- 2
15 motis illis Antipater indubie blandiebatur, sed in eum totius
gentis mox graue odium exarsit, quia apud omnes patebat
eius factione fratres occubuisse, etiam successit non me¬
diocris timor consideranti quam multiplex in dies adolesce¬
ret interfectorum prosapia, cum Alexander ex Glafyra ge-
20 nitos sibi Tigranem et Alexandrum filios dereliquisset, Ari-
stobolo ex Beronice Salomes filia Herodes et Agrippa atque
Aristobolus superstites manerent, Herodias quoque, et Ma¬
riammes filiae, quas sexus non inpediret et regni cupido
exagitaret, quis rebus perterritus Antipater in fraude ac

XLI § 12 cf. BI. I 550 XLII § 1 cf. BI. I 551 § 2 cf. BI. I

552—555

1 patri Z patris salus ZaV condonatur H a om. M2V 2 sug¬
geret M2 a.c.m3,ZA 3 regi parasset HBZaV 4 tyroni M2BZ try-
foni aV consuletur M2 a. c.m2 consuleret V 5 loquebatur M2 adiudi-
cabat Z 6 ne] in M2a.c.m3 7 et om. aV congrecatis M2a.c.m3
dephensis {post p eras, caba) M2 8 ad] in HBZaV 9 tyro M2BZuV
11 aristhobolus CV toto capite missi om. M2 12 sebesten H se-
banten Z sebastem CV sebasthen A strangylantur C,Va.c. strangula¬
bantur Z 13 regis] patris HBZaV ariannes aV 14 interitum «F
longe M2p.c.m3 15 indubiam HBuV 16 mox] non M2 mox s. I. Bm2
17 successit etiam HZuV 19 ex] et M2 glabra M2ZA 20 tygranem
BCV tigrannen A 21 bernice H beroniche B salomis B 22 re¬
manerent Z ariannen C,Vp.c., arianen Va.c. arriaonen A 23 quas]
add. si (s. Z.) BZ qua Va.c. et exp. B et-exagitaret om. H 24 qui¬
bus Ha,Ba.c.,V ac] ad M 2

102

HEGESIPPI QY1 DICITYR

uersutia spem constituere et donis ac muneribus singulos
sibi magis magisque oppignorare, etiam amicos et dome¬
sticos Caesaris allicere ad sui gratiam pretio temtabat. sed
contra illi etiam quae domi erant in aduersum cedebant,
nam rex paulatim processu temporis erga nepotes suos 5
Alexandro et Aristobolo genitos molliebatur et facti paeni-
tentiam praetendebat, cum eorum quorum parentes occide-
3 rat misereretur, denique congregatis et amicis et proximis
suis quadam die lacrimis suffusus ora dicit ad eos: ‘uideo
mihi aetatem procedere et sine lacrimis aspicere non pos- 10
sum paruulos hos, infelicium germina patrum, quibus ego
sum auctor doloris, ne peiore eos derelinquam condicione
quam parentes abstuli, sed illos mihi quaedam eripuit
aerumna, hos mihi magis magisque commendat natura et
misericordia, altera quia nepotes, altera quia destituti pa- 15
rentibus sunt, errauerint in patrem filii, quid fecerunt auo
nepotes? satis infelix pater fui, auus esse debeo sollicitior,
temtabo post me consulere nepotibus, utinam et in filiis mihi
consuluissem! uerum in illis communis hostis atque inimici
obrepserit fraudolentia. cauendum est ne hos quoque illo- 20
rum inuoluant pericula atque uno uulnere simul filios ami¬
serim, nepotes perculerim, prouideamus his defensores
quibus ademimus, desponsabo itaque seniori ex filiis Ale¬
xandri tuam, Ferora, filiam et te ei constituam patrem, tuo
autem, Antipater, filio Aristoboli filiam, ut hoc modo fias 25
pupillae pater, germanam quoque eius accipiet Herodes meus
ex Mariamme Hyrcani susceptus filia, haec' inquit ‘est mea
sententia, ut inuicem sibi coeunte copula iungantur posteri¬
tatis meae successiones, quo nemo suspectus alteri sit et
ipse tranquillioribus oculis uideam nepotes meos quam uidi 30

XLII § 3 cf. BI. I 556—558

2 obpignerare HBnV et] ac BZa hac V 3 alliceret a, V 8 pr.
et] ex M-B, om. ZaV 12 peiorem M2a.r. eos om. M2 condicionem
M2a.r. 13 mihi om. H 14 naturae misericordia H 16 errauerunt
HBZ fili M*a.c.m3,C 17 fuit M2a.r. 18 temtato 3/» in om. Ha V
mihi] meis a V 19 illos 20 obrepserat Z obrepserint CV fraudu¬
lentia M2p.c.m3,BCV 22 defensoribus M2 24 feroram M2.Ba.c-
25 antipatro ( mg . ter) B 26 puellae M 2 27 ariannen«F filiam HA
inq* ( s . it) B 28 coeunt M2a.c.m2 copulas M2a.r.

LIBER I 42, 2-5

103

eorum parentes.4 quibus dictis iunxit memoratorum dex- 4
teras et osculatus singulos inlacrimauit. quod Antipater
laetantibus aliis ita grauiter accepit, ut statim dolorem
suum etiam uultu proderet haut mediocri constrictus sollici-
5 tudine, quod Alexandri filiis Archelai regis et Ferorae, qui
tetrarchiam tenebat, suffragia suppetere cerneret ceteris
uaiidiora. aduertebat odia sui crescere, nepotibus autem ad-
stipulari misericordiam, nec poterat Aristoboli filiam reci- 5
pere domo, ne, sceleris indicium, diuturnis eius conspecti-
10 bus offenderetur, adire non audebat patrem, ne ad omnes
mobilem suspiciones exagitaret, si conplacitarum foedera
nuptiarum soluenda existimaret, subtiliter tamen prae-
sumsit orare ut consuleret ei pater, ne aduersus duorum
potentium opes regis et tetrarchae nudo regni nomine in-
15 ualidus exponeretur, foueret certe honorem, quem conferen¬
dum filio iudicaret, ne species regni ad eum, uirtus ad illos
perueniret. neque uero solos Alexandri atque Aristoboli
filios suspectos habebat, sed omnes obstare sibi arbitraba¬
tur, quicumque ex diuersis Herodis coniugibus conpetere
20 uel taciti uidebantur regni successionem, quorum frequens
numerus erat. VIIII etenim mulieres regali coniugio potie¬
bantur, ex his duae tantum sine liberis erant, ceteris suboles
suppeditabant. Antipater Dosidem attollebat parentem, He¬
rodes Mariammen, Antipas et Archelaus Malthaces erant
25 filii Samaritanae et filia Olympias, quae Iosepho iure conubii
sociabatur. Cleopatra quoque Hierosolymitana Herodem et
Philippum genuerat Herodi, Pallas Phasaelum. erant quo-

XLII § 4 cf. BI. I 559—560 § 5 cf. BI. I 561—563

1 iuncxit M2 2 quo M2 3 accipit H ut om. M2a.c.m3
4 mediocris M2 6 tetharchiam M2 tetrarciam C, Va.c. 8 misericordia C
9 indicium (um in ras .) C indicio A diurnis HB 10 offunderetur HB
11 molem Ca.c.,A suspectionis aV 12 suptiliter C 13 ei] et Va.c.
na eM2a.c.m3 aduersum H 14 reges M2 tetharchen M2 tet (h s. I. C)
rarce CV 16 iudicauerat A 18 trabatur Ca.c.m2 20 successione aV
21 potiebatur CF 23 subpeditabat H 24 mariamme M2 ariannen aV
antipas (s in ras. m2) M 2 anthipars A matthaces M 2 maltaces H
mathacis (s. I matates) B malthaches ZCV multaces A 25 filii]
filiae M2 olimpias M2A 26 sociebatur Z sotiebatur A heroden
HZ 27 filippum M2H,Ca.c. fasaelum ilf2faselum HB phaselum aV

104

HEGESIPPI QVI DICIT VR

que etiam aliae regi filiae Roxane et Salome, quarum uni
Phedra erat mater, Elpis alteri, supererant etiam Alexandri
et Aristoboli germanae sorores quas Mariamme ex Herode
0 susceperat, sicut supra memorauimus. multiplicem itaque
generationem Herodis metuens Antipater, aegre licet atque 5
in primis temtamentis multum rege commoto, quod desti¬
tutis paterno auxilio nepotibus inuideret dispositas copula¬
rum societates, ad postremum tamen effecit ut sibi Aristo¬
boli filia atque ex ipso genitus Ferorae patrui sui filiae
coniungerentur. tantum adulatione praeualuit, ut pactas io
7 nuptias solueret. contra autem Salome cum uellet. Sylleo
nubere, ne suffragio quidem Liuiae quae uxor erat Caesaris
potuit de fratre inpetrare, sed inuita Alexandro cuidam ex
S amicis regis in nuptias conuenit. subuersis itaque disposi¬
tionibus regis Antipater, quasi is qui ut uoluerat sibi con- 15
suluisset, exultabat animo et superabat omnes uersutia.
odium tamen nullo modo conprimere poterat, sed accende¬
bat quoniam terrore affectabat sibi munimentum parare.

9 coniunxerat autem sibi cooperarium factionum suarum Fe-
roram patris germanum, quem Herodes non multo post recu- 20
santem ab uxore propria diuelli, cui ob iniurias quas ea
mulier Dosidi coniugi eius intulerat infestior habebatur,
domo expulit. Feroras autem amplexatus iniuriam in par¬
tes suas concessit, quibus ut tetrarcha praesidebat, ea sane
mentis intentione ut ad Herodem uiuentem numquam reuer- 25
teretur; denique, ne tunc quidem, cum eum aegritudine

XLII § 6 cf. BI. I 563-565 § 7 cf. BI. I 566 § 8 cf. BI. I 567
§ 9 cf. BI. I 568. 572. 578—581

4 cf. supra I 42, 2

1 regis EaV roxanae M2B rosan A roxan H,Ap.c. soleme A

2 fedra M2HZ, {ex fede) B elpes Ba.c. helphis A etiam s. I. V

3 arrianne C arianne A Vm2 5 antipater (s. archelaus) B archelaus M2H;

cf. p. 94 l. 21 7 inuideretur Vp.c.m2 8 adfecit (af. m3) M2 efficit

aV 9 parentis libri patrui Nolde, De vita Herodis p. 301 10 coniun-

geretur HBZa V 11 silleo M2H sileor 12 libiae M2a.c.m3, A lybiae
CV 13 imperare M2 deuita M2 a.c.m2 19 coniuncxerat M2 fer-
oran Z 20 germanus M2a.c.m2 multum M2H 21 diuellit M2HBZAV
22 infensior «F 23 domo] ac modo (ac in ras.) B expulit] add. nec
«F 24 sane om. B 25 ut s. I. C heroden CV nusquam H 26 ne
tunc] metu M2aV, (ai. metu mg.) B

LIBER I 42, 5—43, 3

105

graui affectum conperisset et frequenter orantem ut ad sese
ueniret, quod ei quaedam quasi moriturus committenda arbi¬
traretur, uisitandum existimauerit. qua percussus licet in-
iuria rex ubi praeter spem incommodum depulit, tamen fra-
5 terno affectu et uenit ad eum, ubi aegrum conperit, et sedulo
conpatiebatur et defunctum Hierosolyma transtulit et ma¬
gno fletu celebrique pompa funus curauit. nec tamen his
indiciis sedulae caritatis conceptam exclusit opinionem,
quod eum ueneno adpetisset. ita erat etiam in suos crudelis,
io nec difficilis fides rerum quod potuerit fratrem occidere qui
filios interemisset.

XLIII. Hunc itaque unus de interfectoribus Alexandri
et Aristoboli inprobitatis suae finem inuenit, a quo exor¬
dium sumens in Antipatrum poena transiuit sceleris auc-
15 torem. namque libertorum querellis, qui patronum suum
ueneno interfectum adsererent, stimulatus Herodes, dum
sollicitius quaerit, cognito quia ab uxore de sucis Arabiae
accepisset Feroras poculum, quod amatorium putaretur,
idque uenenum fuisse, quod Syllei studio traditum et ilico
20 in pestem conuersum, in plurimorum quaestionem tetendit,
unde quaedam inter tormenta de ancillulis exclamauit, ut 2
deus omnipotens in matrem Antipatri omnia supplicia
transferret uniuersorum arbitram flagitiorum. per ipsam
occultos conuentus Antipatri ac Ferorae die noctuque exer-
25 citos, potationes usque ad temulentiam, ut a conuiuio regis
recipientibus sese totis noctibus biberetur, quod non otio- 3

XLIII § 1 cf. BI. I 581—584 § 2 cf. BI. I 584—585 § 3 cf.

BI. 1 585-589

1 se Ba.c. 3 existimauerit (uerit in ras. ; fuit uerat?) B 5 pr.
et om. ZuV, in ras. B 8 captiuitatis M2 conceptum aV 9 eum]
add. frater HZaV fratrem B credulis M 2 credulus HZ, (exp. crudelis)
s. I. B credulus unde aV 13 finem suppi. m3 M2 14 poenam HB
transmisit B auctor M2a.c.m3 15 namque suppi. m2 M2 16 inter¬
fecto M2a.c.m3 17 sollicitus H cognito (s. I cognouit) Z 18 ama¬
torum Ha.c. 19 fuisset B sillei M2 syllae BZCV sillae A 21 in¬
de H ancillis H exclamauit suppi. m2 M2 ut om. M2H, s. I. B
22 ant (add. h .4)ipatris aV 23 transfer ** et M2 transferat Ba.c.

24 occultus M2Z,Ba.c. exercitus M2 exercitas (s. I ae) Z 25 pota¬
tionum aV 26 uiueretur M2a.c.m3

106

HEGESIPPI QVI DICITVR

sum nec a coniurationis uacuum temtamento, remotis prae¬
sertim seruulis et ministris, iure suspectabatur, magnumque
uinculum conexionis et conspirationis indicium tam diutur¬
nae morae, quae regibus suspectiores in solitudinis secreto
et noctis silentio, ibi conpositum ut Antipater Romam
peteret et Feroras in Peream pergeret, quod frequenter
inter se conferre soliti prodebantur, eo quod post Alexan¬
drum et Aristobolum in ipsorum necem sese Herodes con-
uersurus foret, miseros se qui putassent quod Herodes in
illis parricidales cogitationes odisset: regni heredes per¬
sequebatur, sublatos esse non potestatum aemulos sed con¬
sortes miseriarum, in se periculum omne et odia transisse,
ne mulierum quidem parsurum sexui, qui dilectae sibi Ma-
riammae atque ex ea genitis non pepercisset, nullum sibi
aliud remedium nisi ut longius aliquo secederent, quo tantae
bestiae furori uel fuga eximerentur, adiciebantur crebrae
apud matrem Antipatri conquestiones deplorantis ardere se
inuidia regalis successionis, cum saeua regni super ipsum
praecipue incubuerint, ut iam sustinere non queat; ultimis
deditum obsequiis et postremis urgueri periculis, nec solum
regnandi ius sibi perisse sed uiuendi quoque curricula euo-
luta temporum, aetatem sibi maturiorem, incanum iam uer-
ticem, contra autem iuuenescere patrem, frustra sperari
eius hereditatem qui fortasse etiam superstes tam diu reser-
uaretur. quod autem sibi emolumentum successionis futu¬
rum longaeuo heredi, cui tam multiplex Alexandri atque
Aristoboli suboles uelut quaedam hydra renatis quae am¬
putata fuerant capitibus regerminaret? et testamento patris

3 et om. H diurnae H,Bp.r. 4 suspectior M2HBaV suspectio Z\
emendaui 5 conpositum om. M.2, s. I. m2B 6 persidam M2p.c.m3
piream B beream (s. persidem) Z feream A 8 conuersurus-H erodes
om. A conuersurum CV 10 odisset] add. qui (qui regni s. I. m2) B,Z
persequeretur B 11 esse] sese HBCV 13 passurum M2ac.m3 par-
citurum ZnV ariannen a, (arr. a. c.)V atq.] qu(a)e aV 16 furore Va.c.
17 antipatris aV quaestiones M2p.r. deplorantes M2,Ba.c. 18 cum-
regni suppi, in spatio uacuo in2M2 saeuitia Bp.c.m2,Z saeuam aV
21 euoluta et B 22 inmaturiorem a V incanuisse BZ 23 sperare Ba.c.
eius m2M2 24 eius m2Ms etiam] add. heredi Z superstes] add. heredi
(s. I.) B,a V 25 futurus M2a.c.m2 27 hidra M2A 28 germinaret M2

LIBER I 43, 3-5

107

etiam ius commune ereptum, ut data specie regnandi, cuius
ad tempus uicarius foret, non aliquem ex suis filiis in suum
imperium substitueret, sed Herodi Mariammes filio necesse
haberet regnum refundere, itaque non ad fructum sibi regni
5 speciem datam sed ad periculum, ut esset decessori suspec¬
tus, successori grauis. postremo ipsum regem longae senec¬
tutis uiuidum et intentum caedibus suorum sui esse testa¬
menti exsecutorem, ut nemo superesset qui posset succe¬
dere. ferri odio graui in filios nec in fratrem minore, qui
io sibi dederit C talenta ne cum patruo suo sermonem haberet,
et respondente Ferora: ‘in quo enim eum laesimus? num
etiam ipse successor sum?‘ rettulisse Antipatrum non ullas
habere eum causas offensionis, sed ipsum conponere, feram
esse bestiam, quae ne mortibus quidem satiaretur, nec
15 posset perpeti ullam inter propinquos caritatem manere,
‘atque utinam amissis omnibus liceret ut nudi eum tantum¬
modo uiuentes euaderemus, sed inpossibile1 ideoque sibi
occulta ad tempus conloquia necessaria, fore tempus quo
uterentur uirili mentis uigore et consilii uiuacitate, dexterae
20 quoque uindicis ministerio, haec a mancipiis in supplicio 4
positis respondebantur, et credebat Herodes, maxime quia
de C talentis soli Antipatro dixerat, nec ullus sermoni eius
adfuerat interpres, succensus itaque indignatione rapit ad
supplicium plerosque et innoxios, ne qui de obnoxiis relin-
25 queretur. accersitur ad supplicia Antipater Samaritanus, 5
eo quod esset Antipatri procurator, et diuersis excruciatur
XLIII § 4 cf. BI. I 590—591 § 5 cf. BI. I 592-594

1 ius] huius a V dominandi H 2 ex] de H filios M2 3 sub-
stineret M2 ariannes a ariannis (ex ariamnes) V filios M2 4 habere
M2 regni sibi A 5 spem HBaV dictam E decessoribus M2 de¬
cessorum B decessor A 6 patrem a V longa senectute HBZaV 9 mi¬
norem M2HZaV 11 enim s. I. C 12 successorem M2aV suum aV
ret(t)ulisset M2aV non s. I. m 2B nullas M2BaV,Ha.r. 13 causas] add.
utinam amissis omnibus liceret offensionis (offensioni Z) Za V ; cf. I. 16
sed] se Z conponere] add. sed ipsam Z 15 posse H 17 modo s. I. m 2C
inpossibile] add. esse B 18 foret CV tempus] add. quoque B 19 ute¬
rentur (ut in ras. m3: fuit ni?) M2 dextrae Ca.c. 20 uindices Ba.c.
misterio Ca.c. 21 et] add. mancipia s. I. m2B 22 antipatri M2 ser¬
monis BaV 24 quid A d zom.A innoxiis H relinquerentur B 25 ar¬
cessitur HBZ sammaritanus M 2 26 esse M2a.c.m3 ant (h A) ipatris aV

108

HEGESIPPI QYI DICIT VR

modis, prodit quaestio missum ex Aegypto uenenum per
Antifdum quendam contubernalem idque ab illo datum Theu-
dioni amico Antipatri, per ipsum Ferorae redditum, cui
regis filius Antipater exsecutionem commiserat, ut dum
ipse in urbe Roma degeret pater eius Herodes extinguere-
tur, quo tempore nulla de absente patratae necis suspicio
foret: sed Feroram in tempore uenenum acceptum uxori pro¬
priae commendauisse. recurrit altera etiam in uxorem Fe¬
rorae ueneni inuidia. iubet ilico rex Ferorae uxorem ue-
nire, uenenum deferre, egreditur mulier quasi perlatura
quod petebatur et sese de fastigio praecipitat aedificiorum,
quo gemini pondus criminis euitaret atque obitu praeueniret
indicium rei et quaestionis acerbitatem, sed quia matura¬
batur Antipatro feralis ultio parricidii, non supra uerticem
capitis ruit, quo casu facile extingueretur, sed in aliam
partem corporis decidit ut mors protelaretur, consopita
erat tamen atque attonita mulier, quia ex alto deciderat
loco, iubet eam paulisper recreari Herodes, donec ad se
rediret, spondet ueniam si simpliciter aperiret gestorum
ordinem, non de nihilo esse quod sese praecipitauerit, sed
magni criminis consciam conpendium supplicii quaesisse.
inpunita sibi omnia flagitia confitenti fore, aut infitianti acer-
6 uanda supplicia, ipsam quoque sepulturam negandam, at
illa ubi resumsit paululum: ‘et cui‘ inquit ‘adhuc ego secreto¬
rum seruabo silentia Ferora mortuo? illi enim debui fidem
tacendi, pro quo supplicia non recusarem si necessaria
forent, sed ille nunc liber a cruciatibus et si ueniabilis
erroris correctio est, liber a culpa, quid igitur inuoluere

XLIII § 6 cf. BI. I 595-597

1 prodidit aV questio M2 2 antifili M2 HBZ antifilium aV; corr.
Weber ab illo] per illum B theodioni M2 theudoni B 3 ant{h A)ipa-
tris aV 5 degeret in urbe roma B 7 ferora codd., add. cum Z\ Feroram
ego 8 commendauisset codd.; emendam recurrit] add. et B etiam
om. HaV iam B 9 iubetur aV ilico— uxorem om. aV 12 uitaret B
13 aceruitatem (m m3) M2,AV 14 super F 16 mori M 2 protilaretur
M2 17 quia] quae aF 20 praecipitanerat Ha.c.m2 21 conscien¬
tiam BCV supplicium H 22 at B acerbanda M 2 HBZ a V 23 ip-
samque ctV 24 ubi] add. spm B 27 libera uno uerbo M2 a.c.m3 ueni-
alis Z 28 correptio libri; corr. Gualtherus culpa] add. est M2m3,Z
29 inuolueret M 2

LIBER I 43, 5—7

109

ueritatem mendaciis cogit? aut ut Antipatro morem geram?
parcam ego illi, non parcam mihi? egregiam enim merce-
dem debemus uiro qui nos omnes sceleribus suis in haec
supplicia deduxit, audi, rex, deo praesule qui solus mihi
5 ueritatis arbiter est, proposui enim nihil fallere, audi, in¬
quam, sed prius repete quemadmodum adsederis lacrimans
germano periclitanti, ut inpleueris omnia circa Feroram
munia piae germanitatis, quibus ille inflexus, ubi disces¬
sisti, continuo me ad se reuocauit et ait: non exiguum ego
io mulier a fratris affectu et studio deerraui, qui oderam sic
amantem mei et uolebam occidere tam inpatientem dolo¬
rem in periculis meis, ferre ille non potest fortuitum, quod
ego urguebam indebitum, circumuentus sum, fateor, Anti¬
patri dolis, sed cogitationis eius ego pretium feram, tu quod
15 habes uenenum ab eo relictum mihi cito perfer et sub meis
effunde oculis, ut uel ad inferos non feram animum parrici¬
dalem. paenituisse correctionis sit, quod criminosum est
praeparauisse. cito, inquam, mulier, ut uel mortem prae-
ueniam, quoniam culpam nequiui. tum ego detuli uenenum
20 et in conspectu eius exinaniui, parum tamen ex eo reseruaui
mihi quae te metuerem, ut esset remedium, si proderetur,
paratum ad hos usus uenenum.4 his dictis pyxidem cum eo 7
quod resederat ueneni protulit, subicitur quaestioni mater
Antifili et frater ipsius, confitentur ex Aegypto Antifilum
25 detulisse pyxidem plenam ueneni, quod ille accepisset a
XLIII § 7 cf. BI. I 598—600; IS. ZNtW 1908 p. 47 sqq.

1 cogit aut] cogita M2 cogitem M2p.c.m3 cogito an B cogitant Z
cogit an HaV 2 parcam— illi suppi, mg. m2B mihi parcam B parcat
M2p.c.m3 3 habemus H nero M2a.c.m3 suis om. H 5 ueritatis] pro
ueritate Z nihil] mihi a V 6 asseris CV asserens A lacrimans s. I. m2B
8 munera «V 9 ad sese BZ adesse C,Vp.c.m2 uocauit HBZuV
10 a s. I. m2B 11 doloris M2p.c.m3,HBZaV 12 ille om. aV 13 ant(h
v4)ipatris aV 14 sed] add. eo CV ego A ego om. A feram]
luam A 15 praefer Va.c.m2 et] id Z 16 parricidale M2 parricidae CV
parricidiae A 17 correptionis A sit] est A criminum aV 18 uel] ante
Ba.c. 19 quoniam s. I. B nequiui s. I. B 20 eo reseruaui Cp.c.m2
ex ore seruaui Va.c.m2 21 mihi om. M2, s. I. m2B timerem kF re¬
medium om. H 22 paratum— uenenum om. «F paratos M2 23 quae aF
residerat A 24 anthif. A fratres M2 antifilium M2V a. r.,B a. c. anthi-
tilium 25 ueneno Ba c.,V quod] quam Z

110

HEGESIPPI QVI DICITVR

fratre, quia Alexandreae commoraretur sub medicinae pro¬
fessione. deprehenditur etiam Mariamme insidiarum con¬
scia quae pararentur marito, idque fratribus eius inter
supplicia confitentibus manifestatur, unde Herodes iunior
maternae audaciae pretium luit, quem in regni successione
Antipatro substitutum idem qui subrogauerat pater de
testamento delendum putauit. et hic quidem non mediocris
error Herodis senioris, ut alterius flagitio deprehenso alter
multaretur, sed etiam Herodis iunioris non iniusta multatio,
nam diuinitus praecautum uidetur, ut licet nondum facti
sui merito tamen ob pretium futurae inprobitatis regno
abdicaretur, nam quis eum regem perpeti potuisset, qui
8 tetrarcha tam insolens fuit ut tolerari nequiret? adicitur
etiam aliud ueneficii genus, quod Bathyllus Antipatri liber¬
tus Ferorae et eius uxori detulit conpositum ex sucis ser¬
pentium et ueneno aspidum, ut si primum non conualuisset
ad mortem Herodis secundo uterentur.

XLIV. Reperiuntur etiam litterae aduersus Archelaum
et Philippum fratres conpositae. hi regis erant filii qui Ro¬
mae instituebantur, quos Antipater ea uel maxime causa
adpetebat, quod uidebat non mediocri praeditos sapientia,
supra quos rex patrium animum reclinabat; denique euoca-
uerat eos litteris ut maturius domum regrederentur, obstare
itaque eos suis utilitatibus Antipater arbitrabatur atque
incumbere suis artibus, ut spe adulescentium simulata om¬
nia factionis suae studia obumbrarentur, conponit itaque
epistulas nomine uirorum potentium, quos Romae positus

XLIII § 8 cf. BI. I 601 XLIV § 1 cf. BI. I 602-603; IS. 1. 1.

1 quia] qui M^p.r.,HBZA,Vp.c.m2 alexandriae M«p.c.m3,Z ale-
xandriaB alexander A commemoraretur aV 2 etiam] add. et aV
mariamme (add. filia s. I. m2 ) B ariannes filia aV mariamme (-nes) filia
pontificis edit. conscientia M s consciam Ba.r. 3 praepararentur Z
4 manifestaretur a V 5 successionem Za V 8 alter] alteri M s 11 me¬
ritum CV regnum M2 12 abduceretur A 13 tamen CV insolis M.S
adiciebantur (s. 1 adicitur) B 14 bathillus M» batthillus B batillus Z
batilus A batyllus HCV ant(h add. J)ipatrisaF 15 detulerit B
serpentum a V 16 uenena M- 17 berodes (i s. ait. e m3) M~ 19 fi-
lippum M*HV reges M^a.c.m3 21 adpetebat causa B 23 obstaret
M^a.r. 26 adumbrarentur A 27 positos UZA

LIBER I 43, 7-44, 3

111

in suam amicitiam inlexerat, aliis quoque pretio extortum
ut scriberent, quod adulescentes infestis patrem odiis urgue¬
rent et nimio questu mortem Alexandri et Aristoboli deplora¬
rent. et cum huiusmodi epistulas clandestinis artibus per 2
5 aulicos sceleris sui ministros patri ingereret, eadem uersutia
qua supra simulabat fratrum intercessorem, ut praetento pie¬
tatis patrocinio inpietatis subtexeret parricidium, quibus om¬
nibus in medium deductis cum quaestionibus patris uita, epi¬
stulis mors fratrum adpetita euidentissime panderetur, con¬
io silium definitur de auctore supplicium sumendum, qui poste¬
riore prodidisset calumnia quod germanos suos non quasi
parricidas sed quasi legitimae successionis aemulos perse¬
queretur, non quo patrem defenderet sed ne consortem regni
haberet, interea cum septem mensuum curricula inter docu-
15 menta flagitiorum et reditum Antipatri concluderentur, nulla
innotuere Antipatro indicia rerum gestarum, tanta circa eum
uniuersorum odia feruebant. incertus igitur omnium scribit
ex urbe Roma continuo se adfore summoque honore dimis¬
sum a Caesare, quibus litteris rescripsit Herodes maturato 3
20 eum contendere oportere securum affectus paterni, cui non
solum nihil imminutum per absentiam foret, uerum etiam
tantum accederet gratiae, ut eius contuitu matris offensa
minueretur, nam iterum domo eam, deprehenso in artes
filii conscientiae consortio, exutam regiae liberalitatis
25 conpendiis eliminauerat: cui se remissurum indignationem

XLIV § 2 cf. BI. I 604. 606—607; IS. 1.1. § 3 cf. BI. I 608. 590
609—613; IS. 1.1.

1 inlexerat (nlex in ras.) G inflexerat A iniunxerat (iniun in ras.
m2) V quoque s. I. B 2 quos a,Va.c.m2 3 quaestu (u ait. in ras.
m3) M2 4 clamdestinis C,Va.r. 5 aliquos A eadem— intercessorem
suppi, mg. m2V 6 memorabat M2a.c.m3 fratrum] add. se Z ut] et
aV pretextu A 7 patrocinio inpietatis om.. M2A subtexerat aV
8 reductis (r ex s m3 ) M2 9 consilium suppi, mg. m2B 10 supplicio
M 2 posteriorem M2HZ 11 calumniam M2HZCV quo M2 parri¬
cida aV 12 emulus A 13 quod B defenderent M2 nec M2a.r.

14 mensum BAp.c. 15 ant(h add. X)ipatris HaV 18 summoque] add.
se B honore se Z 19 litteris] add. lectis rescribit UBZ

maturo CF 20 oporteret CF secundum M2,B a.c. 22 tanta M2E,Ba.c.
contutu M2a.c. 23 inueheretur M2 deprehensam M2BZaV artibus B
artis Z 24 conscientia Z libertatis M2a.c.m2,Ba.c. 25 remissum a, Vp.c.

112

IIEGESIPPI QVI DICITVR

scriptorum specie manifestaret, m^tu ne conperta matris
expulsione suspiciones suas Antipater ad cauendum ex¬
suscitaret. adueniens itaque Tarenti primum de Ferorae
obitu cognouit ibique magnum luctum exercuit, quod a qui¬
busdam pietatis affectui datum, eo quod patrui mortem 5
inpatienter doleret. ille autem ministrum ausi parricidalis
sibi sublatum ingemescebat, nec solum non processisse sce¬
leris apparatum uerum etiam uenenum resedisse terrori
erat, ne quo modo ad cognitionem regis perueniret et ille sce-
nam criminis publicaret, transmittit igitur in portum Caesa- 10
reae hautquaquam uacuus grauioris curae ac sollicitudinis,
cum eiecta mater non mediocre praeiudicium condemnatae
subolis daret, sed urguentibus amicis, qui patriae cupidi¬
tati postponenda omnia quae Antipatro conducerent arbi¬
trarentur, deinde spectato eius ingenio, quo uel auersum 16
patrem a sui gratia facile consiliis suis flectere solitus erat,
hortantibus ut sese patri et praedestinato sibi regno ocius
repraesentaret, quod nemo auderet eo praesente contra niti,
sed occasio absentiae eius sola adriserit, ut auerti posse ab
eo regis animus aestimaretur, et ideo praeueniendum ma- 20
ture, ne demorando magis aut desiderantem offenderet aut
suspectum exacerbaret, cum diffidentiam sui proderet,
credidit itaque uolentia magis quam necessaria suadenti-
4 bus. uerum ubi portum ingressus est neque quemquam sibi
obuium circumspectauit et quasi pestem aliquam sensit 26
suam praesentiam declinari, in summa locorum frequentia
maximam solitudinem, cum occurrere nemo auderet, me-

XLIV § 4 cf. BI. I 614-617; IS. 1. 1.

1 metuens BZ conpertam W 2 antipater s.l.B 3 th (h om. Pa¬
rentii « tharenti V de Ferorae] defensorem (r m3; m eras.) 21/2 8 sese

dedisse Cp.c. et errori M^a.c.m3 errori A 9 quoquo Bp.c. 10 igitur]
itaque HBV aV cesarae 21/» 12 matre M*a.c.m3 13 cupiditati. 21/2
cupiditate HBZaV 14 postposita M^a.c.mS posthabenda HBZaV
15 aduersum ZaV 16 plectere 21/2 17 regnum Msa.c.m3 18 prae¬
sentiae 21/2 19 ut auerti om. 21/2 ab eo s. I. tu2B 22 exaceruaret

MSa.c.m3,Ba.c.,aV diffidentia Ms proderit CV 24 portum s.l.m2B
25 aliquem Ca.c. 26 declinari-frequentia suppi. m2U frequentia]
praesentiam (eras, m) 21/2 27 cum] quo Bac. occurrere* 21/2 oc¬

currens A tuentibus M^a.cvi2

LIBER I 44, 3—6

113

tuentibus aliis, aliis auersantibus — etenim id temporis et
odia quominus se tegerent auctoritatem acceperant — repu¬
tare secum scelera sua coepit et conscientiae stimulis exagi¬
tari, nullum fugae locum neque euadendi subsidium sibi re-
5 lictum, cireumuentum uelut quibusdam retibus et captum
teneri, fiduciam omnem adsumsit ex impudentia, ut dissimu¬
latis omnibus inprouisum se patri offerret, in amplexum rue¬
ret, pietatis officia dependeret, uerum ille extensis manibus 5
ingerentem sese repellens et reclinans caput, ne parricidae
io osculo contingeretur, exclamauit et hoc esse amentiae parri¬
cidalis, ‘ut amplexum petas qui inuisum te recognoscis, ut
horrore tui afficias patrem et contactu noxii corporis ui-
uendi suauitatem extorqueas, ne igitur contigeris ne ad-
taminaueris quem scelere petisti, purga certe prius, si potes,

15 deprehensa dilue, iudicium non refugiam nec audientiam
tibi negari patiar, nec in te mihi adsumam cognitionem, ne
argumentandi tibi occasionem relinquam, oportune adest
Varus, apud quem defensionem tui praepara, nec differendi
locus, crastina die quamuis dolis et fraudibus praeditus
20 habes purgandi tui copiam/ at ille obstupefactus tantae
commotionis pauore nihil est ausus referre nec potuit, sed
egressus foras fluctuabat animo, quod nihil omnino ex his
quae gesta erant et prodita apud regem conpererat. ad-
uenientes autem ad eum postea mater et uxor aperuerunt
25 omnia, quibus cognitis colligere sese ac praeparare animo
coepit, quibus modis criminationi occurreret, offensiones
extenuaret, sequenti die congregantur omnes propinqui, 6

XLIY §5 cf.BI. I 618-619; IS. 1.1. § 6 cf. BI. I 620-621; IS. 1. 1.

7 cf. Sen. Phaed. 705

1 aduersantibus (ad add. w2) H,BA et] esset Z ut A 2 odii M2
hodios Bac . tegeret M 2 quominus siti (— sibi?) satagerent Z 5 circ.]
add. se H, (s. I.) B,Z 7 se om. M2 offeret C rueret] add. et s. I. B
8 praetenderet HBZaV extentis ZaV 10 oscula M2 11 qui] quem B
13 ait. ne] nec aV 14 potes] add. et aV 15 non refugiam C, ubi m.
posterior summo mg. rescripsit refugium quod praebet A 16 in te]
ipse M2p.c.m3, HBZaV 18 uatus M2a.c.m2 deferendi M2 22 foras
om. H fluebat M2a.c.m2 quo M2a.c.m3 ex in ras. m2 M2 24 ad
eum autem CVa.c. aperuerunt (u ait. ex corr.) C 26 offensioni ili2, (-e)
Ba.c. confessiones HZaV,Bp.c. 27 omnes] om. HZ,Ba.c.m2 add. regis B

LXVI. Hegesippus. (TJssani.) 8

114

HEGESIPPI QVI DICIT VR

et amici Antipatri intersunt examini, uniuersi qui diuersa
de Antipatro prodiderant induci praecipiuntur, leguntur
etiam epistulae matris Antipatri, in quibus illa ad filium
scripserat, ut cognosceret proditam patri suorum scenam
fiagitiorum, nequaquam eum debere adesse, nisi a Caesare 5
aliqua manus arcesseretur, cuius se praesidio circum-
uallaret neque iudicio committeret qui tantorum confessio¬
nibus adpetebatur sed armis muniret, his ad superiora ad¬
ditis ingressus Antipater et sese ad uestigia deiciens patris
obsecrat, ne se praedamnatum haberet, confidere se, si de- 10
feratur audientia, uacuum criminis fore si pater uellet.

7 iubet pater silere atque eum istiusmodi sermone praeuenit:
‘quod nulli iusto ueniabilis Antipatri nequitia possit uideri,
satis certus sum, sed eo magis grauari me apud te, Vare,
arbitror, uereor enim ne etiam me oderis qui parricidas 15
generaui filios, quibus non posset etiam pater parcere, licet
hoc quoque miserandus magis sim quod etiam tales amaui.
sed de illis taceo quos ipse exasperaui et iustas aduersus
hunc allegationes eorum respui, nullas enim aduersus me
habuerunt causas doloris, nisi quod his Antipater praefere- 20
batur et consortii regalis praerogatiuam acceperat, qui
natus in regno non erat, putabam tamen quod maiorem
natu minoribus ad tutelam adsciscerem, sed hostem induxi,
qui inuideret nobilioribus, excitaret puerulos, infirmos cir-
cumueniret, incautos proderet, lapsos non nego sed excu- 25
sari potius quam urgueri oportuit. Antipater mihi et illos
abstulit, hic mihi et illos insidiatores fieri conpulit. dolui
fateor quod hi quibus regni spem dederam, quibus succes¬
sionem reseruaueram, aduersum me inproba machinaren-

XLIV § 7 cf. BI. I 622—628; IS. 1. 1.

1.3 ant(h add. A)ipatris aV 2 prodiderunt M2 A 6 aliqua om.

M2 accerseretur ctV 7 neque— muniret suppi, mg. w2C neque] add.
s eBm2,Z 8 abditis M» 10 obsecrans M* 11 uellet pater Z 12 huius
(s. istius) Z 13 accusatio antipatri apud uarum a patre herode mg. H
antipatris aV 15 qui s.l.m2B 16 geraui Ca.c. posse CV 17 mise¬
randum M2 magis miserandus B 18 exasperauit ZaV 19 alliga¬
tiones M 2 enim eras. M2, hi add. s. I. m2B aduersum BZV,Ca.c.

23 natum Ha.c.,Z a sciscerem M2 25 sed-Antipater om. B excusare H
27 abstuli M‘a.c.m3 fieri insidiatores HBZaV 29 seruaueram A
aduersus Bac.

LIBER I 44, 6—7

115

tur, sed in me non patrem sed Antipatrum oderant, perie¬
runt itaque ad dolorem patri, ad fructum Antipatri, quaeris,
Vare, quis eos occiderit? cognosce cui mors eorum pro¬
fecerit. uacuata est domus nouercae filio, patuit aula uni
5 ad succedendum, quae multos successores habebat, nec
expletus est morte fratrum cruentus animus et mens inpia.
postquam non habuit fratres quos odisset, patrem perseque¬
batur. reputo mecum: qui huic munimentum hereditatis
paraui, uisus sum et ipse diu uiuere decessorem fastidienti,
io docui quid uellet. cui successionis conpetitores ademeram,
morantem non passus est. nec expectauit regnum, nisi
parricidio adipisceretur, reddidit mihi uicem, quia proiec-
tum collegeram et praetuleram nobilioribus, cui enim tan¬
tum ex illis quantum huic contuli? cui ipse uiuens potesta-
15 tem cesseram, testamento aperte heredem designaueram,
quod solet esse perniciosum regibus, ut aliqui se successu¬
rum nouerit. quinquaginta in fructibus talenta concessi,
trecenta Romam proficiscenti dedi, commendaui Caesari
quasi solum filium, nihil mihi reseruaui quo deberem parri-
20 eidam timere, sed hoc eum magis ad parricidium armauit,
quod se superiorem uideret. quid tantum sceleris commise¬
runt fratres eius, quos ad mortem coegit? quae istiusmodi
aduersum illos indicia detecta, qualia istius deprehendun¬
tur? sed interrumpere atque obstrepere audet parricida et
25 dolis temtat ueritatem inuoluere. caueas, Vare, admoneo,
caueas simulatas eius lacrimas et gemitus arte conpositos
nec ullo expressos dolore, hic est qui mihi pietatis affectum
abstulit, cum adficto metu cauendum admoneret Alexan-

1 antipatrem Ba.c. 2 queris (eris in ras. m3 ) M2 3 cognoscis H
profecerat aV 5 successores s. I. m2B 6 morte est aV 9 deces¬
sorum A fastidiendo (di s. I. m3) M2 fastidientia H fastidiendi Z fasti-
dianti A 11 expectauit] add. ut aV 12 parricidii M2a.c.m3 reddit A
13 colligeram aV 14 potestate BV 15 aperto M2,Ba.c. 16 aliquis
B,Cp.c. aliqui se (s. 1 aliquem) Z successorem H 19 seruaui H quod
M*uV 20 armauit] aestimauit M2 21 se] add. meis beneficiis (s. I. m2)
B,a V 22 coegit] au fadd.HBZaV 23 deprehendatur M2 deprehen¬
dantur HZ 25 ueritatem] def. V usque ad excitauerunt Felicem ( p . 143
l. 28) Vare] cauere M2a.c.m3 26 gemitos H:3I2a.c.m3,Ba.c. 27 mihi

om. a 28 abficto M2p.c.m3 ficto Ba.c. alexandro Ba.c.

116

HEGESIPPI QV1 DICIT VR

drum, cum illo mentes plurimorum conuenire adserens,
non temere committendam uniuersis praesentiam meam,
simulabat se circumspectare omnia, usque ad lectum dedu¬
cere, discutere atque examinare singulos, hic erat somni
dispensator minister securitatis, in quo ego solacium con- r»
stituebam, atque eius officiis leuabam de interfectis dolorem,
arbitrabar quod et illos mihi redderet, maerorem auferret,
pietatem obtenderet, hic erat protector meus, cui credebam
corporis senilis custodiam, quomodo uiuam nescio, quo¬
modo tantum insidiatorem euaserim, quibus me circum- 10
uenerat delinimentis, quibus fraudibus uinctum tenebat, ut
soli huic me crederem quem solum caueri oportuit? incredi¬
bile mihi est quod euasi, nec uiuere mihi uideor sed som¬
nium mihi puto, quis enim crederet aut illum tam ingratum
futurum, cui in me potestatem omnem commiseram, aut 15
me posse euadere si Antipater nollet? tutiorem tamen gratia
me factum putabam, sed quae, malum, infelicitas mea, ut
aduersum me eos faciat insurgere quos plus dilexerim!
deploro aerumnam domus meae, Vare, defleo solitudinem,
ingemesco uim tanti doloris, sed tamen tanta est acerbitas 20
sceleris parricidalis, ut neminem mihi patiar euadere, qui¬
cumque sitierit sanguinem meum, etiamsi in omnes filios
8 meos affectati parricidii indicia promantur.1 cum haec dice¬
ret, indignatione pariter ac dolore intercepta uox est lo-
quentis. continuo Antipater eleuans caput — uelut ictus enim 25
et saucius grati i uulnere iacebat ante pedes patris — nec ad-
surgere existimans ait: ‘tu quidem, pater, ut iratus accusas,
sed mihi nulla est maior defensio quam testimonium accusa¬
tionis tuae, quia semper custos fui tuae salutis, defensio-

XLIV § 8 cf. BI. I 629—631, 575—577, 632—636

3 lectulum Z 4 somnii HBZ 5 dispensator] add. et (s. I. m2) B,a
7 filios (s. I illos) B maerorem] dolorem a 11 uictum a 14 mihi om.
HBa 15 omnem potestatem a 16 si] nisi Z 17 me] met M* quae]
quod Bp.c. ut] aut M* 18 aduersus Ba c. faciam M1 19 sollicitu¬
dinem Ba.r. 20 uitam B aceruitas M 1 21 sceleris om. E mihi]

me B 24 uox in corr. M1 uxor H 25 addictus A 26 patris s. I. B ad-
surgere] add. audebat HBZa 27 exaestimans M,a.c.m3 exclamans
HBZ a ait] exclamat sed dei. C accusas] accusas (as s. I. m2) M 1 mihi]
add. in M’ 28 nullo*»* M1 defensio maior a 29 fui custos A

LIBER I 44, 7—8

117

nem igitur pro me uoto accusantis adhibuisti, quomodo
enim parricida ego quem ipse tuum protectorem fateris, aut
quomodo circumspectus atque astutus quem commentato¬
rem arguis parricidii, cum extremae insipientiae sit cogi-
5 tasse quod et apud homines execrabile et apud deum in¬
ultum esse non possit? uel fratrum exemplo doceri potui
nullum tanti sceleris effugium fore, quod scelus istiusmodi
nec latebram inueniat nec poenam euadat, quandoquidem
et illi pro tanta in te maliuolentia poenas dederunt, at
io illos, ut dicis, inuidia quaedam inpulerit ad parricidium,
quod me sibi praeferri uidebant, quibus materni generis
nobilitas animos dabat, ut regnum quasi ex materna suc¬
cessione sibi debitum uindicarent et quasi a te ereptum re¬
poscerent. quid tale ego qui nesciui regnum nisi de te spe-
15 rare, tuum iudicium quaerere, tibi soli placere? quid autem
erat quod me aduersus tuam salutem audere aliquid in-
pelleret? an regni cupido? sed regnabam; an odii suspicio?
sed diligebar; an iniuriae dolor? sed. praeferebar, si illos
sola formido praelationis meae armauit ad parricidium, ego
20 absoluor, quia nesciunt praelati parricidium cogitare sed
odisse, nisi forte aliquis ex te metus conpulit, uerum ego,
ut mihi tua uox testis est, nihil sciebam nisi pro te timere,
quid enim mihi timerem qui minister eram tuae securitatis
et dispensator quietis? an uero inopia pecuniae et egestas
25 coegit, quae solet indigentibus suadere latrocinium? sed
dederas quod non solum in praesens sed etiam in omne tem¬
pus abundaret, et diuitem Romam miseras, ut regum reges
pronuntiarent imperii apud se principatum esse, non diui-
tiarum. denique Fabatum illum Romanae rei moderatorem
30 et intimum Caesaris tibi cepi et a Sylleo ingenti ambitum
pecunia ut te inpugnaret ita commutaui, ut fieret tuus de-

2 ego om. M2,Ba.c. 5 execrabile] add. sit s. I. m2B 6 exem¬
plum M2a.c.m3 7 tantum M2a.c.m3 effectum H 8 latebra « 9 pro]
add. ea M2 12 ut s. I. B 13 a te s. I. B ante Ha.c. 1'4 exposcerent a
16 aduersum HZa 17 an regni] n in ras. m3M2 18 sed— dolor om. A
19 formauit H 21 aliqui « conpuleriti, 22 uox] uxor M2 23 secur.]
salutis H 24 pr. et] esset M2a.r. 25 solit M2a.c.m3 solent a 26 quo
M 2 27 habund. M2HBZA ministrans M2 regum] regnum Za

29 fauatum a 30 silleo Z syleo A ambitu a 31 tuus] auus M2

118

HEGESIPP1 QYI DICIT VR

fensor et sollicitatoris sui proditor, per quem, pater, alium
insidiatores tuae salutis detecti sunt? quomodo igitur parri¬
cida ego qui custodem tui corporis Corinthum latentem
deprehendi, insidiantem remoui, ad confessiones negantem
deduxi ? potui parricidium non cogitare et parricidii fruc¬
tum habere, si tacuissem, sed mihi si bestiarum immanitas,
si atrocium ferarum inesset furor, tamen tantis beneficiis
tuis mansuescere potui, ut nullam opem nisi in tuae salutis
subsidio constituerem, ut pro omnibus tibi uel solam cari¬
tatem referrem, te meo corpore protegerem, te intimis si
fieri posset uisceribus concluderem, praetuleras nobiliori¬
bus filiis materna stirpe minus nobilem, matrem quoque
regni exulem in regnum uocaueras, nec iam successorem me
imperii sed quasi consortem habebas, o miser ego cui tan¬
tum liberalitatibus tuis se bonorum effuderat, ut inuidias
accenderet, o stultissimus ego, qui te, pater, reliqui, si datus
est inuidiae locus et potestas insidiantibus. namque dum ego
pro tua salute diu demoror, meam prodidi, et tamen nihil
habeo quod mihi adscribam. tu me, pater, abire iussisti, tibi
ego peiegrinabar, pater, ne tuam senectutem Sylleus circum-
ueniret, ne te uiuentem regno exueret, ne apud Caesarem
tuam salutem adpeteret. testis est mihi Roma pietatis, Cae¬
sar quoque praesul orbis terrarum et censor uniuersorum
atque arbiter mei pectoris me amantem patris appellare
solitus erat, testificare, Caesar, quid ego de patre apud te
loquebar, apud quem solum nocere potuissem, testificare,
inquam, mihi, qui de aliis pronuntiaueras, nec dissimulan¬
dum parricidium sed inquirendum putasti, o si mihi ad-
spiraret praesentia tua! sed absens es et longe positus, et

1 sollicitationis M*a.c.m3 sui (i tn ras. m3) M3 3 chorintum
BZ 4 confessionem B 7 beneficiis suppi, mg. m2M3 9 tibi s. I. B
karitatem M3 10 referrem te] referentem M*p.c.m3 referam te a

11 potuisset a includerem Ha 12 maternam stirpem C 13 tam M * ta¬
men M3p.c.m3 me s. I B 15 bonum Z inuidia succederet Ha, (ac¬
cederet a.c.) B 16 sic HBa 17 dum] ut « ego dum B 18 salute
tua Z 19 abeo M3 20 silleus A 21 uiuente M3 regnum M3 a.c.m3
22 es M3 a.c.m3,H 23 censor] caesar M3B 24 mei suppi. m3M 3 pec¬
toris] add. qui HBa 25 eras HZ de patre suppi. m2M> aput eloque¬
bar M3a.c.m3 27 qui de] quid M3a.c.m3 28 putasti suppi. ui2(3?)M3

LIBER I 44, 8

119

ego sine te a patre adiudicor. abes tamen sed in litteris
tuis praesens, tua scripta offero, quae solent parricidae
timere, tuam epistulam porto, quam solent promere qui cu¬
piunt parricidium non latere, suscipe, pater, litteras Cae-
5 saris, ipse te instruat qui dudum uindicauit; suscipe Cae¬
saris scripta argumentis omnibus ualidiora. quibus usus
dudum ad ultionem, utere nunc ad salutem, hos ego apices
defero innocentiae meae testes, illa dextera te numquam
fefellit, illa dextera Caesaris diadema tibi inposuit non
io ademit, illa mens Caesaris regnum tibi quod abieceras re-
praesentauit. potuit me prius Caesar odisse, si fratrum
similem deprehendisset, sed cognouit et pronuntiauit pie¬
tatis interpretem, qui nisi Romae fuissem, Sylleus uicerat.
illi ego hodie adiudicor, illi poenas miser pendo, memento,
15 pater, quia non uoluntarius nauigaui. uidebam mihi iam
parari foueam insidiatorum, malui tamen, pater, me potius
quam te periclitari, nec tamen exhorresco salutis peri¬
culum, sed apud te, pater, doleo me quasi tuum hostem peri¬
clitari. periclitor tamen, si apud te et Caesaris testimonia
20 periclitantur: his ergo utor indiciis meae defensionis. Cae¬
sarem ego non appello quasi audiendus sed inploro quasi
absolutus, quodsi iudicium exercendum aestimas, ecce me,
pater: ad te ueni post Caesarem, ad te festinaui a Caesare,
utinam quidem nusquam a te abissem! sed tu me, pater,
25 nesciens periculis obiecisti iubens pergere, praesto sum,
pater, nec perfunctorie de udioribus testibus requirendam
pro salute tua ueritatem aestimo, non praeiudicent qui

1 abest (eras, t) M 2 ades HBZcc sed] et a 2 praesen es H
tua om. M2 parricidae— solent om. A 3 praetimere M 2 premere Z
5 ipse- Caesaris om. A ipsae, instruant C 7 dudum] add es Z ad
ultionem] adulationem a 9 diadema— Caesaris om. H tibi (t in ras.
m 2) C 10 mens libri manus editt. 11 poterat H prior B 13 romae
fuissem suppi. m2M2 silleus C syleus A 14 adiudicor s. I. m2B mise¬
rendo M2ac.in3 16 foueas M2p.c.m3,HBZa insidiarum H malus
M2a.c.m3 17 exorresco M2 perhorresco Ba.c. horresco Ca.c. 18 te]
add. cesaris eras. M 2 19 periclitor] pericliter HBZa si suppi. m2(3?)

M2 20 ergo] ego HBa 22 absoluendus Bp.c. 23 uenio A 26 per-
functuriae M2 de udioribus] debilioribus HA, Ca.c. gestibus Ca.c.
27 non] ne Z praeiudicent] add. mihi eras. B

120

HEGESIPPI QVI DICITVR

possunt timere tormenta, nec qui possunt contemnere, om¬
nis homo m e n d a. x, dicit Scriptura, ego defero incor-
luptibilia elementorum testimonia, uenio ad te per maria
et terras numquam aliquid passus, parricida debui non
euadere si reus essem, absoluat me, pater, apud te caelum
quod non fulminauit, mare quod non demersit, terra quae
non absorbuit, per haec ad te tutus uenio, pater, quae non
solent euadere etiam qui non sunt parricidae. Dathan et
Abyron hiatu suo uorauit terra, nec tamen genitalem ad-
petierant patrem. Abessalon fugientem arboris suae ramis
terra suspendit, ne ad patrem perueniret, ad quem si per-
uenisset, eua,deret. ego ad te ueni et adhuc periclitor. Dauid
parricidam suum quia seruare non potuit uindicauit, ego de
inimicis et calumniatoribus uindicari non expeto, ut eos ad
tormenta uocem. lucrentur illi poenam calumniae, unum
rogo, pater, ne alienis credas tormentis, de me ipso aduer-
sum me require, suspende reum tuum, in uiscera mea per¬
gat interrogatio ueritatis, in corpus meum atque interiora
penetralia descendant fidiculae quaestionum, profluat san¬
guis qui solet parricidium clamare, ferantur ignes in artus
noxios, quid dubitas, pater? si parcis, innocentem pronun¬
tias, si a cruciatu temperas, absoluis a crimine, non est
parricida, qui simplici morte dignus putatur, aut si ut filio
paicis, ex te genitis membris conpateris, non sunt membra
tua quae sunt ministeria crudelitatis.1 haec ubi locutus est,
magno fletu et gemitu lamentabili finem dicendi fecit ulu¬
latuque maximo Varum et omnes ad miserationem inflexit,
solus Herodes nullis mouebatur lacrimis atque ipse a fletu

2 Ps. 115, 2 = Rom. 3, 4 8 cf. Num. 16, 30. 32 10 cf. II Reg. 18 9
19 cf. Gen. 4,10 28 sq. cf. Verg. Aen. IV 438 sq.

2 dixit HBZct 3 uenio] ait. uenio add. s. I. B 4 nusquam HZct
debuit H 6 dimersit M*A 8 sunt] add. patrum genitalium (patrum m2)
B,Za datan Ha.c. 9 abiron HBZA hiatus M‘HBZ suo om.M‘HBZ
terrae M2p.c.m3,HBZ genitale M*a.c.m3 petierant M!a.c.m2 lOabes-
selon /fabsalon Z sui Cac. 12 euaserat HBa adhucsJ.ro.2R 14 uin-
dicare M* 15 euocem HZC 16 m es.l.m2M‘ 17 require] add. suppli¬
cia Z 18 atque] add. in Z,{s. I.) C 19 fiduc. a quaestionem M‘ 20 fe¬
ratur ignis Bp.c. 22 ait. a oro. HB 24 parcis] add. et BZa 25 mi¬
nistra Z misteria Ca.c. 26 dicendi s. I. m2C 27 maxime M‘a.c.m3

LIBER I 44, 8—45, 2

121

temperabat intractabilis ad ueniam, quaestioni imminens,
uindictam expetens.

XLV. Successit orationi Antipatri Nicholaus regis man¬
dato, qui astute eius responderet uersutiis et inflexos a rni-
5 seratione abduceret referendo in Antipatrum fraternae inui-
diam necis, allegando quod si quos moueret misericordia,
illorum misereri deceret, qui eius peremti fraudibus ultio¬
nem requirerent, si unum absoluerent, omnis domus regia in
periculum deduceretur, germani, adfines, parentes, ipse rex,
io cuius saluti non pepercisset, itaque conuersus ad oratorum
uersutias uelut epilogo quodam excitabat ab inferis perem¬
torum animas, qui miserabili questu replerent subsellia, in¬
sontes se oppetisse subornatis grauatos testibus, conpositis
epistulis, fraudulentis sermonibus, circumuentum patrem
15 credidisse filio, quem non putaret de fratribus posse mentiri,
offerre nunc eum supplicia sua, qui fratrum tormentis non
credidisset, quos onustos uinculis obligauerit, ne cognitioni
interessent. in absentes latam sententiam; cum longe positi
essent, necatos, ne eorum pater misereretur, nullum itaque
20 reliquum futurum, si iste euaderet doctus uenena parrici¬
dalia suorum uisceribus infundere, mutare mentes hominum,
qui etiam Feroram semper amantissimum fratris Herodis
in necem eius parricidio funesto exsuscitauit. ad haec 2
cum plurima alia excitandae commotionis gratia Nicholaus
25 addidisset, ubi sermonem absoluit, interrogatus a Varo est
Antipater, si respondere uellet. nihil aliud rettulit, nisi: ‘deus
mihi testis est quia nihil laesi. ‘ tum Varus uenenum proferri
atque id dari iussit uni de his qui iam rei mortis essent
adiudicati, quo epoto statim mortuus est. de quo relatum
XLV § 1 cf. BI. I 637— 63S § 2 cf. BI. I 639-640

1 quaestionis Msa.r. 3 ant(h add. A)ipatris a nicholaus sic
M‘C ut infra , nicolaus cet. 4 responderet eius Z inflexus M2a.c.
m3,A 5 referendo— necis suppi, mg. B 7 diceret C perempti* fratri¬
bus H 11 epiloco M' 1 a.c.m3 epylogo a 12 implere Ba.c. 13 operisse
M 2 appetisse Ba.c. 16 offere M2 18 interessent] essent in ras. m3M2
interesset Ca.c.m2; add. ne M 2 19 misceretur M 2 22 fratrem B fratri a

herodes M 2 23 exsuscitauerit HZA, (su s. I.) B , (erit in ras.) C 25 est
om. a 26antipater est Z 28 id s. I. m2B et M2a.c.m3 de] ex Ba.c.

29 epotato (e paene eras.) B,Ap.c.m2 potato Z

122

HEGES1PPI QYI DICITVR

ad Caesarem est et in uincula Antipater imperio patris

3 ducitur, nec tamen ab insidiis uacuus erat, nam tum ma¬
xime Salomes periculum dolis temtabat directis epistulis,
quas Salomes nomine Antipater conposuerat, plenis in
regem contumeliarum atque ad Acmen ancillam Iuliae,
quae uxor Caesari erat, per Antifili seruulum perferri ius-
serat, quas Acme sibi redditas regi transmitteret, ac paene
in mulieris perniciem fraus conualuerat, ni reperta esset
epistula Acmes ad Antipatrum, quae dolum prodidit, scripta
in hunc modum: ‘sicut uoluisti, patri tuo scripsi et epistulas
illas direxi, nec dubito regem in periculum sororis insurrec-

4 turum, tu uicem restitue optato effectu potitus.4 his litteris
deprehensis rex in suspicionem deductus, quod etiam Alex¬
ander pari arte conpositis a fratre esset adpetitus epistulis,
et nimia commotione exasperatus aegritudinem grauem con¬
traxit. quo se uidens urgueri periculo Antipan unum ex
filiis heredem imperii testamento scripsit praelatum Arche¬
lao et Philippo senioribus liberis, quoniam ipsos quoque
Antipater dolis atque fallaciis suspectos patri fecerat. Cae¬
sari legauit M talenta donis muneribusque additis, in uxo¬
rem et filios, libertos atque amicos quingenta contulit, nec

5 Salomen sororem munerum suorum expertem reliquit, pro¬
cedebat in deterius aegritudo atque accessu temporis aspe¬
rabatur, quam inbecilla senectus suis incommoditatibus
acerbabat cotidie, siquidem non minus LXX grauatum
annis corpus, crebro quoque maerore animi adflictum gerebat
tot parricidiis conuulneratus, quae aut deprehendisse in filiis

XLV § 3 cf. BI. I 641-643 § 4 cf. BI. I 644—646 § 5 cf.

BI. I 647

2 duc. — in de- p. 123, 13 m. rccentior in Z ; cf. proef. 8 salomis
Ba.c. 4 salomis B salome (me m ras.) C,A plenis] legis M‘ 5 agmen
HBZ C agnem A 6 caesaris M‘p.c.m3,BZa seruum Ba.c.,Ca.c.m2 7 h ac¬
mes M* agines HBZ agmen C agnem A mihi ante regi exp. M‘ 8 nisi H
9 hacmes M* agmes HBa 10 et om. H 12 optatu tu in ras.m2(3?) M •
aptato « potius M* 16 quos se M‘a.r. antipater M*A antipatri Z
17 herodem a 21 libertos (t in ros. m3) M 1 libertis Z amicis Z ne C
22 salom(a)em HB salome a suorum om. M * 23 exasperabatur Ba.r.
24 inbella M*a.c.m3,C inbellis (?) Ba.c. 25 aceruabat Ba.c.m2, a minor
HBZ a LXX (s. septuagenario m3) M ' septuagenario HBZ a grauatus
H grauato B 26 annis] animis Jlf», (ex aminis) H, (s s. I.) C,A

LIBER I 45, 2—8

123

extremae miseriae erat aut intulisse, immedicabilis tamen
aegritudinis feruor, quod superstes Antipater metuebatur,
contemtus quoque in dies uilior, quod imagines Caesaris 6
atque animalium similitudines contra legem templo ad-
5 positae detrahebantur, auctoribus maxime Iuda atque Mat-
thia iuuentutis doctoribus, qui conspirantibus sibi uenisse
tempus aiebant, quo uiolatae legis iniuria uindicaretur.
dare poenas sacrilegum, qui putaret fas esse quicquid pote¬
stati liceret, nec religione inclinatum sed elatum superbia
io in penetralibus templi faciendi quod Uellet libidinem pro
iure exercuisse, et quamquam uis diuina ultionem adcele-
raret, tamen pulchrum uideri si etiam templo sacrati liber¬
tatem suam in defendendis paterni ritus obseruationibus
adprobarent. nec periculi metu quemquam reuocari opor-
15 tere, cum etiam mori pro lege patria insigne inmortalitatis
sit. primique adorsi auream aquilam supra fastigium por- 7
tae adfixam detrahere, conprehensi atque ad regem perducti
cum interrogarentur, cui oboedire cupientes tantum facinus
adorsi forent, responderunt: ‘legi paternae/ et iterum quae¬
so renti quo freti laetiores adessent, cum ad mortis uocaren-
tur periculum, rettulerunt, pietatis et deuotionis praemiis,
quorum remuneratio pro ritu patrio mortem expetentibus
persolueretur. nec diutius ferre potuit responsionis con- 8
stantiam, sed indignatione super aegritudinem factus, ut
S5 infirmitatem uinceret, in conuentum populi processit, ibique
tamquam sacrilegii reos ad plebem referens accusare coepit,
quod maiora de factis talibus suspectarentur, quae etiamsi
XLV § 6 cf. BI. I 648-650 § 7 cf. BI. I 651—653 § 8 cf.

BI. I 654—655

5 iudae H martha M2a.c.m2(3?) marthia Bp.c.,ZC marthias H
mactia A 6 iuuene ut his a ductoribus Cp.c.,A qui] add. cognitis et
Bm2,Za 7 adiciebant « uindicarentur Ca.r. 8 esset M2a.r.,H
10 penetrabilibus Ba 11 quam M2Z diurnam HA ultio Z adcele-
raret] add. et mortem Z 12 si] sibi « si ante libertatem a 14 opor-
terent Ca.c. oporteret A 15 minori Ca.c. pro owi. M2 16 super B
fastidium (ait. i s. I.) M 2 17 deducti H, ( s . perductil Ba.r. 19 et om.
HBZa quaerente Ca.c. 23 praesoluerentur C praesolueretur A
24 indignationis M 2 super] sua a super aegritudine facta suppi, mg.

B aegritudini M‘a.c.m3 aegritudine a fractus Ca.c., A 25 -que om.

C ubi A 26 deferens HZa,Bp.c. 27 suspicarentur a

124

HEGESIPPI QVI DICITVR

non probarentur, tamen cuncti sibi quisque metuentes auc¬
torum qui conprehensi forent luenda supplicio depreca¬
bantur, nec pergendum in ceteros, ne quaestio plures atque
alienos et innoxios perturbaret, rogatus itaque in prae-
9 sentes sententiam tulit ut uiui exurerentur, unde incommo¬
ditas aucta et grauioris aegritudinis uis diuersis totum cor¬
pus eius passionibus depascebatur, febris erat uehemens,
prurigo intolerabilis, continui ac sine ulla intermissione
interiorum dolores uiscerum, colo medius nexabatur, hy¬
drope grauabantur uestigia, abscondita corporis scatebant
uermibus, spasmi totius corporis, anhelitus grauis et suspiri¬
tus perniciosi cuiuis indicio erant, quod iniusti parricidii et
sacrilegae damnationis poenas reposceretur, non cedebat
tamen animo et uiuendi cupiditate passionibus reluctabatur,
petitae trans Iordanen Callirrhoes aquae calidae nihil pro¬
fuerant. Asphaltius lacus plerisque medicabilis sine ullo pro¬
fectu aegrum tenebat, ubi dum oleo plurimo foueretur,
laxato resolutus corpore morientium specie oculos inuertit,
et uox defecerat nec sensus manebat, sed excitatus strepitu
10 conclamantium resumsit. et ad sua regredi cupiens ubi ad
regionem loci qui appellabatur Hiericho aduenit, atro felle
exagitatus et ipsi quodammodo morti minitans immane
facinus excogitauit, quo uelut inferiae sibi populi mitteren¬
tur. namque ex omni Iudaea congregari iamdudum praeci¬
piens quosque nobiliores, ut ex singulis uicis in unum con-
uenirent, ubi imperio obtemperatum, claudi eos intra hippo-

XLV § 9 cf. BI. I 656-658 § 10 cf. BI. I 659—660. 658

2 leuanda M2H,Ba.c. 4 praesentes (tes s. I. m2) M* 5 senten¬
tiam (senten s. I. m3; ras. s. m) M* unde] hic dicit de herode cuius
modi infirmitate consuintus est mg. C 7 depasceb. passio. Ba.c. 8 plurigo
M‘a.c.m3 prurigo intolerabilis s. I. m2B 9 interiores Ba.c. ydrope M‘
10 corporis-cuiuis om. M*, mg. suppi. B 11 hanhelitus C spiritus Z
12 pernitiosus Z pernitiosius A cuius codd.; em. Gronouitis 13 po¬
ena A 15 petit BZ iordanem Ba calliores M*, (Ili in ras. m2) C
calliroes H galliroes B callores Z calidiores A sed ante nihil (s. l.)B,Z
16 alfatis Ms assalti (ait. s s. I.) B asfaltis Z 18 relaxato A 19 sen¬
sum C strepitus C 20 conclamantum « suam M*a.r. 21 quae B
herimo M* hericho M‘p.c.m2 22 quodammodum M*a c.m3 nitans
M‘a.c. 23 uel il/2 inferias M* HZa 26 obtemperatum] add. est HZa
yppodromum M 2

LIBER I 45, 8—11

125

dromum iussit et accersita Salome atque eius Alexa uiro
legatum sanguinis mandauit, asserens laetitiae populis gen¬
tis Iudaeae suam mortem futuram et ideo commentum se,
quo praeclarissime suum epitafmm celebraretur; deposcere
5 a suis, ut cum ultimum exhalasset spiritum, statim eos
omnes qui clausi tenebantur necari iuberent. ita neminem
futurum in uniuersa Iudaea atque omni domo, cui mors
eius esset, inlacrimabilis, cum uniuersis domestici luctus
hereditatem dereliquisset, qui dum suorum deplorant necem
io iusta regi uiderentur persoluere, atque ita publicorum laeti¬
tia uotorum domesticis doloribus inpediretur. ac ne forte
scelesta imperia mandata exsecutio destitueret, quinqua¬
genas dragmas iussit militibus dari, ut tali sceleris inpo-
sita mercede ferale ministerium milites non recusarent, con-
15 pensaturi exsecutionis horrorem renumerationis emolumento,
cedebat prope iam tantae incommoditatis suppliciis, sed ii
expetebat funestae responsa legationis, quae rettulit de
Acme supplicium sumtum ad Herodis querellam, Antipatrum
quoque conuictum parricidii morti adiudicatum, tamen si
20 pulso patria, regno pater fugae potestatem tribuere uellet,
Caesar iuberet sententiam sceleri ferens, consilium pietati
relinquens, soluerat natura parricidii necessitatem, nam
recreatus paulisper permissa sibi utendi ut uellet potestate,
dum de genere necis tractat, distentus doloribus propriae
25 diem mortis praeuenire desiderauerat. poposcit itaque ma¬
lum pariterque gladium, ut eo pomum solitus incidere refec¬
tionis aliquid assumeret, et paulisper se attollens cubituque
adnixus leuauit dexteram cupiens sese ferire, sed occurrit

XLY § 11 cf. BI. I 661-664

1 arcessita EBZ alexandro Bac.,Z elexa A 2 laetitia M2
4 epitaf. sic M2 ,C{?)a.c.m2 5 a om. M2 7 atque] add. in ( s . I.) B,Z

domo] modo a cuius M2HB 8 domesticis M2 a luctum M2 10 iustam
M2 11 domesticis om. M2 13 dari militibus B talis Z 14 deferali (-i
ex e m3) M2 recusarent] add. nequis negarent s.l. B 15 emolumen¬
tum M2a.c.m3 17 exspectabat RBZ,Ca.c. funesta a purgationis
M2,Ba.c. 18 hacne M2 agme HBcc 19 conuinctum M2 20 patria]
add. et HBZa 21 caesari M2a uiueret a pietatis EC 23 permissa
—potestate suppi, tng. B missalf C missam A potestatem M2A 24 decer¬
nere neces M2 propriis A 26 eum M2B 27 ses eBa cubitoque HBZa

126

HEGESIPPI QVI DICIT VR

Achiabus et inpediuit ictum, luctuque tota concrepuit do¬
mus, ut obisse Herodes foris aestimaretur, exultauit Anti¬
pater ad sonum planctus et a custodibus postulauit ut
uinculis resolueretur. sed praepositus ei muneri non solum
abnuit quod rogabatur, sed etiam regi adnuntiauit. excla- 5
mans ille insultari sibi adhuc uiuenti percussores direxit
qui Antipatrum interficerent, caesumque in Hyrcania sepe¬
liri iussit. atque iterum mutauit testamentum regemque
Archelaum instituit seniorem ex fratribus, Antipan tetrar-
12 cham reliquit. Y itaque diebus Antipatro superstes defecit, 10
XXXVII annis, ex quo a Romanis imperitare iussus est,
regno potitus; ex quo autem Antigonum sustulit regni
aemulum, annos XXXIIII in imperio exegit, utinam tam
domestico usu quam publicis laetus successibus, namque
ita foris secundae ei res adspirau erunt, ut priuatus in i&
regnum adscisceretur, eoque permulta usus annorum curri¬
cula, quod difficile, saluo potestatis usu decederet relin¬
quens liberis imperii successionem, quam ipse a suis non
acceperat, sed intra domum infelicissimus, quam acerbo
suorum sanguine et luctu repleuit. nec tamen exsecutionem 20
inuenit ultimae crudelitatis, hoc uno Salome obliterante
criminum suorum ludibria superiora, quod eos quos percuti
rex iusserat omnes dimisit, dicens regem praecepti feralis
postea paenituisse reuocatisque mandatis superioribus prae¬
cepisse ut ad sua omnes dimitterentur. 2»

XLVI. Deinde postea facta in amphitheatro militum
et reliqui populi congregatione de obitu regis indicium fac-

XLV § 12 cf. BI. I 665-666; AI. I XVII 193 XLVI § 1 cf.

BI. I 666-669

1 aciabus (h add. s. I .) H achiab BZ aciab s. I. A, add. consobri¬
nus eius s. I, vi2B domus concrepuit B 3 sonitum E 4 solueretur a
7 -que om. H hyrcani M3a.c. sepelire Z 9 instituit— tetrarcham om. A
antipater M’ antiphan B antipatae Z antipae HC tetharcam M*
thetrachiam Htethrarchiam C 11 ex quibus a a om.M3 12 positus M3
antipatrum Ba.c. regi M3BZ 13 in om. M3H 15 secunda A ei s. I. B
adspirauerant C adspirauerat A regno M 3 17 decedere (i ex ait. e

m3) M 3 decedens B deceret a relinqueret B 22 quos om. Ca.c.

25 suam M3a.r. 26 dein HBZ dehinc a facta om. M3HZ, s. I. B
amphiteatro M3 ampitheatro M3p.c.m3,C 27 populi] add. facta eras. B

LIRER I 45, 11—46, 2

127

tum. processit Ptolomaeus, qui regis amicitiae inter fidissi¬
mos quosque usque in extremum adhaeserat, et anulum
deferens, quem defuncti digito detraxit, conlaudat regem
et populum admonet tranquillitatis, aperitque epistulam,
5 qua precatus fidelissimos sibi milites hortabatur, ut succes¬
sori suo beniuolentiam exhiberent et gratiam, apertis etiam
tabulis testamenti recitatur Philippus Trachonitidis regionis
et finitimorum locorum heres nuncupatus, tetrarches Anti-
pas, rex Archelaus, ita -tamen ut ad Caesarem deferri anu-
10 lum suum atque ei arbitrium et firmamentum omnium dispo¬
sitionum suarum reseruaretur, ac tunc demum ratum esset
testamentum suum si Caesar probasset. reliqua secundum
priora sua testamenta custodiri praecepit, continuo ad-
clamatio facta militum Archelao plaudentium, circum¬
is uallatur ilico stipatorum ambitu, promittunt beniuolentiam,
spondent fidem, post haec conpetenter atque magnifice funus
curatum omni ambitu regalium diuitiarum praemisso ac
pompae funebris celebritate, lectus erat auro totus et gemmis
insignitus, stratum refulgens murice, corpus adopertum
20 purpurea diploide, quam internectebat fibula lapidibus pre¬
tiosis coruscans, diadema adhaerebat uertici supraque co¬
rona aurea, sceptrum in dextera, ut uiuentem putares,
praeibat agmen Thracium Germanique et Galli stipatores
regii militarem seruabant ordinem, pari modo succincti
25 armis ac si in bellum prodirent, sed ora maesti et dolentibus
similes prosequebantur, reliqua manus praegrediebatur or-
XLVI § 2 cf. BI. I 670-673

1 praecesset (e ait. ex i) C ptolomeus (pt in ras. m2) C tholo-
rneus A 3 conlaudet M2a.c. 4 aperit itaque a 5 mil. sibi Ca.c.A 6 ex¬
hiberent— gratiam ovi. H 7 filippus M2 trachonithidis M 2 traeonitis B a.c.
trach(h ex corr.)onitidis 0 8 thetharcheilf2 thetrarces « antipaterM* an-
tiphas BA 9 deferretur B a.c. anulus suus B 11 reseruaret a tum HBa
demum s. I. B 12 suum] eius B sequundum C 14 facta] add. est a
circumuallabaturllf2 17 curat B a.c. amictuJ. promissum (o ex um m3) M2
praelato (s. praemisso) B ad M2HBZ 18 funeris « celebritatem HBZ
totus s. I. B 20 deploide M2a.c.vi3,B dyploide C 21 supra quem H
superque B 22 dexteram M2 dextra Z putaret M‘a.c.m3 23 tragi¬
cum M2 tragycum (s. cium) B tragoechum C 24 regi M‘<* 25 bello H
26 praegrediebatur] prosequebatur M‘B proseque H reliqua— prose¬
quebatur suppi, vig. B

128

HEGESIPPI QVI DICIT VII

natu solito et cultu adsueto comitantibus pariter ducibus et
centurionibus. L etiam seruorum et libertorum regiae do¬
mus aspergebantur aromata, ut suaui odore tota fragraret
uia. lectum filii regis et propinquorum uis maxima circum¬
fundebantur. sepultus est in Herodio ut ipse mandauit,
quod aberat CC stadiis ab eo loco, in quo finem uitae in-
uenit, magno obsequio per tantum spatii deductus uniuer-
sorum sed non omnium pari affectu, metus enim officium
non uotum extorserat, dolor intra se saltem liberam habe¬
bat sententiam, hunc finem habuit Herodes.

LIBER SECVNDVS.

I. Sepulto Herode libera ut in defunctos solent iudicia
populi depromebantur: grauem fuisse illum et intolerabilem
sibi; iniusta imperia in ciues exercuisse tyrannum non
regem; suorum parricidam domesticum, expoliatorem pu¬
blicum, nemini quicquam dereliquisse; tributum additum,
exhausta omnia, locupletatos alienigenas, Iudaeos exinani¬
tos; qui templum hostem induxerit, sacra omnia sacri¬
legio contaminarit. beatos qui defecissent, cum tormenta
uiuentibus non deessent, plura malorum Iudaeam post de¬
pulsam captiuitatem in paucis annis sub Herodis imperio
pertulisse quam in ipsa captiuitate sub hoste barbaro susti¬
nuerit, cum sibi Babyloniorum reges imperitarent, sub illis
tolerabiliora exilia quam sub Herode domesticum domici-

I § 1 cf. BI. II 4-5. 84-89

12 sqq. cf. Tac. Ann. I 9—10

1 solito s. I. B pariter s.l. Z 2 centurionebus M2 liberorum «
3 adspergebant HBA aspergebat Z adspargebantur (eras, ur) C aro-
matha C flaglaret uia ex flaglaretur M‘tn3 fraglaret C 4 lectus Ba.c.
filiorum Ba.c. filiis a et] ut M2H uix M2 a\B maxime M2 circum¬
fundebat B circumfundebantur (unde in ras. m2) Cjdrcumferebatur A
9 atatiin M2 E ge(ex io w3)sippi lib. primvs • kxpl • incp • secd am-

brosi epi de grego transtulit in latinum M 2 explicit • liber . primvs •
(primvs om. A) • incipit • (eivsdem add. A) • liber • secvndvs cet. 12 se¬
pulto] add. igitur a defuncto Ha 15 domesticorum H expilatorem
HBZ 16 dereliquisset M2 tributis HBZa additum om. HBZa
18 templo HBZa induxit M2 a.c.m3 sancta HBZa 19 contami-
nauerit M2p.c.m3 qui] add. uite (ui s. I.) B 20 malorum] ut maiora Ba.c .

LIBER I 46, 2— II 1, 2

129

lium, ab illis ad sua remissos, ab hoc fugatos, immitiorem
Dario, Artaxerxe superbiorem, Medis rapaciorem, sperasse
finem malorum, ut sibi exire liceret exilio, si diem clauderet,
sed accessisse ad seruitutis miseriam Archelaum sponta-
5 neum successorem, qui et Herodem referret et noua adderet,
miserum hoc in regnis esse quod dominus eligeretur, mise¬
rius quod inuitis inponeretur. solacium seruitutis uideri,
si ipsi sibi dominum legant, eo quod fiat benignior si defera¬
tur imperium, superbior si usurpetur, longe itaque Arche-
io laum Herode intolerabiliorem futurum, cum iste assumserit
regnum, ille acceperit, ea non solum crebro in Iudaea con- 2
ferebantur, uerum etiam Romae adsistenti Archelao per¬
orantibus accusatoribus in os obiecta apud Caesarem sena¬
tumque, ubi de regno Archelai confirmando abrogandoque
i» diu certatum, denique cum in templo Apollinis, quod Caesar
condiderat multisque ornatibus uenustarat, locus esset co¬
gnitioni datus, Salomes filius Antipater illa quae supra dixi¬
mus et multa alia dicendi ualidus prosequebatur: mirari
se quod Archelaus quasi petendum a Caesare regnum
20 praetenderet, cum usurpatione temeraria iam dudum intra
Iudaeam inconsulto Caesare regem exercuisset, quid enim
sella aurea allatumque diadema nisi regni insignia forent?
quo spiritu sedere praesumserit supra thronum regium? de
sublimi solio salutare plebem circumfusum stipantibus nu-
25 meris militaribus; more quodam et usu imperatorum promi
diadema, quod Caesaris iudicio seruari oportuerat non
solum pro potestate Romani imperii sed etiam pro iure testa¬
menti. Herodem enim nec praeripere potuisse Caesari uel

1 § 2 cf. BI. II 80-81. 26-28. 2. 31—32. 30. 90-91

2 artarxerxes (eras, s) M2 xerxe H, (mg. ai artarserse) B,C xerse A
superiorem M2Z maediis C separasse M2Z superesse (s. sperasse) B
3 liceret exire Z in ante exilio Ba.c. 5 heroden M2a.c.m3 6 esset
M2a.c.m3 8 eligant Bp.c.,Z 9 imperio M‘a.c.tn3 10 herode s. I. B
intolerabilem C tolerabilem A 11 iudaeam a 13 os om.M2 15 diu om.M2
decertatum M2Z 16 cognitio mundatus (-tur in ras. m3 ) M2 17 sa-
lome H salomis B filia antipatris a quam A 18 ualidius M‘a 21 Cae¬
sare om. H 22 sellajadd. illa exp. B auream M2a.r. 23 ut ante de H
24 salutare plebem] salutarent quem H circumfusam B 25 militantibus
M2a.c.m3 promi] pro M2a 28 heroden M2a.c.t)i3 necs.l.m2M2

LXVI Hegesippus. (Usiani.) 9

130

HEGESIPPI QVI DICIT VR

senatui, quod ipse uel a senatu accepisset uel a Caesare
recepisset, et superiore testamento expressisse satis pro¬
priae indicium uoluntatis, quo Antipan succedere sibi in
regnum sensu integro perpensoque consilio declarauerit.
et posteriore omnia Caesaris iudicio reseruasse, quamuis
soluto iam corpore, anxius supremo periculo nec ullius iam
sensus aut consilii capax dictauerit non quod arbitrabatur
sed quod ingerebatur, praereptorem igitur imperii de se
ipso pronuntiasse quod non mereretur tuo, Caesar, iudicio
in regnum substitui, nam si meriti sui conscius foret,
petere potius quam eripere maturauisset. non petendo
autem sed usurpando quae in petitione consisterent etiam
in pecuniariis negotiis praeiudicare solere, ut praeposteri
litigatores cadant causa, hic uero non pecuniarum quae¬
stum in crimen uocari sed imperii Romani uiolatum ius,
reuerentiam despectam, spretam potestatem; indignum
aestimatum Romanae curiae senatum, qui soleret regnum
dare atque eripere, ut cum Caesare uetustam conferendi
imperii seruaret praerogatiuam. quid facturum esse, cum
regnare legitime coepisset qui ante regnum insoleuisset?
necatos praeterea plurimos, quia opem fessis rebus et tribu¬
torum alleuamentum poposcerant, remedium postulantibus
bellum inrogatum, interfecta VIIII milia Iudaeorum in ipsa
uenerabili apud suos paschae celebritate, pro pecudibus ho¬
mines immolatos, sacratorum qui ad templi festa conuene-
rant sanguinem fusum, spectaculum miserabile, si quis cae¬
sorum stragem recenseat, Babylonios reuertisse arbitretur,
quanto crudelius a ciue commissa quae in hoste barbaro

21 cf. Verg. Aen. XI 335

2 prope Ca.c.A 3 antiphan B antipam C anthipater A 4 int.] add.
ac s. I. m2B -que om. HBa 5 posteriora MSBZ reseruauisse M2p.c.m3,
HBZC 6 suppreme M‘ 7 aut] ac B 8 praeceptorem M2HZ 9 ipsum
H meretur M*a.c.m3 tuo] add. nisi Z tunc A caesaris Ba.c.,A
12 subsisterent H constiterint A 13 soleret M2a.r. praeproperi B a.c.
14 c(a)edanta hic— uocari suppi, mg. B non om. M2 pecuniarium BZa
16 pot,] uoluntatem H 18 ut] et Ba.r. cum om. a caesarem M2
caesari Ca.c.m2,A conferendum M2 19 reseruaret Z esset M,p.c.m3
22 deposcerent A 23 Y1III] CIIIII C 25 conuenerat M2 conuenerunt A
27 arbitratur «

LIBER II 1, 2

131

plena immanis saeuitiae atque impietatis aestimarentur?
hanc sportulam ciuibus datam, hoc sacrificio Archelaum
regni sui primordia commendauisse. debere misereri Cae¬
sarem senatumque reliquiarum Iudaeae, quae quondam
5 liberis fulta populis seruitutem optaret, si modo tolerabilem
liceret perpeti sub rege iusto. longe illum abesse a iure
imperitandi, siquidem nullis apud Iudaeos regnum con-
peteret, nisi ei qui esset ex generatione Iudae, sicut lex
diceret, at uero istum Idumaeum genus, quem nulla pro-
10 sapiae regalis origo contingeret, inrepsisse in honorem in¬
debitum, siquidem, cum Antipater sibi atque Archelao fuerit
auus, praestans diuitiis ceterisque artibus potens et maxime
Romanorum amicitia Caesarique seniori bello probatus,
cum posset regnum sibi adsciscere, numquam tamen affec-
15 tauerit, quin etiam defendere aliis maluerit quam sibi pa¬
rare, meritoque illum habitum ut parentem optimum, qui
Iudaeam in libertatem uindicauerit uulneribus suis nec in
seruitutem deduxerit. Herodem Antoni testimonio qui pa¬
ternus sibi hospes fuisset in regnum adspirauisse; ex illo
20 ludaeorum res imminutas, egisse ut hostem non ut rectorem,
cum igitur etiam ipse adulter regni fuerit, quomodo potuisse
ab eo legitimum regem creari? non deprecari tamen quo
minus sub regno sint, sed poscere ut sub Romano cuius sibi
gratia iam in Macchabaeis parata tantum per usurpationem
25 regni postea degenerauerint, ut multo inferiores sint his,
aduersum quos Romanam petierint societatem, denique
orare sese ‘ut eadem condicione Iudaea qua Syria praesidale
iudicium a uobis adipiscatur, quo deuotionis nostrae detur

8 cf. Gen. 49, 10

1 aestimaretur M2a.c.m2 2 sportulum M 2 6 illud B 7 im¬

perandi C nulli HZa conpetere HBZ 9 ad M2a.c.m3 genere H,
(ere s. I.) B 10 inrepisse BZA in ovi. a 11 antipatro M2Z,Ba.c.
sibi s. I. Z 15 qui nequaquam defendere A parere M2 17 uindi-
cauerat M2Z 18 deduxerit ovi. A, add. potestate B herode M2a.c.m3
antonii (an in ras. m3) M2p.c.m3,HZA,Cp.c. 19 sibi s. I. m2B

hospes sibi a exilio M 2 21 fuisset Ba.c. 23 poscere] agere a ut

om. H Romano] add. agere s. I. B romanos C 24 gratiam M2BZa
iam om. B in] inde a HZa paratam Ba partam Z 25 degenerauerit B
26 aduersus Ba.c. 27 se a

132

HEGESIRPI QV1 DICIT VR

experimentum, utrum qui seditiosi ac rebelles uocamur
3 possimus moderatis iudicibus obtemperare1, aduersus e?
Nicholaus pro Archelao respondens inquietissimam natio¬
nem insolentiae adseruit poenas dedisse, ne hinc potissi¬
mum Archelaus in inuidiam inexcusabilis criminis arcesse¬
retur, si per seditionem pacem turbarent atque a Romano¬
rum societate animis atque armis discederent, de testa¬
menti autem praelatione quis dubitaret, ‘cum et posterius
praeferri soleat superioribus et hoc multo ualidius ceteris
uideri debeat, in quo Caesari confirmandi regalis iudicii
seruata sit praerogatiua, quo cumulata potius quam im¬
minuta Romani nominis reuerentia sit, si et a nobis, Caesar,
non praeripiatur regibus quod priuatis licet, ut eorum ua
leant testamenta et quem potissimum sibi cupiant succedere
ultimo scribant stilo, atque ab illis iterum ea uobis honori¬
ficentia seruetur, ut confirmatio iudicii a uobis petatur, ut
is succedat quem pater elegerit, uos probaueritis? quando
igitur magis sapuit Herodes, cum tibi, Caesar, seruauit
praerogatiuam, an quando praeteriit? ubi Antipas substi¬
tuitur, Caesar praeteritur, ubi Archelaus subrogatur, Caesar
adseiscitur. sine firmamento nulla res stabilis, diuino ita¬
que indicio, ubi iustitia deerat, uel simulationi uel uoluntati
firmamentum defuit: ubi autem aequitas animi suppetebat,
robur quaesitum, ut iudicium continuaretur, considera igi¬
tur, utrum fecerit iniuriam qui te elegit, aut rescindi debeat
quod te arbitro sanciendum reliquit, renim omnium domino,
cui iure etiam reges cedunt potestatem, qui enim sciuit
quem eligeret ad confirmandum, sciuit utique quem eligeret

1 § 3 cf. BI. II 92. 34—36

2 obtemperare] add. et dei. Quid nicolaus aduersus salome dicta

responderit contra iudeos A eam M 2 3 nicholaus sic M2. (-as a.c.) C

respondit Ba.c. 4 insolentiae] add. suae (s. I.) B,Za hic C his A 5 in
om. M2Z inuidia Z inexcusabilis** (ui?) M 1 inexcusabili in crimen ( s .
criminis) B accerseretur Ha 7 desciscerent Ba.c. 8—9 posteriores
soleant Ba.c. 11 cum multa M2a.c.m3 seruentur M2a.r. 19 antiphas B
21 subsciscitur Z stabilis] add. est B 22 uoluptatis M* uoluntas A
23 se animi (exanimi p.c.m3) M ’ examinis H et animi B subpeditabat (s.
petebat) B 25 aut] add. que B, add. si Z,Bp.c.m2 26 tuo arbitrio B
arbitror M2p.c.m3,Z relinquit H 27 potestate HBZ 28 elegeret

LIBER II 1, 2—2. 2

133

ad imperandum, nec in successore falli potuit qui non est
falsus in confirmatore, nam qui te arbitrum constituit,
cognouit utique talem successorem sibi constituendum, qui
tibi quem constitueres non displiceret/ auditis partibus 4
5 Caesar sententiam distulit, deinde conlato cum senatu con¬
silio Archelaum genti praeposuit, ut fungeretur rectoris
munere non regni honore, spopondit tamen et regnum
daturum, si se ita gereret ut probaretur, iam enim
temtamenta discessionis Israhelitae populi nuntiabantur,
io tetrarchas duos constituit Herodis filios, Philippum et Anti-
pan, qui cum Archelao de regno certauerat, Herodis sorori
cui nomen Salome legatum seruauit, etiam alia ipse adiun-
xit. duabus quoque filiabus Herodis mille talenta, quae sibi
relicta erant, dispertienda arbitratus addidit etiam alia sex¬
is centa milia et eas Ferorae liberis sociari censuit.

II. Interea quidam e iuuenibus, simulans se Alexan¬
drum et propter misericordiam ab his, quibus necandi
munus ab Herode patre mandatum foret, subrogatis aliis in
locum suum cum fratre se Aristobolo dimissum, Miletum
20 petiit et inde Romam, quo difficilius apud ignotos cognosce¬
retur. ubi facile Iudaeos ad rerum nouitatem promtissimos 2
excitauerat, nisi conperto ea Caesar ad se eum perduci
ocius per Celadum quendam qui Alexandrum plene nouerat
praecepisset. Celadus, ubi iuuenem uidit, similitudine de-
25 ceptus haesitauit, sed reliqua perspiciens indicia non con-

I § 4 cf. BI. II 93—94. 98—99 II § 1 cf. BI. II 101-103

§ 2 cf. BI. II 105-110

M2a.c.m3 elegerit B confirmandum— ad om. a elegeret M2a.c.m3
1 successorem M2 2 arbitrem M2 3 ut ante successorem exp. B 4 con¬
firmares (s. constitueres) B 5 distulit] add. Archelaum a cesare rectoris
munere non regis honore praepositum ( mg . capitula) A consilio cum se¬
natu Z 7 spopondit— gereret suppi, mg. B 8 gereret] ageret M 2 iam
enim] tamen*****in M2 9 dissensionis M2HZa 10 thetharcasM2 tethrar-
cas G filippum M2 antiphan B 11 certauerant B certauerit Z 12 no-
men] add. erat u salomen M2 a 14 dispartienda C arbitratur .Bp.c. arbitra¬
batur A 15 ea Ha sociare M2 16 Quendam alexandrum mendaciter se
simulasse (mg. capitulum) A quidem M2a.c.m3 similansllf2 alexandroM2
20 petit a incognitos BZ 21 promtissimos s. I. m2B 22 conprato M2a.c.m3
ea.om.AeoH compertis his (s. -o eo) B 23 coelodum B cheladum C
quendam om.H 24 celandum M2a.c.m3 cheladus C 25 perspiciens reliqua

134

HEGESIPPI QVl DICITVR

uenire quaesiuit ubi esset Aristobolus. at ille in Cypro
insula degere adseruit cauentem insidias eo quod coniuncti
inter se fratres facilius extinguerentur. deinde ad Caesarem
deductus aperuit ilico inpunitate promissa fretum se specie
similitudinis quod esset Alexander simulauisse, ut innume¬
rabilia munera quasi regis filius a Iudaeis consequeretur.
Caesar dolum risit, sed et ipsum immunem dimittit et eos,
qui ultra priuatum modum quasi regis filio detulerant, satis
multatos esse pronuntiauit, quod superfluis sumtibus in-

3 finita dispendia tolerauissent. Archelaus autem profectus in
Iudaeam ob obscenitatem morum et insolentiam accusatus
apud Caesarem cognita inter partes causa Viennam relega-

4 tur opesque eius thesauris Caesaris adsociatae. hoc merito
pretium luit qui nec a fratris sui germani coniuge suas
conpresserat cupiditates, nam ubi Alexander obiit patris
imperio neci traditus, Glafyra uxor eius Archelao rege
Cappadocum genita, quemadmodum supra memorauimus,
Libyes regi Iubae secundis est copulata nuptiis, quo de¬
functo reuertit ad patrem, illic eam contemplatus Arche¬
laus, quod fratrem mariti filiorum patruum hautquaquam
pie refugiendum arbitraretur, ita deperire coepit, ut uxorem
eieeret Mariammen et Glafyram in locum illius substitueret,
non multo post, ubi mulier in Iudaeam rediit, uidit in

II § 3 cf. BI. II 111 § 4 cf. BI. II 114—116

17 cf. supra I 38, 3

Ba.c. prespiciens A 1 cyro B 6 munera] add. ibi B ibi —

consequeretur mg.B 7 dolo M2a.c.m3 dimittit] add. iubet s. I. B
dimitti iubet Za 9 sumtibus] fluctibus M2 10 tolerauissent] add.
Arcelaum a caesare uiennium religatum ( mg . capitulum) A 11 ob

s. I. B propter Bp.c., Z , om. cet. obscenitate M2p.r., C insolentia Mi
p.r.,a 12 biennam M2 uienniam (ex -um) A ligatur M2Ba.c. reli¬
gatus Z 13 eius opesque B adsociatae] add. sunt Z 14 pretio M2
16 glafira M2A glaphyra B 17 cappadochum C 18 libies M2A
lybies E libyae BZ ioba M2 iuba H toba (v s. o) B, (s. tobae) Z
iudae A 19 reuertitur B reuerti G 20 fratre M2 22 mariamen HZ
mariammem B ariannen a glattram M2A glaphyram BZ eius illius
(exp. eius) B ipsius Z subrogaret Z 23 rediit] Somnium glafire

uxoris alexandri filie archelaus Cappadociae regis (mg. capitulum) add. A
uidet Ba.c., a

LIBER II 2, 2—3, 2

135

somnis Alexandrum et conplecti desiderauit. at ille in¬
dignanti similis a conplexu refugus uisus est dicere: ‘haec
est, Glafyra, promissi fides? ita amores erga te seruasti
meos, quorum memorem te esse oportuit? sed esto: adu-
lescentula secundas nuptias non refugeras, etiamne tertias,
etiamne fratrem mariti? ita te mea delectauit iniuria, ut
in meam domum tertio nupta coniugi remeare non eru¬
besceres? sed mihi curae ne diutius maneat contumelia
mea contagio tua, nec longum laetabitur fraterni incestus
io matrimonii/ exsurrexit mulier et familiaribus narrauit som¬
nium, atque ipsa biduo post defuncta fidem fecit, quod
lniiusmodi coniugia nec uiuorum legibus inpunita sint nec
mortuorum uoluntatibus.

III. Ipse quoque Archelaus uidit in somnis spicas YIIII
15 plenas magnas a bubus uorari. cui quaerenti respondit inter¬
pres YIIII spicis VIIII annos significari, quibus potestate
usus sit amplissima et maxima, nono itaque anno imperii
sui mutationem eidem fore, eo quod boues, qui arua aratro
soleant interuertere, mutationem significent laboriosam,
20 quae deuoret atque absorbeat merita superiora, his cognitis
quinto die uenit a Caesare qui eum ad iudicium Romam
deduceret, in quo condemnatus et actus in exilium etiam
morte inpleuit somnia sua. principatus gentis qui ad
Archelaum pertinebat conuersus est in nomen prouinciae,
25 quo nomine Romani, cum in ius suum uincendo redigerent,
procul positas regiones appellauerunt. manserunt tamen

III § 1 cf. BI. II 112-113 § 2 cf. BI. II 167-168

3 sq. cf. Verg. Aen. IV 28 25 sq. cf. Isid., Etym. XIV 5, 19

1 indignanti similis exesa suppi. m3C indignati H indignanti* B
2 a] et a H 3 glafira M2A glaphyra B 5 etiam nec a 6 mariti]
add. adpetere debueras Z 8 curae, add. erit B 9 contagioque (que
s.l.)B,Z tuo A,Bp.c. 10 exsurrexi M2 a.c.m2 et surrexit Z 12 con¬
tagia a 15 plenas] add. et « et magnas suppi, s. I. m2B 16 spicas HBZa
anni M2a.c.m3 17 itaque anno nono a 19 inuertere (add. s. I. ter)
B,ZG inuoluere A mutationem, add. regni Z 20 merita superiora suppi,
mg. w2B 21 ad caesarem BCa.c. 22 exactus B 23 mortem M2a.r.
somnium suum M2p.c.m3,HBZa 26 regiones] add. prouincias ex Isi-
doro aut ex Isidori exemplari M2H,(s. I. m2)B,Za tamen] autem H

136

HEGESIPPI QVI DICIT VR

tetrarchae ut erant Philippus et Herodes, mutato uocabulo
qui Antipas prius nuncupabatur, nam Salome moriens loca
quae tenuerat et potestatem suae gentis Liuiae uxori Cae¬
saris dereliquerat, is status erat Iudaeae quando Caesar
defunctus est, relinquens Tiberium priuignum suum Liuiae
uxoris fdium ex superiori genitum coniuge successorem im¬
perii Romani, cuius in honorem Tiberiadem Herodes con¬
didit. Philippus quoque Liuiam urbem matris eius uocabulo

3 nuncupandam putauit. et quia propositum nobis est ape¬
rire causas, quibus populus Iudaeorum a Romano imperio
desciuerit sibique exitium accelerauerit, Pilatum prouinciae
praesidem initium ruinae dedisse res indicat, quandoquidem
Caesaris imagines Hierosolymitanis aedibus inferre primus
omnium non dubitauerit. quo motus populus cum resisteret
atque ille recipiendas censeret imagines, plurimos in mor-

4 tem coegit, dum haec in Iudaea geruntur, Agrippa Aristo-
boli filius Romam aduenit cupiens aduersum Herodem
tetrarchen apud Tiberium iudicio decernere, sed despectus
a Tiberio, cum Romae degeret, plurimos sibi adsciuit ad
amicitiam et maxime Germanici filium Gaium, quem siue
paterni nominis gratia amabilem populo, seu regii generis
propinquitate proximum imperio ratus an quodam praesagio
studiosius excolebat, quam uel aetatis uel honoris eius ratio
patiebatur, ita ut quodam die manus eleuans deprecaretur,
ut maturius Tiberio mortuo Gaium uideret imperatorem,
quo prodito per Eutychum, libertum suum, Agrippa iussu
Tiberi in uincla ducitur et grauibus modis excruciatur, non

III § 3 cf. BI. II 169-170. 176—177 § 4 cf. BI. II 178—180

AI. XVIII 168

7 cf. Isid., Etyrn. XIII 19, 5

1 tetarch. M‘ tethrarcae C filippus M‘ 2 quia B antiphas B
nuncupatur Z salomae Mp.c.m3 3 libyae a 4 is om. A status erat] sta¬
tuerat a iudeam A 5 ttaiberium A libie H libyae a 6 filius M‘a.c.m3
superiore HBZ 8 libiam ZA libyam C 9 putauit] uocauit « 11 exitum
M*a.cm3 py latum M1 16 iud(a)eam M‘a.r.,C geruntur] agerentur B
agrippae Za.c. 17 aduersus Boc heroden M*a.c.m3,B 18 tetharchen M’
tethrarcen C decertare a dispectus M *Ha,Ba.c. 22 proximo M' im¬
perii a oratus (eras, a) C,A 23 studiosus M‘a.c.m2 24 potiebatur B a. c., a
25 tvberiu* M1 26 euthicium (i ait. m3) M* eutichum ZC heuticum A

LIBER II 3, 2-4, 1

137

ante dimissus quam Tiberius diem clauderet, cuius tempora
foeda ludibriis Caprearumque secessus — ignauia intolera¬
bilis — nullum tamen efficacis uirum operis in necem eius
excitauerunt, recentis, ut arbitror, Romani imperii reueren-
5 tia siue terrore saeuissimae crudelitatis, quia plerumque
asperitas quo grauior eo tutior est.

IV. Eo imperante famosum ludibrium Paulinae spec¬
tatissimi generis feminae Romae percelebratum est. quae
cum egregiam castitatis apud omnes famam haberet, esset
10 autem praestantissimi decoris et eminentis gratiae, temtata
Mundi equestris militiae ducis interpellationibus nec inflexa,
uitio nimiae superstitionis patuit errori, namque subornatis
Isidis sacerdotibus qui uelut Anubis ad eam mandata per¬
ferrent, quod eam ad templum militaret, delectatum se eius
15 sedulitate et pudicitia noctem poscere, habere se quod eidem
secreto uellet committere, quod illa accipiens laeta ad
maritum detulit, deum suis adesse uotis, a deo suam posci
praesentiam, negare se non posse oboedientiam, itaque et
ex sua et ex mariti sententia pergit ad templum Isidis,
20 noctem exegit remotisque procul arbitris quasi sacri cogni¬
tionem mysterii perceptura sese stratis conposuit suis,
aestimans quod ad eam deus suus in somnis ueniret et per
uisionem sese eidem demonstraret, uerum ubi aliquid noctis
processit, quo facilius mulier plena somni deciperetur, Mun-
25 dus assumto uultu Anubis habituque aduenit, uestimenta
ableuat, in oscula ruit, expergefactae mulieri Anubem se
esse dicit, uultum Anubis praetendit, illa deum credidit,
beatam se adserit quod eam dignatus sit uisitare dominus

IV cf. AI. XVIII 65-80

2 successus M2H a caprrearumque secessus s. ras. 14 litt.B intole¬
rabilis 3 exciuerunt Z 7 imperitante HBZ spectatissim(a)e M2ZC,
Ba.c. spectantissimi A 8 praecelebratum (le s. I.) A 10 temtatam a
13 insidiis M 2 isidiis BZ uel M2a.c.m3 a nobis M2a.c.m3 anubes
Ba.c. ad eam om. A deferrent (n s. I.) A 15 haberet M2a.r. se
suppi. m3M2 16 accipiens s. I. B 17 ab eo HZa,Bp.c. poscit M2a.r.
18 et s. I. BC 20 egit Ha,Bp.c. 21 suis s. I. B fuit M2 fusis a
22 uenisset A 23 eidem] ei BZ idem A 24 somno Ba.c. somuii C
25 Anubis] add. in M2 26 adleuat B adleuatur A expergefacta Ca.c.
28 esse ante adserit eras. B uisitare dignatus sit Ca.c.

138

HEGESIPPI QVI DICITVR

deus suus, amplexum petenti non negat, refert tamen
utrum deus possit homini misceri, ille promit exempla
cpiod et Iouem summum deorum Alcmena susceperit et
Leda eiusdem concubitu potita et plurimae aliae, quae
ediderint deos partu, de se quoque et illa deum esse gene- 5
randum persuadet mulieri, concubitu miscetur, redit ad
maritum laetior, dicens quod mixta deo sit mulier et eius
promissu deum esset generatura, fit ingens in stupro mu¬
lieris mariti gaudium, postea occurrit Mundus mulieri et
ait: ‘beata Paulina concubitu dei, magnus deus Anubis, 10
cuius tu accepisti mysteria, sed disce te sicut diis ita et
hominibus non negare, quibus tribuunt quod tu negaueris,
quia nec formas suas dare nobis nec nomina dedignantur,
ecce ad sacra sua deus Anubis uocauit et Mundum ut tibi
iungeret. quid tibi profuit duritia tua, nisi ut te XX milium io
quae obtuleram conpendio defraudaret? imitare deos in-
dulgentiores, qui nobis sine pretio tribuunt quod abs te
magno pretio impetrari nequitum, quodsi te humana offen¬
dunt uocabula, Anubem me uocari placuit et nominis huius
gratia effectum iuuit.4 praestricta sermone mulier inlusum 20
sibi intellexit et dolens iniuriam pudicitiae confessa est
fraudem marito, ille nihil habens quod uxori indignaretur,
cui ipse cubandi in templo potestatem permiserat, et con¬
scius coniugalis castimoniae principi querellam detulit, qui
motus potentis uiri contumelia atque atrocis flagitii com- 25
mento sacerdotes templo rapuit, quaestioni subicit, con-

1 cf. Luc. 1, 68

1 poscenti a 2 miserire M2a.r. promittit Ca.c.,A 3 almena
M2H acmenas A 4 Leda] daeta H laeda C eius H potita] add.
sit BC aliae om. H 5 et] ex B 7 sit deo B 8 promissum M1

promisso BZ esse M3Ha genitura H 10 anobis M2a.c.m3,A

anub H 11 discite M*H te om. M3HZ 12 quibus (bus s. I.) B,

add. dii HZa, (s. I.) B negasti (s. ueris) B 13 dedign. nec nom. B

numina C 14 et] ut B ut om. B 16 obtulerant H defraudares Z
17 tribuunt— pretio om. H 18 inpetrare BZ a nequitum] add. est
s. I. B 19 placeat Ba.c. 20 iuua Ba.c. hoc ante praestricta (s. I.)
B.Z perstricta « inluxum M2a.c.m3 inlusam (v s. a m 2) B 21 et
s. I. B 23 conscii M2 24 castimonii M2 26 e ante templo HBa
rapit M2p.r.,HBZa subigit H

LIBER II 4, 1—5, 3

139

fessos necat, simulacrum Isidis Tiberi demergit. Mundo
fugiendi potestas permissa, eo quod ui amoris et formae
superatus gratia leuioribus commissorum suorum pretiis
multandus aestimaretur.

5 V. Quod igitur ludibrium imperitante Tiberio acciderit
non putaui praetereundum, ut ex eo deformitas colligatur
imperatoris, sicut enim boni principis uita probitatis quae¬
dam praescriptio et per uniuersos uiuendi forma est, ita
imperatoris conluuio lex flagitiorum est. ab eo missus Pila-
io tus in ludaeam, uir inprobus atque in exiguo ponens menda¬
cium, circumuenit Samaritanos, ut montem cui nomen Gadir
peterent — erat enim illis sacratus — eo quod uellet eorum
mysteria cognoscere, et ascendens populum praeuenit equi¬
tatu pedestrique exercitu, strauit adficto crimine, quod a
15 Romanis discedere et conciliabulum sibi quaerere praepara -
uissent. quid enim non auderet, qui etiam Christum domi- 2
num ad salutem humani generis aduenientem, multis et
diuinis operibus profundentem in homines misericordiae
suae gratiam nihilque aliud docentem, nisi quod primum
20 deo, deinde imperatoribus faceret populos oboedientes, cruci
suffixerit? demens qui minister esset sacrilegi furoris et
interficeret auctorem salutis, ex illo itaque Iudaeorum res
perditae, ex illo exitium genti temploque maturatum exci¬
dium. nam si Herodes, qui Iohannem neci tradidit, perfidiae
25 et crudelitatis suae pretium luit deiectus regno atque exilio
datus, quanto magis praecipitibus furiis actum intellegi da¬
tur eum qui Christum occiderit? quae autem causa mortis 3
fuerit Iohanni breuiter expediam. Philippum et Herodem

V § 1 cf. AI. XVIII 85—87 § 2 cf. AI. XVIII 63-64 (Mare.

12, 13—17) AI. XVIII 116, BI. II 182—183 § 3 cf. (Mare. 6, 17-18.

20) IS. TuU. NF. XIV 4 p. 7

2 fugienda M2 5 imperante H 9 imperatori M2 conlubio M2
flagitiosorum « 10 pylatus M2 12 gaddir Z gadira C gadisa A

sacratus] gratus H 13 ascendente B 14 strauitque Ba.r. quod] add.
et eras. B 15 disciscerent (s. cedere) B discederet Z et s. I. B
16 enim om. M2 17 uenientem Ba.c.m2 19 quod] quo HZC ut B
20 facerent M2 21 fixerit a et] ut Za, add. suum a 22 interfecerit
(ait. i ex -e- m3 ) M2 24 iohannen H ioannem B 25 delectus A
27 causa autem HBZu iohannis A 28 expedam M2a.c.m3 filippum
ut infra M2 heroden M 2

140

IiEGESIPPI QYI DICIT YK

qui prius Antipas dictus est germanos fuisse supra ostendi¬
mus; uxorem Philippi Herodiadem quam Herodes inlicito ac
nefando sociauit sibi iure matrimonii, non tulit, hoc Iohannes
et ait illi : ‘non tibi licet uxorem habere fratris
t u i.‘ tum ille commotus in carcerem trusit Iohannem. nec
multo post necauit uirum iustum et constantem diuinae legis
exsecutorem, non solum enim quasi praedicator euangelii
fraterni cubilis incestum reprehenderat, uerum etiam quasi
legis exsecutor praeuaricatorem legis condemnauit, qui
fratris uiuentis uxorem eripuerat, praesertim habentem
semen de germano ipsius, hinc excitata Iudaeorum fere

4 omnium in Herodem odia et poena adcelerata. cuius auctor
Herodias, uidens Agrippam plurimum praeualuisse apud
Caesarem, conpulit eum Romam pergere, quo sibi impera¬
toris gratiam conciliaret, obiectans desidiae contumeliam,
quod fugitans labores, dum moratur domi, indignos sibi pa¬
teretur anteferri, nam cum Agrippa ex priuato rex factus
sit, quanto magis ipsi iam dudum tetrarchae quo regnum
conferat Caesarem non dubitaturum, itaque mulieris ob-
probria nequaquam sustinens, Romam profectus, dum Gai
amicitiam petit, ab Agrippa accusatus etiam tetrarchiam
amisit, quam a Iulio Augusto acceperat, et fugitans in
Hispaniam una cum uxore Herodiade maerore animi con-

5 sumtus est. mortuo quoque Tiberio Gaius successit, qui

V § 4 cf. BI. II 182—183 § 5 cf. BI. II 184—185. 218—219

2 cf. supra I 42, 5 4 ‘Mare. 6, 18 5 cf. Matth. 14, 3

11 cf. Deut. 25, 5

1 hostendimus M 2 2 herodiaden M*H,Bp.c. herodiam Ca.c.mS

quam om. Ba in lectu A ac nefando] ras. in B 3 nefasto ZC
nefario A nefando fastu (-u ex o m3) M 3 4 illi] add. quia A habere
uxorem a 5 carcere M3a.c.m3 detrusit HBZa 7 prae¬
dicatorem M3a.r. 9 exsecutor om. H praeuaricatorem] add. enim A
legis] mandati ueteris « 11 hinc ipsius M3a ipsius s. I. B excita Ba.c.

12 heroden M‘a.c.m3 cuius] add. rei eras. B, add. odii Z 13 prae¬

ualuisse (prae ex plur) G ualuisse A 16 fugiens B laboris Ha
18 quanto] quam M3a.c.m3 thetharche (-ae m3) M3 thethrarce C

quo] **** et s. quo B 20 gaii M‘a.r. 21 accusatur M*a.c.m3
thetharchiam M3 tetharchiam C 22 a Iulio] ab octauiano (s. a iulio) B
fugiens H 24 gaius (i s. I.) M3

LIBER II 5, 3-6, 1

141

dominum se et deum uideri atque appellari uolens causas
dedit Iudaeis grauissimae seditionis, ac nisi propero fine
imperium clausisset, Iudaeorum genti finem fecerat matu¬
riorem. non solum enim ab inficitis non reuocabat suos,
uerum etiam missis in Iudaeam ultima supplicia minitaba¬
tur, nisi omnia aduersum ius et fas religionis armis patra¬
rent. plurimum eius imperio potuit Agrippa, sed dum uellet
muro ambire maximo Hierosolyma, ut Romanis fieret inex¬
pugnabilis - — praeuidebat enim imminentem ruinam — morte
praeuentus opus inperfectum reliquit, nec minorem poten- 6
tiam exercuit imperitante Claudio, quia ipsius quoque pri¬
mitiis interfuit, cum Gaio peremto ipse a militibus adsumtus
in imperium, resistente sibi senatu regni taedio, Agrippam
legatum direxit, quo interprete repromissa moderationis
fides, inita gratia, pax conuenit. in locum Agrippae patris
Agrippa filius eius a Claudio Caesare rex subrogatus est.

VI. Ipse quoque Claudius exactis tribus et decem annis
cum deficeret, Neronem Romano imperio principem dedit
captus uxoris Agrippinae persuasionibus, quae tantum
fraudibus ualuit, ut filium imperatoris Brittanicum designa¬
tum successorem ipso iure naturae principatus exortem
redderet, cuius artis mox paenituit eam, quia dum ex se
genito consulit, principi suum negauit ignara quod elatus
imperio nec matrem agnosceret atque in exitium eius bene¬
ficii mercedem inuerteret. idem tamen Octauiam Claudi
filiam coniugio tenebat, praepostero ordine gener filio prae¬
latus, quia mala rei publicae praeponderabant, cui debebatur
parricida, sacrilegus, incestus, ut in eo crimina, non ulla

V § 6 cf. BI. II 204—214. 223 VI § 1 cf. BI. II 248-251

2 finem Z 3 imperio M2a.c.m3,Z clausisse M3a.c.m3 faceret 2?
fecerit Z 4 suos] satis A 5 minabatur C 6 aduersus a patrarent] aptarent
M‘a.c.m3 12 gaaio M*a.c.m2 13 sibi s. I. B 14 promissa M2p.r.,HBZa
moderatioris HBZa, add. imperii HBZ, inperfidiae a 15 fides om. a
16 Agrippa] agrippe M‘a.c.m3 lex M* 19 agrippae a 20 brittanicum
sic M*C brittannicum B 21 successorem s. l.'B naturae s. I. B 23 ge¬
nito om. M 2 consuluit U principi suum] principium A delatus Ba.c.

24 ingnosceret M! 25 octabiam A 27 rei publicae om. H re publica
Bp.c.m2 28 incaestus C crimina] add. uniuersa B non nulla M3a

142

HEGESIPPI QVI DICITVR

2 bonae artis merita regnarent, tali imperatore, seu morum
eius intuitu atque ignauiae contemtu siue quia Iudaeis ob
grauia sacrilegia auerso praesidio dei summi ultimum exci¬
dium praeparabatur, erupit in seditiones graues, latrocinia,
dissensiones eorum insolentia, quos per XX annos Eleaza-
rus princeps latronum grauissime depopulatus, aliquando
tamen captus a Felice, qui Iudaeae praeerat, et Romam

3 directus graues poenas dedit, ne sic quidem graui caeso¬
rum numero infractus .est populus Iudaeam inhabitantium,
sed in ipsis Hierosolymis aliud latronum pullulauit genus,
qui uocabantur sicarii, non iam secretis abditi, nec tenebris
nocturnis insidiantes sine aliquo praesidio commeantibus,
sed luce diei atque in medio urbis et turbae stipaminum,
percutiebant quoscumque propius accesserant, breues manu
gladios gerentes, conferto populo permixti, ubi adhaeren¬
tem fixerant, cadebat inprudens caeco uulnere ut querellam
mors praeueniret. funus in promtu sed percussor latebat,
et si quis commotus fuisset alieno uulnere, propior suo
factus, erat caesorum portio, ita uel periculi metu uel
dissimulatione facinoris sicarius non deprehendebatur:
tanta erat insidiantium uelocitas et celandi ars. occiditur
sacerdos Ionathes, addebantur multi cotidie, grauior erat
metus uiuentium quam aerumna interfectorum, quasi ad
pugnam, sic cotidie unusquisque progrediebatur, grauiore
tamen condicione, quia hostis praeuidetur, sicarius deli¬
tescebat. mors in oculis, in animis timor, nemo se regres¬
surum credebat, nec amicis fides deferebatur dum sicarius

4 metueretur, quo plerique perterriti, insontes quidem a fla¬

vi § 2 cf. BI. II 252—253 § 3 cf. BI. II 254—257 § 4 cf

BI. II 258-259

2 conterritus C 4 eruperunt Ba.c. in s. I. B seditionis M’a.c.m3
graues] add. et Z latrocinii a 5 dissensionis M’p.c.m3,C discessiones
HB discessionis Z eleazaros Ha.c. 8 nec Ua,Za.r. 9 est s. I. m2C
10 sed] add. et a 11 sycarii ut infra a in ante tenebris B 13 luci
M a.c.m3 stipamine HBZC stipam hinc A 14 quocumque proprius a
15 gladio M 1 16 fixerat B cadebant M * 17 mortis Ba.c. promtum a

promto Ba.c. 18 si om. M’ proprior M* prior a 19 periculi uel Z
21 insidiantum Cp.c.,Z latendi a 22 ionathis Bp.c. grauiorque (-que
s. I. m2) B,Za 24 sic] si Ca.c. cottidie M’p.c.m3,BZ 25 delitiscebat
H, Ba.c., a 26 se om. M ‘ 28 pertimeretur H

LIBER II 6, 2—8, 1

143

gitio latrocinandi uel sicariorum contubernio, etsi manu
innoxii, consilio tamen infirmiores desertum petiere, sed
dum sibi consulunt, terrorem fecerunt discessionis, ex quo
belli aduersus Romanos suspicio primo, deinde inuidia
5 exarsit, quo motus prouinciae rector misso equitatu et pe¬
destri agmine maximae multitudinis stragem edidit.

VII. Aegyptius quoque pseudopropheta adueniens et
magicis intutus artibus, iactabat se prophetico spiritu cae¬
lestia adnuntiare oracula; XXX milia fere Iudaeorum ad-

io sociauit sibi eosque ad montem Oliueti congregans fre¬
quenti inruptione penetrabat Hierosolyma, ita ut etiam
Romanas incursaret custodias, quae ne quid a populo mo-
ueretur Hierosolymis praetendebant, ubi etiam haec con- 2
pressa est insolentia, quasi in aegro corpore alia pars gra-
15 uius inflammabatur, plurimi enim palam discedendum a
Romanis, libertatem seruitio praeferendam uociferabantur
progressisque in agros quibus alimonia deerat ui expetebatur.

VIII. Postremo in urbe Caesarea grauis inter Iudaeos
et gentiles seditio incessit, uindicantibus sibi Iudaeis urbis

20 totius quasi ab Herode Iudaeo conditae possessionem, re-
nitentibus gentilibus quod conditor quidem Iudaeus fuerit,
sed Caesaris eam nomine declarauerit, denique et templa
intra eam instruxerit et statuas adposuerit eoque uideri
magis eam gentilibus usibus mancipatam, harum conten-
25 tionum seditio in manus uertit, quia neque primi Iudaeorum
suos seditioni deditos conprimere poterant et gentiles op¬
probrio ducebant, si Iudaeis sibi cedendum arbitrarentur,
itaque excitauerunt Felicem, ut dum utriusque partis gestit

VII § 1 cf. BI. II 261—263 § 2 cf. BI. II 264-265 VIII § 1 cf.
BI. II 266—270

1 contuuernio M2 a.c.m3 2 petire M2 3 fecerant M‘ discen-
sionis M2 discessiones H dissensionis A 6 dedit Cp.c.,A 7 pseudo
s. I. C pseudoprofeta M 3 8 artibus] add. dum HBa iactat HB pro-

fetico M 2 9 ferme a 12 romanos Bp.c. 13 praetendebat M2,Ca.c.
praetendebatur B conpraehensa a 17 deerant M’p.c.m3 ui] ut M2
uix Bp.c. expetebantur Bp.c.m2 20 referentibus a 21 iudaeus
quidem B 22 dedicauerit Ba.c. 24 gentilibus] add. quam iudeorum
exp. B gentium a 25 seditio] iurgia Ba.c. uersa Ba.c. 26 op¬
probria M 2 27 iudaei HZA 28 excitauerunt] rursus incipit V

144

HEGESIPPI QVI DICIT VR

conprimere multitudinem non adquiescentem, praesertim

2 armis quando aliter nequibat consuleretur, cui successit
Festus, qui latronibus plurimis conprehensis haut exiguos
ultimo exitio dedit. Albinus quoque eadem a Romanis pote¬
state sibi credita nullum nequitiae genus praetermisit, ra¬
pinarum inprobus praedo, ut qui non dedisset pecuniam in
uincula raperetur quamuis innoxius, qui dedisset etiam
reus absolueretur. auaritia gignebat superbiam, ut paupe¬
rioribus se tyrannum praeberet, mancipium ditioribus, idem
tamen ut sit praetergressus nequitiam superiorum, ita a suc¬
cessore Floro quasi deses ac lentus in flagitiis longo sed
proximus interuallo praeteritus ac derelictus, ut conpara-
tione deterioris integer aestimaretur, et qui primo questi
fuerant ut adflicti, postea Festum quasi bonum iudicem
desiderabant, hic enim singulos exuerat, Florus urbes diri¬
piebat inquinatissimus in obscenitatibus, in saeuitia crude¬
lissimus, armis omnia conturbans et proelia de proeliis
serens, qui nec obsecratus ignosceret, nec exsaturatus

4 parceret, in conspectu Beronices, quae soror Agrippae
regis ad templum religionis causa uenerat, acerbissima caede
in populum desaeuiebat, nec obsecranti deferendum arbi¬
tratus, cum inseruientem religioni, nudis pedibus adstantem
cerneret et orantem fastidio haberet, unde ad Agrippam
regem et ipsa scripsit et populus Iudaeorum direxit preca-

5 tum auxilia libertati, cui regredienti ex Aegypto occurre¬
runt plerique ultra LX stadia Hierosolymitanae urbis ob-
uiam progredientes et circumducto per urbem cum fidem
querellarum probarent, insistere coeperunt ut legatos ad
Neronem mitterent, uerum ille dolorem ut ciuium et ipse

VIII § 2 cf. BI. II 271—276 § 3 cf. BI. II 277—279 § 4 cf.

BI. II 312-314. 333 § 5 cf. BI. II 335. 338—344

11 cf. Verg. Aen. V 320 17 cf. Sali. Hiat. I 77, 7 M.

2 alter M 1 3 exiguus M‘ 6 in] ad B 7 uincla a V quamuis—
absolueretur s. I. m2C pauperibus Z 10 sit om. aV est B super¬
gressus BctV a, om. Z,Va.c.m2 13 integra CV 14 fuerunt M*HZ
15 exercuerat Ca.c. 18 exatiratus M* 19 conspectu (u in ras. m3) M’
bernicis U beronicis B ueronicis aV soror] sor Ca.c.m2 20 regionis U
21 populo (-o ex u m3) M*,Ba.c. 23 unde] tum B unde et Z 25 regre¬
diendi CF 28 probaret M2HZ,Bp.c. 29 mitterem M*a.c.m3 dolore M‘

LIBER II 8, 1—9, 1

145

miseratus temtamenta tamen belli aduersus Romanos alta
prudentia cernens moueri, ne sibi inuidia populoque ulti¬
mum gigneretur periculum, coacto in unum populo, eo loci,
qui templo proximus et ponte diuisus Xystus appellabatur,
5 huiusmodi orationem habuit.

IX. ‘Etsi in plerisque inprouidus consulendi moderandi-
que inpatiens dolor grauibus aliquos faciat inaestuare queri¬
moniis, tamen ubi consilium sumitur, sequestratur affectus
doloris, nam si promptos ad ulciscendas iniurias et ad
io inferendum Romano bellum imperio uniuersos ex hoc po¬
pulo conperissem ac non melioris partis et tranquillioris
sententiam quod pacis est praeoptare et quod quietis prae¬
ferre, nec uenire ad uos ausus forem, nec consilium dare,
superfluum enim est suadere quid fieri oporteat, cum
15 audientum adsensus in deteriora sit. sed quia aliis in¬
expertus bellicorum usus malorum, aliis perfunctoria spes
libertatis, praedulcis ad expetendum sed plerumque in-
rationabilis ad adipiscendum, — multis enim dum libertas
petitur seruitus adcumulatur, et frequenter totum eripitur,
20 quibus uel nomen libertatis remanserat, — alios, quibus
praesentia uilitate sui displicent, rerum nouitas inuitat,
ac si turbentur negotia lucrum putatur, ideo uobiscum con¬
silium conferendum putaui, ne aut prudentiorum sobrietas
praeripiatur insolentiorum audacia, aut qui recte sapere
25 nesciunt nostro saltem admoniti sermone cognoscant ad-
quiescendum esse consultioribus, silentium igitur deferen¬
dum censeo, ut et nos quae conducere uobis arbitramur

IX § 1 cf. BI. II 345—401

1 aduersos M1a.c.m3 aduersum HBZaV acta Ca.c. actu A
2 prudentius A cernens moueri [exesa in (7)] nitens (enit. V) amo-
ueri VCm3mg. ne] add. et (s. I.) B,Z 3 eo] et M2HCV , in ras. B,
Za.c. e A loco A,Zp.c. 4 systus M 2 xistus A 6 Lavs romani
imperii mg. B 10 bello M2 imperio bellum B 12 sententiae B et om.
EZaV, s. I. m2B 13 darem aV 15 audiendum M2 ad audiendum B
16 bellorum aV perfuncturia M2 17 ad om. aV expetenda A
18 cum M 2 20 aliis M2 alius A,Va.c.m2 21 utilitatis M2 utilitate V

sui] uia M2 displicet M 2 displiceret aV al presens ciuilitatis uia dis¬
plicet mg. 'add. B 22 putetur ZaV 23 prudentium «F 24 insolen¬
tium aV 26 esse s. I. B consultoribus Ba.c.,Z 27 nobis M2B
LXVI. Hegesippus. (XJssani.) 10

146

HEGESIPPI QVI DICITVR

aperiamus, et uestrum nemo perturbet, si aliqua praeter
suam uoluntatem audiat, nemo enim poterit aestimare
quale sit quod dicitur, nisi audierit prius, cuius cum ipse
futurus arbiter sit, probetne an respuat, frustra conturbat
ne audiat, licet enim et post consultationem unicuique
sentire quod sentit et, si discessio placet, etiam post sobrios
monitus seruare inconsultae uoluntatis sententiam, sed
dicit aliquis: cur frustra audiri uelim, si non adquiescant
qui audiunt? quia si nolint adquiescere cum audierint, portio
mihi contionis, non omnis populus periclitabitur; si autem
audire nolint, etiam cum pars conturbat auditorii, uni-
uerso populo eripitur audiendi profectus, itaque apud eos
mihi sermo morietur qui audire uoluerint, si uel ex parte
aliqua mihi silentium non deferatur, intercipitur enim
sermo omnis et quasi totus decidit, si contionalis fragoris
et inquieti strepitus exanimetur impedimento, duo sunt
itaque quibus primo respondendum arbitror, quae in ma¬
ximo sunt querellarum pondere, quod plerique uociferantur
de iniuriis praesidum et quod plerique perisse sibi liber¬
tatem gemunt, quarum propositionum separanda mihi con-
plexio uidetur. si enim praesides inprobi, quid opus est
libertatem attollere? ne uideamini non eorum merito sed
seruitutis fastidio accusare praesides quasi dominationis
ministros, aut si intolerabilis seruitus, superflua ergo de
praesidibus querimonia, nam etsi in illis moderatio sit,
nihilominus tamen turpis seruitus est. consideremus igitur
ne in utroque eorum non perfunctoria bellorum materia sit.

1 perturbetur B aliq.] add. res (eras, s) M2 aliquam rem Ba.c
praet.] per M2 2 audeat M2 potuerit Ca.c. 3 cuius om. M2 quo
cum (s. cuius) B 4 conturbet Bp.c. et s. I. m2 C 5 consolationem M’
HZ,B a.c.V a.c.m2 6 si s.l.m2G discessit M2H discessis B dissen¬
sio A 7 monitos M2 a.c.m3,H,Ba.c.,Va.c.m2 inconsulte C consultae
(a s. I.) A 8 dicet BA aliqui M*p.r.,H aliquit Bp.c. audire M2BaV
uelint Bp c. requiescant M2 quiescant B a. c. adquiescunt «F 9 quia
om. M2 qua Ba.c.,Z 11 conturbata B audiri (audire Va.c.vi2 ) codd .;
emendaui 13 mihi om. B mouetur (m et u corr. m3) M2 moritur H
oritur Hp.r.,A orietur BZ,Ap.c. 15 decidit ( pr . i ex e m3) s. I. m2M 2
decidet ZC continalis Ca.c. 16 examinetur M2HZA examineretur
Ba.c. 17 primum «F max.] proximo M2 20 gemunt A 22 sed
om. M2 24 superflue a 25 sit] est B 26 tamen s. I. B est om. a

LIBER II 9, 1

147

quid autem ineptius quam de iniuriis queri et bellum sub¬
texere ac periculis mutare contumelias, dum iudicem re¬
fugias, hostem inducas, cum iudex iniquus plerumque iuris
interpres sit, hostis autem etiam iustus semper sit adpetitor
5 salutis? temperari ergo non exasperari iudicem decet, ho¬
stem caueri, ne alterum acerbes, alterum arcessas, cum et
ille delinimento mitior flat et iste declinari debeat ne possit
nocere, cauendum igitur de iudicibus ne maior querella
quam iniuria sit grauiorque obiectionum inuidia quam com-
io missorum pretia, saepe enim qui primo uerecundius deli¬
querint accusati insolentiores sunt, et qui occulte ante
furati sunt postea palam latrocinantur, nihil itaque tam
exasperat feruorem uulneris quam ferendi inpatientia. deni¬
que in ipsis agrestibus feris artissima uinculorum, si se
15 excitent, inprimuntur, si quiescant, relaxantur, gTauisque
febrium uis tolerando minuitur, inquietudine augetur,
quodsi norunt sibi consulere agrestia ut naturae obliuiscan-
tur, quo dolorem ableuent, quanto magis in hominibus fre¬
quens docuit usus quod eorum qui laesi sunt tolerantia
20 laedentibus fuerit uerecundiae, ut sine accusatore correxe¬
rint quod accusatione non emendassent! sed esto, fuerit
intolerabilis Romanorum iudicum insolentia, quid igitur
tolerabilius, uniuersos an unum perpeti? quae autem iustitia,
cum unus laeserit, bellum inferre omnibus? numquid omnes
25 Romani iniuriae auctores? numquid ipse Caesar? aut stu¬
diose electus est inprobus qui ad uos mitteretur? sed neque
speculari possunt trans maria oculosque ad orientem ab
occidente intendere ut illic uideant quae hic geruntur, ne-

2 iudicas M2,Aa.c. 3 iuris] iniuriis M 2 iniuriarum 15 a.c. 4 semper
om. M2B 5 ergo om. a 6 acerbe M2a.c.m3 acerues ZV arcersas ZV
accersas C,Vp.c.m2 accersias A 7 delinimentum M2 a. c.m3 delemmento
Ba.c. delimento C fuit M2 declinare M 2 9 sit quam iniuria Z

10 uerecundias relinquerint C 11 qui* C ante s. I. B 12 tam] tamen
s. I. m3M2,C 13 fecundi M2 den.] add. inpensius s. l.m2B 14 in
s. I. C istis A uincula Bp.c. se om. M 2 18 dolore a, Vp.c.m2
adleuent B,Va.c.m2 abluent Z alleuentur <x:Vp.c.m2 20 ut] et B

21 accusationem M2 accusati M2p.r.,HBZGV non om. A fuerint M2a.r.

22 toler.] intolerabilius a,Vp.c.m2 26 est om. a 27 oculos neque H
ab oriente in occidentem a

10*

148

HEGESIPPI QVI DICITVR

que audire facile, quod, etsi sollicitudo exigat, longinquitas
negat probationum difficultate, unius igitur culpa disci¬
dium pariet orbis Romani, cum etiam sine querellis uestris
propera correctio sit nulla accusationis inuidia, itineris nullo
labore? annuis enim uicibus Romani magistratus mutantur,
quo fit ut nec insolens diu maneat et moderatior cito succe¬
dat. nihil igitur oberit quieuisse, cum remedium deferatur
etiam quiescentibus, causas autem belli intexere pernicio¬
sum, quia belli dura aduersum omnes condicio, aduersum
Romanos ultima est. quos si fugere uelis cum superare
non queas, orbis terrarum tibi relinquendus est. sed liber¬
tatis cupiditatem praetenditis, sera ista deliberatio, prius
certandum fuit ne amitteretis libertatem, quam ut amissam
reposceretis, durus seruitutis usus et ideo aut a principio
subeunda non fuit aut suscepta aequanimiter ferenda, tunc
decuit restitisse, cum ad seruitium uocaremini. illa iustior
pugna, qui autem semel se dederit in seruitutem, etsi
postea subtrahere uelit, non ille tamquam amator libertatis
adseritur, sed tamquam seruus contumax adiudicatur. ubi
erat ista libertatis defensio, cum Pompeius uestris ingrueret
regionibus, urbem dominus intraret? ubi erant arma pro
libertate? cur deposita sunt a patribus nostris? et certe
illi fortiores nobis fuere, uigebant animis, abundabant sub¬
sidiis, cupiebant repugnare sed exiguam portionem Romani
exercitus non sustinuere, uicti sunt sed reseruatii. agnoue-
runt iugum seruitutis, ne tolerarent poenam captiuitatis.
quid recusatis heredes quod debetis iure successionis? ad-
stringunt uos negotia patrum, quomodo oboedientiam refu-

5 cf. Isid. Etym. IX 3, 7

2 necat M2 difficultatem M2Ba unius] ab hoc uerbo incipit P

4 prospera (o ex u m2) P praepospera ( corr . praepropera) A correptio A

5 Rom. om. Z 6 moderator M2a.c.m2(3 ?) moderatio A 7 referatur P
8 causa P 9 aduersus omn. P 10 est om. PHBaV 11 non om. a
nequeas « sibi M2a.c.m3 derelinquendus BZ sit HaV,Ba.c.m2
14 a om. B 15 fer.] add. debuit M2 17 etsi] et Z 18 subtrah.]
add. se P uellet M2 20 ista] talis Z,Va.c.m2 inrueret B 21 ut
ante dom. cc,m2V arma erant Z 22 uestris Z 23 abundant Va.c.m2
20 cupiditatis M2 H,Ba.c. 27 qui Z recusas herodis M2 heredes
s. Z. m2 B debuistis (?) Ca.c. 28 refuges (ait. e ex i m3 ) M 2

LIBER II 9, 1

149

gitis tanto inferiores oboedientibus? aut quid uobis reliqui
erit qui in uos Caesarem et omnem uirtutem Romanam
mouetis? quomodo potestis sustinere eos, qui de omnibus
triumpharunt atque ab omnibus sibi militantibus nunc
5 adiuuantur? et Athenienses quidem pro libertate totius
Graeciae incendio patriam tradiderunt, exilio mutantes
domos ne sibi Xerxes dominaretur, quem in terris nauigan-
tem, in fluctibus gradientem, cum eum nec maria caperent
nec terra sustineret, quod Europae totius spatia transitus
io eius itineris includeret, angustioribus terrarum finibus quam
exercitus commeatu, ita persecuti sunt fugientem, ut uix una
naui fugitans auxiliique indigens se subtraheret captiuitati.
uerum ipsi illi uiri, qui totam fregerunt Asiam propter exi¬
guam Salamina et imperitantem fluctibus Xerxen subigen-
15 tem maria in eo ipso quod sibi subiectum putabat elemento
gloriosissime bellatum fugarunt, nunc Romanis seruiunt,
et principes totius Graeciae Italorum imperiis obtemperant,
atque illae Athenae, quae leges aliis dabant, nunc alienis
legibus famulantur. Lacedaemonii quoque post Thermo-
20 pylas et Leonidae defuncti triumphos, post Agesilaum
seruatorem Asiae nunc amant dominos suos. Machedonia
atque Africa, quae per duos ualidissimos duces totius orbis
imperium in sua iura et possessionem transfuderant, trans¬
latam a se potentiam non indignantur tantaque rerum mu-
25 tatione contentae optant propitios, quos ad seruitutem
petebant, nec Philippi diuitiis Machedones nec Alexandri

6 cf. Verg. Georg. II 511 7 cf. Cic. De fin. II 112 11 cf. Horat.

Carm. I 37, 13

1 tantum M2 a. c.m3 reliquerit (om. erit) M2,Za.c. reliqueritis a V
3 mouebitis P poteritis M3p.c.m3 4 triumfarunt PM2 atque P semper
6 grecia M2 grecie C gratiae EB 10 interclud. II quam om. M2 11 com
meato Pa.c.m2 commeantum aV 12 naue M2ZV,Ba.c.m2 fugiens P
auxiliq. C captiuitatem P 13 illi ipsi B ipsi illi uero (ex -i) P 14 Sala¬
minam (-am in ras.) P,M2p.c.m3,HBZaV xersen C 16 gloriosissimo
Bp.c. debellatum HBZV 17 giec. M2 gratiae HB ita illorum Z
19 lacedem. Pa.c. lachaedem. (eras. ait. a, de s. I. m3)M2 lachedaem. C
quoq.] add. qui B therimophilas C 20 triumf. PM2 hagesilaum (e s. pr.
a m2 ) P agesylaum M2 C 21 scrutatorem HaV machedonia sic PM2 C
22 duas ualidissimas P 23 et om. B possessionemque B transfunderant
M2a.r. 24 se] re M2 25 propitius P.M2 a.c.m3 propius Z,Va.c.m2
26 filippi PM2 machedones sic PM 2 C

150

HEGESIPPI QVI DICITVR

excitantur triumphis, quos duces omnium prudentissimos
non inmeritos arbitrantur, quia alter se intra Graeciam
tenuit, alter fugiens arma Romana usque ad regna Caspia
et extrema subactae Persidis atque Indorum secreta uictor
peruenit. Magni nomen optinuit, quia maximos omnium 5
non lacessiuit. quem licet inmatura mors triumpho Roma¬
norum subtraxerit, seruit tamen et ipse in posteris suis,
quibus orientis spolia non ad fulcrum dominationis quae¬
sita sed ad pretium seruitutis, ut nobilitas famulantium
ad uictoris opes pe'rueniret. magna uirtus in Alexandro: 10
quid mirum tamen? ille usque ad oceanum uictoriam ex¬
tendit, Romani ultra oceanum. testis est Brittania extra
orbem posita sed Romanorum uirtute in orbem redacta,
quos aetas ignorauit superior didicit Romanorum uictoria.
seruiunt et ipsi qui quid esset seruitus ignorabant soli sibi 15
nati et semper sibi liberi, qui a superiorum potentia inter¬
fuso oceano secreti metuere non poterant quos nesciebant,
plus itaque fuit transisse ad Brittanos quam triumphasse
de Brittanis. quid facerent enim elementis iam Romano
imperio subiectis? docuit illos oceanus seruitutis patien- 20
tiam, postquam transfretantibus et ipse Romanorum naui-
giis insuetam sibi seruitutem agnouerat. nam de Hannibale
quid retexam? qui tot regionum uictor Romanis et ipse
militauit, triumphis quibus Alpes aperuit, uiam strauit,
urbes subegit quae uictoribus adquirerentur. et qui fre- 25
quenter superior spem tamen uictis numquam interclusit,
semel uictus reparare sese nequiuit. cessit sponte uictori¬
bus, quos uictor non sustinebat, abiectisque armis uictrici-
3 cf. Verg. Aen. VI 798 15 cf. Isid. Etym. IX 2, 102 (XIV 6, 2)

1 triumfis PM7 2 inmerito PHBZa v, add. inuictos PZaV,Bm2
qui M2 C 3 a roma Ba.c.m2 greciam M2 C 5 obtinuit P 6 triumfo
PM7 7 et ipse s. I. m2C 8 quib.] add. uictis a,Vm2 pulchrum P
pulchram « dampnationis Ba.c. lOins.l. C 11 tamen mirum H, Bp.c.,Z
tamen mirum est V tam mirum en a 12 brittannia EBZ,Va.c.m2 brit-
thania A 14 quo si M2 p.c.m3 15 solis BZ 16 quia a P quia ad Z
potentiam M2 ZCV 17 potuerant Ca.c. 18 ad] a M 2 brittannos
PBZV britthannos A 19 brittannis PHBZV 22 agnouerantC anni-
bal eM2B; cf.V31,28 24 alpis P 25 orbes M* et om. EV, exp. Bm2

26 tamen] add. uictoriae (s. I.) Bm2,Z uictis] uictus E 28 uictor]
uictos H,Bp.c.,ZaV adiectisque B

LIBER II 9, I

151

bus ad Prusian sese contulit regem, ex duce mercennarius,
ex triumphatore fugitiuus. ueniam ad Galliarum incolas
populos natura feroces et naturalibus muris ferociores, quos
non caementa parietum sed iuga Alpium ab ortu solis
5 tuentur, ab occasu oceanus includit, a meridie praerupta
Pyrenaei, a septentrione Rheni fluenta immanisque Ger¬
mania insuperabiles reddidisse et inaccessibiles claustro¬
rum beneficiis aestimabantur. Romanis tamen supra nubes
uiantibus et ultra columnas Herculis imperium propaganti-
io bus nihil inuium fuit: tanta facilitate hostis et qui latebat
repertus et qui resistebat uictus est. quorum inprouiso ad-
uentu consedisse montes Germania credidit, Rhenum exa¬
ruisse: magnitudine corporum et contemtu mortis ceteris
ualidiores retinaculum ante suum Rhenum putabant, nunc
15 salutis defensorem, itaque iam non caupulis Germanorum
repletur sed Romanorum liburnis, quae pererrantes toto us¬
que ad mare bicornis amnis fluento quondam liberas gentes
seruitio premunt, ut quae ante sibi totius orbis imperium
praesumserant, nunc seruitutis propriae mercedem exsoluant.
20 quid Illyriis erutum uenis terrarum suarum aurum profuit,
quibus non abundauit ad libertatis proelium? quanto pre¬
tiosius ferrum Romanum, cui seruit aurum Pannoniorum!
dat itaque Pannonius auri tributum et opes suas ad Roma¬
num aerarium uolens transfert, ut sit tutior in seruitute.

4 cf. Isid. Etym. XIV 4, 25 17 cf. Verg. Aen. VIII 727

1 protinam (o ex u) P prusiam B plusanian a, Vp.c.m2 2 ueni-
amus HBZa 4 non s. I. B cimenta PPL 5 eludit A 6 pyrenei P
pyrinei M 2 pyrhenaei C 6 reni PM2 HAV 7 insuperabilis et in¬
accessibilis reddidisse P, ( om . et) B insuperabiles et inaccessibiles reddi¬
disse HZaV (om. et) Bp.c. clausorum M2 9 colomnas P hirculis
P,M2a.c.m3 10 felicitate Bp.c. 12 renum M2 HBZV exar.] add.
qui HZ,mg.B qui in a,Vm2 13 magnitudine — ualidiores om. PM2H,
BVa.c.m2 14 ualid.] add. que B qui a sunt Z retinaculum (uerna-
culum R) ante suum] ante ferociae suae retinaculum a,Vp.c.m2 15 de¬
fensionem BZaV cauplis M 2 e caupulis in ras. Bm2 caupylis H cau-
polis Z caupilis V caupialiis C,Vp.c.m2 capitalis A 16 repletus (s. l.m2)B
sed romanorum mg. m2B totiusque P,Va.c.m2 tot (add. fluenta s. I. B)
usque BZ toto uisui A 17 amnisque M 2 fluento om. B 21 pre¬
cium H praemium aV,Zp.c. 22 romanorum B a.c. 24 tutior] add.
et Z seruitutem Pa

152

HEGESIPPI QVI DICITVR

nec incolam suum auro turbida Pactoli unda extulit in
superbiam: seruit libenter quibus seruire imperia uidet. nec
miratur Indus gemmam suam aut Seres lanam suam: ad
usum dominorum exercentur illa, non pretia mercium sed
functionum munia. Persarum audimus superba imperia sed 5
eorum quoque obsides uidemus, et cum ipsi imperitent plu¬
rimis nationibus, tamen offerunt liberos suos et nobilitatem
suam seruire Romanis gaudent pro fide pacis, simul ut ser-
uiendo discant suis imperare, offerunt uestes, monilia,
elephantos quoque. Romanis unum tributum reges inpo- 10
nere, adtexamus Aegyptum abundantem opibus suis nec
indigentem pluuiae caelestis, quae sibi ipsa imbres generat
et pluuiarum ubertates creat, denique cum sit feruentior
omnibus regionibus, sola non queritur de siccitate, et quod
nulli alii loco suppetit, alit inriguo suas messes, nauigatur 15
in harenis, nauigatur per sata ubi pluuia nescitur, cuius
tamen noua gratia et naturalis fecunditas Romanis militat,
ut quattuor mensibus dominos alat, quid ipsam urbem
loquar cognominem regis fortissimi? quae saepta fluminis
muro nescit obsidionem, cui uniuersorum amnium maximus 20
diffuso per spatia terrarum alueo et obsidionis submoueat
inpedimenta, et inuehendis quae necessaria sunt ad usum
remedia ministret, quae magis poterat ad rebellandum
quam Aegyptus excitari? quae decies DCCL milia homi¬
num praeter Alexandreae incolas populos Romanis fascibus 25
numerat adscriptos. et cum habeat tantam multitudinem,
mauult tamen Romani imperii tributis se exercere quam
1 cf. Verg. Georg. II 137, Isid. Etym. XIV 2, 43
5 munera a, Vp.c.mU audiuimus BA sed] add. et Z 6 uidi-
mus BZaV ipsi om. a pluribus Ba.c.m2 8 seruiendo] add. roma-
nis cc,Vm2 9 munilia P 10 elefantos PM’ Romanis om. PM’
tnb.] add. est a,Vm2 regis B 11 actexamus M* abund.] add. in
Z,Va.r. 13 creat s.l.m2B frequentior Ba.c.m2 15 alio aV sub-
petit P suas om., suo s. I. B 16 arenis P pluuiae nesciuntur (exp.
un) B 17 gratia noua Z 18 mensis P quid] add. de P 19 cogno¬
mine Pp.c.,M2p.r ,Vp.c.,HZa reges M’ 20 omnium a maximo B a.c.

21 diffusos PM • 24 dccl M* septingenta quinquaginta milia P

sept. et quinquaginta mil. (mg.)M,m3,HZa,BVp.c.m2 sept. et quinqua¬
gena mil. BVa.c. 25 alexandraee Pa.c.m2 alexandre Pp.c.m2,M‘a.c.m3
alexandriae M’ p.c.m3,BZAV 26 adscriptus P ascriptas V descriptos M‘

LIBER II 9, 1

153

suis militare stipendiis, non transiliam Cyrenenses Lace¬
daemoniorum genus, qui quondam cum Carthaginensibus
de finibus atque imperio certarunt, finem certaminis mor¬
tem offerentes, qua oblatione uicti sed ulti tamen iniuriam
5 Philenis fratribus uictoriam concessere, nec Syrtes prae¬
teribo terribiles etiam solo auditu, quod omnia ad se tra¬
hant et adpropinquantia uadoso mari haereant, tertiam
partem orbis totius ab Atlantico mari et columnis Herculis
usque ad Mare Rubrum atque Aethiopas definiri rerum
io periti adseruere. quis tot gentium populos numero recen¬
seat, quibus fulta Carthago Scipionis dexteram non tulit
maluitque Romam duabus anni partibus aduersum se pa¬
scere, quam aliorum opibus nixa aduersum Romanos rebel¬
lare? Creta quoque centum urbibus nobilis, uberrima prae-
15 ferens regna, circumfusa undique mari, fluctibus tamquam
montibus solita hostem repellere, unum consularem ueretur,
et plurimi populi sex fascium uirgulis metu inclinantur;
Asia, Pontus, Eniochi, Scythae nomades, Tauroscythae,
Meotiaque regna Bosphoranique omnes Romano imperio
20 subiciuntur et illud ante innauigabile pelagus XL naues
ad pacem exercent, nam de Armenia quid dicam quae non

1 — 5 cf. Sali. Iug. 79 6 Isid. Etym. XIII 18, 6 (quod . . . hae¬
reant) 9 rerum periti = BI. II 382 14 cf. Horat. Epod. IX 29,

Isid. Etym. XIV 6, 15 (centum . . . nobilis)

1 transiliamus A cyrinensis P cyrinenses M3 A lachaedaemo-
niorumPClachedemoniorum M3 lacedemoniorum HA 2 quondam] quod
M3a.c.m3 carthagenensibus Pa.c.m2 chartagenensibus M3a.c.m3 car-
taginensibus Z c(h)art(h)agini ensibus HBAV 3 certauerunt PZ certa¬
bunt add. m2) B 4 qua] quia PZ uictis « iniuriam s. I. m2B 5 lili¬
nis PZ filenis M3HBV syrtis P,Ba.c. sirtes M3 7 adpropinquanti
PHA Isid. adpropinquati M3 appropinquanti (ait. p s. I. an et i ait. in ras.)
C appropinquantes (s. cia m2) B 8 athlantico PM3 HBZCV 9 atque]
ad BVa.c.m2 aethiopias Ba.c. definire P difiniri M3 10 peritia
seruare a,Vp.c.m2 numerum M* 11 refulta H chartago M3BV
schipionis M3 12 pascere— aduersum suppi, mg. m2M3 parcere PZ
13 romanas P 15 maris P mari et ZaV,Bp.c.m2 tam P 16 moe¬
nibus HBZV ; cf. Exod. 14, 22 consolarem PV 17 et — inclin. om. A
sex] ex M3p.r.BG populis ex H, (i ex o) Z , (eras, s) V 18 enechi
Pa.c. enichi Pp.c.,M3 enioche B oeniochii C schytae P schitae M3
tauroschythe P tauroschithae M3 19 bosforanique PM3 omnis M3
20 quadringentas B naues s. I. m2B 21 arminia P armoenia ZaV

154

HEGES1PPI QVI DICITVR

solum limitis sui seruat quietem, uerum etiam Portarum in¬
tenta custodiae diligenter explorat, ne pacem turbaturus
aliquis inrepat? omnes ergo Romanis seruire gestiunt, uos
soli dedignamini his esse subditi, quibus subiciuntur uni-
uersi? quibus freti armis, quo superbi milite? ubi est stolus 5
nauium uestrarum, qui obsideat freta, percurrat maria Ro¬
manorum? in ipsorum enim nomen elementa etiam tran¬
sierunt, in quos transiuit etiam orbis terrarum, qui Romano
imperio clauditur et definitur, denique a plerisque orbis
Romanus appellatur, nam si uerum quaeramus, ut supra 10
diximus, terra ipsa infra Romanum imperium est, supra
quam progressa Romana uirtus ultra oceanum alterum sibi
orbem quaesiuit et in Brittania sibi remotam a confinio
terrarum nouam inuenit possessionem, denique quibus ius
non solum ciuitatis Romanae sed etiam ipsius prope huma- io
nae conuersationis negatur illo diriguntur, ut illic habitent
quasi mundi exules. cessit oceanus finibus suis, nouit Ro¬
manus interiora eius petere secreta, cum ipsis uobis erit
bellum, aduersum quos nec natura suum ius possidet.
Euphrates ille inaccessibilis ante nisi suis incolis ex utraque 20
iam ripa Romanus est et sub imperio Romano totum esse
significat orientem. Hister in septentrionalibus partibus
inter saeuas et innumeras profluus gentes obsides suscipit,
hostes cohercet. meridiana plaga, quousque habitabilis esse
potest, arat Romanis atque ipsis messem suam colligit, in 25
occasu quondam ultima terrarum Gaditana ora nouos susci¬
pit hospites, qui Romano imperio tributa sua deferant,
habet et ipsa quo dirigat merces suas, ubi ante solum
naufragium putabat, ibi nunc mutuatur commercium, cum
igitur Romanorum omnia sint, unde uobis aduersum Ro- 30

3 repat P 4 his om. P subiecti a 5 stholus Pp.c.m2
8 quo HZa, V p.c.m2 10 appellabatur H 11 romanorum a,Vp.c.m2
13 in om. Z brittannia BZ britania (brittania m2) V brittaniam C

sibi s. I. m2B remota Pp.c.m2,HBZaV 14 ius om. a 17 quasi]
sicut B 18 eius s.l.m2B 19 possideat Z 20 eufrat. semper P
illi (-i in ras.) P 21 ripa] parte Ba c.m2 23 suscepit AV 24 co¬
hercet sic PM*a 25 collegit M,a.c.m3 26 occasum Va.r. quodam
PM‘,Za.c.m2 quedam Ba.c.m2 hora PM‘V nouus P suscepit
HAV,Ba.c. 29 mutatur M* Ha,Ba.c.n)2

LIBER II 9, 1

155

manos praesidia quaeretis? ex qua uobis inhabitabili
parte socios postulabitis? quicumque enim in orbe ter¬
rarum sunt Romani omnes sunt, an ultra Euphraten ad
Adiabenos dirigetis legationem? sed nec ipsis uacat sua
5 relinquere nec Parthus sinit petitam sibi pacem inter¬
polari, ne ipse in finitimis reus sit rebellionis, ne
istud bellum simile putetis ac si aduersum Arabas et
Aegyptios uobis gerenda proelia sint: alia Romana arma,
aliae opes et toto quaesitae orbe, nec Hierosolymitana
io uobis blandiantur praesidia murorum: ualidiorem murum
oceani ruperunt, sed de religionis auxilio praesumitis cum
orbem iam Romanum Iesu discipuli repleuerint? aut sine
dei nutu putamus illam crescere religionem urbemque Ro¬
mam supra omnes regiones proferre imperium suum? ne
15 nostra nos iam dudum religio deseruit, quia nos deserui¬
mus fidem et frequenter interdicta mandatis caelestibus
requisiuimus. unde in nos uenit Aegyptius? quemadmodum
captiui facti sumus Assyriorum? nonne scriptura dixit haec
euentura? nonne scriptum est profananda omnia templi
20 sacramenta? quae iam saepius profanata uim suam atque
omnem mysteriorum gratiam non repraesentant, contami¬
natum est templum humano sanguine, repleta sunt pului-
naria cadaueribus, profusae arae cruore. pugnatum est
sabbato, praeuaricatio facta est dum templum non sua
25 obseruatione et feriarum sollemnitate sed cruento defen¬
ditur proelio, et hoc utique iterum dicit, ergo quomodo
possumus tamquam aduersum hostes religioni aduersarios
diuinum auxilium mereri, cum ipsi praeuaricationem in-

1 queritis Pqrites M3 a.c.m3 qu(a)eritis M3p.c.rh3,ZAV ex aqua
V a.c. habitabili B 4 ad diabenos PM3HZ, (eras. ait. d) B ad ada-
lienos ( exp . pr. ad) A dirigitis (ex -es mS) M3,Z 6 ipsi P 7 istum C
8 uobis s.l.B 9 ne P 11 ociani M3 superant M3 A de suppi.
m2V 12 repleuertuu (e ait. ex i m2 ) P,Va.c.m2 13 romanam a,Vp.c.m2
14 religiones (ex -is m2) P praeferre a ne om. P, s. I. m2B 15 de¬
seruerit a 17 aegyptus H,Ba.c.m2,ZaV 19 uentura P,Ca.c. 20 pro¬
fanatam P 21 omnem] add. diuinorum HBZaV ministeriorum Pa.c.
praesentant Z 22 humanum P 23 perfusae HBZV cruores P 25 so-
lemnitate P 26 dicit] fiet HBZaV et —fiet suppi, mg. B ergo s. I. B
quomodo ergo A 27 hostes] add. et BZV hostem et a,Vp.c.m2 reli¬
gionis Z aduersarios (os in ras.) B

156

HEGESIPPI QVI DICITVR

feramus nostrae religioni? quod igitur remedium, cum et
humanae opes non suffragentur, nec diuina opituletur
gratia? alterum horum aliquos inuitare ad bellum solet,
uobis utrumque deest. quid ergo superest nisi manifestum
excidium? quod si non declinatis dum cauere licet, nihil
aliud nisi uos ipsi uestram patriam concremabitis templum¬
que exuretis, coniuges quoque et liberos dabitis neci, quibus
auctores eritis supremae amissionis, cum malorum omnium
incrementum inconsolabile sit nostrae culpae adscribi quae
sustinemus, accedit huc quod aliarum urbium bella suorum
incolarum excidiis determinantur, uestra rebellio totius
erit excidium religionis, quae toto diffusa orbe populos
ubique disseminauit, et in omnibus urbibus nostri portio est.
uestro igitur proelio Iudaei omnes inplicabuntur, nec erit
ulla regio nostri expers cruoris. aut si tales sunt Romani,
ut Iudaeos non persequantur nec bello lacessiti, quam in-
iustum est his bellum inferri quorum humanitatem speretis?
bonum est, carissimi, bonum est, dum adhuc in portu nauis
est, praeuidere tempestatem futuram, nec inminentibus
quemquam sese obiectare periculis, ne, cum in altum pro¬
cesseris, iam naufragium non possis cauere. et plerumque
quidem repentina exsurgit procella, et bellum excipitur,
etiamsi non inferatur; sed interest lacessere hostem an
excipere, magis parcit non lacessitus et necessitas excusat
insolentiam, ubi uero in praeruptum quisquam se inmergit
periculum, oneratur etiam opprobrio, non is hostis est,
quem fuga possitis uitare. quocumque ibitis, sequetur peri¬
culum, immo utique reperietis. omnes enim Romanorum

1 nostri religione P 3 solet in ras. m2 P 5 quo P quos a
7 exueretis H 8 eretis M 2 9 inconsulab. M2,Pa.c.m2 adscrib-
aeque P ascribi M2p.r. 10 sustinuimus a accidit Pp.c.m2,HBZ hoc
Ba.c. huic Z 11 terminantur H 12 regionis PM2HB tota A dif¬
fuso PM2 A urbe M2 13 discriminauit M 2 disseminabit P no¬
stris PM2 14 iudeae P 16 Iudaeos] deos Pa.c. 17 is C inferre Z
spretis Ga.c. 18 karissimi M2 HZV 20 quamquam Pa.c.m2 pro¬
cesserit Z 22 exsurget P exurget M2 et s. I. B 23 feratur Za.c.
lacessire P lacessas Ba.c. an] add. te exp. H 24 excipias Ba.c.
parcet a 25 praerupto M‘ a.c.m3 26 his Pp.c.m2,C hic A 27 se¬
quitur Pa.c., M‘ HA 28 ubique HBZaV, add. hostem IlZaV, add .
omnes B repperietis PM2 B

LIBER II 9, 1—3

157

amici sunt, et quicumque praeter Romanorum amicitiam
est, hostis uniuersorum est. subeat uos patriae amor, si non
pignorum uestrorum, non coniugum uos contemplatio reuo-
cat, reuocet templi contuitus sacratissimi, parcite saltem
5 religioni, parcite sanctissimis sacerdotibus, quibus iam ncn
parcent Romani neque ipsi templo, quos pepercisse paenitet,
quoniam iam dudum uolunt omnes gentes nostram extin-
guere religionem, Pompeius tamen cum extinguere posset
pepercit, ego nihil praetermisi, monui omnia quae ad
io uestram spectant salutem, hoc uobis suadeo quod mihi
eligo, uos considerate quid uobis utile sit. opto uobis et
mihi pacem esse cum populo Romano, si recusatis, ipsi
uobis eripitis meam societatem, aut communis erit gratia
aut sine me periculum/ haec dicens inlacrimauit, Beronice 2
15 quoque soror eius, nam et ipsa erat in Xysti superioribus,
et multum eos Agrippa suis lacrimis inflexerat, ita ut di¬
cerent Iudaei: ‘non Romanis rebellamus sed Floro qui bello
digna commisit bellum inferendum arbitramur/ respondit
Agrippa: ‘sed hoc est Romanis bellum mouere, facta uestra
20 Romanorum iniuriam petunt, non Floro sed Romanis, non
Floro sed Caesari tributum negatur, non Flori sed Roma¬
norum miles in castro est, quod appellatur Antonia, a quo
dirutis diuisisque porticibus templum separastis ut custodia
sequestraretur, restituite statum superiorem, tributum,

25 quod Caesari debetur, Caesari soluatur, ne Florus hoc re¬
ferat, non se a uobis sed Caesaris imperium repudiatum/
adquieuerat populus his dictis, ita ut cum Agrippa in tem- 3

IX § 2 cf. BI. II 402(344)— 404 § 3 cf. BI. II 405-407

25 cf. Mare. 12, 17

3 pignerum a,Vp.c.m2 4 saltim P,Ca.c. 6 quo u,Vp.c.m2
7 omnem gentis nostrae B 8 possit PM2 HA,Ca.c. 10 expectant PH
HA 11 quid uobis] add. et mihi (s. I ) B,Z mihi et uobis a 13 eri¬
puistis Ca.c. gratia s. I. P 14 inlacrimauit explec. contio agrippae
ad populum iudaeorum P qui def. ueronice a (-ae C ) 15 systi M 2

syxti B 19 sed s. I. B bella B 22 castra M2 A miles in
castro exesa in C militum custodia CVp.c.m2 24 sequestrarentur a
restituit M2p.r. restitui Ca.c.m2 statum] testamentum a,Vp.c.m2

superiorem] add. et Z 25 seruatur M2 H seruetur B 26 imperio
M2p.c.m3

158

HEGESIPPI QVI DICITVR

pium ascenderent, porticus ut fuerant inciperent aedificare,
tributum cogerent, denique breui missis in huiusmodi mu¬
nus industriis exsecutoribus congregata sunt talenta XL,
quae deerant tributariae solutioni, conpressus fuerat omnis
belli tumultus, sed adiungere his Agrippa uolens ut Floro
obtemperarent, donec ei a Caesare successor ueniret, ita
plebem exasperauit, ut ne ab eius quidem contumelia tem¬
peraretur, sed extrusum urbe nonnulli iactis lapidibus incer¬
tum an percusserint.' qua motus iniuria rex auctores eorum
conprehensos ad Florum direxit, ipse autem in regnum
suum concessit.

X. Eo discedente concitores belli conpositis insidiis
Masadam castellum occupauerunt necatisque Romanorum
custodibus suos constituere. Eleazarus quoque, principis
sacerdotum filius, praeruptae uir audaciae, suasit ne cuius
alienigenae donum uel sacrificium reciperetur, quae tuba
belli aduersus Romanos fuit uniuersosque in tumultum ex-
citauit. uidentes itaque potissimi quique quod ea res prae¬
ruptae causa discessionis foret, agebant cum populo non
solum Caesari bellum inrogari sed uiolari etiam instituta
religionis templique inminui reuerentiam, argui et condem¬
nari patrum traditiones, qui ex muneribus alienigenarum
templum ornauerint, cui multo amplius accesserit diuitia-
rum ex conlatione gentium donisque diuersarum et in¬
numerabilium nationum, obliterari sancta maiorum, sacros
ritus nouari. quid futurum de his quae ante conlata sint,
si simili modo conferri in posterum dona gentium pro¬
hibeantur? aut si solis Romanis interdictum sit quod omni¬
bus liceat, quod incentiuum belli futurum? postremo in-

X § 1 cf. BI. II 408—409 § 2 cf. BI. II 411—416

2 breui missis] breuissimis HctV manus M‘p.c.m3 3 in¬
dustriis] add. ab C, (s. I.) Vm2 4 omnis belli s. I. B 5 iis C uolens
m ras. C, m2 B flo Ca.c. 7 eis Z 8 urbem M,a.r. 11 successit
a recessit Vp.c.m2 12 concitatores a,Vp.c.m2 13 mus adam H ma-
rada A masada cet. negat. M* 14 eleazarum H princeps HA, Ca.c.
16 tuba] turbatio ( exp . tio) B,aV 17 aduersum BZaV 18 poten-
tissimi aV 19 dissensionis M* BaV 21 reuerentiam inminui B
24 numerabilium H 25 nationum s. I. C 26 uiolari aV conlo-
cata H sunt Ba.c. 29 quod] quantum B futurum] add. sit B

LIBER II 9, 3—10, 4

159

pium, si apud Iudaeos tantum nec sacrificare nec inferre
munera alienis permitteretur, considerare eos oportere quia
Caesaris pax solueretur, quem huiusmodi motum offensione
liaut dubie facturum, ut eriperet Iudaeis omnem usum sacri-
5 liciorum; ut nec pro se sacrificarent qui sacrificium Cae¬
saris refutauissent, praeueniendum mature; nam talia con¬
sulta si ad Florum atque inde haut dubie ad Caesarem
peruenirent, Iudaeorum genti pestem factura, simul haec 8
adstruere sacerdotum testimoniis desiderantes interroga-
10 bant si umquam a maioribus esset sacrificium gentilium
renuntiatum, id quo minus liceret, obstrepebant ad
seditionem parati, ne ministri quidem sese audebant tan¬
tae discordantium inserere contentioni, unum remedium
superesse uisum est, ut Florus atque Agrippa rex cum mili¬
is tari manu adessent, ut saltem metu desisterent qui consilio
nequaquam reuocarentur. sed Florus, qui augeri uellet
seditionem ne ullus Iudaeis esset ueniae locus, quibus si
inuoluti bello forent urguendi rapinas eius et grauia com¬
missa facultas omnis extingueretur, passus est crescere
20 belli furorem nihilque legatis responsi reddit. Agrippa,
quem maxime ambiebat Cyli et Antipae Costobarique pro¬
pinquorum suorum legatio, in commune bonus, ut et Iudaeos
Romanis seruaret et Iudaeis religionem, patriae templum,
urbem ciuibus sibique imperii decus, regni tranquillitatem,

25 misit tria milia equitum Dario et Philippo turmarum duci¬
bus, ut auxilio freti bonarum consultores partium promtius
adniterentur. hinc fiducia bonis orta, inp robis indignatio; 4

X § 3 cf. BI. II 417—421 § 4 cf. BI. II 422—424

1 offerre H 8 facturam (s. I fu) B,Z 10 a om. M 2 esse M2
a.c.m3 sacrificiis HB a V 11 quod a V li*queret M2 liqueret HZ«V
obstrepebant] adstruebant aV 12 nec Z sese s. I. B audebant]
add. Seditio exp. B 13 discordationum aV contentionem M2a.c.

14 iussum B 15 ut— iudeis suppi, mg. A salutem M 2 saltim

HBZAV metu] morti M2a.c.m2 17 iudaeo B esset om. A si s.l.C
18 arguendi aV conmissa grauia a V 20 reddidit HZ a V 21 cylii
H cycli A antipa M2a.c.m3 antiphe B anthipae G custobarique
ZuV tarbaque (s. Legatio costobarique) B 22 legationem eras.,

legatio s. B 23 patriam Bp.c. 24 sibi quem M 2 decus] add. et B
25 turbarum H

160

HEGESIPPI QVI DICITVR

bellum adoleuit, cum hos causa iustior, quae nihil tamen
armorum conflictus iuuaret, illos furor et multitudinis nu¬
merus accenderet, diuisae acies proeliatorum, principes
sacerdotum et uulgi portio, quae pacem optabat, cum
regiis equitibus partem ciuitatis superiorem occupauere, illi
alii in inferioribus siti templum et propinqua loca sacris
sibi uindicabant. primo lapidibus et saxis et iactu telorum
utrimque bellum lacessunt, decernunt sagittis, postea, ut sese
forte optulit proeliandi necessitas, consertae manus, peritia
usuque regii praestabant uolentes arcere accessu belli exci-
tores ne templum intaminarent: contra Eleazaro cum suis
etiam superiorem urbem quae uocabatur Sion inuadere
studium erat. VII diebus sine aliqua intermissione bellatum.

5 octauus sollemnitatis dies, qua ligna omnes altaribus sole¬
bant inponere, ne quando ignis deficeret, quem oportebat
inextinguibilem perseuerare, furorem addidit ut omnes a
templo ministri excluderentur, audacius solito sicariis sese
proripientibus cessere regii nec in superioribus partibus con¬
sistere ausi, incensae aedes Agrippae et Beronices, dire¬
ptum omne instrumentum regium, ignis circumferebatur,
ut etiam chirographa debitorum quae recondita in tabu¬
lariis erant publicis exurerentur, quo feneratoribus suis
inopes insolentius insurgerent, omni nexu sese absolutos
arbitrati incendebant urbem manibus suis, exurebantur
nerui ciuitatis, expugnatum est castrum cui nomen An¬
toniae, caesi omnes custodes reperti, incensum postea.

6 Masadam quoque proripiens sese Manaemus Iudae Galilaei

X § 5 cf. BI. II 425—428, 430 § 6 cf. BI. II 433-434, 442-449

1 his Bp.c. quam B 2 conflictos CV multitudo numeros B
3 accenderet] suaderet Ba.c. 4 optabant M 8 BaV 5 occupauere s. I. B
8 utrumque Z utrique aV decertantes C decertant A 9 forte om. ccV
10 regii s.l. B prestabant (s 1 per) Z excitatores ZaV 11 inta-
minarentur H 12 uocatur Ca.c. syon BZ 13 intermissione aliqua
HBZaV 14 octaua aV quo HZaV, Bp.c. omnibus B 19 et]
ac a ueronichis a beronicis HBV direptum Bp.c. 21 chyrograffu
H chyrographa Z chirographas CV 21 tabulis A 22 erant s. I. B
publica M* exurerentur] exurentur M’a.c.m3, add. et HBZa V fae-
neratoribus C 25 antonia C 27 manemus 31’ H manibus (s. ma¬
nemus) B manamus aV

LIBER II 10, 4-11, 1

161

filius, arte sophista et turbandis rebus exercitatus, armorum
inuasit officinas et induit armis inermos, regressusque in
Hierosolyma stipatoribus tamquam regio more comitantibus
immane quantum insoleuerat, ut supragrediens usum priua-
5 tum ne ab inlicitis quidem, quae liberi populi ferre non
possent, temperandum arbitraretur, insurgentibus in eum
pluribus, qui fultum regali indumento tyrannum et domi¬
num incubuisse libertati ciuium increpitarent, graues poe¬
nas dedit ut adflictus prius cruciatibus inmoreretur. nec
io tamen bellum remotum, nam multo grauior motus insur¬
rexit. denique Metilius cum Romanis militibus orauit ut 7
sibi discedere liceret, dataque fide et interpositis sacra¬
mentis, ubi iuxta pactum arma deposuere, cum sine metu
abirent, ab Eleazaro et sociis factionis inulti obtruncantur
15 non resistendum aduersus uim nec precandum rati, sed
tantummodo uiolatam fidem et periurium perfidorum uoci-
ferantes. omnes itaque interfecti, Metilius ipse praefectus
militum rogando et obsecrando, simul pollicens usque ad
circumcisionem quoque se Iudaeum futurum solus reser-
20 uatur.

XI. Ardebat omnis Iudaea, Syria quoque prouincia
omnis in bellum excita, denique Caesarienses quoscum¬
que Iudaeos habebant interfecerunt, quo dolore excitati
plurimas Syriae urbes Iudaei adorsi rebellauerunt. nus-
25 quam ius, nusquam religio, nobilior erat qui plura diri¬
puerat quasi praemia congerens fortitudinis, erat specta¬
culum miserabile, cum inhumata corpora passim iacerent
in urbibus, pueris permixti senes, mulieres quoque nec
propter uerecundiam spectantium munimentis quibus pu-
30 denda tegerentur relictis; omnia foeda et plena speciei
X § 7 cf. BI. II 450—454 XI § 1 cf. BI. II 457-465

1 arte] acer HBZaV sophistae V et om. V 3 hierosolima
M2a c.m3 4 immane quantum] in tantum Ba.c. supergrediens HBZGV
supergradiens A 5 nec H 6 possunt B 8 graue M2a.c. 9 moreretur
GVp.c. 11 metilius (ti in ras. m2) C metillius Z 15 aduersum aV
praecauendum Bp.c.,aV 17 itaque s. l.B metellus Z 18 militum]
multum M2 19 reseruaretur M* seruatur Ba.c. 21 omnis prouincia B
22 excitata ZaV quosque H 24 debellauerunt HZ,Bp.c. bellaue-
runt aV 28 nec s. l.B 30 specie miserabili aV

LXVI. Hegesippu». (Ussani.)

162

HEGESIPPI QVI DICITVR

miserabilis, quae cum tetrum horrorem excederent graues
ac nefariae crudelitates, grauiora tamen sibi adhuc inuicem
minitabantur, erat inmane latrocinium inter Iudaeos ac
Syros, cum spes nulla salutis esset nisi ut inuicem se prae-
uenirent. quae enim ciuitas, quae non simul Iudaeos et 5
Syros permixtos haberet? dies in sanguine noctes in formi¬
dine transigebantur, nec odiis nec auaritiae modus ullus,
nam praeter sectarum et cultus diuersitatem, quae in ma¬
lum publicum eruperat ut e diuerso se perditos uellent,
auaritia habendi et rapiendi cupido animum inuaserat, ut 10
nulli, quem praedae studio deputassent neci, parcendum

2 existimarent, quid de minore numero caesorum loquar?
nam praeter Antiochenos et Sidonios et Apamenos difficile
quisquam populus inhabitantes secum Iudaeos non perse¬
cutus est. Geraseni autem et nolentes egredi usque ad fines 15

3 proprios prosecuti sunt ut sine ulla fraude abirent. Alexan¬
dreae uero orta inter gentiles et Iudaeos contentione cum
Hebraei uindictam reposcerent ac raptis facibus congrega¬
tum in amphitheatro populum gentilium minitarentur ex¬
urere, alia curantem Alexandrum Tiberium praefectum loci 20
in se conuertere. ac primo quidem concordiam publicam

4 reformare pacificis temtabat sermonibus, ubi uero inrideri
ab his quae sedulo moneret aduertit nec ullo alio modo
tolli posse tantam seditionem, inuadendi eos militibus pote¬
statem dedit, qui circumfusos adorsi maximam per totam 25
urbem stragem fecere, cum alios resistentes, alios in domi¬
bus suis latitantes necarent, neque ulla subiret uel paruu-

XI § 2 cf. BI. II 479—480 § 3 cf. BI. II (487) 490—493

§ 4 cf. BI. II 494—498

8 cf. Tac. Ann. 12, 5

1 grauis HBZaV 2 crudelitatis M2a.c.m3,HB7aV 8 secta¬
rum] festorum a V 11 praeda M2 a. c.m2 parendum M‘a.c. 12 qui
M2a.c.m2 13 anthiocenos M2 A sydonios M*BZCV 15 gerasen
M‘a.c.m3 gerasseni B gerasenim A ets. I. B 16 ut] et M* ulla
om. B alexandriae M!p.c.m3,BZ 17 iudaeos et gentiles B dum Z
18 ac raptis] arreptis B a. c. 19 amfitheatro M2 21 primum B pupli-
cam M2 22 pacis Ca.c. inuideri M2 24 tanta a seditionem quod
in seditione mutauerat restituit C seditio A inuadendi] add. in a V

26 facere Z resistentes] add. fugientes UaV fugientes alios BZ

27 necaret M 2 subiceret M 2 subiaceret Bp.c. uel s. I. C

LIBER II 11, 1—12, 1

163

lorum misericordia uel reuerentia senum uel mulierum
uerecundia. caesa itaque Iudaeorum L milia, natabant pla¬
teae sanguine, repleta erant omnia cadaueribus, crepitabant
flammae saeuo per urbem incendio, quae Iudaeorum domi-
5 bus iniectae uicina simul depascebantur, inflexus tamen
Alexander tandem milites abstinere et receptui canere
iubet, uulgi tamen ira semel progressa in potestatem ne¬
candi nequaquam mitigabatur.

XII. Luebant enim scelerum suorum supplicia, qui post-
io quam Iesum crucifixerant diuinorum arbitrum, postea etiam
discipulos eius persequebantur, plerique tamen Iudaeorum,
gentilium plurimi crediderunt in eum, cum praeceptis mo¬
ralibus, operibus ultra humanam possibilitatem profluenti¬
bus inuitarentur. quibus ne mors quidem eius uel fidei uel
15 gratiae finem inposuit, immo etiam cumulauit deuotionem.
intulerunt itaque parricidales manus atque auctorem uitae
interficiendum ad Pilatum deduxere, reluctantem coepe¬
runt perurguere iudicem. in quo tamen non excusatur Pila¬
tus sed Iudaeorum amentia coaceruatur, quia nec ille
20 adiudicare debuit, quem reum minime deprehenderat, nec
isti sacrilegium parricidio geminare, ut ab his qui ad re¬
dimendos et sanandos eos sese optulerat, obtruncaretur, de
quo ipsi Iudaei quoque testantur dicente Iosepho historia¬
rum scriptore, quod fuerat illo in tempore uir sapiens, si
26 tamen oportet, inquit, uirum dici mirabilium creatorem
operum, qui apparuerit discipulis suis post triduum mortis
suae uiuens secundum prophetarum scripta, qui et haec et
alia innumerabilia de eo plena miraculi prophetauerunt.

XII § 1 cf. AI. XVIII 63—64 (Mare. 15, 1 sqq. et 13, 1—2)

1 senum reuerentia B 2 L] om. A add. fere HBZ ferine CV
ferine quinque A 3 sanguinem C repletae M2a.r. 7 negandi M2
9 suorum s. I. Z postquam] add. dominum s.l. B 11 Iudaeorum]

add. et H, s. I. B 13 operibusque Bp.c.,Z 14 nec B 15 immo]
add. eam B etiam] add. eam Z 19 coacerbatur M2HBZ 20 de¬
prehenderet A 21 quibus Cp.c. remediandos aV 22 eos s. I. B
obtulerat sese Z 23 distantur M2a.c.m3 Iosepho] sequitur in M 2
ras., ubi iterum scripta erant obtulerat obtruncaretur 24 fuerit II Z,
Bp.c. 26 triduo B 27 uiuens] add. iterum { s . I.) B,ZaV 28 mira¬
culis BZaV prophetarunt a V

11*

1G4

HEGESIPPI QVI DICIT VR

ex ciuo coepiit congregatio Christianorum et in omne homi¬
num penetrauit genus, nec ulla natio Romani orbis reman¬
sit, quae cultus eius expers relinqueretur, si nobis non
credunt Iudaei, uel suis credant, hoc dixit Iosephus, quem
ipsi maximum putant, et tamen ita in eo ipso quod uerum 6
locutus est mente deuius fuit, ut nec sermonibus suis cre¬
deret. sed locutus est propter historiae fidem, quia fallere
nefas putabat, non credidit propter duritiam cordis et per¬
fidiae intentionem, non tamen ueritati praeiudicat, quia
non credidit sed plus addidit testimonio, quia nec incre- 10
dulus et inuitus negauit. in quo Christi Iesu claruit aeterna
potentia, quod eum etiam principes synagogae quem ad
mortem conprehenderant deum fatebantur, et uere quasi
deus sine exceptione personarum aut ulla mortis formidine
locutus excidium quoque templi futurum adnuntiauit. sed 15
non eos templi iniuria commouit, sed quia in flagitiis ab eo
et sacrilegiis corripiebantur, hinc ira exarsit ut interficerent
eum, quem nulla habuissent tempora, nam cum alii pre¬
cando meruerint facere quae fecerunt, hic in potestate
2 habebat ut omnia quae fieri uellet imperaret, occisus erat 20
ante mortem Iesu Baptista Iohannes uir sanctus, (pii num-
quam in secundis salutis ueritatem posuerit, denique ad
omnia, quae plena iustitiae docebat, quibus ad cultum dei
inuitabat ludaeos, etiam baptismum propter purificationem
animae et corporis instituerat, cui causa necis libertas, 25
quod perpeti nequiuit ab Herode fraterni uiolata conubii
iura germanoque abductam coniugem. nam cum idem
Herodes Romam pergeret, hospitii causa fratris ingressus
domum, cui erat uxor Herodias Aristoboli filia, regis

XII § 2 cf. AI. XVIII 117, IS. TuU. NF. XIV 4 p. 7 (Mare. 6,

17) AI. XVIII 109—115. 124. 116 (Mare. 6,18.20)

3 cf. [Clem. Rom.] Const. Apost. VII 8 cf. Mare. 16, 14 14 cf.

Rom. 2, 1 1. Coi. 3, 25

1 cristianoruin C 2 remanserit Z,Bp.c. remansit — nobis suppi,
mg. Vm2 7 historiae] add. suae s. I. Ii qua M‘ 10 credidit] add.
uerbis suis aV addit H testimonium M2a.c.m3 14 haud B fort.
recte 16 commonuit a V in om. M2 ab eo in flagitiis B 18 eum om. H
cum s. I. m3M2 19 potestatem M 2 20 uellet] add. et H impetraret A

22 secudis M‘a.c.m3 salutem H ueritatis M‘a.c.m3 23 iustitia
edocebat H 27 que om. aV obductam (o ex correct.) C,AV

LIBER II 12, 1—3

165

Agrippae soror, ausus est eam naturae immemor sollicitare,
ut relicto fratre sibi nuberet, cum de urbe Roma reuertisset,
et consensu mulieris inita incesti pactio cuius indicium
rei peruenit ad Aretae regis filiam in coniugio adhuc He-
5 rodis manentem, ea riualem indignata redeunti marito in-
sinuauit ut ad Macherunta oppidum dirigeretur, quod erat
in confinio Petrei regis et Herodis, ille qui nihil suspicare¬
tur, simul quia omnem iam circa eandem inminuerat affec¬
tum, quo facilius Herodiadi pactionis fidem praestaret si
io ablegaret coniugem, adquieuit eius secessioni, at illa ubi
patrio regno adpropinquauit, cognita patri Aretae prodidit,
qui per insidias omnem exercitum Herodis bello lacessitum
deleuit proditione facta per eos, qui ex Philippi tetrarchae
populo Herodi se adsociauerant. unde Herodes querellam
15 Caesari detulit, sed uindictam imperatam a Caesare indi¬
gnatio dei sustulit, nam in ipso apparatu belli Caesaris
mors nuntiata, idque Iudaeis aestimatum conperimus et
creditum, auctore Iosepho aduersum se idoneo, quod non
fraude hominum sed dei commotione Herodes exercitum
20 amiserit et iuste quidem propter uindictam Iohannis Bapti¬
stae uiri iusti qui dixerat ei: non tibi licet illam uxorem
habere, sed ita haec conteximus quasi uel in suis Iudaei 3
legitima custodierint, apud quos interierat summi ius sacer¬
dotii aut auaritia interemtum aut potiorum insolentia, qui
25 licere quod uellent ius putabant, namque a principio Aaron

XII § 3 cf. AI. XX 224—226; IX 216. 222—227 (II Par. 26,
16-21)

21 *Matth. 14, 4

1 eam om. M 2 ut] et M2a.c.m3 3 incaesti C pactio]

add. est s. I. B 4 arethae M2a V familiam M2 H 5 indignatam M2 a V
6 ut] quod M2 macheranta H 7 petrei sic codd. herodes Ba.c.,Z
8 eundem (ex endem) C,A 9 herodi M 2 herodiadis (s s. I.) B pactioni
Bp.r. si om. nV 10 successioni M2V secessionis Ha.c. suggestioni Z
11 aretta M2a.c.m2 arethae CV araethas A 12 lacessitum— Philippi om.

A 13 filippi M 2 tetharche M2 tetharcae C 14 Herodi om. B herodis
M2a.r.,Ha.c.A,Cp.c.,V 17 annuntiata aV idque] add. a HBZCV
18 idoneum M2a.c.m2 21 licet tibi Ba.c.,aV uxorem habere illam «V
22 conteximus haec Va.c. 23 custodirent Z,Ca.c.m2 24 pr. aut s. I. B
intercepto ex interempto M2m2 interceptum HBZaV 25 putarentur A
aharon C ut infra

166

HEGESIPPI QVI DICITVR

summus sacerdos fuit, qui ad filios suos ex uoluntate dei
unctione legitima transmisit sacerdotii praerogatiuam, a
quibus per ordinem successionis constituti sunt sacerdotii
principatum gerentes, unde patrio more conualuit neminem
fieri principem sacerdotum, nisi qui esset ex sanguine 5
Aaron, cui primum ius istius modi delatum est sacerdotii,
alterius autem generis uiro ne regi quidem licere succedere,
denique Ozias, quia usurpauit sacerdotii munus, perfusus
lepra temploque eiectus reliquam aetatem sine imperio ex¬
egit. et certe rex optimus fuit, sed usurpare ei non licuit 10
officium religionis.

XIII. Fuerunt itaque ex quo egressi sunt ex Aegypto
patres usque ad aedificationem templi quod Solomon con¬
didit principes sacerdotum XIII qui fiunt anni DCXII,
quoniam primum qui erat princeps sacerdotum usque ad 16
mortem perseuerabat, nec quisquam in locum uiuentium
substituebatur, postea etiam uiuentibus subrogabantur, ergo
isti XIII per successionem adepti sunt sacerdotium, quibus
temporibus et aristocratia fuit et monarchia iudicum et
regum potestas, rursus a Solomone usque ad tempora capti- 20
uitatis, quando in Syriam populus demigrauit urbe capta
temploque exusto, fuerunt sacerdotum principes XVIII per
annos CCCOLX et menses VI et dies X. LXX autem annis
in captiuitate populus fuit, postea Cyrus cum dimitteret
populum de regione Assyriorum et templi aedificandi pote- 26
statem daret, etiam sacerdotum principem Iosedec qui simul

XIII § 1 cf. AI. XX 230—242; BI. I 92-95

2 a] ex A, in C legi non potest 3 sacerdotum principes ( s . prin¬
cipatum sacerdotii gerentes) B principatum sacerdotii ZA V principatus
(dei. s) sacerdotii C 4 gerentes om. M2 E,B a.c. 6 ius istius] ius isti M*
a.c.m3 iustius E ius s. I. m2B primo a sacerdotii] add. principatum
exp. B 7 alteri MSB nec BZ licet H licebat B licerat ZaV
8 qui a V 9 lebra M 2 10 ei s.l. B non ei E 12 patres ex aegypto B

salomon EBZA salamon CV 15 primo EBZaV 17 subrogantur (n s.l.)
M*,Va.c.m2 subrogabatur E ergo om. E 19 aristogratia MSEB
arist(h A)oboli gratia aV 20 rerum Ba.c. salomone EBZa sala-
mone V 21 assyriam EZ fort. recte , cf. 1. 25 22 XVIII *M‘ X et VIII

EZ decem et octo BA 23 pr. et om. aV ait. et om. EZaV 24 cap-
tiuitatem ECV 25 populum] add. patrum EBZaV 26 iosedech BaV

LIBER II 12, 3—13, 1

167

abductus erat redire permisit, ut ritus ueteris sollemnitas
per adsueti sacerdotis scientiam reformaretur, ipse igitur et
posteri sui XV numero uiri a reditu populi usque ad Antio¬
chum Eupatorem officio functi sunt per ordinem successionis
5 et principatum sacerdotii repraesentarunt annis CCCCXIIII.
primus Antiochus, quem supra memorauimus, et dux eius
Lysias occiso Onia sacerdotum principe in locum eius sub¬
stituerunt Iacimum in sacerdotium, qui licet fuerit de Aaron
genere, non tamen fuit de ipsa domo, unde Ananias frater
io Oniae pergens in Aegyptum petit a Ptolomaeo Filometore
et Cleopatra coniuge Filometoris, qui ritus obseruationis ad
Hierosolymitanae sollemnitatis similitudinem in Alexan¬
drinae urbis cultibus inseruerat, ut illic princeps sacerdotum
subrogaretur, eo quod Iacimus legitimam non haberet sacer-
15 dotii successionem, atque idem tamen exacto triennio de¬
functus; nec successorem habere meruit, qui abrogauerat
legitimae successionis sollemnitatem, fuit itaque YII annis
ciuitas sine principe sacerdotii, usque ad hoc tempus re¬
gressionis patrum de terra Aegyptiorum democratiam te-
20 nuit, eo quod per iniquitates regum in captiuitatem se esse
deductum Iudaeorum populus recognosceret. Asamonaei
postea nancti potestatem populo praesidendi Ionathen sa¬
cerdotum principem constituere, qui per annos VII functus
suscepto munere per insidias Tryphonis finem uitae inuenit.
25 in cuius locum Simon frater germanus tamquam iure here¬
ditario per electionem tamen successit, quem generi insidiis

1 fuerat ctV sollemnitatis BZaV 2 sacerdotii aV 3 ad om.
CV antiocum M2a.c.m3 5 repraesentauerunt A 7 sonia A prin¬
cipem M2a; corr. C loco M2 B 8 Iacimum] alch(h om. £L4)imum HBZ
aV sacerdotio B 9 annanias H,Ba.r. annias a annas V 10 aegiptoikP
a.c.m3 petit M2a.c.,aV ab a ptholomeo M2 G Filometore [filio-
metore M2a.r.,Aa.c.,H filio methore CV filiometores Ba.c. filiometoris Z
11 Filometoris] filiometoris M2H,ZAa.c. filiomethoris CV 12 in exp.B
alexandriae Za 13 inseruerant BC a.c. principes Ca.c. sacerdotii
ZaV 14 alc(h)im us HBZaV 16 quia Zp.c. 18 principem Ca.c.
hoc s. I. et eras. B regressio M2HZaV 19 terris HBZaV assyri-
orum HBZaV demochratiam M2 aV 21 deductam C asamonei M2
recognosceret] add. et a V 22 nacti H,Bp.r., Z ionathem CV sacer¬
dotem aV 23 annis M2 24 suscepto s. I. B susceptus M2a.c.m3
24 trifonis (ph A) M2HBZA 26 insidiis s. I. m2B

168

HEGESIPFI QVI DICITVR

inter epulas extinctum accepimus, a quo ad filium eius
Hyrcanum, quem fuga periculo exemerat, praerogatiua
sacerdotii demigrauit. Hyrcano autem Aristobolus, qui
etiam regnum memorato adiunxit muneri ut utriusque esset
particeps, et Aristobolo Alexander substituti sunt, penes
Alexandrum et regnum et sacerdotium usque ad diem uitae
eius mansit supremum, per VII scilicet et XX annos, sed
plerumque dubio statu, nam et anceps inter ipsum et Deme-

2 trium uictoria fuit et odium immane a ciuibus. moriens
Alexander, qui periculosam filiis suis cerneret odiorum
suorum hereditatem, Alexandriam coniugem suam exerci¬
tam usu imperii et communium adsuetudine consiliorum,
gratiorem tamen populo, quod et aduersum uiri saeuitiam
periclitantibus frequenter praesidio fuerit et coniugi tem¬
peramento, regni praeesse uoluit gubernaculo, arbitram
simul statuens, cuinam potissimum filiorum summum sacer¬
dotium committeretur, illa Hyrcanum patri substituit in
sacerdotium, uel propter senioris aetatis praerogatiuam,
uel quod leniore quam frater ingenio nullas super regni
negotiis matri uideretur molestias excitaturus. Aristobolo
nihil publicorum commisit officiorum, sed ille etiam uiuente
matre, aegritudinis tamen eius occasione, in remotis et
munitioribus locis regem agebat, quo offensa mater et
Hyrcani querellis anxia uim morbi aluit, nec ultra VIIII
annos imperii progressa omnium heredem Hyrcanum reli¬
quit, non quo seruaturum praesumeret, sed ne indignum
iuuaret aut usurpatoris insolentiam iudicio prosperiore ac-

3 cenderet. uerum Alexandriae mors etiam Hyrcano sacer¬
dotium regnumque ademit, nam bello uictus ad munitiora
se contulit retentisque coniuge et filiis Aristoboli, quos in

XIII § 2 cf. AI. XX 242 § 3 cf. AI. XX 243, BI. I 121

1 ad s. I. mSC eius om. aV 4 ut om. H,Ca.c.m2 esse M2,
Ca.c.m2 7 scilicet suppi. m3M* 9 uictoriae M * ciuibus] add. idem 8.1. B
10 suis om. M2 11 exercitatam Ba.c. 12 adsuetudinem M2a.r.,H
13 populo tamen V a.c. seuiam M2 14 coniugem temperamento (s.
temperaret) Z 15 regali (ali m.3 inras.) M‘,HBZ uoluit s. I. m2V
18 sacerdotio Ba.c. 19 lentiore BZaV regni om. H nulla Ca.c.m2
23 et s. I: B 30 filias M 2 filiais (exp. a) B quas M2,Ba.c.

LIBER II 13, 1—6

169

castro inuenerat, amplexatus est mutare condicionem ut ad
Aristobolum potestas omnis transiret et sacerdotium, ipse
priuatus in domum Aristoboli concederet, nec tamen diu 4
contentus fuit aulam regiam priuatis mutasse aedibus, nam
5 excitatus ab Antipatro primo in Arabiam contendit uelut
contestatus pacti iniquitatem, deinde ubi infirmum sibi ad-
uersum Romanos, quos in sui societatem per Scaurum Ari-
stobolus inlexerat, Arabi regis auxilium aduertit, Pompeio
uenienti querimoniam detulit, qui eludentem Aristobolum 5
io anno iam tertio imperitantem bello perculit, auctoritate
cepit atque ante uictoriam custodiae dedit superatoque
eius populo et capta urbe, captiuum ipsum cum filiis Ro¬
mam dirigi praecipiens, Hyrcano sacerdotii dignitatem
refudit atque eum praesidere ciuibus absque diademate
15 tamen regnique infulis statuit, largus quidem honoris sed
consultor quietis, ne fraternae insolentiae spiritu pax tur¬
baretur. ita Aristobolus, captus licet, Hyrcanum tamen
regno exuit, qui XXIIII annos postea maiore usu quam
nomine in potestate exegit, nec tamen is uitae finis Hyr- 6
20 cano qui potestatis fuit, nam reliquum tempus dedecori
cessit, ut supra memorauimus, siquidem superatus proelio
Parthis Euphraten transgredientibus captus et Antigono
Aristoboli filio in potestatem datus truncatis quoque auri¬
bus nec sic quidem aerumnae miserabilis inpleuit acerbi-
26 tatem. nam post illa in Parthiam quoque abductus exui,
debilis senex ludibrium de se barbaris praebuit, et cognito
postea quod Herodes imperitaret, cuius coniugio Mariamme
XIII § 4 cf. BI. I 14—15 § 5 cf. BI. I 15—17; AI. XX 245

§ 6 cf. AI. XX 245

21 cf. supra I 29 et 36

1 condicione M2a.c.m3 2 aristobolo M2a.c.m3 3 domo M 2
4 aedibus] diebus Ctnl , (i s. I.) A sedibus V,Cp.c.m3 5 primum Ba.c.

6 facti M 2 7 per Scaurum] piscaurum M2a.c.m3 scarum E 8 Arabi]

casus patrius 9 qui] unde aV ludentem aV 12 eius s. I. B editus M2
15 tamen s. I. B om. Z infolis M2a.c.m3 in filiis A 16 consulto M2
17 aristobolus ita (ita s. I.) B 18 IIII ( uel quattuor) et XX (uel uiginti)
HBZaV 19 potestatem M‘aV exigit Z 20 relicum M* 22 captus
s. I. m2B 23 truncatus HZ truncatisque, om. quoque B 24 ne B
mirabilis Z,Va.c.m2 aceruitatem M‘ 25 illam EBZCV illum A
patriam M‘a.c.m3 26 senes aV 27 arianne aV

170

HEGESIPPI QVI DICITVR

neptis sua potiebatur, in Iudaeam reuertit. ubi primo
summa honoris specie susceptus, quo insidiarum uelamen
obtenderetur, haut multo post adficto crimine quod pote-
7 statem repetere uellet interemtus est. nactus igitur Hero¬
des regnum, quod a Romanis pro obpugnatae uel proditae 5
patriae mercede acceperat, in locum Antigoni, qui triennio
et tribus mensibus tenuerat imperium, substituit successores
in sacerdotium non Asamonaei generis, quos clarioris fuisse
prosapiae accepimus, sed ignobiles quosque quos aut libido
aut casus dedisset, tamen fatigatus Alexandriae precibus io
socrus uel insimulationibus territus Ionathen coniugis suae
fratrem XVII annos agentem sacerdotem creauit. quem
mox ipse exitio dedit suspectum imperii, quod circa eum
ingentem populi totius gratiam in dies uideret adolescere,
posthabito itaque Anhelo, quem iam ex ignobilibus ante 15
Ionathen in sacerdotium subrogauerat, reliquos per ordi¬
nem huiusmodi elegit, de quibus nihil suspectum haberet,
nam quod in adfine perpeti non potuerat, quemadmodum
non caueret in alienis? similia in huiusmodi ordinationi¬
bus Archelaus secutus, paternae specie consuetudinis an- 20
gustioris animi tenuit sententiam more quodam insito
mortalibus, ut apud eos minus suspecta sit ignauia hebe¬
tiorum quam gratia bonorum, cum infirmus animus inso-
lentior sit in rebus secundis, prudentior autem nouerit
8 uicem referre beneficiis, igitur a regno Herodis usque 25
ad Romanorum imperium, quod Archelao deiecto Iu-

XIII § 7 cf. AI. XX 247 — 249, petito Anheli nomine ex XV 38 sqq.

§ 8 cf. AI. XX 250—251

21 cf. Tac. Hist. II 20

1 prima Ba.c. 2 quod M*aV 3 tenderetur M*a.c.m2
4 nanctus Ba.c.,aV 6 mercedem CV loco B an ticoni M‘ct.c.m3
7 imperio M‘a.c.m3 8 clariores M‘B 11 ionathae BA ionathes
(mg. m.3 ionathen) C,V coniuges, add. supra M‘ coniugis] add. ut supra
memorauimus B suae om. M‘B 12 VIIX M‘ septemdecim ECV

septemdecem BA septem et decem Z 13 quoque M‘a.c.m2 15 an-
geelo H an(a)elo BZ hanelo CV 16 ionathae B 18 adfinem M‘

poterat CV 19 aliis M‘p.r. 20 specie] spe se Ca.c. speciei A

angustio Ca.c. 22 suspectus Cp.c.m3 susipecto A 23 infimus H
24 nouerat M‘a.c.m.3 26 Romanorum] ihu Z imperio M‘a.c.m3

LIBER II 13, 6—14, 1

171

daeam reliquis prouinciis adsociauerat, atque inde usque
ad templi excidium et triumphum Titi fuerunt sacerdotum
principes XXVIII per annos CLXX. sane apud plerosque
eorum dignitatis sola functio, penes paucos etiam ius pote-
5 statis fuit, liquet igitur in sacerdotum principibus non per-
seuerasse legitimi generis successionem, quia non omnes ex
Aaron neque ex fdiis eius, qui in eius subrogati locum for¬
mam praescriptae successionis ceteris dereliquere, itaque
cum auaritia aut perfidia suorum corrupta essent maiorum
io instituta, uiolata iura religionis, conuulsa antiquitatis prae¬
sidia, non immerito eos diuina deseruit opitulatio, eoque
tamquam in uacuum populum omni iniuriarum genere pro¬
cessum, ut seditionibus domesticis in se ipsos manus uer-
terent, latrociniis grauibus adflictarentur, taeterrimos sor-
15 tirentur iudices, ut inprobis nequiores succederent, denique 9
Albinus deterrimus habebatur superiorum, sed Floro suc¬
cessore inter bonos relatus, qui facem belli extulit proe¬
liumque inter Romanos et Iudaeos accendit, quae causa
supremo templi et urbis excidio fuit.

20 XIV. Namque Cestius ubi ardere Iudaeos conperit belli
furore, qui summam militiae regendam in partibus Syriae
a Romanis susceperat, duodecimo anno imperii Neronis
mouit arma ut militum Romanorum, quibus erat custodia
commissa cohercendae insolentiae et pacis tuendae, necem
25 ulcisceretur, congregatisque etiam sociorum auxiliis Iu-
daeam ingressus, urbem cui nomen Zabulon, dilapsis metn

XIII § 9 cf. BI. II 277. 276 XIV § 1 cf. BI. II 499. 284.

503-504

1 adsociauerat] add. romanorum itis Z associauerant GV adsoti-
auerunt A 3 XX et VIII M2p.c.m3,C uig. et octo BZAV cent. et
septuag. (om. et) M2m3 s. I., HBZAV C et LXX C 4 dignitas aV
functio om. aV 5 liquit M2a.c.m3 7 aharon C 8 derelinquere
successionis ceteris A relinquere H derelinquere V 9 corruptae sint H
10 iniquitatis M2 11 opitulantia M2H opulentia (it s. p add.) B

ex quo aV 13 uerterent] add. et H 14 adflictarentur] add. ac Z
ac deterrimos sortirentur (suppi, mg. m2) E,Z sorterentur M2a.c.m3
16 teterrimus M‘p.c.m3,aV 17 praelatus CF belli facem B faciem
Ha.r. 19 supremum— excidium B 20 gestius semper ( hic et passim
c s. g) B cestius hic, sed persaepe caestius CV 21 partem B

172

HEGESIPPI QVI DICIT VK

incolis, plenam diuitiarum, quas ad superiora montium con¬
fugientes domini secum auferre nequiuerant, diripi ab exer¬
citu passus, admiratus quoque publicorum operum pulchritu-

2 dinem incendi iussit. et quasi hoc parum ad uindictam foret,
Iopen praemisso exercitu, ne quis fuga sese exitio subduce¬
ret, terra mardque inrum pentibus qui destinati fuerant occu-
pauit, necatisque VIII milibus uimm et CCCC ferme am¬
plius, ubi praeda rapinae cessit, exusta ciuitas. uicina quo¬
que Caesareae depopulatus diripuit inuenta, uicos incendit.

3 cuius infregit impetum Sepphoris egredientibus cunctis ob-
uiam Cestio, quorum fauore et gratia delinitus inmunem
cladis urbem reliquit, feruebat in his locis congregatio
latronum, sed adueniente exercitu in montes concesserant,
qui conferentem signa Gallum praepositum duodecimi or¬
dinis adorsi fortiter exagitauerunt, ut CC ferme Romanorum
occiderent, uerum ubi superiora locorum occupauere, neque
peditem comminus potuerunt latrones pati et fugientes ab
equitibus facile circumuenti necantur, caesi itaque supra II
milia, pauci fugati, qui in arduis montium potuerunt latere, et

4 omnis a latrocinio regio purgata. Gallus in Caesaream re-
uertit; Cestius cum omni manu Antipatridem perrexit, f qui¬
bus non mediocrem Iudaei coaceruauerant multitudinem,
sed priusquam consererent manum, per diuersa dilapsi

5 regionem et uicos direptioni et igni dereliquerunt. Lydda
quoque uacua incolarum reperta et incensa Gabao, quae
ab Hierosolymis L stadiis aberat, ubi Romanum exercitum
suscepit in conspectu posita, armauit Iudaeos. qui post¬
habita sabbati celebritate, quod ueteri cultu et sollemni

XIV § 2 cf. BI. II 507-509 § 3 cf. BI. II 510-512 § 4 cf. BI.

II 513—514 § 5 cf. BI. II 515-521

1 inculis M’a.c.m3 3 passus] add. et Z, add. est aV pupli-
corum M‘a.c.m3 5 exitii M‘ 6 terra — occupauit suppi, mg. m2 H
7 uirum om. M‘ uirorum ( mg .) M*m3,BA CCC M1 10 sed foris
MsaV sefforis HBZ 11 delenitus CV 14 XII Iordanis M‘ duodecim
ordines HZ 15 exagitarunt HBZ exagitauere A 18 super B
20 regio a latrocinio B 21 ubi (’s. quibus) B 22 non s. I. C coa-
ceruauerunt M‘ coacerbauerunt HBZ coacerbauerant C coacerbarunt V
23 manu aV 24 uicus aV lidda Z 27 suscepit] conspexit B
armauic— posthabita om. aV 28 et] add. in s. I. B

LIBER II 14, 1—15, 3

173

obseruatione initiabant, tanto impetu in Romanos prosiluere,
ut omnem exercitum auerterent nisi equites subuenissent
peditibus laborantibus, caesi Romanorum DXY uiri, sed
omnes grauiter periclitati, de Iudaeis autem XXII bello
5 amissi, quo loci emicuit uirtus Monobazi et Cedaei, qui
cognito quod a Iudaeis in Romanas acies insurgeretur,
a fronte adgressi reppulere plerosque et coegerunt in
urbem redire.

XV. Simon quoque ascendentes Romanos propinqua
io urbis impedimentis exuit, unde et Cestius in regione sese
triduo tenuit, qua mora circumfusi hostes et in superioribus
siti ingressus speculabantur uniuersos, ne quis inpune in-
rumperet. quod considerans sine multa clade utriusque 2
partis temtari nequire, misit suos Agrippa rex Borcium et
15 Phoebum, qui dicerent populo ueniabile quidquid ab his
esset aduersum Romanos flagitii commissum, si modo in
reliquum positis armis sibi consulerent, aestimans [quod]
uel uniuersis suadendum [crederet] , ut proelio renuntiarent,
uel partem ceteris auellendam. at contra seditiosi, metu ne
20 eorum alterum procederet, legatos adorsi Phoebum inter¬
fecere, Borcius autem excepto uulnere uix potuit euadere.
uidens Cestius huiusmodi in urbe contentiones, quibus alii 3
in legatos insurgerent, alii Romanos urbe recipiendos sua¬
derent, inrumpere conatus usque Hierosolyma resistentes
25 reppulit et ipse ad tertium stadium memoratae urbis cum
exercitu adpropinquauit atque illic exegit triduum, quarto

XV § 1 cf. BI. II 521—522 § 2 cf. BI. II 523—526 § 3 cf. BI.

II 527—531

4 duo (II C) et uiginti HBZaV 5 quod aV loco Bac.,Z
cedei M2HBZ caenezei CV ; cf. Gen. 15, 19 zenecei A 6 consurgere¬
tur H 7 adgressi] add. errantes Z et om. aV 10 inpedimenta Ba.c.
exiuitaF et om. HaV 12 nec Ca.c.m2 13 si M2,Ha.c.

partis utriusque aV 14 partes M* nequiret Ca.c. suos] e
suis B lorcium M3 ZCV bortium (s. lorcium) B lortium H lor-chium A
15 foebum (s. faebam) B foebam M2HZ phoebam C phelam A 16 adu-
ersus HaV comissum M2 modum M2a.c.m3 17 quod

crederet quasi glossema pro aestimans seclusi 19 at] et A metuentes
Ba.c. 20 foebam H 21 lorcium H lorcius Z bortius (s. lorcius) B
lorchius CV lortius A 22 huiusmodi suppi. m2C 25 stadium
iterauit C

174

HEGESIPPI QVI DICITVR

die impetu facto ingressus Bethesdam ilico incendit et Cae-
nopolin. qui contendens ad superiora urbis, refugientibus
in interiora seditiosis, si inrumpendum in urbem putasset,

4 haut dubie omne bellum esset solutum, denique plerosque
Ananus Ionathae filius collocauerat, ut inuitarent Romanos 6
uocibus suis quasi portas reseraturi, sed dum Cestius uel
reuocatur a Prisco et plerisque centurionibus, qui corrupti

a Floro bellum adolescere cupiebant, uel parum credit, Ana¬
nus cum suis muro deicitur. quibus ad sua refugientibus,
locum eorum seditiosi occupauere. Romani V diebus tem- io
tantes diuersos aditus cum inpossibilem sibi cernerent in-
ruptionem, electis ualidioribus quibusque et sagittariis a
septentrionali latere templum petebant. Iudaei quoque non
feriabantur proeliantes fortiter et repulsis crebro hostibus
elatiores, ad postremum tamen multitudine sagittarum uul- 15
nerati alii, alii percussi et territi cessere Romanis murum

5 suffodere, portam incendere templi adoreis, magna seditiosos
formido incesserat et quaedam mentium consternatio, deni¬
que plurimi quasi continuo periturae urbis excidio se sub¬
trahebant fuga nec consistere ausi dederant populo con- 20
fidentiam ut discedentibus eis, quorum circumuallatus fuerat
multitudine, tamquam iam liber et quadam exutus inpro-
borum obsidione circa portas sese infunderet, quibus apertis
reciperet Cestium quasi non obpugnatum urbem sed defen¬
sum uenisset. sed ipsum quoque Cestium subito quidam 26
inuasit stupor, ut nec desperationem inproborum nec stu¬
dium plebis intueretur, qui si paulisper coeptis incubuisset,
bellum depulerat, urbem ceperat, sed aduersa, quantum

XV § 4 cf. BI. II 533. 531. 534-537 § 5 cf. BI. II 538-540

1 betsaidam M* bethesda E cenopoli M‘ HB cenopolin ZA
2 qui] et at 3 interiora] add. in kF 4 omnibus bellum esse aV
7 et] ex aV plerique M‘a.c.m2 11 inpossibile M‘H 14 feribantur
M‘a.c.m3 ferebantur B feriebantur AV 16 alii ait s. I. m2M‘ per¬
culsi HZ 17 adorsis eras., 8. aditibus B seditiosis a V 18 suc¬
cesserat H 19 perituri a V sese a V 21 descendentibus M’ZV
discendentibus HC,V p.c.m2 elapsis his (s. ul discedentibus suis) B
22 iam om. M‘ 23 seditione M‘H, (s. obs) B effunderet CV
effunderent A 24 receperit M‘a.c.m3 obpugnantum M‘p.c.vi3
urbe CV urbes et A 27 caeptis C 28 coeperat BZ,Ca.c. auersaZ

LIBER II 15, 3—6

175

intellegi datur, Iudaeis uoluntas dei imminentem belli exi¬
tum comperendinauit, donec conplures ac paene uniuersos
Iudaicae gentis ruina inuolueret. expectabatur, ut reor, ut
in omne nefas scelerum enormitas cresceret et impietatis
5 incremento supremorum adaequaret mensuram flagitiorum.
quid fuit illud quod, cum perurguere debuerit, Cestius 6
subito exercitum reuocauit soluitque obsidionem? qua
repentina contra expectatum commutatione rerum fracti
animi bonorum, et erecti latrones sumsere fiduciam atque
io a fuga ad insequendum regressi inuadunt posteriora agmi¬
nis multosque illic confuse ruentes equitum et peditum ob-
truncauere. et iam inclinauerat dies, unde metuens Cestius
noctis propinquitatem et tenebrarum caliginem, quibus am¬
plius fiderent gnari locorum, quo incertos regionis undique
15 urguerent, uallum ante urbem constituit sequentique die, cum
hostem relinqueret, in sese armauit, ut discessionis eius
causam metum arbitrarentur, circumfusi itaque a lateribus,
a tergo, postremos caedere, incedentem exercitum iaculis
infestare, in confertos missa telorum uis haut facile frustrari.

20 si quis referire audebat, patere uulneri, si quis conuertere
sese ad infestantem, a suis relinqui, ab hoste claudi, muni¬
tiore semper eo qui sequitur, quam qui praecedit, quia hic
pectus tegit, ille hosti terga sua detegit, uehementer ita¬
que urguebantur Romani tamquam obsessi, qui obsessum
25 uenerant, nec iam sustinere aut perpeti poterant armorum
pondere ipsi graues, hostibus uelocioribus quos neque con¬
sequi facile erat, et metus summus ne acies interrumperetur.

XV § 6 cf. BI. II 541—546

14 cf. Tacit. Hist. V 6

1 datum Va.c.m2 3 iudeice (ex -i m3) M 2 4 in om. M2

inormitas M‘aV 5 mensura M2 6 urguere A debuerint (i ex
e m3) M2 debuit Ca.c. 7 quia M2 8 conmutationem M‘A facti M2
9 latronum Bp.c. 11 multisque M2 multosque (que s. I.) B 14 ignari
M2 ZA regiones M 2 19 confer***tos C frustari M2 20 re¬
ferre H pateret HaV uulnere M2a.c.m3 conuerteret CV con-
uerterit A 21 suii Ca.c.m3 reliqui M2a.c.m3 munitiore] munitior
est BZp.c., add. enim (s. I. et eras.) B,Z munitior enim «F 22 eo om.
ZaV 23 hosti — detegit suppi. m2C deteget M2a.c.m3 detegit (de s.I.) V
24 qui] add. ad Z obsessu CV 26 pondera Z 27 inrumperetur aV

176

HEGESIPPI QVI DICITVR

iniqua ergo certaminis condicione nocere hosti nequibant,
cum ipsi grauiter adficerentur. haerebat Cestius consilii
incertus, cum per totum iter conteri suos uideret, et iam
plerisque adflictis militiae primoribus, substitit biduo quasi
fessos reparaturus, sed cum magis ac magis augeri numerum
hostium cerneret et omnia in circuitu referta aduersariis
sibique officere quod moraretur eo quod plures congregaren¬
tur, tertio die compendium quaerens transitus facilioris in-
7 pedimenta agminis amoueri praecepit, caesa iumenta, plera¬
que uehioula comminuta aliaque huiusmodi, quae oneri
magis quam usui in periculis erant, consumta aut praecipi¬
tata, ut obsidionum instrumenta aut genera telorum, quibus
rebus amplius terrebantur, ne aduersum se hostem suis sub¬
sidiis armarent, quod ubi aduertere Iudaei fugam potius a
Romanis quam bellum parari, occupare itineris angustiora,
diffusioribus locis minus instare, prohibere a fronte, coar¬
tare a lateribus, urguere a tergo, cogere in praecipitium, in
quod undique conclusi aut lapsi deiciebantur. plerique ob¬
texere caelum iaculis, operire agmen sagittis numquam re¬
misso officio et sola aduersariorum pernicie, iam nec ipsi
pedites sustentare poterant, equitibus uero maius periculum,
qui per praerupta saxorum ac lubrica labentibus equis de-
uoluebantur nec ordinem seruare poterant angusto impediti
tramite, ex altera parte rupes, ex altera praecipitia et fugae
locum et defensionis negabant. Iudaei contra spe uictoriae
amplius accendebantur, imminebant fessis, instabant haeren¬
tibus, insultabant desperantibus et prope omnes Romani exer¬
citus delessent copias, nisi nox subuenisset, cuius tenebris
bellum impeditum, quam Romani in proximo cui Bethoron

XV § 7 cf. BI. II 546-550

11 cf. Sali. Iug. 14, 4. 19 cf. Claud. Cons. Stil. I 258

1 in qua B noceri Ms 3 uidet M2a.c.m3 5 reparaturos M.*
cuc.m3 7 officeret M2 moreretur M2 9 ammoueri V 11 in om. aV
12 ut] aut HaV,Ba.r. instrumentum B 15 occupauere BZ 16 stare aV
18 quo aV deicebantur C 21 sustinere B a.c. e quibus aV 22 quia
Ba.r. per s. I. C 23 inpedimenti (ex -o) B 24 rupis Ba.c. 25 spem
M2aV 26 fessis instabant] lassis minitabant V,Cm3inras. meren¬
tibus M‘p.c.m2 28 superuenisset A cuius] cum V,Cm3 (quid antea
fuerit, non liquet) 29 proximo] add. loco Z bethoro HBZ

LIBER II 15, 6—8

177

nomen egerunt, ita ut Iudaei circumfusi undique specularen¬
tur locorum exitus, ne Romani dilaberentur. Cestius aperto 8
itinere diffidens dolo fugam temtauit. XL itaque legit uiros,
quibus euadendi desperatio contemtum mortis infuderat.

5 eos constituit in munitionibus praecepto, ut tota nocte cum
strepitu maximo officia praetendentium uallo circumsona¬
rent, ne Iudaeis proficiscentis exercitus apparatus aliquis
indiciis solitis manifestaretur, quibus sese ipsi quicumque
turbantur prodere solent, silentio autem egrederentur uni-
10 uersi nihil suspicantibus Iudaeis, qui sollemnes custodiarum
strepitus audirent, ex quibus omnes in loco manere Roma¬
nos arbitrarentur, hac fraude eduxit exercitum Cestius, et
iam confecerat stadia XXX usus paucorum in rebus dubiis
fide, qui perituri gratis praestare sociis pericula sua quam
15 perdere malebant, et quidem nox dolum texerat sed dies
prodidit, nam ubi luce diffusa res apertae sunt et omnis
locus, in quo habitauerant Romani, uacuus apparuit, inpetu
facto Iudaei in eos primum, quorum simulatis officiis de¬
cepti fuerant, inruunt leuique negotio deletis XL uiris exer-
20 citum sequuntur, qui et nocte plurimum spatii confecerat
et per diem properatius iter urguebat, ne noctis iam periculis
inuolueretur. plena erat uia inpedimentorum, quae fugientes
Romani derelinquebant, ne iniiusto quisquam sub fasce mora¬
retur. passim iacebant uasa, utensilia, uel etiam bello ne-
25 cessaria, arcoballistae arietes ceteraque instrumenta in ex¬
cisionem urbis aduecta, quae sequentes Iudaei praeteribant
ne essent morae, reuertentes colligebant, ut his aduersum
eos uterentur, qui dimisissent, secuti enim usque ad urbem
XV § 8 cf. BI. II 551—555

1 nomine H gerunt M2 H undique iterauit A 2 ne] add.
qua aV delerentur M3 a.c.m2 3 diffugiens aV elegit B 5 consti¬
tuit — praecepto] in munitionibus instituit cum praecepto B cum strepitu]
constrepitu M2 a.c.m3 6 praetendentium (u in ras. m3) M2 7 ali¬
quibus BA 8 in diliciis M2a.r. 10 suspectantibus HZaV sollem¬
nis M 2 12 cestiu* et s. s M2 14 fidem aV 17 inhabitauerant C

inhabitauerunt A 20 secuntur s.l. A 21 properantius H properatus
Ca.c. 23 moraretur coni.Weber moreretur M.2HBaV remoraretur Bp.c.Z
25 arcouallistae M‘a.c.m3 arcus ballistae Z excidionem CV 27 uti Z
aduersus Ba.c. 28 eos] romanos aV quib Ha.c. qui (s. quorum socii)

B quorum socii (s. qui) Z, (etatim add. mg. m3) C,A quorum societatem V
LXVI. Hegeaippns. (Uasani.) 12

178

HEGESIPPI QVI DICITVR

Antipatridem, posteaquam praetergressum omnem offendere
exercitum Romanum et conprehendendi spes lapsa, retor¬
quent uestigium captantesque spolia caesorum cum triumpho
et hymnis Hierosolyma regrediuntur, quibus tantum laeti¬
tiae cesserat, ut paucis suorum amissis Y milia peditum de 5
exercitu Romano et CGC, (octoginta et CCC) equites ex-
tinguerentur. quod gestum est duodecimo anno imperii
Neronis, ut supra memorauimus.

XVI. Sed non omnium ludaeorum illa exultatio erat,
nam fuere qui se post illam non pugnam Cestii sed aerum- 10
nam quasi de supremo periculo nauigii mergentis eripere
gestirent atque enatare de ciuitatis naufragio, ac prae cete¬
ris Custobarus et Saulus fratres cum Philippo principe mili¬
tiae regis Agrippae, hi fugientes ad Cestium sese contulere
petentes ut ad Neronem in Achaiam dirigerentur, quos 15
Cestius uolens accepit nec postulata abnuit, ut per ipsos
Caesar edoceretur causam belli Florum fuisse; sibi ut maxi¬
mae necessitatis bello incubuisset, ut inopinata conspiran¬
tium multitudine exercitus circumueniretur, quem magis
consilio ducis ereptum periculo quam inplicatum liqueret. 20
temtasse Cestium excitata in Florum odia sedare sed nequi-
uisse. itaque incidisse bellum, non intulisse, haec enim
mandata erant, ut commotione omni Caesaris in Florum
excitata minui circa se speraret Caesaris offensionem, quam
2 male gestae rei conscientia pertimescebat, ita autem pleri- 25
que perterriti sunt Romani clade exercitus, ut Damasceni
metuentes suspectae societatis contagia propter habitatio-

XVI § 1 cf. BI. II 556—558 § 2 cf. BI. II 559—560

7 cf. supra II 14

1 offendere omnem A 2 romanorumaF spe M2 4 ymnis M2
hiero(ueI u)soly(weZ i)mam M2p.c.m3,HBZA hierosoli(y F)mis V,Cm3 in
membrana exesa 5 cesserat Cm3 in membrana exesa cesserant A

6 tricentos H quadringenti .B equitum numerum exlosepho Graeco suppleui
10 illam] add. pugnam aV 12 ciuitate M2p.c.m3 naufragio om. M 2
15 agaiam M2 achaia B quod codd.\ correxi 17 caesari doceretur A
ut] uim M’ HBZCV ui A ut ego 18 incubuisse codd. ; emendaui consti¬
pantium H 19 conueniretur A 20 reliqueret C reliquerat Va.c.m2
21 excitata om. aV sedare in florum odia aV 22 itaque — intulisse om.
M2H,mg.add.B 24ses.m3M2 25 malaejBC conscientiae M*conscien-
tiam M2p.c.m2, HaV pertimescebat— Romani om.A 26 damascheni CV

LIBER II 15, 8-17, 1

179

nis consortium interficerent Iudaeos in gymnasio congre¬
gatos, qui secum urbem incolebant — quod illi uel suspicione
uel dolo iam dudum procurauerant ut a gentilibus coetibus
segregarentur, ne quid per noctem nouarent uel ut exitio soli
5 paterent — summo sane mysterio silentii ut ne ad uxores
quidem suas conatus istiusmodi tractatus mearet, quoniam
ipsae quoque ex parte maxima Iudaeorum cultibus admisce¬
bantur.

XVII. Angusto itaque in loco omnes adorsi peremerunt
io Iudaeorum X milia, quod facile fuit ut praeuenti ab armatis
inermes perirent, et quidem immanitatis eius exemplum
recens Scythopoli etiam in maius processerat, quo incitatos
Damascenos reor. nam cum Iudaei finitima quaeque popula¬
rentur, uenerunt Scythopolim atque illic inhabitantes
15 Iudaeos temtare adorsi aduersarios experti sunt, quos sibi
fidos arbitrabantur, quoniam more ingenii humani praepon¬
derabat apud eos salutis cura necessitudini, in secundis igi¬
tur constituentes tribule collegium praeferunt inhabitantium
societatem, tribulibus cladem minantur, quod suspectum
20 gentibus, quia pronatioribus studiis odiorum in suos ex¬
secutio praetendebatur, ne simulationis specie dolus ador¬
naretur atque urbem incautioribus incolis noctu adorerentur
prostratisque omnibus gentibus apud Iudaeos sibi gratiam
reconciliarent, ac per hoc si uellent fidem suam etiam circa
25 gentiles probare, cum omni generatione sua urbe excederent
uicinumque peterent nemus, quo facto per biduum quie-
uerunt Scythopolitae ut portio Iudaeorum suspectionem de¬
poneret, indueret securitatem, tertia nocte cum iam prae-
sumta fides gratiae remouisset custodiae sollicitudinem, in-
30 cautis et dormientibus uis dnlata. decemque et tribus milibus
hominum necatis quaecumque etiam habuerunt direpta sunt.

XVII cf. BI. II 561. 466-468

16 cf. Sali. Iug. 93, 3

1 gymnasio (y ex e m 3, n s. m2) M2 congregatos om. M2 H, s. l.B
3 gentilium aV coetus Ca.c. 5 silentii mysterio aV 6 huius modi H
tractatu M2 a.c. 11 equidem a, Vp.c.m2 12 schitopolim M2 quod a V
etiam eras. M2 maius (ius in ras. vi3)M2 14 habitantesRa.c. 16 fidos]
secundosX 17 necessitudinis 18 tribulae CV tribula et A 19 clade

M2a.c.m3 20 gentes H 21 adorirentur M2p.c.m3,B a.c. adorarentur HA
23 gentilibus HZaV,Bp.c. 25 probari Z urbem V 27 schytop. M2
suspicionem HBZ 30 decemque] X sine que M 2 et trib. — quaec. om. H
31 habuerint H

180

IIEGESIPPI QVI DICITVR

XVIII. Expositionem exigit Simonis passio acerba uisu
et auditu miseranda sed rei nouitate memorabilis, is erat in
populo Iudaeorum Saule haut ignobili genitus patre, animi
audacia praeditus et corporis fortitudine quarum utramque
in exitium tribulium suorum exercuit, qui plurimos ex po- 6
pulo aduenticio Iudaeorum crebro incursu peremit, ac si
forte conspirati adessent, solus sustentare aciem et con¬
globatos solitus auertere, totius erat nodus ac mora belli et
plerumque desperatis rebus conuersio. exhibebat hanc ciui-
bus aduersum suos Scythopolitani incolatus militiam, sed 10
non diutius cognato debita sanguini uindicta defuit, nam¬
que ubi, fracta fide, Scythopolitae oircumuentis, qui ex
composito ad nemus sese contulerant, instare bello atque
ingruere coeperunt, etiam filios ac parentes Simonis deleta
multitudine ceterorum eminus licet missilibus ac telis pete- 15
bant. uidens Simon innumerabilem multitudinem facili ne¬
gotio superiorem, ut diutius tolerari nequiret, gladium ex¬
traxit atque in hostem conuersus clamabat dicens: digna,
Scythopolitae, factis recipio meis, qui cognatorum nece
quam uobis inpenderem beniuolentiam testificatus sum et 20
fraternum sanguinem uobis obsidem dedi gratiae, quibus
iustius perfidia tribueretur, nunc dum alienigenis fidem de¬
fero in domesticos amisi, prodidi etiam liberos parentesque,
quos a uobis tamen necari non oportebat, si mercedem sce¬
leris aestimaretis, moriar- igitur sed iratus omnibus, nulli 25
amicus, qui circumuenerim meos, et propriis manibus ultio¬
nem de me prius expetam, peremi socios religionis et fidei
consortes, recognosco sceleris mei debita., soluam tanto di¬
gnum sacrilegio parricidium, ut ea sit et pro flagitio poena
et ad uirtutem gloria, ne quis se iactet alius meorum uulnere. 30

XVIII cf. BI. II 469-476

8 cf. Verg. Aen. X 428

2 miserabilia B is] add. uir Z 3 ignobile M2 a V 5 in om. M‘1I
exitum A ex] de a V 6 aduenticio sic M2 CB crebro] add. iudeoruin
sederas. B 7 conglobatus Za.c., A 8 solitos H solus A 10 schyto-
politani M2 11 deuita M2 sanguine M2 Z sanguinis A 12 fides
codd.; correxi schytopolitae M2 scytopolitanae Bp.c. 14 delata aV
17 tolerare II nequiuit Ha.c. 19 schytopolitae M2 necem aV
21 dedit Ca.c. 22 nam Ba.c. dum] add. in aV 28 recognosce M2p.c.m3

LIBER II 18, 1 — LIBER III 1, 1

181

in me ipsum postea conuertetur dextera mea, ut uideatur
furoris esse quod morior, non inbecillitatis. ne quis insultet
cadenti, sit uindex parricidii dementia, parricidium sacri¬
legii. haec locutus conuertit obtutum in liberos parentes-
5 que et indignantibus oculis, cum iam misericordia mixta
irae succederet, abreptum e medio patrem gladio transuer-
berat. post eum mater adtrahitur, ne esset quae pro nepo¬
tibus interueniret. offert se per ordinem uolens uxor ne
tanto derecta coniuge superuiueret. occurrunt filii, ne de-
io generes tanto patre in ipsa morte indicarentur, festinabat
ictu celeri hostem praeuenire. omni itaque peremta familia
stetit in medio funerum suorum et. tamquam triumphatis
domesticis passionibus, quod neminem suorum alieno gladio
uidit perire, eleuauit dexteram ut omnes uiderent ac formi-
15 dabilem cunctis subiciens sibi mortem proprio uictor sese
transfixit mucrone, memorabilis iuuenis ob egregiam forti¬
tudinem corporis et animi magnitudinem, sed quia fidem
alienigenis potius quam suis detulit, tali dignus exitu fuit.

LIBER TERTI VS.

20 I. Ea postquam Neroni nuntiata sunt in Achaiae partibus
sito, quo tragicorum cantuum meditatione contenderat, ut
de pluribus scenicam coronam referret — - nescias quo magis
turpis, utrum quod in scenam imperator prodiret, an quod
I § 1 cf. BI. III 1—2
9 cf. Verg. Aen. III 317

1 conuertitur M2a.c.m3 2 inbicellitatis M2a.c.m3 3 sit] add.
a dextera M2 index M2 dementiae Cp.c.ni3 {ex clem.) Vm2 parri¬
cidia M2 sacrilegium M2 a. c.m3 4 optutum C 5 misericordiam M2a.r.
6 irati M2 ira Z adreptum A patrum V 7 adtrahitur] add. uti a
ut inesset V qui aV 8 offers M2 9 tanta M2 superueniret Va.c.m2
degeneris M2 a. c.m3,Ha.c. 12 triumphatus Cp.c.(m3 ?),AF 13 suorum]
de suis aV 14 uidet V 17 magnitudine M2p.r. finit liber ii incp

LIB. III M EXPLICIT LIBER BEATISSIMI AMBROSII SECVNDVS TRANSLT EX EGES1PP0

{ex iosippo) H HYSTORiAe egesyppi {litterae non capitales in ras.) liber se-

CVNDUS EXPLICIT INCIPIT LIBER TERTIVS B EXPLICIT LIBER SECUNDVS INCIPIT

liber tertivs ZaV 21 qui M2 tragoecorum CV tragoediorum A
cantuum— de om. M2 cantu a V 22 de om. aV partibus M2 plurimus A
sceneam H schenicam C schenam A coronam om. A

182

HEGESIPPI QVI DICIT VR

scenam suis flagitiis impleret, qui turparet Oresten canendo
et parricidio repraesentaret — . gTauis eum inuasit metus,
non illa ludorum similia sed bellorum suprema pertimescen¬
tem. ut aliquando a theatralium uoluptatum obscenitate et
parricidalis amentiae furore resipisceret atque ad curas rei-
publicae conuersus intra se fremeret et desaeuiret. quod in¬
curia ducis potius quam uirtute aduersariorum tantam cla¬
dem respublica Romana acciperet, temtabat quidem simu¬
lare audaciam, sed . redarguebat timor, et quasi speciem
magnanimitatis praetexere, ut supra aerumnam negotiorum
mentem haberet, sed distringebatur animi sollicitudine, quem
demendae ignominiae belloque conficiendo legeret ducem.

2 urguebant Iudaeam ultimae labis futura excidia, ut Nero
regalem personam indueret et prouidi consultoris uoce salu¬
brem exprimeret sententiam. Vespasianum solum esse, cui
summa militiae orientis in partibus iure committeretur, uirurn
ab adulescentia militiae triumphalis inueteratum stipendiis,
qui inpacatas Gallias Germanorum tumultu et- ferocia genui¬
nae temeritatis in bellum relapsas pace diuturna conposue-
rat- Brittaniam quoque inter undas adhuc latentem Romano
imperio armis adquisiuerat. cuius triumphatae opibus Roma
ditior, blandius consultior, Nero fortior aestimabatur, ita¬
que quarum gentium bella non uiderant, subiugatarum tro-
pea celebrauerant. sub hoc duce, iterum dico, Nero terribilis
erat, Nero metuendus, potens foris, domi tutus, aequatis
inter se Vespasiani fide ac fortitudine, quantus iste uir,
cuius armis uitia Neronis apud exteras gentes abscondeban-

I § 2 cf. BI. in 3—5

1 orestcm cF 3 laudorum M * duorum A pertimiscentem M‘

4 a ow». M ’ obstem tate 3f* obscaenitate CV 5 furore] add. deposito M’Z
respiceret Va.c.ml atque— uirt suppi, mg. inf. m2V 6 fremere Bp.c.
deseuire Bp.r. 8 acceperet M‘a.c.m3 acceperit aV 9 specie H
11 distinguebatur M‘B distendebatur a V 12 dementiae Ca.c,A de¬
lendae V,Cp.c. 13 labes 3/* cladis A 14 induceret M*,Bp.c. 20 brit-
tanniam B,Cp.c. latente M* 21 adsiuerat Co.c. triumphata 3f'
22 Claudius] gladius Ca.c.m3.Amg. m2V consumtioroF Nero fortior
om. HJBa.cmS. s. uespasianus Z 23 uiderat M* tropea M’HA
trophea BZCV 24 celebrantur M’ 27 uis M*a c.m3

LIBER III 1, 1-2, 1

183

tur, ut ludibrium rerum humanarum et euiratae inpuritatis
opprobrium triumphis quoque inlustraretur. cum proelian- 3
dum itaque in ultimis Romani orbis esset confiniis, Vespasia¬
nus ex omnibus eligebatur, cum bellum depositum foret,

5 Vespasianus prae ceteris sociabatur, ne uel publicus super-
esset hostis uel domesticus obreperet insidiator, dignus qui
stipendiis militiae regnum praeueniret, docebat fidem, prae¬
ferebat uirtutem. inuitus misit hunc Nero, qui sibi auferebat
praesidium, sed artabatur futuris scelerum poenis suorum,
io ut se tanto dissociatum comitatu ducis inermum relinqueret,
numquam profecto Galba adspirandi ad imperium studia
usurpauisset, nisi Vespasianum absentem comperisset. sed
procurauit hoc deus, ut in Syriam dirigeretur uir, qui et
Iudaeorum insolentiam supremo gentis excidio captiuitatis-
15 que dedecore labefactaret, et Neronis auxilium destitueret,
licet nullius uirtus statutis adferre possit caelestibus im¬
pedimentum. demens tamen, cum Iudaeorum bello adflictam
Romani exercitus ualidam manum cognouisset, aduersus
Christianos insurrexit, ut ei debitus finis adpropinquaret.

20 II. Erant tunc temporis Romae Petrus et Paulus doc-
tores Christianorum, sublimes operibus, clari magisterio, qui
uirtute suorum operum Neronem aduersum fecerant, captum
magi Simonis delinimentis qui sibi animum eius concilia-
uerat. cui adiumentum uictoriae, subiectiones gentium, uitae
25 longaeuitatem, salutis custodiam feralibus artibus pollice-

I § 3 cf. BI. II 6—7 (Euseb. Hist. Eccl. II 25, 5)

II cf. Euseb. Hist. Eccl. II 14 — 15, Ambros. Hexaem. IV 8, 33,
Sermo contra Auxent. 13

1 ut] add. in B aeuiratae M2 H e ueritate A 3 inultis Aa.c.
esse CV confinis M2,Ba.c. 4 elegebatur M2 H eligebatur ex om¬
nibus B dispositum Z fore M2 5 sociebatur AV publicus — uel
om. M2 7 stipendiaria militia regno B militis HZaV 10 inermem
(ex inhermei) B,A 13 in s. I. V et om. aV 16 posset ZaV 17 de¬
mens] add. nero (s.l.) B,Z tamen Nero editt. 18 aduersum Ba.c.

II Incipit quae egesippvs vicinvs aplorv de] gestis aplorv petri et pavli

COMMEN TATVS EST mg. B INCIPIT PASSIO BEATISSIMORVM MARTYBV PETRI ET
PAULI QUI PASSI 8VNT ROMAE DIE TERTIA KALEN DAS IULLAS A 23 SJUlOniS

magi B deliramentis CV, (deleramentis o.c.) A 24 subiectiouis M2H
25 saluti M2a.c.m3

184

HEGESIPPI QVI DICITVR

batur, atque ille credebat qui uim rerum nesciret examinare,
denique summum apud eum tenebat amicitiae locum,
quandoquidem etiam praesulem suae salutis uitaeque custo¬
dem arbitrabatur, sed ubi Petrus eius uanitates et flagitia
detexit, et species illum rerum mentiri, non solidum aliquid 5
aut uerum efficere demonstrauit, ludibrio habitus et digno
est maerore consumtus. et quamuis in aliis terrarum parti¬
bus Petri esset expertus potentiam, tamen praeueniens Ro¬
mam ausus est iactare, quod mortuos resuscitaret, de¬
functus erat id temporis Romae adulescens nobilis propin- 10
quus Caesaris cum uniuersorum dolore, admonuere plerique
experiendum utrum posset resuscitari, celeberrimus in his
operibus Petrus habebatur, sed apud gentiles nulla factis
huiusmodi deferebatur fides, dolor exegit remedium, per¬
rectum est ad Petrum, fuere qui etiam Simonem arcessen- 15
dum putarent, uterque adfuerunt, ait Petrus Simoni, qui
de sua se iactaret potentia, priores se partas dare ut si
posset mortuum resuscitaret, si ille non resuscitasset, se
non defu turum ut Christus opem ferret defuncto, quo posset
resurgere. Simon, qui putaret apud urbem gentilium pluri- 20
mum suas ualituras artes, condicionem proposuit ut si ipse
resuscitasset mortuum, Petrus occideretur, qui magnam
potentiam, sic enim appellabatur, lacessendo iniurias inro-
gauisset, sin uero praeualuisset Petrus, in Simonem pari
genere uindicaretur. adquieuit Petrus, adorsus est Simon. 25
accessit ad lectum defuncti, incantare atque immurmurare
dira carmina coepit, uisus est agitare caput qui mortuus
erat, clamor ingens gentilium quod iam uiueret, quod loque¬
retur cum Simone, ira et indignatio in Petrum quod ausus
esset conferre sese tantae potestati, tunc sanctus apostolus 30

22 cf. Act. 8, 10

1 illi E 3 etiam] add. eum M> 4 et] ac EBZ 7 consum¬
tus maerore EBZCV consumtus labore A 8 tam.] quam E 10 Romae
om. E propinqus M’a.c.m3 12 possit M‘E,Ba.c. 13 facti (cti
tn ras. m3) M\ cet.; corr. Mazocchius 15 accersendum aV 16 pu¬
tarunt B 17 prior esset (eras, t) M*, CV priores sese EBZ 18 pos¬
sit M’E 19 quod M * possit E 20 putauit in ras. Z 22 magnae
potentiae B 24 si E simone M‘ 25 est s. I B 26 lectulum EBZ
27 carmina] add. ut BZA V occoepit E, (ex occupat) C 28 post
quod ait. add. iam B 30 se BZaV

LIBER III 2, 1

185

poposcit silentium et ait: ‘si uiuit defunctus, loquatur; si re-
suscitatus est, surgat, ambulet, fabuletur1, phantasma illud
esse, non ueritatem quod uideatur caput mouisse. denique
‘separetur1, inquit, ‘a lectulo Simon‘, et tunc ne id quidem
5 ostentui futurum, abducitur Simon a lectulo, manet sine
specie motus alicuius qui mortuus erat, adstitit Petrus lon¬
gius et intra se orationi paulisper intentus cum magna uoce
ait: ‘adulescens, surge: sanat te dominus
Iesus‘. etstatimsurrexit adulescens et locutus est
io et ambulauit et cibum sumsit et dedit eum Petrus matri
suae, qui cum rogaretur, ut ab eo non discederet, ait:
‘non derelinquetur ab eo qui illum fecit resurgere, cuius
nos serui sumus, secura esto, mater, de filio, non uerea-
ris, habet custodem suum1, et cum populus in Simonem
16 insurgeret ut lapidaretur, ait Petrus: ‘satis est ad poe¬
nam eius quod cognoscit suas artes nihil ualere. uiuat
et Christi regnum crescere uideat uel inuitus1. torquebatur
magus apostoli gloria, collegit sese atque omnem excitat
carminum suorum potentiam, congregat populum, offensum
20 se dicit a Galilaeis relicturum urbem quam tueri soleret,
diem statuit, pollicetur uolatum, quo supernis sedibus
inueheretur, cui quando uellet caelum pateret, conscen¬
dit statuto die montem Capitolinum ac se de rupe deiciens
uolare coepit, mirari populus et uenerari plerique dicen-
25 tes dei esse potentiam, non hominem, qui cum corpore
uolitaret, nihil tale Christum fecisse, tunc Petrus in medio
stans ait: ‘Iesu domine, ostende ei uanas artes suas esse, ne
hac specie populus iste qui crediturus est decipiatur, deci¬
dat, domine, sic tamen, ut nihil se potuisse uiuens reco-
30 gnoscat1. et statim in uoce Petri implicatis remigiis alarum

8 cf. Luc. 7, 14. Act. 9, 34 10 cf.* Luc. 7, 15 27 cf. Coi. 2, 8

30 cf. Verg. Aen. I 301

1 poscit M‘a.c.m2 2 fant. M2 HBZAV 3 uidetur M2p.r. ui-
debatur H 5 ostentatui Z adducitur A 6 adsistit HZ 8 sanet a,
(ex sana) Vm2 II qui] Incipit fragmentum Aenipontanum ( I ) non
s. I. M2 12 derelinquitur M2Z relinquetur aVI 16 artis M2a.c.m3
18 colligit CVI excitans HBZ 20 relicturum] add. se BZ 22 as¬
cendit H 25 hominis B 28 decedat M2a.c.m3

186

HEGES1PPI QVI DICIT VR

quas sumserat corruit, nec exanimatus est, sed fracto debili-
tatoque crure Ariciam concessit atque ibi mortuus est. quo
conperto deceptum se Nero et destitutum dolens tanti casu
amici, sublatumque sibi uirum utilem et necessarium rei-
piublicae, indignatus quaerere coepit causas, quibus Petrum 5
occideret, et iam tempus aderat, quo sancti uocarentur
apostoli Petrus et Paulus, denique dato ut conprehenderen-
tur praecepto rogabatur Petrus ut sese alio conferret, resi¬
stebat ille dicens nequaquam se facturum, ut tamquam metu
mortis territus cederet, bonum esse pro Christo pati, qui pro 10
omnibus se morti obtulisset, non mortem illam sed inmortali-
tem futuram, quam indignum ut ipse fugeret passionem sui
corporis! qui multos doctrina sua conpulerit hostias se pro
Christo offerre, deberi sibi secundum domini uocem, ut et
ipse in passione sua Christo gloriam atque honorem daret. 15
haec et alia Petrus obtexere, sed plebs lacrimis quaerere,
ne se relinqueret et fluctuantem inter procellas gentilium
destitueret, uictus fletibus Petrus cessit, promisit se urbem
egressurum, proxima nocte salutatis fratribus et celebrata
oratione proficisci solus coepit, ubi uentum ad portam, uidit 20
sibi Christum occurrere et adorans eum dixit: ‘domine, quo
uenis?‘ dicit ei Christus: ‘iterum uenio crucifigi*, intellexit
Tetras de sua dictum passione, quod in eo Christus passuras
uideretur qui patitur in singulis, non utique corporis dolore
sed quadam misericordiae conpassione aut gloriae celebri- 25
fate, et conuersus in urbem redit captusque a persecutori¬
bus cruci adiudicatus poposcit ut inuersis uestigiis cruci
adfigeretur, quod indignus esset qui simili modo cruci figere-

3 cf. Verg. Aen. II 93 10 cf. I Petr. 2, 21 13 cf. Luc. 21, 12

1 examinatus Ca.c.m3,A debilitatus (debilitatis Z) sine que
HBZaV 2 crurae C,Ia.c. areciam M‘H arichiam ICV 3 casum A
6 santi Maa.c.m2 apostoli uocarentur B 10 caederet I ut C
11 omnibus] uobis H se morte s.l. V optulisset I ut C 12 qua
Ia.c.m2 fugerit H 13 ostia esse M‘ 14 offerri M’al debere Z
et o»j. H, s. I. C 16 quaerere] q M’ querens (s. I.) exorare B 18 urbe
M‘ 20 uentum] add. est B uidet BZaVI 21 quo om. H
22 uadis B 23 in eo om. Z ea Ha.c. 26 rediit A 27 adiudicatur
Ma uestigiis] pedibus Ma 28 -dignus — uiuacitate p. 190 l. 24
desunt in 1 figer.] adfigeretur HB

LIBER III 2, 1—3, 3

187

tur, ut passus est dei filius, quo inpetrato uel quia ita debe¬
batur ut Christus praedixerat, uel quia persecutor non in-
uitus indulget poenarum incrementa, et ipse et Paulus alter
cruce alter gladio necati sunt.

5 III. Sed ut ad propositum redeamus, turbatus graui
nuntio Nero, rebus in Iudaea minus prospere gestis, Vespa¬
sianum expertum belli uirum omni militiae quae in Syria
erat praefecit, ille propere, neque enim differendi tempus
dabatur, misso Alexandream filio Tito, ut inde militum qui
io praetendebant partem aliquam deduceret, ipse transmisso
Hellespontiaco freto pedes in Syriam contendit, interea 2
Iudaei rebus elati secundis principes militiae bello legunt,
distribuunt loca quibus quisque praeesset, quae munia sin¬
guli [quos ordines quid muneris] exsequerentur. Iosephum
15 Gorione genitum et Ananum principem sacerdotum Hiero¬
solymitanae urbis negotiis et praecipue instaurandis muris
praeficiunt, ardebat Eleazarus Simonis aliquid sibi publi¬
corum committi munerum, et licet omnem praedam quam
de Romano exercitu ceperant sub potestate sua redegisset
20 ditem praesertim atque opimam, auaritia Cestii atque in-
modicis rapinis coaceruatam, tamen parandae magis sibi
potentiae intentum quam communi usui propriorem arbi¬
trati declinandum aestimauerunt. sed paulatim ambiendo
singulos dando et largiendo efficit ut rerum omnium summa
25 eius arbitrio committeretur. Idumaeam quoque Iesus unus 3
de sacerdotibus et Eleazarus sacerdotis filius militiae prae¬
lii § 1 cf. BI. III 1. 7—8 § 2 cf. BI. III 9. II 562—565

§ 3 cf. BI. II 566—568

1 filius dei Ca.c., A ita — quia mg. inf. Vm2 2 ut om.M2 sequu-
tor A 3 ait. et s. I. m3 M 2 alter cruce] cruce alter « V 4 per cru¬
cem Z 5 ut om. B graui s. I. V 7 expertem M 2 8 ne Ca.c.
enim om.Z temporis M2 9 alexandriam codd. 10 praetendebantur Z
duceret BZ ipse om.H,s.l. B 13 singulis M2 14 quid] quis aV;
uerba quos — muneris tamquam glossam seclusi 15 gorionem M2 goriore
Ba.c. gentium M2 sacerdotem Za.c. 17 simon et spatium 2 litt.
M2 simon Zp.r. simonis filius Cp.c.m3,V 19 coeperat Z potestatem
suam H redigisset M2HA 20 auaritia e M2aV auaritiam B 21 co-
acerbatam M2 CV,Za.c.,Bp.c., coarcerbatam H sibi om. M2 22 pro¬
piorem Hp.c.ZCV 23 aestimauere HBZ 24 singulis CV effecit M2
p.c.m3,HZ 25 eius om. a V unus iis A hiesus CV 26elezarus Clazarus.4

188

HEGESIPPI QVI DICITVR

positi tuendam receperunt, principi tamen totius Idumaeae
Nigero de summis rebus praerogatiuam omnem reseruantes.
Iosepho Simonis Hiericho obuenit, Manassi Perea regio
commissa trans Euphraten sita, cui ab eo inditum nomen,
quod Euphrates ad eam partem pergentibus transmitteretur.
Iohannes Essaeus, alius quoque Iohannes Ananiae filius cete-
rique diuersis adtributi partibus, quas sua tuerentur sollici-
4 tudine. itaque singuli commissa sibi munia non deserere, in¬
struere muros, manum legere bellatoriam, ex quibus Iosephus
in Galilaeam descendens munire castella, instaurare propu¬
gnacula, ualidisisimos quosque et belli promtissimos adsci-
scere sibi inpigre curabat regionis, prohibere latrociniis, prae¬
tendere cotidie in castris, militem Romanae militiae more
exercitare, diuidere ordines, distribuere centuriones, plurimos
praeficere quo facilius disciplina ab omnibus exigeretur, ne
quisquam lateret quicumque munia propria dereliquisset,
instituebat etiam ut agnoscerent excitationes tubarum et
repressiones, sequerentur ordinem, aciem dirigerent, clypeos
intexerent, ut murali uice, si forte magna hostium uis in¬
grueret, sese aduersum incursantes defensarent, subuenire
laborantibus, fessis conpati, pericula aliorum in se trans¬
fundere, nec solum belli artes ad instar Romanae militiae
docere sed etiam ante bellum quae amplius bellantes iuua-
rent denuntiare, ut miles cibum sibi et arma portaret, uallo
et fossa sese muniret castrisque ponendis praeueniret hostem,
obtemperaret praeceptis, furto ac rapinis abstinere adsue-
sceret, lucrum proprium putaret, si nihil dispendii ruralibus

III § 4 cf. BI. II 569. 577—582

2 nigro Ba.c. seruantes Ha V 3 hierico HC manasse F, Ca.c.
manesse A perea sic codd. 6 etseufa 71/* esseusHBZA annaniae B
7 quas] quasi HZ 8 instruere (str in ras. 2 litt. m3) M *, (re s. I.) C
11 quoque M* a.c.m3,Ha.c. 12 regiones BZ prohibere om. M’aV
latrocinia Z 14 excitare M * 16 munera M*p.c.m3,HZ,Ba.c. 17 in¬
stituebant 71/* ZA,Ba.c. exercitationes AV,Cp.c. 18 clipeos 71/»
20 sese] sic se M * 21 fessi Ca.c. 23 qui 71/* iuuaret aV amplius
so* ( s . let) bellantes iuuare B 24 miles (es in ras. m3) 71/» sibi
cibum B portaret] add. et M * 25 praeuiniret C 26 adsuesceret—

putaret om. Z

LIBER III 3, 3—6

189

cultoribus inrogaretur. quid enim distet ab hostibus qui
ipse hostili modo auferat inuenta, nisi quod grauius est sua
quam aliena incessere et socios quam aduersarios despo¬
liare? plurimum in bello ualere bonam conscientiam, eo
6 quod amplius de diuino auxilio praesumeret qui se nulli ad-
finem criminis recognosceret, sed his rebus citius sibi apud 5
inp robos expertus est nocuisse imiidiam quam apud bonos
profuisse gratiam, nam cum ad LX milia peditum, paucissi¬
mos equitum congregauisset, eos uero qui mercede bella
io tractarent ad IIII milia uiros, DC quoque electos custodes
sui corporis, tanta a Iudaeis pertulit, ut plus ante bellum a
suis quam in ipso bello a Romanis periculi perhorresceret,
omitto quid seditionis excitatum, quia latrocinio erepta
reddere his qui amiserant suspectabatur, ac maxime Agrippae
16 ac Beronicae, quibus redhibenda iuste forent, ne regem face¬
rent infestiorem, et tamen ille, quo populi molliret impetum,
ad constructionem potius murorum quam ad dominorum in¬
demnitatem seruatam pecuniam omnia que illa aiebat, quae
erepta Ptolomaeo forent, qui regium aurum, uestes cetera-
20 que munera portauisset; aestimare debere Taricheatas, apud
eos enim res gerebatur, utrum id instaurationi suorum mu¬
rorum reseruandum putarent, an diripiendum latronibus de¬
promeretur. indignum certe uideri ut eo poenam exciperet
quia melius consuluisset, itaque conuersis illis in sui gra- 6
25 tiam inuidiam simul et periculum euasit. iterum cum gra¬
tiam regis Agrippae Tiberias societatemque deposceret, pro-

III § 5 cf. BI. II 583-584. 595-598. 605-607 § 6 cf. BI. II

608. 632. 635—637

1 distat Ha.c.,V *s*i (s. qui) B ipse (s. miles sua) B

modo] inore CV inuenta ovi. HBaV 4 bellum M2 5 diuo M2a.c.m3
praesumere M2a.c.m3 6 crimini HBZ citius s. I. B 8 profuisse
(e ex corr. m3) M2 10 lectos B 11 corporis] add. deputasset B
13 quia] quid M2p.c-m3 quanta Bp.r. 14 reddiderit (de m3) M 2

redderet CV cogebantur (s. suspectabatur) B 15 beronichae CV
rethibenda C 16 quo] qui BaV 19 erepta] add. a Z 21 gere¬
bantur M 2 enim eos reges regebantur Z id om. Z instaurationis
M2 instauratione A murorum suorum H 23 eo] propterea B acci¬
peret A qua Ca.c.,A 24 suam A gratia M2a.c.n>3 25 periculum]

add. s. I. iosephus B euasi M2a.c.m3 gratia aV 26 tiberius M2
thiberias A proripuit sese A

190

HEGESIPPI QYI DICIT VR

ripiens se Iosephus de memorata urbe Taricheatium, clausit
portas, ne quis nuntius ad urbem Tiberiadem pergeret et
deesse Iosepho auxilia militaria significaret, ipse autem con-
gregauit de lacu nauigia piscatoria, quae in tempore potuit
inuestigare, et Tiberiadem remigiis petiit, sed ubi ad eum 5
locum uenit, in quo conspicua quidem in urbe positis foret
species nauigiorum. deprehendi tamen nequirent utrum
essent uacua proeliatorum, iussit ea dispergi per totum spa¬
tium lacus, ut maior numerus aestimaretur, nec quisquam
uacua potius quam referta bellatoribus existimaret, quo ter- 10
riti, quod aduersus tantam multitudinem infirmos sese ar¬
bitrarentur. proiecerunt arma portisque reseratis effundere
se supplices Iosepho, qui ueluti dux agminis militaris pro-

7 pius accesserat, quaesitum qua tandem uesania discessionem
animis induissent, quibus auctoribus inpulsi sese aduersariis 15
tradituri forent, et simul occurrentes sibi iubebat guberna¬
toribus Taricheas deducerent atque illic DC ferine curiales,

8 plerosque de plebe in uincula rapit. Clitum quoque eius faci¬
noris arcessitum principem manibus amputatis poenas luere
iubet atque illo rogante, ut ima saltem sibi manus relinque- 20
retur, praecipit Iosephus, ut ipse sibi quam uellet demeret,
tum ille arripiens dextera gladium laeuam abscidit, ita re¬
cepta Tiberias est, sed etiam Sepphoris temtata discessione
Iosephi tamen uiuacitate inter urbes Iudaeorum socias at¬
tinebatur. tranquillioribus enim consiliis sua defendere quam 25
aliena incursare malebat.

III § 7 cf. BI. II 638. 641 § 8 cf. BI. II 642-646

1 tharicdeatium B taricheaticum CV et aricheaticum A 3 con-
gregauit] add. et Z 4 in om. H 5 petit BZaV 6 urbem M 1
a.r., H 1 nequiret HBa\ 9 ne HZaV editt. 10 aestimaret
HBZ 11 aduersum M* 12 effudere BZ 13 sese HaV

14 quaestum CV questim A uaesania CV 15 animis om. H sese]
essent et M‘Z 16 occurrentibus A iuueb. guuem.

17 tharicaeas H tariceas BA 17 at B curialis H 18 uincla o V
rapi HaV litum Bp.c. clytum HA 19 acersitum M • accersi-
tum a V 20 at H,B a.c. manus sibi B 21 praecepit HBZaV

22 leuam codd. 23 seforis M,a.c.m3.B,Hp.c.. V seff. M‘p.c.m3,Za

discessione mg. m3 M‘ 24 inter] rursus incipit I sociata tene¬
batur Bp.c.

LIBER III 3, 6 — 4, 3

191

IV. At nero Penates Niger et Babylonius Sylas et
Iohannes Essaeus, omne quod erat in Iudaea pubis ualidae
congregantes, Ascalonem petunt, amplam tamen et muris
subnixam ualidis urbem, sed opis subsidiique indigam, quae
5 DCCXX stadiis ab Hierosolymitana urbe discernebatur et
odiis ingentibus, propterea Iudaei inimicam sibi urbem di¬
ruere cupientes collecta manu inuolauere. praeerat urbi
Antonius minore numero Romani exercitus quam resisti
posse Iudaeis aestimaretur, sed uir acrioris consilii et ex 2
io aequo prudens bellator diffusos et numero magis quam uir-
tute fidentes eductis equitibus transire ad urbem sinit, deinde
incursat progressos, fatigat sequentes, confertos dissupat,
turbatos fugat totoque campo insectatur palantes, alii uersa
uice urguentur ad muros interclusa fugae copia, alii diuersa
15 petunt sed circumuenti ab equitibus obtruncantur, multi
supra se ruunt et se inuicem impetu suo sternunt, itaque
usque ad uesperum caesi amisere ex suis X milia uirum
Iohanne et Syla ducibus pariter extinctis. paaici autem
Romanorum eo uulnerati proelio, nec tamen repressa est 3
20 Iudaeorum temeritas sed incanduit, nam dolor audaciam
accendit et labes ulciscendi cupidinem prouocauit. arman¬
tur itaque maiore longe furore necdum sauciorum sanatis
uulneribus et congregatis pluribus quam uice priore inruunt,
sed eos dispositis insidiis exceptos, priusquam in manus
25 uenirent, claudit circumfuso equitatu Antonius et circum-
uentos praecepit sterni, caesa iterum VIII milia, reliqui

IV § 1 cf. BI. III 9—12 § 2 cf. BI. III 13—21 § 3 cf. BI.

III 22—28

1 pereates H Z ea tempestate ( s . pereates) B silas HBZA

2 esseus M2 HBZA pubes M2BCVI boues A 3 ascalonam H,Ba.c.
tamen] quidem HBZ 4 ualidius aVI ope a VI subsidiisque B in¬
dignam M’,Ap. c. quae] aquae a VI 7 inualuere Ba.c. inuiolauere aV
urbi] urbani M3 9 posse s. I. m2C, add. a A 10 diffusus M’HZ
11 fidens Z seductis M2 edoctis HZ,Bp.c. 12 progressus M2a.c.m3
faticat M 2 dissupat sic M2 dissipat cet. 13 pallantes M2 pallentes B a.c.

14 interclausa M2 16 inuice H 17 ex] de B uiros M2p.c.m3 uiro-
rum BZ 18 iohannes I sila M2HBZ sylla A 20 dolos (v s. ait.
o) B 21 labis ulciscendae Ba.c. prouocauit om. HB a VI armantur
om. Z armatur M‘a.c. armauit Ba.c. 22 longe] add. prius M2Z

25 circumuentus M2a.c.m3,HA 26 praecipit B

192

HEGESIPPI QVI DICITVR

fugati. Niger ipse elapsus in munimentum se contulit, turris
erat, saepta undique ualido saxo, quam Romani quia excin-
dere non poterant adpositis ignibus circumdedere, ea incensa
in speleum quoddam de turre transgressus hostem latuit,
ignem euasit, Romanisque securis quod ipse simul incendio 5
consumtus foret, post tertium diem quaerentibus suis corpus
eius ad sepulturam uiuus et uigens redditur, atque ita cum
magno gaudio Iudaeis seruatus ex hoste repraesentatur.

V. Vespasianus interea superato Hellesponto Bythi-
niam Ciliciamque transmittens, ubi Syriam attigit, legiones 10
ceterasque militares copias quas in ea repperit Antiochiam
2 deduxit, urbs ea Syriae sine retractatione prima ideoque
metropolis habetur, condita ab his qui Alexandro Magno
bellanti adhaesere, conditoris sui nuncupata uocabulo. situs
urbis: porrecta in inmensum longitudine, in lato angustior, 15
quia praerupto montis a laeua artatur, ut extendi ulterius
metandae urbis spatia nequirent, necessitas locum signa-
uit, quia per occulta et deuia inrumpentibus Parthis mons
celsior latibulum daret, ex quo se inopinato aduentu et
promtiore impetu in imparatam Syriam effunderent, nisi 20
ciuitas monti uelut claustrum obiaceret exitusque obstrue¬
ret aduenientibus, ut si quis barbarorum ascenderet, statim
e medio urbis sinu prospectaretur, denique ferunt, cum
ludi scenici in ea urbe celebrarentur, quendam actorem mi¬
morum eleuatis oculis ad montem Persas uidisse aduenientes 26
et dixisse continuo: ‘aut somnium uideo aut magnum peri¬
culum. ecoe Persae4, ita mons urbi praeminet, ut nec theatri

V § 1 cf. BI. III 8 § 2 cf. BI. III 29. VII 245. AI. XVIII

97 (Ammian. XXIII 5, 3)

1 monumento Mla.c.m3 , monimentum (v s. i) A 2 quia] qui
HCVI excidere B ascendere HuVI 6 consumtus in ras. 4 litt. m3M2
tertiam Ba.c. 7 uiuos Ca.c.m3,Va.c. 9 uespasius Z bythiniam
sic M2 CV 11 quas s. I. m3 M2 reperit CVI antiociam M2

12 retractione H,Ba.c. 15 porrectus i? in om. Z inmensu (a s.
u m2) I longitudinis Z longitudinem Ip.c.m2 16 qui M2

17 spatia] def. I signauit] spatiauit B 19 excelsior H 20 promtiore]
add. in M2 impetu om. aV in s. I. B imperatam M 2 22 acce¬
deret A 24 schenici CV auctorem M‘ H minorum Ca.c.

26 somnum M 2

LIBER III 4, 3-5, 3

193

altitudo ad prospiciendum montem impedimento sit. fluuius
eam medius intersecat, qui a solis ortu oriens non longe
ab urbe in mare conditur, quem de originis suae tractu
Orientem ueteres appellauerunt, ut uulgo putetur locis no-
5 men dedisse, cum inde acceperit, cuius fluentis ipso impetu
frigidioribus et zephyris assiduo per ea locorum spirantibus
tota ciuitas momentis prope omnibus refrigeratur, ut Orientis
in partibus Orientem absconderit, intus dulces aquae, foris
finitimum nemus intextum cupressis crebris fontes atque
io uberes. Daphnen uocant, quod numquam deponat uiridi-
tatem. frequens et laetior populus ut pleraque Orientis face-
tiorque prope omnibus sed propior lasciuiae. urbs tertio
loco ante ex omnibus, quae in orbe Romano sunt ciuitatibus
aestimata, nunc quarto, postquam Constantinopolim excreuit
15 ciuitas Byzantiorum, Persarum quondam caput, nunc repul¬
sorium. de situ urbis satis dictum puto, neque enim descri¬
bendis eius aedificiis immorandum uidetur. cuius a tergo
cum orientem dixerim, satis liquet a laeua meridiem iacere,
a fronte Europam occurrere, in dexteram septentrionales
20 gentes degere Caspiaque regna haberi, quae ante pronatis¬
sima ad incursandam Syriam erant, sed postquam Alexan¬
der Magnus Caspiam portam Tauri montis praerupto in-
posuit atque omne interioribus gentibus interclusit iter, me¬
moratam urbem quietam reddidit, nisi forte motus Persicos
25 suspectantem, in ea urbe Agrippa rex cum omni uirtute sua 3
expectabat Vespasianum aduenientem, nec diutius moranti

V § 3 cf. BI. III 29-35

2 cf. Isid. Etym. XIII 21, 17 10 cf. Isid. Etym. XVII 7, 2

20 cf. Verg. Aen. VI 798

1 impedimentum M2a.c.m3,B a. c. 4 appellauere HBZaV 6 ze-

pheris M2 per eam aV 8 dulcis M2a.c.m3,HV 9 cyparissis B a.c.
crebri BZ atque] aquae aV 10 dafnen M2HB dafnem ZA

11 facetior, om. -que BZaV 12 prior M2 proprior BAV 13 orbe]

urbe M2 A 14 constantinopoli B constantinopolis Z 15 quandam aV
capud M2a.c.m3 repulsorum M2Z 16 orbis M2a.c.vi3 discribendi
AC sed diutius Cm3 diutius in V 18 laeua] add. a B meridie aV
19 a om. M2, ins. B dextera HZ dextram aV 20 chaspiaque aV
habere HA 22 chaspiam CV casphiam A 23 gentibus s. I. m2 C

24 reddti M2 nisi] ut B motos M2H metus A 26 murano A

LXYI Hegesippus. (Ussani.) 13

194

HEGESIPPI QVI DICITVR

comitatu adhaesit, coniuncto itinere Ptolomaidem petere
coeperunt, ad eam urbem occurrere inhabitantes Sepphorim
pacem cum Caesentio Gallo iam dudum initam firmari a
Vespasiano petentes, quorum laudata prudentia, quod saluti
propriae consuluerint non lacessendo Romanos, atque ac- 5
cepta fide, et in amicitiam recepit eos et additis peditum
equestribusque auxiliis fouit securitatem, ne forte destitu¬
tionis commoti dolore insurgerent in eos belli excitores, cum
uelut claustrum quoddam Iudaeae, Sepphoritanis sese Ro¬
mano imperio offerentibus, resolueretur, ut in eam peruium 10
iter hosti pateret quae ad custodiam totius gentis oportuno
quodam in hostem obiectu occurreret, erat enim praeter
oportunitatem loci munitioris etiam urbs Galilaeae maxima,
quae res admonuit ut cum duae sint Galilaeae, una superior,
altera inferior, conexae et coniunctae sibi, alteram ab altera 15
distinguamus, sed prius de utraque dicendum.

VI. Vtrique Galilaeae Syria et Phoenice adhaerent
disterminantque eam a solis occasu Ptolomais territorii sui
finibus et mons Carmelus, qui erat ante Galilaeis, nunc uero
Tyriorum finibus adsociatus, cui conectitur Gabaa ciuitas, 20
quae quondam Iudaeis causa grauis exitii fuit, ab oriente
eam Ippene et Gadara suis finibus resecant; eadem autem et

VI § 1 cf. BI. III 35—40

14—15 cf. Isid. Etym. XIV 3, 23 17 cf. Isid. Etym. XIV 3, 23

17— p. 196 1. 4 cf. Eucherius, De situ etc., CSEL XXXIX p. 131—132,

14 (a solis .... inhabitantium)

1 ptolomaide M‘ tholemaidem B 2 inhabitantes] et habere B
sefforim HZa V sefferam (s. rim) B 3 casentio H caessentio B caesoncio
Z caestio Ca.c.,Vp.c.m2 et ante gallo ( s . I.) C,V reformari H, ( s .
firmari) B 4 potentes M‘ prudentia] add. est B 5 consuluerit M‘

6 et om. H, eras. B, exp. V amicitia M 2 7 equitumque B fouet

HZ,V a.c.m2 securitate M‘H 8 insurgent M‘a.c.m3 excitatores a V
9 sefforitanis codd. 10 persolueretur B 11 iter hosti] inter hostia

V,Ca.c. oportuno— praeter om. aV 16 dicendum] add. fuit H

VI Euch. E = cod. Escorialensis Eucheri, Euch. P = cod. Parisiacus
17 utrique] sed H utique aV foenice M! phonicae C 18 distermi-
nantique ea #F tholemais B ptholomais aV 19 et s. I. V mons
s. I. B charmelus CV 20 coniungitur a V gaba Ba.c. 22 eam om. a V
ioppene M‘ ippine H ippene B, Euch. E ioppen CZ , Euch. P iopen V
iopphen A gari da H gaddara Z resecante M‘aV restant Euch.
idem (i add. m3 ) M‘ CV , (earitem) A eadem HBZ Euch.

LIBER III 5, 3—6, 2

195

Ganlanitidi regioni et regno Agrippae confinia praescripta
ueteri aeuo fuere, a meridiano latere Scythopolis et Samaria
suis utraque excipiunt regionibus nec ultra fluenta Iordanis
patiuntur extendi, septentrionalia eius a dextero latere
5 Tyrus claudit omnisque regio Tyriorum, cuius obiectu Gali¬
laeae spatia definiuntur, ipsae autem inter sese hoc distin-
guntur modo, ut quae inferior Galilaea dicitur ab urbe Ti-
beriade usque ad urbem cui nomen Zabulon supra maritima
Ptolomaidis extenta longitudine diffundatur, latitudo autem
io eius a uico Xaloth qui est in campo maximo usque ad Ber-
saben haut dubie deducitur, unde etiam superiori Galilaeae
aperitur exordium, quoad uici Rachathe fines attingat; ipso
autem uico etiam Tyriae terrae fines determinantur, longitu¬
dinis quoque eius initium uicus est Thalia, finis est Roth.

15 Thalia Iordani finitimus, hinc intellegi datur, quantum se por- 2
rigant spatia Galilaeae superioris, cuius initium Iordanes est,
uel eius confinia, hac igitur suae magnitudinis aestimatione
utraque Galilaea distinguitur, terra autem pinguis, herbosa,
diuerso culturae genere nitens, distincta arboribus, ut quem-
20 uis alliciat ad sui gratiam et fugitantem laboris ad studia
culturae inuitet atque excitet, denique nulla illic uel exigua

§ 2 cf. BI. III 41—43

1 gaulanitidi Euch. gaulanitide M3a.c.m3 galanitedi (i s. e) H
gaulaniti Ba.c. gaulonitidi CV graiocnitide A regione M3a.c.m3,Aa.c.
praescripta confinia B 2 sci**topoHs M 3 scitopolis Euch. 3 utraeque
Ba.r. 4 septentrionali B , Euch. E dextro Ea dextra V 6 definitur
M3aV difiniuntur Euch. se EBZaV distinguntur sic codd. 7 ti-
beriade — urbem suppi, mg. m2V tyberiade M2E, Euch. E thiberiade A
8 ad om. H, Euch. E 10 xalot* M2 bersabaee H bersabeth B bersa-
bee Euch. P uessabe Euch. E 11 superioris aV 12 quoad] quod ad M 3
HaV quod BZ; corr. Ascensius auici Ba.r. bacat(h)ae BZV,Euch. P
bacathae C uacatae A bacate Euch. S finis M2B 13 finis M’ E, Euch. P
determinatur E Euch. 14 Thalia] thallia M2 thala (ait. 1 s.l.add.)B ttalla
Euch. E Thoalla Euch. P finis — tallia (sic) s. I. m2M 2 fines ZEuch. roht
Z trot (s. est roth) B tytroth A rot Euch. E, om. Euch. P thalla] tallia
M‘m2 halla B thallia CV alia Euch. E thoalla Euch. P 15 iordanis EB
hic a 16 Iordanes] de scripturis uocis cf. Praef. 17 haec M*aV

18 distinguntur E autem] add. regni A 19 nitens om. A 20 alliceat
M‘EaV adliceat Huc*. sui s.l.m3M3 laborem H laborum Euch.
ad] et M‘ 21 hic (s. illic) B uel om. E exiguae aV

196

HEGESIPPI QVI DICITVR

terrae portio uacat, frequentatur plerisque inhabitantibus,
crebrae urbes, uici frequentes, multitudo hominum innumera¬
bilis, ut exiguus uicus in suo tractu habeat XV milia inhabi¬
tantium. circumfusis quoque nationibus alienigenis utraque
Galilaea circumdatur, et ideo genus hominum bellicosum, a 5
prima aetate exercitum proeliaribus temtamentis, abundans
numero, audacia promtum atque ad omnes belli artes para-
3 tum. praestat tamen magnitudine Perea regio, quae unde
uocatoulum acceperat, supra 'diximus, maior haec sed uti¬
lior Galilaea, quae tota exercetur, nec ulla pars eius fructibus io
infecunda est sed. uniuersa terra eius opima ac ferax, Perea
autem diffusior sed ex maiore parte deserta quae mansue¬
scere arando nesciat nec asperiores facilis sulcos domare,
sed rursus portio eius mollis ad cultum, fertilis ad usum,
grata ad aspectum, mitis ad exercitium, insitiuis utilis pomis, 15
omnia ferens, ut campos eius distinctae in fronte praetexant
arbores, in medio uenustent et plerumque a nimio sole uel
frigore defendant sata, maximeque olea uestitus ager aut
uitibus intextus aut palmis insignitus, inenarrabile quanto
decori sit, cum uento inpulsi palmarum ordines concrepant 20
et suauiores solito funduntur dactylorum odores, nec mirum
si omnis illic gratia uiriditatis est, ubi amoenis fluuiorum
meatibus, ex superiore decurrentium iugo montium, super¬
fusus ager rigatur, ut niueis fontibus scatens possideatur
cum inuidia, desideretur cum gratia, longitudo eius a 25
Macherunte usque Pellam id est a meridiano in septentrio¬
nem, latitudo autem a Philadelphia usque ad flumen Iorda-

VI § 3 cf. BI. III 44-47

9 cf. supra III 3, 3 10 cf. Isid. Etym. XIV 3, 23 15 cf. Verg.

Georg. II 150 20 cf. Solin. Momms.sp. 72, 14

1 plerique M‘a.c.m3 2 urbis M‘ 3 tractu om. H Euch. codd..
s. I. B 8 pirea in ras. B 9 acceperit HBZ 10 quae] quia HBZaV
nec ulla] nulla B 11 pirea B 12 sed — deserta om. H deserta] add.
ac rigida Z 13 asperioris aV faciles M* facile est M‘p.c.m3
facile Ba.c. sucos M‘HZ, (o ex u) B 14 rursum Z 16 campum aV
19 quanti B 20 decoris Ba V concrepat M* 21 suauioris M2a.c. m3
dactulorum M* 22 est s. I. B 24 ut] et libri ut Weber 25 deside¬
retur] add. et B 26 macheronte M‘H macerunte A meridiano] add.
usque ctV VII trione Maa.c.m3 27 filadelfia M‘ HBZA philadelfia V
iordanen HBCV

LIBER III 6, 2—4

197

nem hoc est ab ortu solis amis Arabiae praetexitur, in oc¬
casu autem usque ad Iordanem fluuium extendi manifestatur.
Samaritana quoque regio inter Iudaeam ac Galilaeam media
iacet, incipiens a uico cui nomen Eleas, deficiens in terra
5 Acrabattenorum, natura consimili nec ullo differens a Iudaea.
utraque enim montuosa atque campestris est pro locorum
diuersitate, neque tota campis diffunditur, neque in locis
omnibus montium rupibus scinditur, sed utriusque qualitatis
habet gratiam, ad exercitium culturae solubilis terra et
io mollior eoque frumentis utilis et prope circa fertilitatem soli
nulli secunda, maturitate certe f metuum prior omnibus, nam
cum adhuc alibi serantur frumenta, istic metuntur, species
quoque atque ipsa frumenti natura liaut usquam praestantior
habetur, aqua dulcis, decora ad speciem suauisque ad po-
15 tum, ut secundum elementorum gratiam aestimauerint Iudaei
eam promissam patribus terram fluentem mei
et lac, cum spoponderit illis resurrectionis praeroga-
tiuam. et utrumque quidem diuina pietas contulerat, si
seruassent fidem, sed infidelibus animis utrumque ereptum
20 hic iugo captiuitatis, illic uinculo peccati, nemorosa regio
et ideo diues pecoris et abundans lactis, denique nusquam
sic lacte distenta pecus ubera gerit, poma siluestria uel
insitiua super omnium regionum copias, referta autem utra-

VI § 4 cf. BI. III 48—50

3—15 cf. Isid. Etym. XIV 3, 21 — 22 3 — p. 198, 19 Eucher. 1. 1.

p. 132, 15—134, 13 (Samaritana .... pulchritudini) 16 cf. Exod. 13, 5

21 cf. Horat. Epod. 15, 19 22 cf. Horat. Sat. I 1, 110 Epod. 2, 45

1 aruis] urbis M* aV arabe H urbe BZ aruis ego protexitur H
occasum Ha.c. 2 iordanen H extendi manifestatur] extenditur (s.
manifesta) B 3 ac] atque HBZaV 4 cui om. B aeleas CV Helias
Euch. 5 crabattenorum M2 agrabittonorum B acrabbatthenorum CV
arabetthenorum Euch. E acrabathtenorum Euch. P 7 neque— scinditur
om. Euch. E 9 exercitum M2a.c.m3 et om. aV, Euch. P qui terrae
pro terra 10 frumenti aV 11 nulli s. I. m2V nullis Ca.c. fructum
M2 CV 12 alibi adhuc B, Ca.c., Va.c.m2 frumenta serantur Z ser-

uantur M2 serantur— metuntur om. H illic (s. istic) B 15 gratia C

16 lac et mei HBA Euch. P lacte et meile Isid. codd.BC apud Lindsay

17 sponderit a sponderet F resurrexionis C 18 et s. I. B 20 peccati]

add. perdiderunt Euch. P ideo — lactis om. Euch. P et om. Euch. E

22 si M2 a.c. gerat M2a.c.m2 geret H siluestri aV

198

HEGESIPPI QYI DICITVR

que uel Samaria uel Iudaea hominum multitudine, ut mihi
uideantur hinc illud interpretati Iudaei quod scriptum est
quia nulla erat in his sterilis et infecunda,
cum hoc lex de meritorum fecunditate praescripserit et
5 uirtutum fertilitate, principium Samariae de Arabiae fini- 5
bus a uico cui nomen Iordani, finis ad aquilonem uico
Borceo. latitudo autem Iudaeae a fluuio Iordane usque
Iopen. incipit enim a fontibus Iordanis et a monte Libano
et usque ad Tiberindis lacum dilatatur, a uico quoque
Arfa initium longitudinis eius quae usque ad uicum ex- io
tenditur IuMadem, in quo Judaeorum pariter ac Tyriorum
communis habitatio, in medio autem Iudaeae ciuitas Hiero¬
solyma quasi umbilicus regionis totius, ut prudentibus placuit,
nuncupatur, abundans regio mediterraneis copiis nec frau¬
data maritimis, quia praetendit usque ad Ptolomaidem et i&
totum illud mare praetexit litoribus suis, multae urbes sed
inter omnes Hierosolyma eminet, ita ut quasi caput in cor¬
pore non obumbret sua membra sed regat atque eis tuitioni
sit et pulchritudini, de Iudaea itaque et finitimis regionibus,
oportuno licet compendio, ea quae significanda fuerant non 20
praetermisimus.

VI § 5 cf. BI. III 51-58

3 cf. Exod. 23, 26 7—14 cf. Isid. Etym. XIV 3, 20—21

1 sammaria M3 uideantur mihi Va.c.m2 2 interpretari ZaV
quod— e3t s. I. B 3 quia om. A erit Euch. hia add. locis s. I. B
infaecunda Cp.cm3 4 hec Euch. E lex om. Euch. P faecunditate C
5 sammariae M* 6 iordanni CV iordanis Euch. E iordannia Euch. P
finis s.l.m2V adaquilonem— latitudo om.Euch.P ab aquilone Euch. E
7 bortheo CF boree hoc Euch. E iuda e Euch. codd. fluuiolo iorda-

nia Euch. E iordanne Euch. P usque] add. ad a V 8 ioppen Euch. P
enim] autem Euch. P et om. Euch. P 9 ad om. Euch. P

10 ara M3 arta (t in ras.) B arpha A arsa Euch. E usque iuliadem
extenditur Euch. E 11 iuliadum M‘ ac tiriorum (ct in ras. m3 ) M
cet. ac pariter tirorum Euch. E 12 iudeae s. I. B iudae Euch. E lsid.
cod. B apud Lindsay, om. Euch. P hierusolima Euch. P hierosolyma
Euch. E 15 ptholomaidem GV tholomaidem B Euch. P obtolomaidem
Euch. E 16 suis] illius ^t*cA. JE7 17 hierusolima Euch.P hierosolima
Euch. E praeminet M‘p.c.m3 inminet A ut] aut CV 18 umbret
Euch. P eis s. I. A ei H Euch. codd. tu(u ex o m3)tioni M 3

LIBER III 6, 4—8, 2

199

VII. Sepphoritanis quoque tributa subsidia militaria
regiones finitimas incursabant, auctoritatem latrocinandi
liberam sibi belli specie uindicantes, quod imperio Romano
a Iudaeis inferebatur, unde Iosephus exceptae acerbitatis

5 iniuriam ulcisci gestiens inruere in urbem Sepphorin sociato
sibi plurimorum numero contendit, ut eos aut reuocaret in
societatem Iudaeae aut resistentes supremo, si posset, excidio
labefactaret, sed utriusque conatus effectu excidit, quia nec
dissuadere potuit Romanae coniunctionis electionem nec
io urbem euertere, quam ipse talibus munimentis firmauerat, ut
a Romanis quoque longe praestantioribus expugnari nequi¬
ret. cecinit itaque classicum temptata inruptio sine ullo
profectu atque in totam regionem bellum excitauit. uasta-
bant omnia die noctuque exurentes aedificia, diripientes
15 patrimonia, perimentes quoscumque bello habiles conprehen-
dissent, infirmos seruituti subicientes. repleta erat Galilaea
omnis incendio sanguine latrocinio, nullius immunis miseriae
et deformis rerum omnium specie, cum si quid igni aut neci
superfuisset captiuitati reseruaretur. cuius malis illa quae
20 paulo ante acerbiora aestimata sunt praeferebantur.

VIII. Haec prolusio quaedam belli facta antequam Titus
ueniret. qui simul ex Achaia Alexandream transmisit, per¬
ductis militibus secundum mandatum patris ad urbem oc¬
currit Ptolomaidem ibique conexis ordinibus quinto et de-

25 cimo, addito etiam quintodecimo, qui erant praecellentissimi,
congregatoque uel Romano uel sociorum exercitu, atrox
et memorabile bellum coeptarunt, nam ubi primis initiis Pia- 2
eido duce prospere gestis secunda in aduersum cessere,
profectus infestior Vespasianus cum filio de Ptolomaidis fini-
VII cf. BI. III 59-63 VIII § 1 cf. Bl. III 64—69. 110

§ 2 cf. BI. III (110-114) 115. 127. 132—134

1 seff. codd. sefforitani B attributa B 2 regionis A 3 belli]
uel A speciem M2 A 4 aceruitatis M2 5 seff. codd. sefforim H seffo-
ram B 7 possit M2, (ex presit) H 12 inruptione Ba.c, add. sed B in-
rumtio C 17 nullus a V 18 deformi * M 2 deformi HBZaV cum
s.l.m3M 2 21 belli quaedam B 22 alexandriam APBZaV 24 tholo-

maidem B ptholomaidem HuV quinto et decimo om. aV 26 romano-
rum BaV 27 coeperunt M2a.c.m2 coeptarunt s. I. B 28 duci aV
urbes (!) H urbis B gestis mg. B 29 profectu B inferior B infen¬
sior M2 sed p.c.m3,H d e om. HB,Aa.c. ptolomaidae a tholomaidae V

200

HEGESIPPI QVI DICITVR

bus in Galilaeam sese inmersit. cognitoque quod pacem
abnuerent, quibus optulerat condemnandae discessionis co¬
piam si sibi consulendum putarent, Gadaram funditus euer-
tit, uacuam bellatoribus offendens, quod omnes ualidiores
diffidentes infirmibus munimentis ad munitiora sese contu- 5
Ierant, repertis itaque non pepercit sed omnes necari iussit
nulla aetatis contemplatione, nulla infirmitatis misericordia,
quod non tam iure belli quam Cestianae pugnae dolore et
effusis in Iudaeos odiis exsequebatur, denique non solum
urbem sed etiam uieos et municipia exuri praecepit, nec 10
iniusta erat commotio, quia post tantam insolentiam emen-
3 dandi erroris facultatem dederat nec obtemperatum, trans¬
ierat ex ea urbe Iosephus in Tiberiadem, priusquam Ro¬
manus exercitus adpropinquaret, sed plus formidinis ex
fuga quam fiduciae dederat ex praesentia, hoc ipso enim 15
territi sunt, quod bello aduersus Romanos gerendo inparem
se Iosephus arbitrabatur, neque uero aliunde praesumsit,
nisi forte Iudaei studia belli deponerent: ea erat illi potior
sententia, si bellum eligerent, malle se subeundo periculo
fidelem ciuibus quam declinando proditorem uideri. nihil 20
enim magis cauere quam ne commissum sibi honorem mili¬
tiae turparet, itaque scribit ad urbem Hierosolymam bellum
incubuisse, propereque rescriberent, pacem an proelium
mallent, consulendum mature, haec strictim significauit, nihil
propense in alteram partem, ne aut bellator meticulosus aut 25
pertinax rebellio iudicaret-ur.

VIII § 3 cf. BI. III 130—131. 135—140

1 cognito, om. que B 2 abnuerant B optulerant a V

dissensionis Z 3 gadaran HZaV 5 infirmioribus Z contulerat
M2a.c.m3 6 necare Ba.c. 8 cestinae H gestianaeB certamine CV
certaminis A pugnae om. M2 aV dolore om. B 12 dederant aV
nec] add. est B 13 ea om. aV tyberiadem B tiberiade aV

15 enim om. H 16 aduersos M2a.c.m3 gerendum M‘ inpartem
Ca.c.m2 18 forte] fore ut B ea s. I. B 19 sententia si bellum
m ras. m3M2 elegerint M2a.c.m3,Z 20 fidem M‘HZ,Aa.c.

proditore M*a.c.m3 21 nec M 2 commisso M2 omissum A commis¬
sum ipsum (ips. s. I.) B,Z honore M 2 22 turbaret M2a.c.m3

ad urbem scribit B scripsit ZA hierusolimam hic M1 23 scriberent
Ba.c.,aV 24 strictim] al scriptum mg.B scriptum Z

LIBER III 8, 2—9, 3

201

IX. Rursus de urbe Tiberiade Iotapatam petit, siue
quod munitior ceteris esset et propterea in eam plurimi se
contulissent bello promtiores, siue quod eo Vespasianus ple-
rosque ex suis direxerat qui munirent iter, quod per montes
5 difficile saxoisumque asperum peditibus, equitibus autem in-
uiujn atque insuperabile foret, denique diebus IIII, ne
angustiae officerent, reserata .sunt udarum strata, conpositum
iter quo facilius omnis exercitus transmitteretur, quinto die
transiit eo Iosephus deiectosque Iudaeonim animos erexit,
io Vespasiano quoque ubi factum indicium eo Iosephum com¬
measse, incentiuum celerandi itineris accessit, quod confi¬
ciendi belli compendium putaret, si dux et populus bello
promtior interciperetur, aduenit itaque cum exercitu et 2
primo die curandis cibo militibus, ne ex itinere fatigatos
15 cura belli incesseret, tempus dedit, sequenti die duplici
acie uallauit urbem et tertio equestri ordine, quod uidentes
Iudaei, inclusos se et obsessos undique nec ullum effugii
locum, ipsa desperatione audaciam sumsere. nulla enim res
promtiorem bello militem reddit quam necessitas proeliandi
20 et praeruptum periculorum, urguebat Vespasianus iaculis, 3
urguebat sagittis, missilibus quoque plurimi Iudaeorum ultra
muros progressi destinata feriendi arte uulnerabantur, mane¬
bant tamen inpauidi. temtabat omnia uirtus Romana, et
maxime ubi infirmiora aduerterat murorum subsidia, illic
25 maiore incumbebat manu, pudor hos, illos armabat spes
ultimae ferro sibi aperire uiam salutis desiderantes, grauia
tolerabant Iudaei nec minora referebant temtamenta auda-

IX § 1 cf. BI. III 141—143 § 2 cf. BI. III 145. 148-149

§ 3 cf. BI. III 150—154

7 cf. Verg. Aen. I 426 25 cf. Verg. Aen. X 398 26 cf. Verg.

Aen. VI 96

1 tyberiade B iotapam B iothapatam CV iothapatum A

2 esset] add. quod A 4 per s.l.m2M2 5 saxumque H 9 transi-
uit HZaV,Bp.c. direxit M2 11 accelerandi B quod] ut B
12 inpendium B belli uV 14 cibos aV 15 incesserit V 19 bello
s. I. B 20 praerupta Z proruptum A periculum aV 21 missili¬
bus om. V missibilibus Z« plurimi] add. quoque aV iudaeorum
s. I. A ultro Z 23 tamen] add. tamquam B manebat (e in ras .)
Ca.c. 24 inferiora Ca.c. aduerterant BaV 25 incumbebant B
armabant Z 26 ultima H ultimo Va.c.m2 sibi om. HB 27 audaci a V

202

HEGESIPPI QVI DICITVR

ciae. peritia a Romanis cum uirtute, furor a Iudaeis cum
temeritate certabat, fessis itaque, toto die illis pro salute,

4 istis pro triumpho dimicantibus, nox proelium soluit, se¬
quenti quoque die et tertio, quarto similiter et quinto proe¬
liatum acriter, sed, ut solet in ferentariis proeliis, plura uul-
nera quam neces inferebantur, licet saepe et excursus a
Iudaeis et a Romanis temtarentur inruptiones, quos in iram
accendebat pudor eo quod uictores Hannibalis et Antiochi om-
niumque gentium Iudaicis proeliis immorabantur, tanta erat
Romanae uirtutis conscientia, ut non cito uincere pars uicti
aestimaretur, sed aduersus naturam magis erant illis quam

5 in hostem certamina, nam eiuitas praeruptis undique prope
erat interclusa rupibus, non uallo et fossa ut aliae urbes, sed
profundis erat circumuallata praecipitiis, quae nec uisus
hominum conprehenderet, nec usus inuestigaret, et horror
sollicitius intuentem magis magisque inuolueret. tantum ab
aquilone in defectu montis unus ad urbem accessus arduo
tamen ascensu patebat, quem Iosephus muro interclusit,
propugnatoribus saepsit, ut inter murum inferiorem et ur¬
bem superiorem periculosa inruptio fieret obsidentibus et
intuenti inaestimabilis esset cognitio superiorum, eiuitas
enim ipsa in montis supercilio sita circuitu finitimorum mon¬
tium uelut quodam naturali uallo circumdatur, saepto geni¬
tali abscondita, ut nemo prius illi urbem esse intellegat,
quam in ipsam urbem fuerit ingressus.

X. Vespasianus, cum uincere naturam nequiret, eam sibi
ipse adiumentum accersiuit, ut obsidione diuturna per ino-

IX § 4 cf. BI. III 155—157 § 5 cf. BI. III 158—160 X cf. BI.

III 161. 178—184. 186—187

22 cf. Luc. 4, 29

1 peritia s.l. C 2 certabant a,Vp.c.m2 4 die quoque Z
quater M‘ CV et quarto Z 5 solent HZaV,Bp.c. in ferentaliis M*,
Ep.c. inferent taliis H fieri in artis (a. fere in talibus) B ferre in tali¬
bus Z 8 annibalis M: hannibabilis Ca.c.m3 anthioci M‘ A antio-
chii C 10 uirtutis (ti s. I.) romanae B conscientiae B uicti]
uictoriae Z 11 aduersum M’ 12 hoste M'aV properat M‘a.c.m2
13 erat inter] exesa C ; mg. phuit inter Cm3 16 sollicitus H intu-
entum M‘ intuentium Z intuentes aV ab om. aV 17 aquilonis M‘
aY ab aquilone tantum Ba.c. accessus ad urbem H 20 interruptio a V
21 intuentibus aV cognito Ba.c. sup.] add. munimine B 22 sita]
add. in Z 27 adiumento B arcessiuit HBZ diurna H

LIBER III 9,3—11, 2

203

piam, potus et cibi cogeret obsessos ad -deditionem, sed
frumenti copia multo ante congesta propulsabat periculum
famis, aquae erat difficultas maxima quia neque ullus in urbe
fons, et sollemnis siccitas, raris per ea locorum imbribus,
5 bibendi subsidium adtenuauerat. ductus omnes aquarum ob¬
struxerant ne in urbem mearent, augebat inopia auiditatem,
repugnabat natura, commentum Iosephus detulit, ut in¬
fusae uestes muro suspenderentur, quo paulatim rorantibus
aquis crederetur illis non deesse ad potum, quod abundaret
io ad lauacrum uestimentorum.

XI. Deiectus eo Vespasianus rursus ad expugnandam
urbem accenditur, omnem exercitum congregat, machinis
murum quatit, pulsabat aries, nomen hoc species dedit eo
quod ualidae ac nodosae arboris caput ferro uestitur eoque
15 ut frons arietis praetexitur, quae obductis lamminis turgescit
et prominet, e medio eius quasi cornu procedit ferri solidio¬
ris. magnitudo arboris in modum mali naualis, quam non
uentorum procella, non uelorum sinus flectant, ea suspensa
funibus ad superiora atque robusta arborum nexis multorum
20 manu ualida in murum inpellebatur, deinde retrorsum ducta
atque in staterae modum sustentata retinaculis maiore im¬
petu destinabatur, ut crebris ictibus fatigatum muri latus
cederet cauatumque in rupturis fenestram daret, qua Roma¬
nis uia in interiora urbis pateret, primo igitur ictu murus
25 concussus est contremuitque omnis, clamor ilico uniuerso-
rum quasi expugnata urbe trepidantium, ne repercussus
murus fatisceret, sed Iosephus saccos paleis repletos in
eum dimitti locum praecepit, in quem aries a Romanis intor-

XI § 1 cf. BI. III 188. 213-216. 221 § 2 cf. BI. III 222-225

13 — p. 204 1. 4 cf. Isid. Etym. XVIII 11, 1—2

1 potus et] potuisset M 2 cogere M2p.r. congeret Ca.r.

5 attenuerat aV omnis M 2 obtruxerant C 8 uestes] add. in B
rotantibus B 12 accenditur] add. atque s.l. B circumgregat BZ
14 ut om. M2 15 laminis Va.c.m2,Ap.c. 16 prominet] add. et M2 Z
e om. Z cornum B ferro H 18 inflectant Ca.c.m3,AV ea]
haec B 19 ad suppi. m3 M2 at C superiora] periora M 2 23 ca¬
uatumque (que add. m2) V inruptis H interrupturis Ca.c. irrupturis
Gualtherus fort. recte Romanis] add. hostibus (s. I.) B, Z 25 ilico]
igitur A 28 dimittit Ca.c., V precipit Z

204

HEGESIPPI QVI DICIT VR

quebatur, ut laxo saccorum sinu elusa plaga omnis arietis
emolliretur, inlisa enim solidis solida nocent, solutioribus
euacuantur. denique facilius solidiora mollioribus cedunt
quam molliora solidioribus, nam et aquae alluuione scopuli
soluuntur, nec ruina rupis ullum est damnum aquarum, et 5
iactis in freta molibus aqua suos usus reseruat, sed petra inter
undas seruare suos nescit, harenam quoque marmoris ruina
non frangit et marmor harenae mina comminuitur, rettu¬
lerunt tamen etiam Romani quo commenta refellerent Iudae-
orum, contis falces ligantes, quibus dimissos inciderent 10
saccos, quo uacuati paleis euirare arietis ictum nequirent.

3 reparato itaque inpulsu machinae cum se Iudaei urgueri
uiderent, unus ex his Eleazarus ingentis magnitudinis saxum
eleuans de muro super arietem elisit tanta ui ut comminueret
caput machinamenti, exsiliens quoque in medium hostium 15
rapuit illud atque in murum ferebat intrepidus in conspectu
aduersariorum et patens uulneri. denique iaculis quinque
Agitur, sed nequaquam conuersus ad uulnera quomodo ipse
saxi ruina hostem inuolueret intendebat, adscendit itaque
murum et uictor doloris stetit conspicuus tantae praesum- 20
tionis ac super arietem se saxumque deiecit et cum eo corruit
uictus quidem morte sed uictor machinamenti, cum in se
solus decesserit patriae, in machinamenti autem comminu-
tione totam urbem ab excidio seruauerit. Netiras quoque et
Philippus in medium se iecere agmen, ut auerterent quos 25

4 petierant. Iosephus autem ignibus iactis ut machinamenta
omnia exureret breui consumsit plurima, sed consumta re¬
parabantur.

XI § 3 BI. III 229—233 § 4 cf. BI. III 234—235

5 cf. Hnrat. Carin. III 1, 34

1 laxato HB lusa HB omnis (i in ros. m3) M1, add. uis B
arietis] add. ictus m3M* 4 et] e M’a.c.m3 scopoli (p ex b m 3) M *
scopulis C, V a.c.v\2 5 ullum om. M* 7 harena Ca.c.m2, V 8 marmon

M’a.c.m3 comminuit Ha V 9 tamen on». B etiam om. Z 10 falcis
M‘ 11 uacuatis Z euitare HBZ ebetare A 12 macchinae C 14 ari-
tem M1 15 macchinamenti at infra C exiliens M‘BZAV 16 rapuit]
rupit H referebat Ca.c. 19 ruinam M ’ 21 se om. aV, s. I. B

-que om. A 22 uicus M’a.c.m3 in se] ipse BaV 23 discesserit M’
autem] aurnen H tamen B comminutionem Ca.c. 24 neciras M,a.c.m3
netyras CV nechiras A 25 medio M 2 se s. I. B iacuere Ba c. ei-
ecere V se iecere exesis in C, mg. m3 se eicere rescripsit agminum A
27 reparabatur M*a.c.

LIBER III 11, 2—12, 3

205

XII. Instabat Vespasianus, urguebat ita ut in talo feri¬
retur iaculo sagittae, turbati sunt Romani, cum sanguinem
ducis fluere cernerent, exagitatus filius cucurrit ad patrem,
sed ille supra uim uulneris uirtutem animi gerens prohibet
5 trepidare filium magisque in proelium accendit milites, ut
iniuriam ducis ulciscerentur, ipse signifer reuocabat exer¬
citum et ad muros cogebat, ipse in bellum ceteros adhortaba¬
tur. alii sagittis alii telis alii ballistis hostem urguebant, tanta 2
autem erat huius tormenti uis, quo saxa in hostem iacie-
10 bantur, ut percussus unus ex sociis Iosephi, qui propterad-
staret, comminuto capite rueret, occipitium eius ultra ter¬
tium stadium excuteretur, mulier quoque aluo grauis per¬
cussa uterum supra dimidium stadii de intima sede secreti
genitalis excuteret infantem, ad postremum cum uictor iam 3
15 muros Romanus miles succederet et in ipso aditu utrimque
ualida manu decertaretur, sicut erant conferti, oleo ardenti
Iosephus perfundi Romanos iubet, quod facile a uertice ad
ima defluebat uestigia. nec minor incendio flammae canden¬
tis olei feruor omnes artus depascebatur, succedebant
20 tamen alii, plerisque etiam sudor profluus olei uim refrigera¬
bat. et quamuis huiusmodi olei natura sit, ut cito calescat
et serius conceptum deponat calorem, tamen uictoriae studio
abscondebant iniuriam. ardebant animis ut nullum corporis
sentirent incendium, nec tanti aestimabant poenae feruentis
25 dolorem quanti dispendium gloriae, si tamquam exsortes
triumphorum desisterent bello, qui duces fuerant periculo¬
rum. uel sanguine itaque suo restinguere incendium olei
certabant.

XII § 1 cf. BI. III 236-239 § 2 cf. BI. III 243-246 § 3 cf.

BI. III 271—274

1 urgebat s. I. B. 2 sagittae add. et B sanguine M2H
3 fluere ducis a V 8 balistis BZ,HAp.c. 10 prope adstaret Ba.c., a V
11 rueret] add. et HBZ ultra] usque ad Z 13 stadium B 14 uictor
iam] uictoria Z,HCp.c.,Vp.c.m2 iam] add. ad B 15 miles romanus H
succenderet H succideret CV auditu CVa.r.,A 16 conperti H con¬
serti Z 17 quo M2 18 cadentis M2 candens Ba.c. 19 omnis H,Ba.c.
succendebant Z,Ca.c. 20 refrigerebat A 22 tamen — p. 208,20 des¬
cenderet om. Z 23 iniuria C , add. ita ciV 24 tantum aV

206

HEGESIPPI QVI DICITVR

XIII. Hac mora obsidionis etiam Iafae urbis quae uicina
erat populus insoleuerat, quod tam diu decernebatur, unde
motus Vespasianus Traianum, qui praeerat ordini quinto
decimo ductoris officio, direxit cum M equitibus et duobus
milibus uirorum militiae pedestris, qui sine retractatione 5
profectus uir acer et bellandi artibus praeditus conuenien-
tem studiis suis euentum belli repperit. nam cum esset ciui-
tas et natura loci saepta et gemino muro circumuallata, non
contentus tegere se populus eius munitionibus, occurrendum
Romanis putauit. sed paulisper resistere ausi intra murum 10
exteriorem recipere sese uolentes hostem pariter recepere,
nam cum ipsis festinantibus etiam Romani subintrauerunt.
confugientibus quoque ad murum interiorem clausae portae,
ne rursus Romani pariter inrumperent. ita auerso a se dei
auxilio Judaei proeliabantur, quo ante uincere solebant, sed 15
offenderant scelestis flagitiis et ideo ab his poena debita re¬
poscebatur, ut donarentur eorum supplicia nationibus, deni¬
que plures prope suis inter se bellis quam ab hostibus ob¬
terebantur. exemplo est Iafae populus, qui Romanis portas
aperuit et sibi clausit, nam ut primum murum Romani in- 20
rumperent, ipsi patefecerunt, ut secundum murum Iudaei
non penetrarent, Iudaei clauserunt, receptus itaque hostis
est, socius exclusus, receptus ille ne percussor deesset, ex¬
clusus iste ne periturus euaderet. intra duos itaque muros
caedebantur Iudaei manu comminas, de muro eminus, pleri- 25
que enim Romanae militiae uiri constricti angustiis murum
ascendebant atque in subiectos tela iaculabantur. itaque
Galilaei suis quam hostibus infestiores rogabant interioris
muri uestibulo reciperentur, sed resistebant sui. dimicaba-

XIII cf. BI. III 289—305

1 etiam s. I. B. iaffae B 2 decertabatur HnV,Ba.c. troia-
numque M*a.c.m3 5 uirorum ( pr . u m 3 inras.) M • retractione^

7 reperit CV 8 gemino inras. B circumuallata muro B 9 con¬
centus M’,a.c.m2 (?) se tegere B 11 interiorem Ba.c. se aV
recepere] recipere HAV 14 uero 27, (s. auerso) B se dei] sede M *

15 Iudaei] remoto Ba.c. 16 scelestis s. I. m 2V 17 rationibus Ba.c.

19 iaffae M‘B populus om. B 20 interrumperent a V 23 est om.
HBaV 27 atque] add. inde HBaV subiecto M*a.c.m3 28 gali-
laeis C infestiores (s. ribus) B rogabant] add. ut HBA 29 dimica,
bantur Ba.c.aV

LIBER III 13, 1-14, 1

207

tur in portae limine Iudaeis inter se pugnantibus, isti in-
ruentem cuneum gladiis excipiebant, illi resistentem, morie¬
bantur saeua inprecantes sibi inuicem et minora se meritis
suis perpeti supremis uocibus adtestabantur. itaque extincta
5 sunt XII milia uirorum omnium proeliatorum, ratusque uel
nullum iam sibi repugnaturum uel facilem urbis expugnatio¬
nem, ueteris uir disciplinae, summam uictoriae Traianus
Vespasiano reseruauit misitque ad eum postulans ut filium
suum dirigeret Titum, qui finem proelio daret, quo aduen-
10 tante facta inruptio caesique multi mortales, nec sine labore
ac periculo uictoria cessit Romanis, quibus ingressis murum
interiorem obicere se quicumque erant bello idonei et in
angustiis positi anceps bellum uictoribus efficere, pugnan¬
tibus desuper uirile ac muliebre secus ac saepe etiam in suos
15 saxa atque omnia quae forte reppererant telorum genera
iaculantibus. denique sex horis in ipso fine quasi ab exordio
pugnatum, ad postremum caesis, qui constiterant repugna¬
turi, itum in ceteros sine ordine sine modo sine misericordia,
senes cum adulescentibus iugulabantur, mulieres uel paruuli
20 reseruati non ad ueniam sed ad seruitutem, masculi omnes
interfecti nisi quos pueritia aut infantia defendit, in prae¬
dam ducta sunt II milia CXXX mancipia, domini cum ser-
uulis aequa iam sorte condicionis quos captiuitas pares
fecerat.

25 XIV. Nec Samaritae inmunes miseriarum fuere, nam cum
secundum consuetudinem suam montem Garizim, qui erat
illis sanctus, congregati ascendissent, ubi adorare solebant
— unde et in euangelio dicit Samaritana: patres nostri
adorauerunt in hoc monte, et responsum est ei:

XIV cf. BI. III 307—315

14 cf. Sali. Hist. II 70 M. 28 -p. 208 1. 7 * Ioh. 4, 20—24

1 inter] in aV 2 resistentes Bp.c., a V morieb. iterat C 4 ita
Va.c. 5 uel s.l.B 6 repugnatorum A turum — facilem exesa in C, re¬
scripsit mg. Cm3 8 seruauit H 9 suum om. H Titum — daret om. M 2
10 interruptio a V sine] hoc Ba.c. 12 obicere (i in ras. m3) M2 obiecere
HB 13 efficere s. I. m2C effecere B 14 desuper] add. uniuersis B
uirilis B muliebris B sexus HB sexu AV 15 repererant CV
17 repugnatori M‘a.c.m.3 pugnatorii H pugnaturi B 18 tum codd.\ corr.
Weber 20 seruari A 25 sammaritae M‘ 26 constitutionem H
garizin H garizi B gazirim CV 28 aeuangelio C

208

HEGESIPPI QVI DICIT VR

ueniet hora, quando nec in hoc monte
neque Hierosolymis adorabitis patrem,
debebatur enim ut cessaret superstitio et uera religio
succederet, euacuaretur umbra, ueniret ueritas, ut iam non
in monte sicut Samaritani, non Hierosolymis ter in anno 5
sicut Iudaei, sed in spiritu in omni loco eleuans puras manus
omnis homo adoraret deum et in nomine Iesu genu flecteret
— , cum igitur, ut supra diximus, in monte collecti secundum
suos ritus manerent, belli autem minas praetenderet ipsa
congregationis species uel sensus eorum, qui nec malis fini- 10
timis resipiscebant, multo autem amplius prosperioribus Ro¬
manorum successibus per inuidiam commouerentur ac prope
tumultum res essent, consultius aestimatum est praeueniri
eos ne in maiorem pestem erumperent, uocatoque praefecto
ordinis quinti, cum tribus milibus utriusque militiae uiris 15
eum Vespasianus direxit, at ille ascendere montem primo
exordio periculosum ratus, erant enim simul iuncta terrori
multitudo populi et praeruptum naturae, circumdedit exer¬
citu montis confinia et toto die deferri fecit custodiam ne
quis aquatum descenderet, cum igitur tantam hominum 20
constipationem uexaret sitis, quae magis ac magis aestu ex¬
ardescebat, et plerique seruituti se uel etiam neci mallent
offerre ne uel fame uel siti perirent, Cerealis, hoc enim
nomen praefecto, ex descendentibus uniuersos aestimans
defetigatos cinxit montem agmine militari, pollicens salu- 26
tem si arma deponerent, recusantesque iussit ferire, itaque
extincti sunt illic XI milia DC uiri.

4 cf. Hebr. 10, 1 5 cf. Exod. 23, 17

1 nec] neque IIBA 2 neque] add. in B patrem (trem in ras.
m3) M‘ 3 relegio Ms 4 non iam B 6 in spiritu om. B 7 adoret
M‘B et in {eras, in) s.l.m3M‘ 9 praetenderent aV 10 congre¬
gationis s. I. B specie « V uel] ac s.l. B 13 tumultu « V praeuenire
Ca.c.m2 16 eo Ba.c. direxit s. I. V 17 erat M*B enim]
autem A 20 cum] rursus incipit Z hominum s. I. B 22 plerisque
aV se om. V uel etiam] iam uel B 23 cerialis B nomen
enim B 24 descendentibus (scendentibus in ras. 6—7 litt.) M‘ 25 de¬
fatigatos HBZAV 26 feriri HBZC, (pr. i s. I.) A 27 extincta B
XI milia] XX M* decem milia B

LIBER III 14, 1—15, 3

209

XV. Iotapatae quoque quadragensimo et octauo die
facta inruptio primo diluculo, cum adhuc multo superioris
diei fessi labore requiescerent, primus omnium Titus cum
Sabino ingressus ceteris uiam praebuit, conprehensisque
5 superioribus locis in angustiis platearum passim et ignari
adhuc factae inruptionis feriebantur, alii in suis stratis, alii
expergefacti, alii uigilantes sed inedia ac somno soluti, poe¬
nas dabant, adhuc tamen totam urbem uis latebat malo¬
rum. sed ubi exercitus ingressus militari infremuit ululatu,
io ad solum fere subeundae mortis affectum insurrexerunt, et
si qui superiora petere temtaiuerant, repulsi caedebantur,
et quibus ulciscendi uis subpetere poterat, ipsa coartatio
uindictam ademerat, et si qui resistere parabant, inruenti-
bus supra, se aliis bello abscondebantur, alii multo fessi
15 certamine dimissis manibus sese offerebant uulneri, ut uel
morte tam feralibus malorum suorum spectaculis eriperen¬
tur. hac deceptus securitate pereuntium centurio Antonius 2
rogatus a quodam, qui in spelea confugerat, ut ei dexteram
daret obsidem ueniae et salutis sequestram, porrexit ilico
20 doli neglegens et, uae miser! nimium securus triumphi, sed
ille incautum spiculo ferit et statim transfigit, ne inpleta
esset Romanis uictoria. ipso die interfecti omnes quicumque 3
inuenti, sequentibus autem diebus etiam de hypogeis et cete¬
ris defossis specubus producebantur uel ibidem extingue-
25 bantur exceptis paruulis ac mulieribus, caesa per omnes dies
XL milia, quae numero conprehensa sunt, in captiuitatem de¬
ducti mille CC. euersa et igni exusta est ciuitas et castella

XV § 1 cf. BI. III 316-319. 324-330. 332 § 2 cf. BI. III

333-335 § 3 cf. BI. III 336—339

7 cf. Verg. Aen. IX 236

1 iotapate M2 iafeaotapatae B iotapa Z iothapataeCF iothafath hecd.
quadragesimo M2p.r., HBZA 2 superiores M2a.c.m3, B 3 dei Ca.c.

-e requiescerent primus om- in ras. m3M2 quiescerent aV 5 et s. I. B
6 inruptionibus M2a.r. inruptioni Ca.c. alii ait.] ali M2a.c. alii tert.]
ali M2a.c.m3 7 soli M2a.c.m2 8 uis s. I. m2C latebant Ba.c.

9 ululatu* M2 13 parabat A 14 absorbebantur (cum s. sor) B
15 demissis B se H 16 mortem CV tam om. aV 17 centurio om.B
18 confugerant (sic etiamV) — daret exesa in C mg. m3 rescripsit dextram
Cm3,AV 19 et s. I. V 20 et s. I. B triumphis M2 21 transigit HC
trafigit B transiit A 23 sequentibus —defossis suppi, mg. V hipogeis
M2V ypogaeis C 26 deducta (i s. a) B 27 ducenta (i s. a) B igni om.aV
LXVI. Hegesippns. (TJssani.) 14

210

HEGESIPPI QVI DICIT VK

4 eius omnia anno imperii Neronis XIII0. Iosephus interea in
lacu quodam inter fauillas urbis delitiscebat haut inscius
quod studiosius quasi dux aduersi agminis requireretur,
egressus secundo die, ubi saepta aduertit omnia, reuertit in
lacum, tertio die mulier quaedam reperta cognitas sibi
Iosephi latebras quaerentibus demonstrauit. sed in lacu pari¬
ter XL uiri qui eo confugerant sese tegebant, qui ubi aduer-
terunt Ioseplmm primo per Paulinum et Gallicanum a Ve¬
spasiano ad spem salutis uocari, postea per Nicanorem,
qui Iosepho ueteris amicitiae gratia copulabatur et ideo,
missus ut dexteram daret, promtius otficiiun mandati mune¬
ris exsequebatur, circumfusi Iosephum talibus adoriebantur
sermonibus.

XVI. ‘Nunc maior Iudaei nominis temtatur ruina, nunc
fauilla taetrior, quae sepeliat et abscondat splendidissimae
disciplinam prosapiae atque omne decus subruat, quando
Iosephus ad triumphum captiuus reseruari iubetur. quid
sibi uolunt tam sedula subito inuitamenta hostium? quid
dona salutis spontanea? rogantibus uitam aliis non peper¬
cerunt: Iosephus arcessitur, Iosephus rogatur ut uniat. me¬
tuunt uidelicet ne pompam amittant triumphi, ne desit quem
spectet Roma captiuum, quem catenatum Vespasianus ante
currum suum dirigat, ad haec ergo ludibria uis reseruari?
et unde triumphabunt, si dux eorum defuerit de quibus trium¬
phatur? aut qui triumphus, si amicitia datur uictis? ne
credas, Iosephe. uita tibi promittitur, sed parantur grauiora
morte, uicerint te Romana arma, non capiat fraudolentia.

XV § 4 cf. BI. III 340. 349. 355 XVI cf. BI. III 356—360

1 XIII0 sic M 2 XIII C tredecim (s. XIII et in mg. puto tercio
decimo) A 2 lacu (acu m3 p.r .) M‘ laquo H loco BZ delitescebat
BZ nescius HaV 4 secundum M2 5 lacum in rus. B cognitam B
ibi V 6 latebram B demonstrabat V a. c.m2 7 se Va.c. tegebat
M* a.c.,Va.c.m2 11 dextram B a V 12 adoriuntur aV 15 sepelliat C
16 disciplinae prosapiam B 18 uolunt tam] uoluntatem Ca.c.m3 , A
dubito H 19 spontanea] add. qui s.l.mSH 20 accersitur «V
22 expectet HZA 24 triumphare abibant Z 25 nec M*a.r. 6 tibi—
grauiora] tribuit grauior et s. in2 tibi promittitur sed parantur B 27 ui-
cerant M*a.c.m3 uicerunt Z uicerit Ca.c.,A dicerent (mg. deiecerunt) B
fraudulentia C

LIBER III 15, 4—16, 1

211

atrociora sunt dona eorum quam uulnera, illa enim captiui-
tatem minantur, haec libertatem reseruant. inflecteris,
Iosephe, et animi quadam fractus mollitia uis esse patriae
superstes? ubi est doctrina Moysi, qui se de libro caelesti
5 deleri petebat, ne plebi domini superuiueret? ubi est Aaron,
qui inter uiuos ac mortuos medius stetit, ne mors uiuentem
populum saeuo contagio depasceretur? ubi est regis Saul et
Ionathae deuotus patriae animus et mors illa pro ciuibus
suscepta fortiter, gloriose expetita? filius patrem exemplo
io inuitauit, pater filium mortis proposito non dereliquit, qui cum
posset uiuere, maluit se interfici quam ab hoste triumphari,
hortabatur armigeram suum dicens: percute me, ne
ueniant incircumcisi isti et percutiant
me et deludant me. quia armiger timuit, ipse se
15 gladio transuerberauit, dignus quem Dauid spiritu prophe¬
tico uindicaret, quia se de genere Amalechita de eius morte
falso iactauerat et gloriam uiri, qui se ipse hosti exemerat,
inminuendam putauit, ut a se interfectum mentiretur, dignus
etiam quem tantus laudaret propheta dicens: Saul et
20 I o n a t h a s speciosi et carissimi insepara¬
biles in uita sua et in morte non sunt se¬
parati, super aquilas leuiores, super
leonespotentiores. ipse quoque Dauid, cum populum
percuti ab angelo uideret, in se uoluit caelestem deriuari
25 uindictam, ne pereunte populo reseruaretur. postremo ubi
lex diuina, cuius interpres semper fuisti, quae pro hac breui
uita perpetuam iustis promisit inmortalitatem? ubi Hebrae¬
orum deus, qui docet iustos mortis contemtum habere, re-

4 cf. Exod. 32, 32 5 cf. Num. 16 (17), 48 (13) 7—15 cf. 1

Reg. 31 12*1 Reg. 31,4 15— 23 cf. II Reg. 1 19-23* II Reg. 1, 23

23-25 cf. II Reg. 24, 17

2 libertatem] ad seruitutem Ba.c.m2 3 molestia M2p.c.m3,

HBZA,Ca.c.m3 4 de libro om.B 5 pleui C pleri A aharon C,Vp.c.
7 populo s. I. m2M 2 depasceret Z 9 suscepta] add. et s. I. m2B
10 qui om.M2 14 deludent M‘ 15 profetico M2 16 degener HBZuV
amalecita Bp.r.,H 17 semet ipsum A ipso H.ac. ipsi Va.c.m2
18 inminutam B ut a se om. B ementiretur GV 20 ionatha HBA
22 leuiores (in ras.m3)M2 uelociores Z 23 leones] omnes A potentiores
(in ras. m3) M2,mg. u.l. H fortiores H 24 deriuare HZaV 26 ac C
28 deus s. I. m2 C contempto B habere s. I. Z

14*

212

HEGESIPPI QVI DICITYR

fugere etiam debere terrenum habitaculum, reuolare ad su¬
perna, ad illam regionem paradisi, ubi pias animas deus
saciauit? nunc demum cupis, losephe, uiuere, quando non
oportet, imrno nec licet, immo quod maius est non decet? et
caipeie desideras lumen istud, ausim dicere, seruitutis quod
in aliena potestate est? ut id quando uult Romanus eripiat,
quando uult carceris tenebris obducat? ut optes hinc fugere
nec liceat mori? et quo pudore ad eos ibis, quibus persua¬
sisti pro patria mori? quam excusationem habebis quod
tam diu resederis? expectant quid agas, dicunt iam pro¬
fecto: quid moratur losephus qui praeuenire debuit? cur
tam sero sequitur? cur discipulos suos quibus pro libertate
moriendum suasit imitari recusat? perferemus certe nos
quod seruire elegeris adsertor libertatis, quod mancipium te
Romanis addixeris, quod captiuitatem libertati praeposue-
lis? sed esto uelis uiuere, quomodo hoc impetrabis ab his,
aduersus quos totiens proeliatus es? quomodo te intuebun-
tui, quibus oculis, quibus animis? quomodo iratis dominis
etsi liceat uiuere uoles? aut quis non proditorem patriae
credet fuisse, cui mercedem solutam proditionis uidebit?
utrum malis elige, horam alterum sit necesse est: uita tua
aut praemium proditionis erit aut seruitutis supplicium.1
his dictis intentarunt gladios addentes: ‘si adquiescis mori,
quasi amici ministerium praebemus, si recusas, quasi proditi
ultionem exigimus.4

XVII. Ad haec losephus refert: ‘et quis uelit esse tantae
mortis superstes? quis eligat fieri heres doloris? quis ani¬
mam suam nolit ex isto corpore mortis si liceat absolui?
sed non licet soluere nisi ei qui ligauerit, naturae uinculo
i oniuncta est anima corpori, quis auctor naturae nisi omni-

XVII cf. BI. III 361

28 cf. Rom. 7, 24 29 cf. Matth. 16, 19 (18, 18)

1 reuocare «F 2 paradysi M‘HB 3 nunc] add. ne IT nuncine BZ
hicine CV hac (eras, h) sicine A 4 nec] non Z 5 aut sim Car.

6 ut id] quod «F quando] add. non exp. C eripiat romanus A
eripiat— uult om. M2 10 resideris HV,Ca.c. 13 perferremus C perferimus
ZA 17 aduersum HBZ 19 uoles s. I. C non om. aV 20 credit
M2a.c.m3, H credat a F solitam B 21 eligere «F 24 praebuimus
aV 25 exegimus (i ex e) B exigemus H 26 et om. B qui aV
27 superstis M2a.c.m3, H 28 noluit Ha.c. nolet Z licet «F

LIBER III 16, 1 — 17, 1

213

potens deus? quis hoc animae et corporis nostri deo placi¬
tum contubernium interrumpere ac dissociare audeat? si
quis inposita manibus suis praecepto erili uincula sine arbi¬
trio domini sui detrahat, nonne is grani pulsasse iniuria
5 suum dominum condemnabitur? dei possessio sumus, deo
seruitium debemus; quasi serui expectemus imperia, quasi
uincti reseruemus uincula, quasi fideles bonum depositum
custodiamus, non recusemus uitae istius munus quod dedit
nobis, non refugiamus donum caeleste, si hominis data
io reicias, contumeliosus es: quanto magis seruare debemus
quod a deo nostro accepimus? ab ipso itaque accepimus
quod sumus, ipsius quoque debet esse ut quamdiu uelit
simus, utrumque enim ingrati est et citius discedere quam
uelit et diutius uiue-re quam uoluerit ipse, qui uitam dona-
15 uit. numquid ante festinauit Abraham? numquid ante ascen¬
dit Abarim Moyses quam diceretur ei: ascende in mon¬
te m Abarim? sed dictum est a s c e n d e , et ascendit
et mortuus est. quasi bonus seruulus expectauit domini
praeceptum ipse Iob qui dixit: pereat dies illa in
20 qua natus sum, tamen in uulneribus et doloribus po¬
situs uitre huius uincula non disrumpebat, sed ut liberare¬
tur rogabat dicens: ut quid datum est in amari¬
tudine lumen, uita autem in doloribus
animas? laudabat utique mortem cum diceret: mors
25 u i r o requies, tamen non praeripiebat sed postulabat
ut scriptum est: concutior omnibus membris
et quia sum impius quare non sum mor¬
tuus? cur de u e n t r e matris non in s e pul¬
chrum decidi aut numquid breue tempus

7 cf. II Tim. 1, 14 15 cf. Gen. 18, 6 16—19 cf. Deut. 32, 49. 34,
1. 5 19 *Hiob 3, 3 22 *Hiob 3, 20 24 *Hiob 3, 23 26— p. 214 1. 2

Hiob*9, 28—29; * 10, 18—20

1 nostri] add. nisi Z conplacitum BaV 2 dissociare] dissol-
uere HB audeat] ualeat A 3 suis s. I. m2M! herili CV 7 uicti
M2B 8 non — munus om. M2 10 contumeliosus— debemus mg.A

11 quods. I. V pr. accepimus] add. et B ait. accepimus om.M 2, add. omne
«, Vp.c.m.2 13 quam— uiuere om. H 15 ait. numquit— moyses s.l.m2 M 2
16 moses B 19 ille Z 20 tam BZ 21 dirumpebat aV 23 uitam Ba.c.,C.
25 uero M2a.c.m3, H, Ba.c.m2 praecipiebat Z 26 concutimur Bac.

214

HEGESIPPI QYI DICITYR

uitae meae? dimitte me requiescere pau¬
lulum. alius quoque sanctus dicit: educ de custo¬
dia animam meam, petit euadere. petit ex hoc cor¬
pore quasi de quodam liberari carcere. nullus tamen
sanctorum sibi ipse usurpat, nullus praeripit, si lucrum est ;
mori, furtum est usurpare ante expectatum, si bonum est
uiuere. sacrilegium est repudiare antequam reposcatur, sed
gloriosum putatis in bello mori, nec ego abnuo bonum esse
pro patria, bonum pro ciuibus in bello mori, sed belli lege
offero iu gulum. si hostis petat, si mucronem Romani demer- 10
gant. quibus de nobis deus uictoriam dedit, quibus propter
peccata nostra nos adiudicauit, nec mihi blandior quod
parcendum spondeant, utinam fallant! uel hoc lucrum feram
quod me sic timuerunt ut fallerent, uel hanc ultionem refe¬
ram quia frangunt fidem, malo illorum latrocinio perire 15
quam meo. latrocinium meum est si mihi ipse intulero
manum, si hostis, beneficium, ergo istud cum beneficium
dare possent interimendo, sic dandum putauerunt: quod in
potestate habebant ut captiuum occiderent latrocinati sunt,
sed pollicemini mihi manus uestrae ministerium, reuera 20
percussor nobis defuit, ut nostro scelere pereamus, nolo
meo, nolo uestro scelere perire, quod plus est quam meo.
nolo mutuo, hoc est enim, unumquemque nostrum sibi manus
inferre, uieariae necis mercedem soluere, ut non solum pro
suo quisque sed etiam pro alterius sanguine scelus debeat. 25
uemm regis Saul exemplum promitur, eius certe qui et ad-
uersus uoluntatem diuinam rex postulatus est et offensam
meruit dei. unde etiam cum uiueret successorem accepit.

2 Ps. 141, 8 5 cf. Phil. 1, 21 26-28 cf. I Reg. 8, 7-9; 15; 16

3 anima mea 3Pa.cm3 petit euadere— quasi de om. M‘ cor¬
pore hoc B 5 ipse om. B 6 futurum B fortium Ca.c.,A expectatum]
add. diem sed non licet B 8 bello (o in ros. m3) M’ 9 bellum M‘a.c.m3.
Va.c m2 pr. pro om. CV iO demergat Ca.c 11 pro peccatis nostris HB
14 quod] quia CV qui A feram CV ferant A 15 qui M’a.c.m2 frangant
vs.ah.a) B 17 hostes Z hosti A cum om.aV 18 possint (nt in ras.)

H possunt B signandum M‘ZaV signando H 19 potestatem CV'
habeant 3/' a.c.ma.,4 captum HBZ 20 ministerium reuera iterauit M1
23 nolo] add. meo noloR 24 ut] ut iam Z utinam HBaV 25 unus¬
quisque B sed] non Ba.c. 26 aduersum B 28 dei unde] deinde 3f»
cum uiueret] conuiret Va.c.m2

LIBER III 17, 1

215

egregium exemplum uiri cui defuit dei gratia, et tamen
uoluit mori, quia iam non poterat uiuere. uoluit tamen et
ipse ut eum socius occideret, sed ille scelus putauit, recu-
sauit ministerium, non ergo usus consilio sed destitutus
5 ministerio fecit, ut ipse gladium in se conuerteret. si timens
fecit ne sibi inluderetur, quid laudas quod timoris est? si
non timuit, cur primo aliud elegit? ego nec inludentes
Romanos timeo nec mentientes. Saul tantum se solus pere¬
mit, non Ionatha, non quisquam alius in nostris scripturis,
io quid mirum si potuit se perimere, qui potuit etiam filium
occidere? Aaron inter uiuos ac mortuos stetit, et hoc uir-
tutis est non temeritatis, non enim mortem sibi intulit,
sed mortem non timuit, qui eam corpore suo reppulit et
serpenti in omnes obstaculo fuit, non ego quidem Aaron
15 sed tamen non degener ab eo en offero manus, feriant ut
u olent, si possum eorum manus timere, dignus sum qui
manibus peream meis, si parcunt illi aduersario, cur ego non
parcam mihi? si quaeritis cur parcere uelint, et in hoste
uirtutem mirantur, tanta est enim uirtutis gratia, ut fre-
20 quenter etiam hostem delectet, nostis etiam ipsi quanta in¬
tulerim exitia Romanis, quo modo uictores omnium gentium
Iotapatae ignobilis urbis diuturna obsidione ab Hierosolymi¬
tanae ciuitatis excidio auerterim. breui damno totius belli
aleam lusi, didicerunt ceteri meo periculo pacem optare.
25 fortasse ad hoc reseruamur ut non deterreantur ceteri sed
prouocentur. sed suaue adseritis mori pro libertate, quis
negat et illud? tamen dulce uiuere cum libertate, nam qui
amicitiam offert libertatem promittit, quodsi seruitutem in-

1-8 cf. I Reg. 31, 2—4 11 cf. Num. 16 (17), 48 (13) 23 cf.

Liu. XXXVII 36, 9; Lucan. VI 60

3 sed — putauit] postulauit sed ille scelus putans Ba.c. 5 timens]
tamen B a. c. 6 sibi] si CV 7 egit Ba.c.,aV 8 tantum] tamen HBZCV
perimit H 9 non quisquam] nec quisquam B 11 aharon CV ac] et
BZ 13 qui] quia aV suo] add. non «F 14 omnibus B omnes Vpr.
aharon CV 15 degener ab eo] degenerabo BZ en om. H 16 in-
uoluent (s. ut nolent m2) A uolent (e in ras.) C 17 si om. M* 18 hostem
aV 19 minantur a F enim uirtus est gratia Z 22 iothapatae «F
urbis om. B 24 didicerant a F optare] hortari B 25 fortassis Z
non om. Z

216

HEGESIPPI QVI DICITVR

ferat, tunc erit certe oportunior moriendi uoluntas si opor¬
tuerit mori, nunc autem uitam offerunt, nolunt occidere,
timidus autem est et qui non uult mori quando oportet, et
qui uult quando non oportet, quis enim ignorat femineae
libertatis esse et muliebris formidinis, ne moriare, mori
uelle? denique pauidae mulieres, ubi aliquod imminere sibi
periculum cognouerint, solent se praecipitio dare, angusti
enim animi molem formidinis et metum mortis sustinere
non queunt, uir autem patiens, qui praesentia non timet et
futura cogitat, nescit trepidare ubi non est timor, denique
scriptum est quia animae effeminatorum esu¬
rient quae cibum utique uirtutis non habentes esuriunt,
ideoque ad mortem ante tempus festinant, neque enim
repletus cibo gratiae spiritalis sibi ipse manus inrogat,
cum scriptum sit quia os inp rudentis mortem
inuocat. et iterum scriptura dicit: et qui non
curat seipsum in operibus suis, frater est
eius qui seipsum exterminat, condemnatur ergo
qui se ipse percusserit, quid enim tam contra legem
naturae? quid etiam contra naturam omnium animantium?
quibuslibet, feris licet atque agrestibus, insitum est se amare,
naturae enim lex ualida est uelle uiuere nec sibi mortem ad-
sciscere. denique ferro in se armari omnia genera animan¬
tium nec si uelint possunt, informem leti laqueum homines
inuenerint, ferae nesciunt, sed morsus ferarum arma sunt,
dentes earum gladii, quando tamen quisquam audiuit, quod
sibi aliqua fera proprio morsu membrum ademerit? ad¬
ii ersus alios faucium suarum armis utuntur, aduersum se
osculis, nobis quoque quid tam dulce quam uita, quid tam

11 Prou. 18, 8 13 cf. Hiob 22, 16 14 cf. *I Cor. 10, 3 15 *Prou.
18, 6 16 *Prou. 18, 9 24 cf. Prou. 21, 16 et sim. (Horat. Carm. III 24,

8 et Verg. Aen. XII 603

1 certa aV 2 uitam] ut uiuam B 5 libertatis] inbecillitatis B
ne moriare— formidinis suppi, mg. V 7 periculorum B cognouerunt Z
8 sustinere] add. qui (ex quod) C 9 noqueunt Ca.c. nequeunt A

12 habent HZ 13 —que om. H festinabant aV 16 dicat a V
19 ipsum M* tam om. M’ 20 etiam s. I. Z, add. tam B natu¬

ram om. M‘ 21 liceat aV 23 animantia Ea.c. 25 inuenerunt Z
26 eorum Za.c.,A 27 ademerit (it in ras. m3 ) M ’ adimeret Z ademerint C’
aduersum M*p.c.m3, HBZa V 28 utantur M*H

LIBER III 17, 1

217

inimicum quam mors? denique qui uitam protexerit patro¬
nus est, qui mortem adpetere temtauerit insidiator est.
quod ergo in aliis exsecramur, si nos adpetant, ipsi nobis
nolumus inferre? et quod ab aliis pro poena exigimus, hoc
5 ipsi nobis inrogamus pro gratia? et gubernatorem, si com¬
missam sibi nauem saxo inlidat, persequimur, nos com¬
missum nobis nostri corporis gubernaculum ferro extingui-
mus et uoluntario naufragio addicimus? sed obicitis mihi
mortem maturam, cum in potestatem hostium fuero deduc¬
to tus. quid ergo lucrifaciam, si quod ab hoste metuo hoc ipse
mihi inferam, cum possit accidere, ut quod suadetis mihi
facere non faciat inimicus? huiusmodi istud est, ac 'si uidens
gubernator tempestatem futuram tempestatis gratia decli¬
nandae nauem fluctibus mergat, an quia grauiora supplicia
15 exacturus est aduersarius, ideo praeueniendum putatis? uel
quia strenuum arbitramini ut in nos ipsi ferro utamur? sed
iam imbecillitatis suffugium est, non uirtutis tropeum,
captare lucrum suppliciorum, in hoc igitur inhaeremus,
quod nec insignia habeat fortitudinis nec profectum utili-
20 tatis? quid autem adtexam uiolari depositi religionem? deus
omnipotens thesaurum nobis optimum dedit atque inclusum
in hoc uase fictili et consignatum commisit nobis custodien¬
dum, quoad ipsi placeat reposcere, nonne in utroque crimen
est uel reicere depositum non reposcente qui dederit uel
25 reposcenti negare? si hominis depositum uiolare [poena] in¬
famiae est, quanto magis uiolare depositum dei? depositum
dei anima est in hoc corpore, anima quae mortis istius capax
non sit. non enim ullo mortis uinculo adstringitur atque
inligatur, sed uidetur mortem operari, cum soluitur corpore
7 cf. Ambros. De Cain et Abel II 10, 36 21 cf. II Cor. 4, 7

25 cf. Leu. 6, 2 sqq. 29 cf. II Cor. 7, 10

3 quod] quid BZ adpetant] add. mortem quam B 4 exegimus
M2a.c.m3 7 gubernaculo Z extinguimus] addicimus Ba.c. 9 pote¬
state B 10 lucrum faciam Ha.c., fort. Ca,c. mihi ipse Z 17 iam
s. I. B etiam Z suffragium M2 refugium A tropheum HBZCV, Ap.c.
18 inhaereamus CF haeremus A 19 signia H habet aV 21 optimum
om. M2 optimum nobis Z 23 ipsi] usque si aV 24 deicere Z non]
nonne Ca.c. 25 poenae H poena cet.-, seclusi ego in infamiae Ca.c.,
infamiae (-q in ras. m3 ) M2 26 depositum dei semel B,Va.c.m2 27 cor¬
pore hoc Z 28 fit H 29 corpore s. I. B

218

HEGESIPPI QVI DICIT VK

atque a commisso sibi contubernio seiungitur. cur igitur ante
lepetitum depositum mortem inrogamus et animam quasi
inutilem nobis remittimus atque e domo nostra excludimus
et corpus sine decore et gratia sui in terram resoluimus?
cur exeundi hinc praeceptum non expectamus? miles tesse- 5
ram expectat, seruus imperium, si quis horum sine prae¬
cepto exierit, alter desertor, alter fugitiuus est. qui homi¬
nem fugit poenae obnoxius est, quamuis inprobum fugerit
dominum, nos optimum omnium fugientes possumus non
adstringi impietatis flagitio? num etiam illud praeterit 10
nostram opinionem, quod ajdposuit deus angelum in
circuitu timentium eum? est ergo qui prohibeat
nisi praeceptum acceperit, si nullum praeceptum, nullum
uiaticum. et quomodo peruenimus sine uiatico? quis nos
recipiet in illo puro et secreto loco? quis nos admittet ad 15
illa sanctarum animarum consortia? Adam latebat, quia
praeceptum dei praeuaricatus est, exclusus est de paradiso,
quia non seruauit mandatum, dicitur ei: A d a m , u b i es?
quasi ei qui fugerit, quasi ei cuius apud deum non sit prae¬
sentia. nonne et mihi dicetur: ubi es, qui praeter praeceptum 20
uenisti, quem ego naturalibus uinculis non relaxaui? tol¬
lite eum in tenebras exteriores, ibi erit
fletus et stridor dentium, haec non solum mori¬
bus hominum sed etiam legibus interdicta accepimus, nam¬
que alii insepultos proici iubent eos qui in se ferrum deiece- 25
rint. dignum est enim ut qui patris imperium non expecta-
ueiunt priuentur, quasi quodam matris gremio, terrae se-
pulchro. alii dexteram manum abscidunt defunctis, ut sepa-
letur a membris sui corporis quae aduersus corpus suum
uesano militauit furore, sed hunc exitum sacrilegi ferunt 30

11 *Ps. 33, 8 16 cf. Gen. 3, 8 17 cf. Ios. 7, 15; Gen. 3, 24

Ambros. De parad. 14, 70 18 *Gen. 3, 9 21 *Mattb. 22, 13

1 a s. I. Vm2 2 deposito HB morte M* a.cm3 3 remittemus H
e om. A 5 milites B 6 expectant Bp.c. 7 exierit (ierit in ras ■ m2 ) C
est alter fugitiuus B 10 praeteriit A 15 admittit M* a.c.m3,HB,Ca.c.

16 qui B,Va.c.m2 17 pr. est om. HB, et Z paradyso M* HB
19 quasi ei s. I. m2V sit] est Z 20 df M* dicitur Z uidetur B
23 stridor dentium] dolor HBZ 24 accipimus H nam Va.c. 26 ut
om.H expectauerint H 28 dextram ZA.Cp.c. 29 corpus om. B
30 furori HZCV fuerunt M’a.r.

LIBER III 17, 1

219

aut proditores uel percussores parentum, qui uerum patrem
non agnouerunt nec se recognoscunt, ideo aut penitus sepe¬
liri prohibentur aut non toti sepeliuntur, animas quoque
eorum non paradisus recipit sed inferorum tenebrae saeua-
5 que supplicia, haec mihi reputanti, quamquam omnia erepta
sint, sola tamen terrori ac formidini sunt, ne mihi ipse in¬
feram, quae nec hostis poterit inferre, et illa paradisi eri¬
piam, quae Romanus adhuc non potuit eripere — certe ad-
celerare poterit, non poterit auferre — quae sola inpatienter
io desidero, non enim uitae huius ulla me cupiditas tenet, in qua
nec apud ciues nec apud hostes cepi quod delectaret, isti
mihi pacem negarunt, illi patriam eripuerunt, inter tot mala
quid potest suauitatis in hac uita superesse? tu modo, omni¬
potens pater, qui naturae auctor atque arbiter es, honestum
15 largire exitum, tu rumpe naturale hoc uinculum, redde ani¬
mam meam secretis suis, extinctus sit populus, ereptum ius,
libertas infracta, non praeuaricabor tamen legem tuam ut
moriar iniussus. expecto ut iubeas, expecto ut uolentem
liberes, multos habes tui exsecutores, a te expecto impe-
20 rium, ab exsecutore ministerium, bonum est mori, sed si
moriar ut Hebraeus, non ut latro, non ut carnifex, non ut
hostis, uictus sim licet bello, manebo tamen quod natus
sum, ut Abrahae patris hereditatem non deseram, non
transibo in numerum hostium, ut ipse meus percussor sim.
25 offerre me hosti percutiendum sine pietatis possum dispen¬
dio, manus meas mihi in hostem conuertere sine scelere
non possum, an uero metus est, ne non liceat nobis secun¬
dum legem uiuere? reuera nunc magna libertas est quibus
non licet secundum legem mori.‘

1 cf. Ioh. 10, 15 17 cf. Ios. 7, 15 23 cf. Ps. 93, 14

1 aut percussores uel proditores Ca.c.,Va.c. uel perc. aut prod.
Vp.c. uel] et B percussores] persecutores H 2 se om. V 4 pa-
radysus M2HB recepit Z -que om. B saeueque CV 5 quam
omnia repepta Ca.c.m2 6 ne] si B ipsi B 7 nec] et B potuit H
inferre om. H paradysi M2HB 8 adcelerare] add. non B 9 ait. poterit
om. M2 10 desidere M2 eius H 12 pacem] patrem B necarunt Bp.c.
15 naturale (s. I. rasura) om. B 17 praeuaricabor M 2a,Vp.r. 18 ait. ut
s. I. V 20 si om. HaV 25 hosti om. H 26 in me pro hoste B
27 ne non] nonne Ba.c.

220

HEGESIPPI QVI DICIT VR

XVIII. Haec Iosephus allegabat, quo euacuaret uolim-
tariae mortis adsertionem. sed illi qui semel sese morti de-
uouerant, quia uerbis resistere non poterant, gladiis quasi
ferituri ilico uirum circumstetere nisi adquiescendum pu¬
taret. at ille circumdatus alium ducis reuocabat auctoritate
et uirtutis conscientia (alium) seuero obtutu conueniebat.
huius reuocabat dexteram, illius inflectebat iram, mulcebat
consilii salubritate, diuersis modis unicuique inrationabilem
extorquebat furorem, etenim quamuis ultima sors uicti digni¬
tatem extorserat, non penitus tamen aboleuerat reuerentiam.
paulatim itaque deponebantur manus, recondebantur gladii,

2 tamen intentio perseuerabat. cum uideret unum a pluribus
se obsessum teneri, siue casu quodam siue consilio commen¬
tus est, ut minueret numerum repugnantium, ‘committamus/
inquit, ‘sorti moriendi ordinem, ut se nemo subtrahat, cum
sors conueniat uniuersos. sortis istiusmodi condicio sit, ut
is qui sorte exierit ab eo qui sequitur interimatur.4 itaque
fore ut sors unumquemque, non propria uoluntas morti adiu-
dicet. ‘stet igitur unusquisque sub sorte iudice exsors
sceleris et liber captiuitatis, ut non alieno arbitrio celeret
nec declinet suo mortem futuram, nemo recusare poterit
euentum, quem uel casus intulerit uel dei uoluntas signa-
uerit.‘ fidem fecit oblatio et uniuersorum adsensus sorti ad-
quieuit. quisque sorte est designatus, paratam sequenti ne¬
cem praebuit, itaque accidit ut interemtis reliquis Iosephus
cum altero superesset neci, manebat necessario ut aut sorte
condemnaretur, aut certe si exitio superesset sanguine socii

3 contaminandus foret, suadet ut sorti renuntiarent, sic
domesticum euasit proelium et per Nicanorem ad Vespa-

XVIII § 1 cf. BI. III 383—386 § 2 cf. BI. III 387—391 § 3 cf.

BI. III 392-398

1 haec] add. uero Z 2 deuouerunt M‘ deuouerent (v s. ult. e) A
5 duce H 6 conscientia (a in ras. m3 ) M2,A consciae HZC conscientiam
(ta s. cie) B alium add. Ascensius obtutum M*a.r. 7 flectebat Z.Va.c.
8 inrationalem M‘ 13 commotus H 16 sortis] fortes H 18 fore
ut] fiet ut Ba.c. foreque Va.c.m2 non] add. ut Z morti om. H adiudi-
caret H 19 stetit aV igitur om. aV iud.] add. et HBZ 20 non] et B
alio Za.c.m2 adceleret B 21 nec] et Ba.c. 22 uelut casus H
24 quisquis aW 25 ita II CV sic A 26 manebant M* ut om. Z
27 superfuisset aV socius Z 28 condemnandus aV 29 nichanorem C

LIBER III 18, 1-19, 1

221

sianum deducitur, fit concursus ad eius aduenientis specta¬
culum Romanis fere omnibus confluentibus, alii uidere
deiectum desiderabant, quem paulo ante in amplissimo ho¬
nore positum summae rei praeesse intuebantur, alii certa-
5 bant capto inludere, alii uices rerum humanarum tam uarias
atque flexibiles mirabantur, plerique consultius ingemesce-
bant, qui in alienis casibus sibi posse eadem accidere reputa¬
bant. Titus prae ceteris mouebatur ingenita animi mansue¬
tudine, illum duduin bellatorem superbum, subito potestati
io addictum hostium, alieni nutus sortem opperiri uitae nau¬
fragum exulem spei incertum salutis, tantum ualere
momentum in proeliis, ut breui casu dispares sui reddat,
cum aut potentes eiciuntur aut adflicti leuantur. itaque
pars melior eorum, scilicet qui honore potiebantur, mitiora
15 consilia dabant, maxima tamen portio salutis apud patrem
Iosepho Titus fuit. Vespasianus eum adseruari praecepit,
ne forte laberetur.

XIX. Inde paucis post diebus Ptolomaidem repetit atque
inde Caesaream contendit, urbem Iudaeae maximam, sed
20 magis gentilibus refertam inhabitantibus, unde cum plausu et
laetitia suscepere exercitum Romanum non solum Romanae
societatis exoptata sibi gratia, sed insito quoque odio plebis
Judaeae, cuius principem Iosephum oportere puniri maximis
clamoribus uociferabantur. quam Vespasianus ut uulgi iram
25 sine iudicio conceptam silentio dissoluit. et quia ad hieman¬
dum et tempus oportunum et ciuitas erat, duos ordines
in Caesarea constituit, decimum quoque et quintum ordinem
in urbe Scythopoli ne Caesarea totius onere exercitus

XIX cf. BI. III 409—413

5 cf. Verg. Aen. II 64 11 — 13 cf. Horat. Serm. I 1, 7 — 8

1 conuentus U. (in ras.)B 4 posito M2 certabat Ca.c.
6 inflexibiles B ingemiscebant M2p.c.m3, Z 7 accedere M2a.c.m3
putabant HZ 10 sorte A adopperiri aV naufragium M2 B a.r..HZ
12 momenta M2 EBZa,Vp.c.m2 13 deiciuntur B 15 maxime M2
18 ptholemaidam B ptholomaidem aV petit Ca.c.m2 22 sed] add.
et aV insito (in s. I.) V in ipso B 26 oportuno M2a.c.m3 27 in
caesarea (i s. e ait. m2 ) const. ord. Z 28 urbem HaV schytopoli
M2 scithopoli H scytopolim Z scitopoli (in mg. scitopolitana) B scytho-
politanam aV onere] honore Ba.c.

222

HEGESIPPI QVI DICIT VR

adtereretur. ideoque memorata urbs Dianae Scythicae con¬
secrata, tamquam a Scythis condita, et appellata ciuitas
Scytharum ut Massilia Graecorum, situs loci declarat in¬
genita duritia conditores patentia magis camporum quam
conducibilia habitationis usui delegisse, namque aperta et
aspero hiemis et feruenti tempore aestatis plus laboris
habent quam delectationis, quoniam et hieme plus frigori
patent et grauior in his locis aestatis flagrantia est, in qui¬
bus solem totum recipiunt sine ulla arui uirentis amoenitate,
itaque campestris et maritima regio memoratae urbis etiam
aestu maris amplius uaporabatur.

XX. Nec tamen a negotiis bellicis Vespasianus uacuus
erat, cognito etenim diuersis ex locis ad urbem Iopen sese
contulisse plurimos eamque oportunam sibi ad excursus
piraticos reparatis aedificiis, quae a Cestio destructa fue¬
rant, instaurauisse, quoniam uastata regione subsidium ali¬
moniae mari quaerebatur, diligenter explorauit omnia, at
illi statuentes huiusmodi nauigia, quae usui praedonum
adcommoda forent, speculati commeantium transitus, uni-
uersa prope Phoenicis atque Aegypti commercia populaban¬
tur, adeo ut crebrae praedationes terroribus omne illud
mare clauderent atque indubii periculi metu nauigandi usus
interciperetur, quo conperto pedestris militiae manum et
equitum plerosque pergere iubet et nocte Iopen ingredi,
quod facile factum fuit, cum custodia nulla ciuitati prae¬
tenderet, quoniam euersae urbis fama nullas excitatura Ro¬
mani curas ducis aestimabatur, praesentes erant tamen
sed non ausi resistere atque ingressum negare Romanis ad-
uenientibus, nauigiis adscensis ultra iacturn progressi sagit-
<* tae in mari pernoctauerunt. res postulare uidetur situm

XX § 1 cf. BI. III 414—418 § 2 cf. BI. III 419—427 (Solin.,

Momms.*, p. 153, 15)

30 cf. Sali. Iug. 17, 1

1 schithicae M* 2 a] ab aV schitis M* 3 schitarum M‘ [situs
caecus A ingenitam a V 4 duritiam Ba.c.,aV conditorisM* patientia
M‘ H,Za.r. patientiam a V 10 itaque (que s.l.) C etiam s.l. V 13 erat]
est A 15 reparandis A caestio M ‘ CV gestio B 20 Phoenicis] fenicis
M!BZ finicis H 21 crebris B praedationis M*p.c.m3, HZ,ras. in B
22 indubio B nauiganti aV 23 mil. ped. B 24 aequitum a plerisque
M’p.c.m3 25 facile om. aV factu H 26 famam CV romanis A
27 duci a. V 28 ingressus M’ 29 progressis M’ sagittae progressi aV

LIBER III 19, 1—20, 2

223

litoris quo praetexitur Iope breuiter exponere, ut quem¬
admodum sine ullo proelio praedictae urbi secunda clades
fuerit liquido manifestetur, inportuosa est natura ciuitas,
cuius ad oram maris litus asperum directumque sed comibus
5 utrimque leuiter inflexum, in quibus profundae rupes saxaque
ingentia quae mari prominent, et cum de imo maris surgant,
in mare excurrunt tamen, unde etiam Andromedam illic
fuisse, cum ceto obiectaretur, formae locorum atque ipsae
rerum species prodere uidentur, non mediocrem uetustis
io fabulis fidem adcommodantes. caedentibus itaque litus ad-
uersis Boreae flatibus inmane quantum undae adtolluntur,
quae scopulis inlisae fragorem ingentem excitant atque in
fluctus relapsae inquietum illum maris sinum reddunt, ut
plus periculi in portu quam in deserto sit. in eo igitur fluc-
io tuantibus scaphis, quas ex Iope urbe productas supra dixi¬
mus, ad matutinum flatus uehemens ingruit, quem Melam-
borium per ea locorum nauigantes uocant, statimque inter
se undis inpellentibus scaphas miscuit atque inuoluit. alias
ruptis anchoralibus egit in petram, aliis cum in aduersum
20 mare uiolenter subrigerentur — saxosi litoris periculum uel
a Romanis cladem, qui se circumfuderant litori, nautis fu¬
gientibus — occurrit unda, quae praecelsa mole supereminens
oppressos demersit, nec confugiendi erat ullus locus nec
manendi spes, cum uentus de mari expelleret, Romani urbe
25 excluderent, grauis erat nauigiorum sonus cum. inter se con-

1 ioppen M2 CV iopen A 2 urbis EB cladi M2a.c.m3 3 fu¬
erat B fuerint A naturae aV 4 ad ora M2 ab ora Z, (e s. a ait.) V,
(bo in ras., ra s. l.)C,A maris (ris in ras.) C mari B 7 tamen] add. pro¬
minent s. I. m3M3, fort. B ubi rasura et unde etiam s.l. andromaedam C
8 cito a coeto Cp.c.m3,V obiectarentur A ipse M2BCZ 9 uiderentur
Cp.c.,AV 10 cedentibus] add. uidentur M2, cedentibus (s. I.) itaque in
hoc littore aduersis B aduersum H 11 fluctibus B aduersi fluctus
boreae aV inmanes quedam unde B 12 inlisae] illis ac CV 15 scatis
codd. hic et toto capite praeter A, qui hic se aquis, alibi schafas uel scaphas
ioppen M 2 16 irruit HBZ melamborum M2,Ca.c. (quam) elamborium

B melaborium Z 18 undis inter se H,CVa.c. inter secundis M2 a.r. in
secundis Z 19 ancoralibus Ca.c. in s. I. B om. EA 20 subrigerentur]
add. uel B saxo Ca.c. 21 cladis Ba.c. nautis fugientibus] altis
fugientibus id est et litoris j periculum et a romanis cladem fugientibus
mg. add. B 22 undaq. Ca.c.m2, A 23 oppressas B 24 mare Cp.c.

224

HEGES1PPI QVI DICIT VR

liderentur,, intolerabilis hominum gemitus cum frangerentur,
qui ubi uacillantibus alueis uidebant mare inrumpere, alii
se praecipitabant natandi periti, alii dum in adpropinquan-
tes exsiliunt scaphas in mare lapsi concursu alueorum pro¬
terebantur, plerique cum ipsis in profundo sidebant myo- 5
paronibus, quos enandi fiducia destituerat, minore tamen
cruciatu quibus ars deerat uel spes idla temtamentonim,
mors transigebatur, ceterum nare adorsos conuulsa nauium
fragmenta crebris quatiebant ictibus lateribusque inlisa mi¬
seros artus foede mulcabant, aut scopulis inpulsos inter ipsa 10
amplectendi litoris uota mors sequebatur, qualecumque
tamen habentes solacium in terris perisse, miseranda itaque
facies erat, cum excusso infelicium cerebro cautes asperge¬
rentur. sanguine maderent litora. cerneres infectum cruori-
bus mare, repleta omnia cadaueribus. et si qui forte eua- 15
serant adpropinquantes litori interficiebantur aestimantibus
Romanis, quod non ex locorum asperitate usuque uentorum
in illis locis desaeuiret procella, sed diuina indignatione
praeter solitum conspirantibus uentis mare inuolueretur, ne
ludaei euaderent, et ideo metuentibus eis parcere, quibus 20
deus non pepercisset, fuere qui se ferro interficerent tolera¬
bilius rati ferro quam naufragio perire, alii qui contis trudere
uolentes nauigia perforauerint, nonnulli qui lapsos in mare,
si forte orarent ut a nauigantibus eleuarentur, remis repelle¬
rent aut telo ferirent, quod ideo non praetermisi, quo cla- 25
reat ab ipsis sibi ludaeorum populis quam ab hoste peri¬
culum maius fuisse, qui se ipsos interimebant, quasi exigua
essent ad eorum exitium infesta simul omnia caelum hostis

8 sqq. cf. Sali. Hist. III 54 M.

2 uidebantur aV 3 natandi pericia mg. B inandi H natando aV
in om. HB 5 plerique (pleri in ros. m2) C sedcebant H sedebant
(a s. e ait.) BA, (e pr. ex i) C, V myoparonibus (vo m3) M’ meoparo-
nibus B 6 inandi H euadendi B enatandi ZA 8 transigebat Bp.c.
naturae B natare Z adorsus M* H adorsum (os s. um) B 9 fracmenta B
buatiebat B lateribusque om.B laterisque H 10 foedae C mulcebantB,

(ta add. s. I.) Z.aV scopolis M‘A 12 repperissc Z 13 infidelium B
aspargerentur CV 14 maererent a V cernere M* cruore Ca.c. 19 uen¬
tis om. M * 21 pepercit Z ferro] ipsi B, om.aV interfecerint H

22 rati] satis H 25 perirent (add. s. I. me) B ideo] eo H ex eo B
quod aV 28 excidium CV scidi um A hostes Bce

LIBER III 20, 2-21, 1

225

mare rupes. IIII milia itaque quingenta defunctorum numerata
corpora, quae despuerat mare, sine bello capta urbs et ex¬
cisa a fundamentis, sic in breui tempore secundo Iopen 3
Romana manus diruit, quod iure Vespasianus praecipien-
5 dum putauit, ne iterum illic piratica conderentur habitacula,
unde et equitatum eo loci cum peditibus paucioribus licet
proficiscens reliquit, ut pedites in loco manerent, ne quid
auderet praedonum manus adsueta latrociniis, equites
autem percursarent finitima regionis uicosque et oppidula,
io quo penitus omnia ne conspirarent in aliquos ausus dirue¬
rentur.

XXI. Dum haec in Iope geruntur, quamuis procul
Hierosolymitani degerent, ne sic quidem a consortio cladis
feriabantur, auditis enim quae gesta a Romanis fuerant in
15 Iudaea et maxime quia Iosephum interfectum conpererant,
primo, quia nemo de locis ad eos index aduenerat, non cre¬
debant, deinde ducem tantum non temere in manus hostium
incidisse arbitrabantur, et reuera nullus nuntius tantae cla¬
dis superfuerat et hoc ipso supremi excidii fama, quia
20 nullus index superfuerat, adstruebat perisse omnia, nihil-
que resedisse uel ad indicium rerum gestarum manabat opi¬
nio quouis maior relatu, quod ipsa incertos dum terrent
silentia, credebantur omnia quae timebantur, tantumque
aberat quominus aliquid nuntiaretur, ut etiam quae gesta
25 non fuerant adicerentur. nam Iosephum quoque interfec¬
tum fama adseuerauerat idque dolori maximo fuit uniuersis.
sed ubi apud Romanos eum degere conpertum, tanto odio 2

XX § 3 cf. BI. III 428-431 XXI § 1 cf. BI. III 432-437

§ 2 cf. BI. III 438-442

2 deposuerat B mar*s in* bello B abscisa ( prior s s. I.) C
(i ex abscida) A, V 4 romanam M2 5 pyratica C concederentur B
6 equitatum] add. illic Z loci] add. illic s. I. B paucis (s. I. oribus
licet) B 7 locum M2p.c.m3,BA 8 auderent B accederet Z 10 di-
uerterentur M2 diruerent B 12 ioppen M2CV iopen A 13 nec HaV
14 feriebantur M2,Aa.c. feriabantur {pr. a in ras.) B in] a aV 15 con-
pererunt M2 16 primum Ba.c. de] add. ullis s. I. m2B 17 timere a V
18 cladi Z 20 supererat UBZ adstruebant a V 21 residisse M2
a.c.m3,H manebat ZaV 22 quouis] quoque B maiorem M2a.r.
maiore M2p.r.,BaV terrent] tenent editt. 23 credebant i? 25 con¬
pertum] add. est B tantum (o s. -um) eum odium (o s. -unu) B

LXYI, Hegesippus (TJssani.)

226

HEGESIPPI QVI DICITVR

persequebantur, ut cuius primo mortem dolebant eiusdem
uitam uel ignauiae uel proditionis indicem detestarentur,
hinc maior in Romanos commotio ut se de Iosepho ulcisce¬
rentur, et quo magis eorum res inclinabant, eo amplius in
bellum accendebantur, ubi finis esse debuerat, inde ex¬
ordium malorum capessebatur, nam sapientibus aduersi
rerum exitus ad cauendum magis documento sunt, ne rur¬
sus eadem accedant quae iam male cesserint, inprudentibus
autem incentiuum miseriarum, debuerat ergo Hierosolymi¬
tanis causa sobrietatis esse sociorum periculum, sed quia
noluerunt intellegere ut bene agerent in exitium uertit.

XXII. Vespasianus tamen, ut et ipsa mora in melius
consulerent sibi et a labore exercitus paulisper requiesceret,
roganti cessit Agrippae ut in urbe regni eius Caesarea Phi¬
lippi XX fere interponeret dies, simul ut aegra partium eius
a commotionis et discordiae furore resipiscerent, qui se
interuentu regis suscipi posse, si conuerterentur, cognoscere
deberent, cum tam sedula officiorum foedera inter regem et
Romanos interuenirent. denique Tiberias proxima Caesareae
remedium non abnuit, sanitatem inuenit. nam et ipsa graui
morbo dissidentis inter se plebis exaestuabat, unde Vespa¬
sianus III ordines ualidiores acciri et Scythopolim petere
directo in negotium filio decernit, ea erat X urbium maxima
uicina Tiberiadis. inde adpropinquare muris Valerianum
cum L equitibus iubet, qui pacifica suaderet et ad fidem
societatis clausos uocaret, ut congregati exercitus terror
auersos percelleret, nuntius pacis uolentes inuitaret. Valeria-

XXII § 1 cf. BI. III 443-452

11 cf. Ps. 35, 4

1 primum B 4 inclinabat BZaV inclinabatur editt. 5 bello BZ
incendebantur a V esse debuerat finis Z 7 euadendum a V documenta#
rursus] add. ad aV 8 accidant M’p.c.m3,B cesserunt M,a.c.m3
gesserint B cesserant V 11 uertit (tit tn ras. m3)M’ uersi # 12 et

tn ras. m3 M’ 13 a labore ow. M* 14 eius] add. labore M‘ 15 aegra]
erga M'A:Bp.c.m2 16 commotionem # resipisceret M’a.c m2 respi¬
cerent Z 21 dissedentis (-is tn ras. m3)M* dissidentes # 21 unde —
ualidi om. H 22 accersiri Z accire «F schitopolim M’ A 23 direc¬
tum Z negotio B filium Z ea] et H 24 tiberiades 34* Z 27 prae¬
celleret M* a.c.m3,Z

LIBER III 21, 2-23, 1

227

nus prope muros equo desiluit, eadem fecere etiam hi qui
simul propius accesserant, quos pro numero spernendos
arbitrati Iesus praedatoriae manus princeps cum suis, qui
pariter incessere ausi, repentina eruptione deturbant loco
5 cedentiumque simul quos deduxerat equos inuolauere de¬
mentes qui non aduerterent consultius Valerianum cessisse
insolentiae quam spolia de his qui pacem offerebant usur-
pauisse. denique seniores offensi facinoris acerbitate relin- 2
quentes urbem ad Vespasianum precatum uenere, ne pau¬
lo eorum insolentia uniuersae plebi adseriberetur. Vespasianus
Traianum ilico ad urbem direxit, ut exploraret si populus
insidiatorum temeritatem auersaretur. at ille conuenientia
populi studia seniorum precibus adnuntians fidem legationi
accumulauit. ita petentibus uenia data, maxime quia solli-
15 citum regem pro totius urbis statu Vespasianus intuebatur,
cuius fide interposita nihil tale ausuros postea, delicti gra¬
tiam uolens cessit.

XXIII. Inde Taricheas sollicito atque instructo agmine
petit, eo quod plurimum ad ipsam urbem propter munitio-
20 nem loci confluxerat multitudinis, et quia muro eam ualla-
uerat Iosephus, nisi qua pedestribus inuia Gennesari lacus
fluctibus alluebatur, ideo nauigiis congregatis anceps bellum
fremebant: si terrenum inclinaret aduersum se proelium, ad
naues confugerent, si nauali certamine cederent, urbem
25 reuiserent murisque sese ambientibus defensarent, consi¬
milia utrubique praesidia uel in urbe Tiberiade uel Taricheis,
sed Taricheis perditiora ingenia; murus ualidior Tiberiadis,
sed Taricheorum furor promtior, ut si necesse esset misce¬
rent omnia, naualia terrenis certamina, terrena classicis.

30 denique circumuallati aduersa acie cum maiora auderent
XXII § 2 cf. BI. III 453—461 XXIII § 1 cf. BI. III 462-470
1 disiluit (is in ras.) M‘ disiliit B desiliit Z desiliuit aV facere
HCV,Ap.c. 3 arbitratus B hiesusaF qui om. B 4 ausus B ausui
( pr . u s. I.) Z 5 deduxerant codd. ; emendaui 7 spolia] add. eos B
16 gratia HaV 18 tharicheas M’ A tariceas B 19 plurimi* B 21 qua
s. I. B quia aV inuia— fluentibus mg. inf. V generari M’ gennesarii H
genesarii BZa (ex -a) Vm2 22 adleuabatur H 23 fremebat BaV
24 confugeret B a.c. urbem] add. se exp. C 25 consimilia] consilia F
26 ut ubique A 27 muros H,B a.c. munaZa.c.mS 28 furor] add.
sed M’ essent M 1 30 adderent M 2

15*

228

HEGESIPPI QVI DICIT VR

uiribus, nec aduersus Romanae dispositionis moderamina,
ueterani quoque exercitus uirtutem quicquam temeritas pro-
moueret, priusquam aliquid exitii subirent, uersi in fugam
ad naues conuolauere. quibus confertis tamquam densata
acie proeliabantur, ac si in terris manu res gereretur, in
campo etiam multitudo innumerabilis hostem praestola¬
batur. eo cognito filium cum electis equitibus Vespasianus
direxit, qui ubi se ingentibus circumfusum copiis uidit, ad
patrem quidem rettulit maiorem esse hostium multitudinem
quam opinio conprehenderat, sed conuocatis quos secum
eduxerat bellandi incentiuum huiusmodi alloquio infudit.

XXIV. ‘Viri1 inquit ‘Romani — meminisse enim uestri
uos nominis et generis proeliaturos decet, quorum manus
nemo effugit qui in orbe Romano est. unde enim hoc nomen
uniuersis terris nisi uincendo dedistis? meminisse etiam loci
oportet, in quo nunc sitis et aduersum quos Romani bellum
geratis, in extrema enim parte orbis terrarum consistimus,
tanta ergo terrarum spatia transeuntes nihil alienum uidistis.
quid enim nobis alienum, quorum in possessione orbis terra¬
rum est? quidquid ubique est ius uestrum est, quidquid
uniuersorum incolatus tenet possessio uestra est — curre¬
batis bene, quis statuit uestros toto orbe currentes trium¬
phos? quos non Hasdrubal Poenus, non Pyrrus Aeacides,
non Brennus Capitolinis uestibulis incumbens, non Persarum
cateruae, non Aegyptiae phalanges statuere potuerunt, hos
statuit rebellis Iudaea ineruditam praeferens bellandi teme¬
ritatem, rixae quam pugnae aptior, neque tamen est quod
uereor; sed plenum uerecundiae arbitror, quod uos uincendo

XXIII § 2 cf. BI. III 471 XXIV cf. BI. III 472-484

21 cf. Gal. 5, 7

1 moderamine CV.Aa.c. 4 densata] de sanata H 5 proelia¬
batur M‘BZ manus H, C in ras. V gestaretur Va.c.m2 7 cums.I.
i»2C 10 conprehenderat (at in ras. m3) M2 11 deduxerat M*p.c.m3,
HZaV alloqui H alloquium Z infunditZ 14 urbeilf* a.c.m3,Z rorna-
na Z 16 aduersus aV 20 pr. quidquid] quid M 2 ait. quicq. M2p.c.vi3
22 qui M2,Ba.c.,AV orbe toto HBZ 23 hasdrybal M2H asdrubal B
hastrubal A pirrus M2 BZA eacidis B oeachides CV ehacides A
24 Brennus] add. gallorum rex aV 25 falanges MSHBZ 26 inerudita
M2a.c.m3 praeferunt fu in ras. m3)M* 27 aptiorem c<V 28uerearJ3

LIBER III 23, 1—24, 1

229

defatigamini, illi autem qui totiens uincuntur audaciam
sumsere, lassari uos rebus secundis, cum illi aduersis durio¬
res sint, adtollite igitur animos, Romani uiri, et aduersum
cateruas hostium freti patria uirtute exsurgite, neque uos
5 numerus moueat plebis Iudaeae, cum illos tot- nostrae uir-
tutis insignia non deterreant, quae longe numero ualidiora
sunt, neque enim ulla in Hebraeis uel rei militaris scientia
uel proeliandi peritia uel moderandi gratia, nullus disci¬
plinae usus, nulla tolerandi patientia, solum in proelium
io deferunt mortis contemtum, sed nemo umquam moriendo
uicit hostem sed perimendo, illi nesciunt arma nisi in bello,
nos in pace armis exercemur, ut in bello casus belli dubios
non sentiamus, insuetis enim euentus dubii, ueteranis sol¬
lemnis triumphus, quid enim aliud agimus cotidie nisi ut
15 nobis numquam noua proelia sint? unusquisque domi quasi
in proelio exercetur, ut in proelio meditatio quaedam certa¬
minis sit. denique non errauerit quisquam adserens quod
meditationes nostrae bella sine sanguine sint, bella nostra
meditationes sint, progredimur in bellum muniti undique,
20 tegitur galea caput, lorica pectus totumque clypeo corpus,
ubi feriat hostis Romanum militem reperire non potest, quem
ferro saeptum circumspicit, aliis talia arma oneri sunt,
nobis integimento, quia usu leuantur. aduersum inermos
igitur ac nudos proelium nobis est. an uero metuimus ne
25 numero circumueniamur? primum liber in proeliis equitatus
est, cedendo atque insequendo bellum proludit, et quamuis
maximas acies circumcursat, et quibus libitum fuerit spatiis
excedit, deinde in ipso pedestri certamine non tam plurium
numerus conficit pugnam quam uirtus paucorum, multitudo
30 enim disciplinae insolens ipsa sibi est impedimento in pro-

1 defeticamini Ma.c.m3 defatigamini M1 2p.c.m3,HBZaV qui

totiens] quotiens B 2 sumunt B sumere aF, add. et H, ( s . I .) B,ZuV

3 attolite C aduersus HBZGV 4 eatheruas C 5 tots. I. B, om. Z
uestrae Msa.c.m3 7 scientiae V 8 morandi CVac.m2

9 proelia BZaV 10 deferent aV contemtum] conceptum «F 15 noua
numquam Z 18 meditationis HBaV sine (e ex t; sanguine sint s. l.)B
20 lurica M2p.c.m3 clipeo M 3 clippeo A 21 repperire M 3 HBZA
22 sint B 23 integumento Z aduersus Z inermes Z 24 ne
s.l.BC, e H 28 plurimum M‘a.r. 29 pugnam (s. fugam) B

230

HEGESIPPI QVI DICITVR

speris ad uictoriam, in aduersis.ad fugam. uirtus uero patiens
et secundis ualescit nec usque aduersis labitur. accedit
illud quod adsuetudo uictoriarum incentiuum nobis sit proe¬
liandi. nam etsi illi pro patria pro liberis dimicant, non
ideo promtiores eos esse quam nos oportet, neque enim 5
minus est, immo haut scio an etiam amplius, pro nobis quam
pro nostris decernere, pro nobis proeliamur, cum proelia¬
mur pro gloria, ne minores simus eo quod sumus, quis ergo
dubitet plus esse pro gloria decernere quam pro salute?
nobis autem bellum -hoc pro existimationis periculo est ne 10
ius partum intercidat, periclitamur etiam uictores gentium
et principes orbis terrarum Iudaeis pares uideri, quos ex
aequo nobis in aduersarios constituimus, si non aliter nisi
pari numero congrediamur, maiores nostri magnas hostium
copias parua manu frequenter fuderunt, et quid nobis con- 15
ferunt cotidiana exercitia, quid diurnus labor, si pares ad
proelium uenimus? nuntiauimus quidem de numero patri,
quia non licebat aliud, sed aduertat nos non de periculo
timuisse sed reuerentiam belli arbitro reseruauisse. licet
praelibare bellum tenere hostem rapere uictoriam, dum adiu- 20
menta ueniunt, ne non tam superatos aduersarios communi
robore quam protectos nos uirtute sua iactent qui uenerint.
quo igitur ore in conspectum patris ueniemus, si incipere
bellum timuerimus? quo pudore degener filius subibo ocu¬
los tanti uiri, qui nesciat militem suum nisi uictorem uidere? 25
quomodo eius me filium probabo, cum ille semper trium¬
phator, ego etiam meo, quod grauius est, uictus iudicio, qui

14 cf. Sali. Cat. 7, 7

2 conuale8cit B, add. et H nec] add.inHBZ uaqueom.lWHBZ
ad finem add. Ascensius 1510 accidit M’ p.c.m3,H 6 immo] aestimo
A aut BA,Ca.c. an] aut aV 7 decertare aV 9 decertare (ta
in ras., s. nere)B, aV 10 ne ius ( mg . at ne eius) B ne eius Z 11 pac¬
tum {mg. partum) B patrum A gentium] etiam Ba.c. 13 in om. H,
s. I. B 14 congredimur Ca.c.m2 16 cotidiana] romana nF, cott. M‘
p.c.m3 diuturnus (tu s. I.) B, Z par B 18 aliut (-ud F) non licebat
“F adconuertat Ba.c. 19 sed— reseruauisse om. M‘ arbitrio i7,
(add. ei) B,Z arbitror A 20 praelibare] proeliare H 21 neniorant C
23 conspectu aV 24 degener] genere aV sub. oculos] sub oculis B
25 nec sciat H

LIBER III 24j 1

231

hosti Iudaeo cesserim? quid uobis fiet condemnato duce,
quem uobis pater securus commiserit? sed malo de uirtute
uos ducis quam de ignauia causas dicere, proruamus igitur
in aduersarios, properemus, praeueniamus hostem, primus
5 in periculum excurram, uos sequimini ut depositum patris
custodiatis et commissum patris reseruetis. ego autem non
pericxili socios exigo sed consortes uictoriae. uos tamen
cauete ne oblatam uobis palmam triumphi aliis reseruasse
uideamini, uobis eripuisse, certe si secus cesserit, malo me
io filium pater in uulneribus meis recognoscat, si in militibus
suis non recognouerit. ponamus tamen offendi patrem proe¬
lii adgressione. quid igitur tolerabilius praeripuisse uicto-
riam an deseruisse? in praeripiendo properatio fortitudinis
est, in deserendo culpa ignauiae. condemnet certe uictores
15 pater, reatum huiusmodi non reformido, malo reus esse
triumphante republica quam laesa innoxius, utinam Manlii
Torquati filium uel in solo mihi liceat imitari periculo,
quem securi pater iussit feriri, quod contra imperium patris
exercitum in hostem produxerit, stabat hostibus caesis
20 adulescens amictus adoreis triumphalibus, sub carnifice mor¬
tis securus, quoniam beatissimum putabat in uictoria mori,
quid enim inlustrius quam uitam triumpho claudere nec ad
incerta rerum reseruari post certam uictoriam? o expetendum
prudentibus crimen uictoriae, utinaim et nobis hoc obiciatur
25 quod uioerimois! certe illo exemplo solus ego periclitabor,
uos triumphabitis, et tamen non prohibuit pater nos pugnare,
sed iussit, quos ad pugnam direxit, unde magis indigna¬
turum arbitror cessisse nos Iudaeis, cum possimus uincere,
quam pugnauisse.1

16—19 cf. Sali. Cat. 52, 30; Liu. Periocha VIII
4 properemus {ait. e in ros. m3) M‘,Za.c. proteramus HBa V,Zp.c.
praeueniamus om. HBZaV 5 periculo B patri aV 8 oblata M2
palma M2 amplam HB tri. al.] tri. spem aliis B, triumphalis aV

12 tolerabilius] add. est B 13 est fortitudinis aV 15 reatu Hp.r.
formido H 16 mallii M2 B 17 torquati (i in ras. 2 litt. wi i3) M2
torquam ( s . ti) A consilio (s. periculo) B 20 carnificem M2a.r.
22 uita M2a.c.m3 23 expectandum B expectendum A 24 hoc om.
M2 adiciatur aV 26 triumphatis Ca.c. nos pater BaV

27 direxit] dixerit V a. c.m2 28 cum] quos B possemus HaV potuis¬

semus B 29 quam pugnauisse] si pugnassemus B

232

HEGESIPPI QVI DICITVR

XXV. Haec (licens primus equum in hostem egit,
et cum clamore magno secuti ceteri toto campo extende¬
bantur, quo etiam plures aestimabantur. Traianus quoque
cum COC equitibus missus a Vespasiano iam progrediente
Tito superuenit. nec diutius resistere potuerunt hulaei, cum
uirorum contis et fremitu equorum perturbarentur, conuersi
itaque diuersa alii, plerique urbem petebant, emicat Titus
et alios a tergo fugientes opprimit, alios caedit palantes,
uniuersos praeuerso itinere a muris repellit et obuius recur¬
rentibus fugam intercludit, rursus tamen dum alii stemun-

2 tur, elapsi alii quibus urbs refugio erat, sed illic quoque
acrius proelium, nam qui de locis finitimis adfluxerant a
principio, pacem praeferebant, sed populus superuemiens in¬
ii itis bellandi studia extorserat, inde intra urbem dissensio
et tumultus grauis, quo strepitu excitus se conuertit ad
milites Titus. ‘hoc‘ inquit ‘est tempus, sanctissimi commili¬
tones, quod expetebam, inter se hostes intra urbem tumultus
serunt, foris caeduntur, intus digladiantur, festinemus dum
adhuc dissident, ne forte periculi metu in gratiam redeant.

3 itaque ascendit equum quo desiluerat muris proximus et
conuersus ad lacum per fluctus aquarum urbem petebat,
primusque in urbem inruit et post eum ceteri, statimque
omnes qui interius erant dispersi in fugam, alii prosterne¬
bantur, alii ascendentes nauigia in lacum demergebantur,
caesi intus multi mortales, sane qui de agris erant offere¬
bant sese Romanis alienos culpae adserentes, quibus pio
moderamine Titus parcendum putabat solos urguens aucto-

4 res rebellionis, misit etiam ad patrem equitem qui nuntiaret

XXV § 1 cf. BI. III 485—491 § 2 cf. BI. III 492—496 § 3 cf.

BI. III 497-501 § 4 cf. BI. III 503—505

2 et cum] circum et M* cum om. HBZ ceteri om. B 3 quo
etiam] quidam (i in ras. n>2) B 5 titus V a.c.m2 6 conturbarentur B
7 itaque] igitur B, add. in BZ 8 opprimit (t s. I.) B cedit (it in ras. m 3)
M 2 caedi Ba.c. 11 elapsi] add. sunt B, et Va.c. m2 illis Ma illi
Va.c.m2 12 afflixerant CV a principio om. M 1 13 pacem om. A

14 urbe M2a.c.m3 15 strepitum excitasse M 2 exercitus Ba.r.,Z
17 expectabant H expectabam B 18 serunt eras., s. agunt m2B re¬
deunt Ca.c. fest.] add. itaque Z 20 disiluerat M,p.c.m3 desilierat
aV 23 prop (s s. p) ternabantur B 24 nauicula H 25 mortales
multi B 26 se A 27 titus om. B , V a.c.m2 urguent M 2

LIBER III 25, 1—26, 1

233

euentuin uictoriae. quo delectatus Vespasianus et maxime
filii triumpho, qui maximam portionem totius belli con¬
fecerat quod aduersus Iudaeam gerebatur, eo contendit et
iussit obseruari urbem diligentius ne quis elaberetur, eo quod
5 uniuersi poenae deberentur, alio tamen die propter eos,
qui in scaphas sese contulerant, rates fieri iussit, quae sine
mora factae, quoniam et siluae finitimae et operarii plerique
celerandi muneris facultatem dedere.

XXVI. Namque lacus ipsius, uelut quodam maris am-
10 bitu, sinus amplissimus in longitudinem CXL extenditur
stadia, latitudine XL diffunditur, crispantibus aquis auram
de se ipso sibi excitans, unde Gennesar dicitur Graeco
uocabulo quasi generans sibi auram, aquae dulcis et ad po¬
tandum habilis, siquidem nec palustris uliginis crassum ali¬
is quid aut turbidum recipit, quia harenoso undique litore cir-
cumuenitur. et temperatior est fluuiali aut fontis rigore,
frigidior tamen placidae paludis aequore, eo ipso quod non
in stagni morem sternitur aqua, sed per diffusiora spatia
lacus frequentius auris spirantibus agitatur, unde et purior
20 haustus eius ac mollior est ad usum bibendi, et si qui naturali
gratiae studium adiungere uelit, ut aestiuis suspensam ad
auras noctibus more incolarum potui paret, haut quaquam
a niuis ritu distare arbitretur, genera quoque piscium gu-

XXVI § 1 cf. BI. III 506-515

9—13 cf. Isid. Etym. XIII 19, 6 13 — p. 235, 1. 7 cf. Baed. De

locis sanctis 10 (XXXVIIII CSEL p. 315—316)

1 maximi V 2 maximam] magnam B 3 tendit Bp.r. 4 labe-
retur M2a.c.m3 se laberetur A eo om. M 2 6 in s. I. Vm2

schaphas A scafas M2 C cet. 8 celerandae M2 celebrandi H,Aa.r. acce¬
leranti (ac s. I. m2) B 9 ipse B quadam nV ambitus aV 10 am¬
plissimos B longitudine aV centum quinquaginta B extendit HB
11 stadiia M 2 latitudinem HZ longitudine B 12 sibi om. Z unde]
add. et BZaV genesar BZV Isid. Baed. gennessar C genessar^, Cp.c.
gennesar Vp.c. m2 13 eloquio (s. uocabulo m2) B aqua aVBaed.
dulces H,Bp.c. 14 abiles B pustris 312a.c.m3 plaustris A 16 est]
es M2a.c m3,CV rigori M‘a.c.m3 17 paludis (i in ras. m3)M2
18 in om. aV more a F sed om. A 19 frequentibus a V inspiranti¬
bus A 20 ac] et Z mellior Aa.c.m2 quis (s in ras.)B 21 estu bis A
22 noctibus] add. aquam B potuit CV 23 ritu] rigore B arbitretur]
mg. I uideatur B quoque om. A gustu Bp.c.,Baed.

234

HEGESIPPI QVI DICITVR

statu et specie quam in alio lacu praestantiora. res exigere
uidetur ut Iordanis ortum quem alibi promisimus aperiamus,
nam superioris aeui dubio, utrum de lacu cui Gennesar
nomen Iordanes exoreretur, Philippus tetrarches Trachoni¬
tidis regionis falsam opinionem redarguit erroremque ab-
soluit mittens paleas in Fialam, quas in Panio fluuius ebulli-
uit. unde liquet non exordium esse Iordanis in Panio sed
fluentum, non enim ibi fons eius est, ut ab eo ceterorum usu
fluminum coeperit, sed de Fiala eodem subterraneis deri-
uatur meatibus, ibi iterum quasi fons scaturrit atque emer¬
gens proditur, est autem Fiala in Trachonitide terra CXX
interiactis stadiis usque ad urbem Caesaream. Fialae autem
nomen species dedit quasi rotae qualitatem exprimens,
quod ita iugiter plena est aquarum, ut neque superfluant
nec rursus aliqua deriuari minutione intellegantur, inferius
itaque mensura quadam labitur aqua et ubi Panium est rur¬
sus ebullit, ut paleis resurgentibus manifestatum est. ita ibi
Iordanes resurrexisse proditus est, ubi nasci a superioris
temporis uiris aestimabatur, nec tamen a principio eadem
Panii nisi sola naturalis gratia, sed regali Agrippae munifi¬
centia ornatus loco uberior splendidiorque additus, quo
speleum decore admirabili, per quod sese attollit Iordanes,
extructum uenustatumque accepimus, unde non latenti iam
neque abdito per caua terrae meatu sed uisibilli per terras
atque aperto flumine incipiens se superfundere, Semechonitin

2 alibi; cf. I 35, 3 3— p. 235, 1. 7 cf. Adamnan. De locis sanctis

II 19 (XXXVIIII CSEL p. 268)

3 dubia M‘a.c.m3 utrum] add. cui dei. C lacui M*a.r. cui
om. M* A genesar BZCV 4 nomen] add. flumen Z exoriretur M*
p.cm3,HZA,Ba.c. philipphus M* tetharches (s a m3) M* tethrarcesC
rachonitidis M*a.c m3 6 fiola B 7 in Panio om. H , s.l.B 8 ibi
om.B usus M‘ZaV 9 fiola M* BCV eadem A deriuatus HZ
10 scaturit H,Ba.c. 11 producitur Ba r.,aV thraconitidae CV 12-in-
teriacentibus HBZaV interiectis Adamn. tiolae B,Za.c. 13 rota CV
aequalitatem a V 14 ut om. CV superfluat Ca.c. 17 manifestum B
18 iordanis M*p.c.m3 superioribus Ba.c. 19 temporis om. H, s. I. B
22 speleum sic M* C 23 uenustatemque aV non] add. iam Z
iam om. M* Z 24 abdito (b in ras. m2) C meatum B meatus aV
uisibiliter Z 25 sese perfundere H seme chonitim H semper con¬
cidit in (s. semochomti) B semetconitin a V

235

LIBER III 26, 1-2

lacum paludesque eius intersecat, inde quoque cursus suos
dirigens CXX stadia sine ulla interfusione progreditur usque
ad urbem cui Iulias nomen, postea lacum istum qui Genne-
sar dicitur medio transit fluento, quibus ex locis plurima
5 circumuagatus deserta Asphaltio suscipitur lacu atque in
eum conditur, itaque duos lacus uictor egressus in tertio
haeret, praetendit autem regio Gennesar eiusdem nominis 2
lacum, de quo et ipsa uocabulum adsumsit, mirabili naturae
gratia et specie pulchritudinis, nam et spontaneos fructus soli
io ubertas ministrat, et nemorum ferax in uniuersa genera
sponte se subrigit arborum pomiferarum, et culturae soller¬
tia imitata naturam in quos uoluit usus opimae fecunditatis
deflexit gratiam, ut nihil sit illic quod natura negauerit, nihil
quod cultura praeterierit, aer aptus omnibus nec ullis um-
15 quam alienus fructibus, cuius tanta temperies ut omnium
nascentium conueniat diuersitati. illic et quae frigore alun¬
tur sese multipliciter effundunt et quae aestu fouentur, illic
aestiua hibernis mixta simul aspicias arctoas nuces et dacty¬
los nisi locis feruentioribus generari nescios, quid ficus aut
20 oleas loquar, quas caeli mollior alit tractus? nec tamen
aequantur illis superioribus, illi enim principales Palestinae
et quidam domestici fructus eoque uberiores, hi suppares et
licet longo interuallo sed tamen proximi, dicas naturae et
temporum iu eundam contentionem: illa quasi mater fecunda
25 omnia creat, horum temperies quasi bona nutrix molli fotu
uniuersa educat, itaque non solum affatim generantur po-

§ 2 cf. BI. III 516-521

20 cf. Verg. Aen. III 133 23 cf. Verg. Aen. V 320

3 malias A genesar M‘BZaV 5 asfaltio M2HZ asfalti* B
6 absconditur Bp.c. 7 genesar BZaV eius M2 nomine AT 9 pulcri-
tudinisd 11 sese H sollertiam B 12 natura B 13 sit— nihil om. H
14 praeteriit M2 a.c.m3 aer aptus] electis in ras. (mg. m2 Ita******).B
et aptus aV 15 alienis B 16 et eras. B 18 aspities A aretoas M2
noces M‘a.c.m3 dactilos M‘HZ dactiles A 19 nisi] add. in m2 B
quid] add. de Bm2 ficus aut suppi. m2B ficos M 2 Z 20 oliuis (ex oleuis)
Ba.c.m2 21 illi] illic B principales] aequales H palestinam M 2
22 quidam] add. est ibi B quidem H uberiores] superiores M2 his ut
pares B his apparent A 23 proximis M2a.r. proximo Hp.c. $dicas
in ras. m3 M2 24 faecunda C 25 creat, horum] creatorum M2
26 uniuersg doceat ( s.l . docet m#) A uniuerso dicat (v s. i m2) Z

236

HEGESIPPI QVI DICIT Vll

morum diuersitates sed etiam conseruantur, ut aliqua genera
maxima parte anni non deficiant, reliqua omnia tota anni
aetate usque ad finem supersint, nam et uuae et ficus, quae
sunt in insitiuis regalis cuiusdam gratiae, decem mensibus
sine ullo defectu redundant, et reliqui fructus ramorum, quos
uel nolentia rura sponte propria procreauerint uel ingenera-
uerit industria humana, ministerium suum, nisi nonis succe¬
dentibus, usu quodam administrantium deserere non norunt,
ad hanc naturae fertilitatem et aeris temperiem accedit et
fontis gratia, qui memoratam regionem genitali quadam in-
rigat infusione. Capharnaum nomen ei, quam Nili fluminis
uenam haut superfluo quidam aestimauerunt, non solum quia
inpinguis ama opimat, uerum etiam quia huiusmodi creat
piscem, ut coracinum putes qui in Alexandrino lacu ex Nili
infusione reperitur. locus quoque de nomine lacus dictus
praetendit in longitudinem XXX stadiis, in latitudinem XX.
quoniam de natura loci diximus, ad consummationem proe-
3 lii regrediamur, praeparatis itaque ratibus secundum prae¬
ceptum suum manum militarem inposuit Vespasianus, quae
insectaretur eos qui nauigiorum effugio pestem euaserant.
quid igitur facerent non reperiebant. nullus in terris salutis
locus, circumfusa hoste omnia, nulla in aquis fugiendi po¬
testas utpote lacu clauso et undique Romanis circumdato,
nulla etiam in exiguis myoparonibus resistendi fiducia, quid
enim pauci aduersum plurimos facerent ratibus adpropin-
quantibus? tardior quidem harum adpulsus et efficacior ex¬
cursus nauigiorum, sed sine ullo sui uulnere soli clypeorum

§ 3 cf. BI. III 522—531

6 cf. Verg. Georg. II 500

1 conuersantur B 3 ficis H 4 in om. M2 H, s. I. B insitiuae
(is s. -ae) B regales Ba.c. 5 redundat M2 6 procreauerint] prae-
cauerint V ingenerauerint BA ingenerauit Z 7 nobis M 2 nouis (u
in ras.) C 8 nouerunt A 11 cafar. M2 HBZ 12 haut] haustu B
aestimauerint B 13 inpinguis] inriguis H, (om. ml ) s. I m2 B,Z opi¬
mat] optimat, add. meatibus B 14 corachinum BaV 15 repperitur M2
ductus M2 16 longitudine BA latitudine BaV 18 progrediamur HB
20 effugium M2a.c.m3 21 repperiebant M2 nulla M* saluti HZ
23 ut puto M2 cluso M2 24 myoparronibus M2a.r. meoparonibus
Bp.c. mioparonibus A 25 aduersus CV aduersos A 26 excursus (con
s. ex) B 27 nauigiorum— uulnere om. H solum A

LiBER III 26, 2—4

237

repercussis spiculis crepitus audiebantur, adpropinquare
non audebant Iudaed, nec inpune quisquam scapha propius
accesserat, cum de proximo facile uel telorum figeretur icti¬
bus uel ratibus demergeretur, et si qui enare uel emergere
5 temtauisset, sagittae iaculo insertus miserabilem in flucti¬
bus iiitam deponeret, nec diutius resistere potuerunt, cum
diuerso genere minuerentur, namque paulatim concurrenti¬
bus plurimis ratibus ad litora cogebant Romani maximum
numerum nauigiorum. atque illic coartati aut in terram
io desiliebant ibique a Romanis interficiebantur, aut caede¬
bantur ab his qui de ratibus urguebant, aut concursu ratium
proterebantur, aut ipsi se in lacum deiciebant, cum in sca¬
phas eorum hostis insiliret, cerneres mixtas sanguine aquas,
plenum cadauerum lacum, nulli enim parcebatur quicum-
15 que occurrerat, grauis odor, taeterrimus faetor locorum.
VI milia Iudaeorum, cum superioribus tamen, et DCC eo
interemti proelio, uictor Vespasianus Taricheas reuertit. 4
illic regionis populum ab urbano discernere parabat, ut qui
non fuerant auctores seditionis reseruarentur. sed plurimo-
20 rum consilio qui tantam superesse multitudinem, quae posset
recidiua proelia resuscitare, paci aduersum et inutile locis
arbitrarentur — ubi enim consisterent patria excussi? qui¬
bus se alimoniis sustentarent exsortes omnium nisi rapto
uiuerent? — sententiam flexit et inspirata uenia mortis prae-
25 cepit ut egrederentur ea porta, quae esset e regione Tiberia-
dis, atque ad eam urbem contenderent, facile crediderunt
quod exoptabant, coepere egredi sed praeoccupato itinere
omni commeantia Iudaeorum clausere agmina atque in urbis

§ 4 c.f. BI. III 532—541

23 cf. Verg. Aen. VII 749

2 scafam M 2 scafa cet. 3 cum (s. quia) B de s. I. m2 M2
uel eras. B 5 sagitta A fluctus M2 8 pluribus H cogebantur M2
9 ilico artati M2BZaV illi coartati H; emendaui 9 aut — interficieban¬
tur mg. suppi. A 10 aut— urguebant om. A 12 ait. in om. a scafasili2
HZaV 13 mixtas] add. in B 16 VII IIV quinque A 17 tariceas B
cariceas A 18 illius uV 20 concilio M2 super se M2 possit M2
a c.m3 HZ 21 recidiua om. Z recidua HB pauci M2 22 patriae H
23 raptu M2a.c.m3 24 sperata M‘BZ separata H praecipitii

28 omni om. aV omnia Z commeantium B commeantia et A

238

HEGESIPPI QVI DICITVR

stadium introduxere, ingressus quoque Vespasianus spec¬
tata aetate uel robore omnium, quos sibi statui praeceperat,
elegit VI milia iuuenum ualiidiorum, quos Neroni in Isthmon
direxit, senes autem et inualidos MCC iussit necari, reli¬
quorum XXX milia CCCC uenumdedit. uniuersos autem qui- 6
cumque de partibus regni Agrippae reperti sunt regi donauit,
quos aeque rex accepto pretio in seruitutis obsequia tran¬
scripsit. praeterea populus alius Trachonitidis et Gaulaniti-
dis regionis et Hippeni et Gadaritae tamquam belli excitores
et perturbatores concordiae, deserentes propria incursantes 10
aliena, qui sumtis armis pacem uiolauissent, iustas et debitas
pro flagitiorum meritis poenas dedere.

LIBER QVARTVS.

I. Extinctis Taricheis maxima ex parte Romani Galilaeis
urbibus ac finibus potiebantur, nisi quod Gaulanitidis regio- 15
nis urbs Gamala contumacis populi alebat spiritum locis
nixa asperioribus, namque ea in monte est sita, dextra
laeuaque praeruptis circumcisa rupibus, ad summum arta¬
tur, a fronte absciditur profundo hiatu, in posteriora ali¬
quantum diffunditur, ab ea quoque parte angusto difficili- 20
que accessu ut caudae simile iter iudices ad urbem meanti¬
bus; a summo uertice collum in inmensum extendens ut
arcem tamquam caput praeferat atque in sublimem erigat

I § 1 cf. BI. IV 1. 10. 5-8

1 egressus HB expectata H inspecta B 2 robur a V 3 VII H
in om. A sthomnum M‘H histhomnum B isthonum ZC, (h s. I.) V in-
sthonum A 4 senes— iussit om. A ualidos B mille et CC M‘

5 XXXCCC M’ XXX milia quadringentos C uendidit BZ uenundidit
CV 7 acceptos B 8 populos alios H thraconitidis CV traconitidis BA
gaulanitidis (ulani in ras. m3)M> 9 hipenni BZ hippenii CFhipenii A

gadastaeaF excitatores ZA 10 turbatores M* 11 uiolassentJS FINIT LIBER

III INCPLIBER IIII M 3 EXPLIC1T LIBER TERT1V8 INCIPIT LIBER QVARTVS HBZCV

incipit liber qvartvs A 16 urbs om. H spiritus HB locis— summum
in ras. m2 C 17 asperibus H a superioribus B 18 leuaque M*C leuatur
A praeruptis— artatur om. A circumcisis a (exp. cisis, s. circa m2) B
artatur] arator M‘a.c.m3 19 absconditur HB 21 similem Ba.c.
iter om. B inter M* 22 ad summum M‘a.c. in om. B 23 archem
CV proferat BA sublimitatem M*

LIBER III 26, 4 — IV 1, 4

239

altitudinem exilis a principio et tamquam sinuato cliuosis
anfractibus solo atque in profundum demerso, deinde quasi
tenontem quendam cemiicis medio attollens, cetera prae¬
rupta atque inuia. unde plerique a superioribus Camelam
5 uocitatam putant, quod formam camelae praeferat, sed cor¬
rupto incolarum usu Gaanalae nomen urbi inhaesisse, iam
si contexta aedificia spectes, suspensam urbem arbitreris et
maxime septentrionalia eius pendere existimes, reflexa pau¬
lisper meridiana, addiderat huic quoque urbi munitiones 2
io Iosephus, quibus freti et confluentis eo multitudinis numero
regis Agrippae per YII menses obsidionem luserant, nam
et ipsa et Sotanis et Seleucia regni eius portiones erant,
Seleucia iuxta amoenissimum illud et celebre per Syriam
Daphnes nemus, cyparissis arboribus intextum, scatens fon-
15 tibus quibus praetermeanti fluuio loci, quem minorem Iorda¬
nem uocant, nutrimenta quaedam lacteis uberibus infundit,
ea tamen ciuitas et Sotanis superior Gaulanitidis portio
inferior Gamalis, unde et studiis dissonantibus illae socie¬
tatem Romanam elegerant, haec rebellabat adeo pertinaciter 3
20 ut cum rex propior muris alloqui eos uellet fundae iaculo
sauciaretur, cuius iniuria Romani accensi uehementius in¬
cubuere obsidioni, conflictumque promtissime a parte utra¬
que, quoniam a Iudaeis quoque, qui regem proprium uiola-
uissent utilia suadentem, sine ulla uenia se futuros aestiman-
25 tibus si uincerentur, totis uiribus decernebatur. Agrippa ita- 4

I § 2 cf. BI. IV 9. 10. 2—4 § 3 cf. BI. IV 14-16 § 4 cf. BI.

IV 14. 17—29

1 tamquam] iam A 2 dimerso M2a.c.m3,HZ dein HBaV 3 mon¬
tem Ba.c. temonem Z tendentem a V ceruices H 4 camalam Zp.c.
camellam aV 5 camellae M‘a.r., a camelli V 6 camelae B gamelae
HuV inhaesit aV 7 expectes M2HaV arbitrare HB 8 septem-
trionalia M2 existimas Ba.c. 9 meridiana] media Nam B addiderat]
add. et A 10 eo in ras. B 12 sothanis aV seleuchia Cp.c.,A seleuchia
CA 14 persarum dafnisB dafnes M‘BZ dafne H cyparissis (mg.i
expressus) B cypressis A 14 scatenis Ms 15 quibus om. A praeter¬
means fluuius eius loci B iordanen ZC 16 lacteis (s. I letis) B 17 por-
tior M‘, B a. r. potior Bp.r.,Z 18 inferiora M s 19 haec] add. adeo B
adeo eras. B 20 proprior M* CF 22 obsidionis M* a parte] aperte i?

23 a om. BaV iudaei B quoque om. B propium M 2 uiolassent
HB 24 suadente M* se om. B aestimantes B 25 decernebant
Ba.c. decertabatur aV

240

HEGESIPPI QVI DICIT VR

que saxo dextrum percussus cubitum bello excessit, Romani
urbem inrupere. cessit enim hostis missilibus, murus arieti¬
bus. nam illi qui machinas inpediebant nequaquam diutius
resistere potuerunt, et murus trino ariete conuulsus peruium
obsidentibus in obsessos iter praebuit, sed ea res festina¬
tionis inpatientia non mediocrem uictoribus cladem inuexit.
namque ubi sese infudere domiciliis, dum perscrutantur uel
praereptum ire spolia contendunt, cedentia domorum an¬
gusta ponderi, nutantibus fundamentis, ruinam traxere et
proxima quaeque proximis inlisa excidio erant, multi Ro¬
manorum illis inuoluti casibus in uictoria pestem incidere,
plerique praeiacientes se lapsis aedibus occupabantur, alii
lacero corpore uix semineces eruebantur, plerosque puluis
necabat, caedebantur angustiis artati, desuper quoque mu¬
lieres et inualidi senes et qui de iunioribus refugerant saxa
in subditos deiciebant uel quaecumque genera telorum oc¬
currerant. caligo infuderat omnia prospectum eripuerat
mentem confuderat, ignorantia quoque exitum non reperie-
bat. uix itaque subtrahentes se periculis urbem excessere.
Vespasianus interea dum urguet hostem in interiora urbis
concesserat mediusque inter agmina circumfusa hostium
bellum accendebat, neque enim terga hosti dare tantum
conueniebat uirum neque tutum putabat, in Syriam direxe¬
rat lilium Titum, excitauit notae uirtutis conscientiam et
sese in arma colligens consertis clypeis cum paucis quos
praesentes habebat inperterritus stetit quasi in quos sese
excuteret considerans, cuius impetum reformidantes Iudaei

§ 5 cf. BI. IV 30-38

25 cf. Verg. Aen. X 412

1 saxo] add. in B dexterum HBZ 2 missibilis M‘ missibilibus
M2p.c.m3, a V 3 nara] add. et BZ 4 peruius HB 5 res om. B 6 in¬
flexit A 7 infundere H domi Ba.c. perscrutant A 8 praeruptum
H per praeruptum A praeripere (om. ire) B 9 pondere B ruina CV
texere a V 10 quoque A 12 praeiacent M‘ praeiacientis H praeiacentes
ZaVse om. HaV relapsis H elapsis CV elapsi A sedibus A 13 lace¬
rato B seminece H seruabantur M‘H puluis]plus M2a.c.m3 14 cae¬
debantur om.aV 16 reiciebant M* uel om. A 18 repperiebat M2BA
19 urbe HZ 20 urgeret Va.c.m2 22 neque enim] Nam neque Ba.c.m2
dare hosti B tantum om. B 23 neque] add. id B 24 unde ante ex¬
citauit B noctae H notam B 25 armis B 26 quo aV se B

LIBEK IV 1, 4-2, 1

241

minore ui insistere coepemnt et metuentes sibi quisque
laxare aciem, ita Vespasianus hosti aduersus paulatim gra¬
dum rettulit proeliantibus magis similis quam cedentibus,
illic decemprimus cecidit Butius multis ante bellis probatus
5 et aduersum Iudaeos notae uir experientiae et ualidae fortitu¬
dinis. centurio quoque cum decem aliis Syris rem egregiam
fecit ac memorabilem, nam in ipso tumultu cum Romanos
urgueri cerneret, in abdita cuiusdam domus sese contulit
atque ibi inter cenandum cum Iudaei conloquerentur, quae
io Romanis machinati forent, nocte intempesta omnes eos inter¬
fecit et ciun militibus Romano sese exercitui repraesentauit.

II. Vespasianus autem ubi maestum exercitum aduertit
plurimorum amissione et maxime deserti ducis pudore, quod
eum solum intra urbem hostium dereliquissent, cum summa
15 eos gratia consolabatur dicens: ‘si mei sors periculi uerecun-
diae uobis est, nec ego sic ad bellum processeram ut decli¬
narem pericula sed usurparem; sin uero quia et de nostris
plerique interfecti, nequaquam mirandum; quando enim
uictoria ulla sine sanguine est? habent proelia suos euentus.
20 etsi spectata uirtus praeeminere soleat in bello, solet tamen
aliquid licere casibus, sed prudentis est in aduersis lapsum
corrigere, in prosperis moderationem tenere; contra autem
rudis cuiusdam atque ineruditi ingenii secundos semper suc¬
cessus praesumere quasi non aduersum uiros certamen sit.
25 infirmi autem lapsu aliquo summae rei diffidere, cum exi¬
guis momentis subito inclinentur omnia quae in bello gerun¬
tur. itaque ille praestantissimus qui inter aduersa sobrius
II cf. BI. IV 39-48
25 cf. Hcnat. Serm. I 1, 1—8

2 aduersum HB 3 proelianti B cedenti B 4 illi exprimus H
Butius] totius A 6 syriis aV 7 in om. B 8 urguere M2 domo
CV domus, add. parte B 10 macchinati C eos om. Z 11 cum] add.
decem A; cf. I. 6 et lect. cod. Iosephi V apud Niese exercitu M2p.c.m3.
HB 15 consolatur M2a.c.m3 17 uere M2 quia — nostris] qui

(a s. I. add.) ibidem nostri B 18 interfecti] add. sunt B nequa¬
quam] add. hoc B mirandum] add. est B 19 illa M2a.c.m3 habent]
add. enim Z 20 etsi (si s. I.) B expectata M2 praeeminire M2a.c.m3
praeminere BZaV, om. H soleat] sola eat H 22 corruere M?
corrigere in ras. m2B 23 ingenii] add. est B secundo Ca.c.

24 aduersus A 27 praestantissimus ille V

LXVI. Hegesippu?. (Ussani )

242

HEGES1PPI QVI DICIT VR

conluctatur casibus et supplantat superiorem seque reparare
et corrigere proprias quaerit prolapsiones, at uero incurio¬
sior suis saepe motibus cadit et dum inruit incautus impetu
suo fusus procumbit, quodsi hoc saepe accidit ubi nuda
uirtus, quanto magis in bello ubi diuersi generis conserta 5
decernunt agmina, nec unum consilium nec consors senten¬
tia est, locus aduersus difficilis asperitatis, iniqua in an¬
gusto decernendi condicio plurimis aduersum paucos, cum et
ipsa multitudo sibi oneri sit et pauci in pluribus minus fru¬
strentur. sed haec ad momentum saepe obrepunt, quae non 10
ex uirtute ueniunt sed casu accidunt, unde nihil est quod
uos angere debeat, commilitones, quia non per infirmitatem
aliquam manus uestrae neque per fortitudinem Iudaeorum
uersae res, sed difficultas locorum nobis ad uictoriam inpe-
dimento fuit, illis ad differendum morae, neque quicquam 15
est quod argui possit, nisi inconsultus impetus atque in¬
conditus. etenim dum ad superiora urbis illos sequimini at¬
que inruitis in domos eorum, ipsi uos periculis inplicauistis.
quorum successistis hospitia suscepistis pericula, tenebatis
urbem, quis uos coegit introrsum pergere? descendere ad 20
uos hostis debuit, non uos intemperanter ad uictoriam im-
memores uitae ac salutis contendere, reparate igitur animos
et de uirtutibus uestris non solum consolationem, sed etiam
quod amplius est uindictam praesumite, me certe habebitis
praeuium pugnae, estote parati animis, pericula uos for- 25
tiores fecerint non timidiores, facile est iniuriam soluere si
uirtus se recognoscat/

III. His dictis accendit militum fortitudinem, quibus
reparantibus uallum plerique per praerupta subtraxere se

III § 1 cf. BI. IV 49-51. 56. 62

9 cf. Sali. Iug. 58, 3 12 cf. Eccle. 10, 18 25 cf. Matth. 24, 44

1 isque B 2 colligere BACp.c. praelapsiones B incurior
Ba.c. incursior a V 3 incatus M*a.c.m3 6 decertant a V sententiae a
7 difficiles asperitates BZA in qua angusta decertandi «F 9 in om.B
minus in ras. m2 V frustentur M‘ 10 abrepunt A 11 quo B 14 in-
pedimentum M‘ 15 ore M‘ 16 ni H 17 secuti fuistis B 18 in-
ruistis B inplicabistis M* 19 succes.] suscepistis B hospitia]
periculari* 21 intemperantes Z intemperantem A 24 habetis a F
25 animis] armi ( add . s m3 ) M‘ 27 sese CV

LIBER IV 2, 1—4, 1

243

obsidioni, nam iam et alimoniae inopia incessebat et infracta
muri cessura machinis arbitrabantur, unus deinde fons intra
urbem et ipse muris proximus erat, quae res eos in summo
timore posuit ut frequentissimi dilaberentur. qui uero per-
5 manendum putarunt pertinaciter proeliabantur, interea 2
Romani turrem altissimam suffodientes ui maxima subrue¬
runt, quo casu concussa ciuitas, perturbati omnes totius
urbis pauentes ruinas, unde et Chares aeger corpore, tanti
terrore sonitus exanimatus mortem impleuit. Romani tamen 3
io patefacta urbe ingressu abstinuere, donec Titus regressus
et dolore paterni periculi excitus cum paucis in urbem in-
ruit et maximam Iudaeis cladem inuexit. tamen qui in su¬
perioribus erant saxa uoluentes accessu prohibebant Ro¬
manos, spicula torquebant, sagittas iaculahantur. a Iudaeis
15 inpulsa facile in pronum saxa deuoluebantur, missilia per-
ueniebant, descendebant sagittae non sine eorum periculo
quos offenderant. Romanis aduersum editiora montis iactus
inefficax, conatus inritus atque ipsis periculosus, cum subito
orta, uenti procella Iudaeorum retorquebat sagittas, repelle-
20 bat spicula; quae uero Romanus exercitus iaculabatur, in
hostem ferebat, ita elementorum ipsorum repagulis et uen-
torum turbinibus oppressi supremo excidio captae urbis uni-
uersi quicumque illic reperti sunt interiere. IIII milia ta¬
men a Romanis interfecta, V milia praecipitio perisse acce-
25 pimus, nulli aetati uenia data.

IV. Gischala adhuc sola de partibus Galilaeae in se
hostem non conuerterat, quoniam incolarum eius quietiora

III § 2 cf. BI. IV 63—68 § 3 cf. BI. IV 69-83 IV § 1 cf. BI

IV 84—86

1 incessabat HCV infracti (mg. I infracta) B 2 cessura (s ait-
in ras. m3) M‘ macchinis CV 4 remanendum B 5 putauerunt aV

6 turrim Zp.c. ui om. aV 8 charis B thares CV hares A 10 in¬

gressu] ingressum aV regr.] ingressus M2aV II excitatus Z ruit H
13 accessum M2aV romanus M 2 romani aV 14 torquebat M2

iaculabatur M2 a om. A et a, B 15 inpulsa om. B facile inpulsa M2

in om. M 2 aduoluebantur «V 17 qui suffoderant B editis «V
montis s. I. B om. aV 18 subito — procella om. a V 19 uenti om. H
repellebat] retorquebat B 21 repaculis 23 illic om.^i interireilf*

26 gisghala (h s. l.)M2 cischalai? giscala Ca.c. galilae Ca.c.

16*

244

HEGES1PPI QVI DICITVK

ingenia utpote plebis agrestis contenta suis fructibus nihil
bellicum ferebant, sed multorum coalitu, qui latrocinio
uitani exercerent suam, etiam mitiorum studia prauis mori¬
bus. corrumpebantur, erat praeterea uir, Leuis Iohannes no¬
mine, indigena populi lues, dolis nulli uersutorum secundus,
inprobitate parem nescius, cui numquam defuerit nocendi
allectus, aliquamdiu tamen fuerit inopia exercendae ini¬
quitatis impedimentum — quid tamen definiam haut liquido
scio, utrum eum indigentia texerit an represserit — , doli
callidus, fallendi artifex, doctus mendaciis fidem quaerere et
credulitatem conpositis adsciscere, qui fallaciam uirtutem
initaret et elegantiae duceret carissimos circumuenire, prom-
tus ad conspirandum uehemens ad audendum acer ad effi¬
ciendum, conturbator in otio desertor in periculo, adsuetus
latrociniis bellorum insolens, quae cum persequi nequiret,
sereret tamen parandae causa dominationis, huic igitur
animus inquies, promta audacia quam processus alebant,
opesque ad sociandam perditorum manum, unde cum eius
factione memoratae urbis populum excitari ad bellum Vespa¬
sianus conperisset. ne totum exercitum defetigaret, filium
Titum cum M equitibus direxit, quibus comitatus ad urbem
adpropinquauit. sed ubi muros populo uidit refertos, mirari
se ait quod eorum exemplum sequerentur ad rebellandum,
quorum excidio resipiscere debuissent, esto tamen ut prima
temtamenta habuerint aliquid praesumtionis, quid uniuerso-
rum exitia spei praeferrent? ueniabiles certe fuerint in prin-

§ 2 cf. BI. IV 87. 93—96

3 cf. Ter. lleaut. 143 (lectio cod Bembini) 14 cf. Sali. Hist. I 77,7 M

1 plebs Z 4 leuis] codd. Leui filius Weber 5 et ante lues eras. B
6 inprobitatem aV defuerat Z 8 inpedimento BaV 9 sciam aV
11 crudelitatem «I qui* C fallacia aV 12 eligentiae Ba.c.m2
elegantia « eleganda V ducere aV 13 audiendum M‘H«V eficien-
dum M ‘ 14 initio M‘ct V 15 qui B 16causasB igitur s. I. m2C

17 inquietus H inquis Ca.c. habebant (n s.l.) ('. V processu thabebant4

18 ad sociandam] associandam M*p.c.m3 ad sociandas Z ad consocian¬

dam HBCV ad consociandum A manus Z 19 factione] accusatione
M‘ 20 defatigaret M*p.c.m3JBBZCV fatigaret A 22 uidet Z
23 ait] ut H om. M 3 eorum] iudaeorum B 24 ut] quod .4 26 fer¬

rent M2p.r.. HBZaV ueniabilis M*p.c.m3 HZaV,Bp.c. fuerit
HZaV,Bp.c. forent Ba.c.

LIBER IV 4. 1-4

245

cipio spes libertatis, inexorabilis tamen est in ultimis et
desperatis rebus perseuerantia. nam qui non exemplo huma¬
nitatis, non sedulo uerborum monitu flectuntur, aduersum
eos non uerba sed arma necessaria sunt, muris fiditis quasi
5 aduersum Romanorum uirtutem ullos protexerint, quid aliud
possunt clausi praeferre, circumsessi praetendere nisi quod
in captiuitate audaces sint? nemini erat loquendi potestas. 3
occupauerat omnem murorum ambitum praedatoria manus,
canebat Iohannes ne quis conloquio familiari Romanos in¬
io uitaret. itaque ipse praeripuit sermonis relationem, dicens
libenter se tractatum suscipere de rebus communibus nec
experiendi usum declinare, si forte ipse utilia suadeat aut
bis quae referuntur adquiescendum sit, sed prohiberi se lege
patria, cum supersit ebdomadis sacrae dies, tractare de pacis
15 condicionibus, siquidem ut mouere anna interdictum, ita
etiam inlicitum consulere de pace feriatis diebus, etenim ad
negotium uerbis saltem decernere et illis sacrilegium qui
cogerentur, nec illis inultum qui cogerent, neniam se unius
diei poscere, dilationem tam exiguam nequaquam impedi-
•20 mento futuram, neque enim circumfuso hoste effugium clau¬
sis liberum, offerri sibi arbitria pacis? tam aequabili optione
formidinem abesse, urgueri se interim non oportere ad pacis
consulta quibus religioni esset legem patriam praeuaricari.
conuenire autem tam liberali pacis oblationi, ut qui praeter
25 spem sponte offerat pacem, ne quis periclitetur, euasuris
etiam leges suas reseruet. haec sine dolo Titus allegata
arbitratus receptui cecinit et reuocauit a muris quos secum
deduxerat, ita Iohannes fugiendi adeptus copiam nocte 4
intempesta cum plerisque abscessit, sequebantur etiam mu-
§ 3 cf. BI. IV 97—104 § 4 cf. BI. IV 106-111

3 aduersus B 4 fuditis M2a.c.m3 findistis Ba.c. 6 circumsessi]
circumire (i ait. ex corr. m3) si M2 quod] ut B 7 capite B captiuita-
tem CF«.c. suntccF 10 docens H 11 libenter s. I. V 13 prohibere
Ba.c. se om.Z 14 sacra Vp.c. 15 more Ca.c. 16 diebus s. I. B
-enim om.Z ad] de M2p.c.m3,HBZ a A 17 negotioM2p c n>3,HBZaV
uerbi M2Z urbisa V illiCF 18 ultum Ca.c. s eom.B 19tamenaF
20 clausis] lapsis A 22 obesseff abesse (s. I obesse) Z 23 religionis
HaV patriam] om. H add. non M2BuV 24 liberalisRZ oblatione A
26 alligata M‘ allegato A 27 secum s. I. m3 M 2 28 duxerat B

29 obsessis M2aV

24G

HEGESI1TI QVI DICITVK

lieres proficiscentem, sed quo ulterius progrediebantur uiri.
eo plures mulieres uel paruuli relinquebantur desertaeque
a suis spectabant pauidae uiam feminae, et cum iam uiros
])roprios e conspectu emitterent, hostem adesse arbitraban¬
tur, ad omnem trementes sonum, si quis curreret, miserae 5
conuertebantur, sese peti, sibi catenas inici trepidantes,

5 quasi iam praesentes essent qui timebantur. Titus iuxta
conuentum iam sole infuso ad urbem cum exercitu conten¬
dit. aperiuntur portae, egreditur populus cum exultatione
et Romanos cum laetitia suscipit et alacritate, abisse gau- 10
dens pestilentem uirum. fugisse per noctem, sibi liberi indi¬
cii facultatem datam, orare se ueniam ne fraudi sibi esset
eius fuga, quem tenere sine sui exitio non possent, ille dila¬
tionem uindictae consolatus consummati negotii celeritate
ad eonprehendendum Iohannem e uestigio plurimos misit, io
si forte eum consequerentur, ipse urbem ingressus, minis
magis quam suppliciis affecisse contentus pacis perturba¬
tores, remisit omnibus, ne quis uel odio uel domesticis ex¬
citatus negotiis innoxios in inuidiam deduceret et grauis-
simi criminis pulsaret atrocitate, cum multo tolerabilius sit 20
id quod incertum est formidini participis conscientiae dere¬
linquere quam condemnare innoxium, saepe enim reum
corrigit metus, poena autem innocentis sine ullo remedio
correctionis est. Iohannes itaque non est repertus ab his
quos direxerat Titus, sed reperti sunt qui sequebantur eum 25
paruuli uel mulieres, ad II milia fere interfecti, Illmilia autem
infirmae aetatis et sexus, ubi satias necandi facta, captiui-
tati adiudicata sunt, custodiam militarem ciuitati inperti-

§ 5 cf. BI. IV 112-120

1 quod M‘aV, B.a.r. uult eius M* 2 paruoli M‘ uiae A
4 amitterent HBZ 5 currerit M‘a.c.m3 6 inicere M ‘ 8 conuentus

Ca.c. tendit Bp.c. 10 suscepit RBZaV 11 iudicii liberi Ba.c.

12 fraudis M‘ 13 quam A suo Ca c. potuissent B dilatione M‘Z
14 uindictam v consumati M * consumationem H consummat (add. in)

Z,A iam (exp.) consummatae B negotio Z 15 uistigio M‘ plurimos
°m..B 16 ipse] add. in H 18 remisit] mandauit Bp.c., ubi tamen

remisit rursus add. 19 innoxius M1 20 pulsare M* tum M*a.c.m3
21 certum Ba.c. participes M1 22 reum om. A eum Va.c.mS 24 cor¬
reptionis Z 25 sunt om. HBZaV 26 paruoli M* 27 satius a V satis
{s.l satietas) necando factum est B captiuitate «F 28 adiudicati H

LIBER IV 4, 4—6, 1

247

uit. itaque Galilaea omnis in potestatem Romanam cleducta.
nam et Tabyrius mons, cuius altitudo XXX stadiorum, uer- 6
tex autem ipse campestris XXX11I stadiis iacet, penuria
aquae ab aliis desertus, ab aliis orata uenia Romanis tradi-
5 ius, licet uirtute quoque et industria Placidi, cui id negotii
a Vespasiano commissum fuerat, omnis conuenarum turba,
dum cedentem sequitur et arte reuocantem gradum per-
urguet, campi medio circumfusa refugium amiserit, pestem
inuenerit.

io V. Hactenus circumuagari licuerit, dum templi sancti
a maioribus conditi et sacrae legis contagia refugientes circa
alias urbes stilum occupamus, sed iam tempus est ut quae
Hierosolymis gesta sunt adoriamur non ingenio freti, sed ne
patriae legi ueterique cultui nostri doloris uideamur negasse
15 ministerium, fuerit licet in illis umbra non ueritas, sed tamen
umbra designat ueritatis uestigia. habet enim umbra pictu¬
rae liniamenta, fulgorem non habet, nec ad summam per¬
fecta est manum, sed diligenter intuentibus futura exprimit,
et ideo minus delectat figura, plus allicit gratia, unde pla-
20 euit rerum arbitro abolere uetera, noua condere ut ueri-
tatem sequerentur qui per angustias infidelitatis imagines
non sequebantur.

VI. Fugiens ut supra diximus, de Galilaeae partibus
Iohannes ad Hierosolymitanam urbem se contulit et quasi
26 quaedam pestis infecit animos conplurium, qui ex diuersis

IV § 6 cf. BI. IV 54 — 61 -V cf. Ambros. Explan. Ps. 38, 24 sqq. (De
off. I 48, 238) VI § 1 cf. BI. IV 121. 128. 135—136. 138

15 cf. Hebr. 10, 1 16 cf. Sap. 15, 4 20 cf. II Cor. 5, 17

23 supra; cf. IV 4, 4

1 potestate M2a.c.m3,H rouiana H 2 taberius (a in ras. m3)
M‘Z tabirius HBA thabyrius CV uertix M!a.c.m3 3 XXX et Ilibus
M2p.c.m3, (dei. X teri., et s.l.) B XX et III uel uiginti et tribus HZaV
iacens Z 4 orata] add. et impetrata s. I. B uenia] uita H 10 hacte¬
nus— licuerit om. A circumuacare M2 licuerit (s. t licuit) Z licuit

Ca.c. sanctae M* lia om. M3 sacrilegii .4 12 occupauimusi?

14 nostro M2a.c.m3 dolores M‘a.c.m3 15 licet fuerit Bp.c. 16 et
(s. I.) enim habet B enim] add. in C, Va.c. puncturae H picturam
liniamentiA 18manusaF inuestigantibus (s. intuentibus) B 19 adicit
in ras. B 20 arbitrio M2A 21 qui — sequebantur om. M2 indagines
H imaginem B 23 Fugiens post Galilaeae praebent uV 25 plurium H

248

HEGESIPPI QVI DICIT VII

regionibus principes flagitiorum eo quasi in sentinam con-
uxerant. hoc enim illi urbi maioris causa excidii fuit
qma quod sceleribus suis deferebant perditi, ut eo conueni-
ieilt PleriQue, ubi uel tutiores se fore crederent uel insolen-
tiores ad flagitia coaceruanda, fidei deferre aestimabantur. &
recipiebantur itaque passim quasi pio templi amore defen¬
sum uemrent. haec prima labes malorum, hinc oppressa est
paucorum mansuetudo per plurimorum insolentiam, hinc
dum in caedes, cum minus parceret alienus, hinc conspira¬
tum ut legis sollemnia neglegerentur, sacerdotia a bonis ad 10
m probos deriuarentur, quod hominibus non solum a pio
cultu sed ab ipsa legis cognitione peregrinis quid sanctum
esset ignorabatur, uincti sunt primo regalis generis uiri
qui resistebant, quo ceteri metu cederent, deinde necati et
ut nagitium uelaretur, quos sine iudicio peremerant missis 15
m carcerem sicariis, eosdem adficto crimine proditionis
interemtos ementiebantur, perterriti itaque uniuersi metu
quod homines potentes atque innoxii Antipas, Leuias et
t oras tam facile oppressi forent, nec iam audebant resi-

3 s ere. hinc eo processum ut ignobiles atque indignos sub- 20
stituerent sacerdotum principes et quibus nulla emerendi
honoris gratia suffragabatur, hi contra meritum suum adepti
sacerdotia ad omne nefas conferentum arbitrio subicerentur

4 sed cum obuiarent sacerdotales uiri et maxime Ananus ceteris
senior, ne per gratiam donaretur summi nominis praeroga- 25
tma, sortito creari principem sacerdotum expetunt, in quo

IV 150§— 154 BI' IV 139-146 § 3 cf- BL IV 147-149 § 4 cf. BI.

1 cf. Sali. Cat. 37, 5 7 cf. Verg. Aen. II 97

3 S"»S‘ \ Vf i PltrklUe Perditi B uel tutiore8] ut*l>ores
/ . foi te a V 5 coacerbanda M‘HZ fidei] fieri B 6 de-

unim al 7 labis Ba.c.,Cp.c. malorum (lorum s. I.) C 8 hic (et

comminus' 'Um *' I ^ *<M0 Uerb° H 9 Clun minus3

T" " “ “ 10 ,11C/a-C- 1 1 hominibus] def. A usque ad quoque

c ~ ll9) n, 12 Condltlone H perigrinis M» quod BZ 14 et om Z
16 sycarns CV ficto Ba.c. 17 mentiebantur B l8 anthipas CV
lebia.8 M*p.c.m3, HBZ et om. B 19 efforas B obpressi M> 2Tpro-

pCS811 «i 21 ^ ut nuHi -H" nullae merendi (s. I meriti) B

emereret M1 emaerendi C 23 sacerdotis CV fas H,Bp.r. conferen¬
dum B 25 nominis] omnis M> 26 sortio CV sacerdotem £

LIBER IV 6, 1-7

249

nihil gratiae sed diuino iudicio committi sortis euentus aesti¬
maretur. et reuera praetendebant ueterem consuetudinem,
qua substituendos in sacerdotii principatum mos erat ad
sortem uocari, euidenter autem solutionem legis operaban-
5 tur. cum enim lex sacerdotalis successionis uiros ad sortem »
legeret, illi ad speciem de sacerdotalibus tribubus unam
Eniachim nomine praesentem statuunt et sorte agi praeci¬
piunt. tunc Phanis quidam sorte exiit filius Samuelis uica-
nus uir, cui non modo per principes sacerdotum ducta suc-
io cessio nulla suppeditaret, sed ne ulla quidem scientia mune¬
ris sacerdotalis, eo quod ruri uacaret et ideo quid esset prin¬
ceps sacerdotum incognitum habebat, denique ad tracto ex
agris et reluctanti quasi in scena aliena persona inponitur,
induitur quoque sacratum ueteri more amictum uestium, do-
15 cetur in tempore quid eum facere oporteret, ita sortis euentu
exposita est nequitia seditiosorum, ut ad imperitum et
agrestem tanti sacerdotii functio deduceretur, sed illis ludi¬
brio erat circumscriptio ueteris sollemnitatis, sacerdotibus
dolori, qui inrideri legem a perditis flentes ingemescebant.

20 ipsa tamen freti pietatis auctoritate et bonorum indignatione e
congregant sese et supra perturbatores inruunt. at illi cum 7
et causae et numero diffiderent, ad templum quasi in arcem
confugientes uelut castrum quoddam sibi constituerunt ad
repellendam inruentis populi multitudinem, ac primo ante
25 fores templi atque in ipso uestibulo siti aduersum populum
proeliabantur, si qui uulneratus fuerat, interiora templi
petebat, illic sanguinem suum infundens interno limini et

§ 5 cf. BI. IV 155-157 § 6 cf. BI. IV 158 § 7 cf. BI. IV 203

200—201. 204-207

1 euentum Ca.c. euentu Cp.c.,V 4 euidentem H operantur Va.c
6 tribus Ca.c. unum {ex -o) B 7 meniachim M3a.c.m3,B eniacimUF
eliachum Z nomen CF 8 fanis M3HBZ phanes C fanes F filium M3
suum elis M3a.cm3 9 ductu successo 3I3a.c.m3 10 quidam scientiam

V 12 abstracto Bp.c. ex] de Ba.c.m2 13 in s. I. C 14 uestitum
3£3a.c.m3 15 euentus M3 16 et ow». M3 17 agrestem] aegestatem M3

greste (a s. I. add.) B agrestam F functio s. I. m2 Z 19 dolentibus in
ras. B insideri M 3 iusidere CF a om. M3 21 congregantes B

et s.l.B 22 causa M3 CV archem Cp.c.,V 24 inruentes H,Ba.c.
primum B 26 quis HBZCV 27 fundens H limiti Bp.c.

250

HEGESIPPI QVI DICIT VR

cruenta pauimentis saucius ora detergens, ulcera fibraeque
patentis uulneris uestibus his quas non liceret illis contin-
geie farciebantur, bellum erat intra urbem, bellum inter
ciues, bellum ante templum, ne hoc quidem reueriti latrones,
cum a populo instantius perurguerentur, intra ipsum tem- 5
pium sese receperunt et clausere ilico fores, quo obiectu reuo-
catus est Ananus, ne uideretur bellum templo inferre et sa¬
cratas religione maiorum perrumpere fores templi; reflexit
impetum plebis et VI milia uirorum in porticibus constituit,
qui muniti armis praetenderent sollicitam adhibentes custo- 10
diam, paulatim tamen emolliuit animum ut paci consuleret eo
studio maxime, ne templum sanguis ciuium contaminaret,
suaderet quoque mittendam legationem pacis sequestram.

8 ut bellum intestinum deponeretur, adsciscitur Iohannes ad
exsequendam legationem suspectae fidei uir et affectandae 15
potentiae succensus cupiditate, sacramentum petitur, non
abnuit ne damnum periurii pateretur si negauisset. simula-

9 bat. se plebi fauere ut circumscriberet, quid plura? pergit,
de pace pauca praemittit, plura subtexit ad belli incentiuum
dicens nomine pacis bellum inuolutum, latere insidias, para- 20
uisse Ananum Romanis urbem tradere quo sollemnitas uete-
rum dissolueretur, legis abrogarentur praecepta, conponens

c diuerso omnia atque inuidiam in principem sacerdotum re¬
ferens eorum quae ipse meditaretur, callide etiam quos scie¬
bat illorum qui conclusi fuerant esse praesules et factionis 25
principes incitabat paratae mortis formidine, adserens quod
specialiter ipsis Ananus exitium conposuisset, uenisse se
ut fraudem manifestaret, mature subsidia quaerenda prius-

§ 8 cf. BI. IV 208-209. 213. 214 § 9 cf. BI. IV 216-221

1 sauciosi (o ex u) B sauci HCV ulcera] add. grauia in ras. B
2 his om. C illis] add. etiam B 3 fa(a ex o)*ciebant** B 4 nec Z
6 ceperunt M‘ clausae M*a.c.m3 7 amanus M*a.c.m3 8 religioni Z
aliorum (s. 1 maiorum w2 ) B templo (0 ex um m 3) M • 9 constituti Ba.c.

11 molliuitCa.c. 12 templo Bp.c. ciues Ba.c. 13suadetCV 15 se¬
quendam HZ susceptae M‘Z 16 successus ZC , {ex sus-) V 17 pe-
iurii C paterentur M> 19 ad] sed M> 21 tradere] add. uelle s l. B
22 legi subrogarentur M’a.c.m3 legis (i in ras.) B 24 quae ipse in
ras. w3 M * meditaretur (retur in ras. m3) M* etiam] add. et s. I. B
quo 1 27 se om. M’ 28 manifestaret] monstraret Z

LIBER IV 6, 7-7, 1

251

quam ab eis poena reposceretur, quid plura? pacis medius 10
bellum accendit, eliguntur qui Idumaeos ad proelium rogent,
genus mobile, inquietum, insolens, promtum ad discordias,
rerum mutationibus laetum, periculi inprouidum, praeceps
5 ad proelium, itaque sine mora flexi ueniunt, congregantur n
XX milia uirorum, utpote nullis terrarum intenta cultibus
sed parata latrociniis, nec latere potuit Ananum aduentus 12
Idumaeorum, denique portas claudi iubet, ne cum tumultu
ingrederentur, sed si fleri posset ueritatem cognoscerent,
io bello renuntiarent.

VII. Ascendentes itaque sacerdotum principes murum
Idumaeos de turre alloquebantur, maximo sibi esse mira¬
culo, quod tam cito inretiti mendaciis causas quas nondum
cognouerant armis persequerentur, cum oportuerit eos prius
15 disceptatores esse negotiorum quam bellorum proeliatores
et prae ceteris merita cognoscere quam arma sumere, et
arma aduersus uiros sui generis, sui cultus, suae sollemni¬
tatis. nullis amplius inrogatum iniuriae quam Idumaeis, qui
ad societatem ilagitiorum tam grauium concitarentur, quid
20 enim aliud ab his nisi parricidium aduersum ciues, sacri¬
legium aduersum templum deposceretur? non solere diuersa
inter se studia diuersosque mores conuenire. similitudo enim
morum facit uoluntatum societatem et cognata studia sibi
nectit, nequissimos homines, qui latrocinio sumtum exer-
25 cerent suum, adrogasse sibi ut Idumaeos sibi socios accer-
serent, tantum abhorrentes ab eorum proposito a quibus
rogarentur, ut illi patriae suae bellum intulerint, uos uero

§ 10 cf. BI. IV 224 § 11 cf. BI. IV 233— 235 § 12 cf. BI. IV

236—237 VII § 1 cf. BI. IV 238—269

1 cf. Horat. Carrn. II 19, 28 24 cf. Ter. Heaut. 143 (cod.

Beinbin.)

2 Idumaeos om. M2 ad (in ras. 4 litt. m2) M2 4 rerum (rum in

ras. 2 litt. m3) M2 immutationibus (tati in ras. 2 litt. m3) M2 5 sine]
ne M2a.c.m2 6 uirum H 8 idymaeorum M2 11 principes, add. in
M 2 12 idymae. hic et infra M2 miraculi CV 16 quam s. I. m2 C

meritum Ba.c. 17 aduersum HBZCV cui cultus CV 18 nullius CV
20 aliud s. I. V 21 aduersus HBZCV 23 cognita M2 cognata (m g. 1
cognita) B sibi studia nectunt Z 24 exercent M2 25 ar(ar in ras.
m3) cessere (e ex i m3)nt M 2 arcesserent H arcerserent B accersirent Z
27 hos B

2 52

HEGES1PPI t}VI DICIT VR

obsecrauerint quasi alienam urbem defensum uenire. nihil
nobis commune innoxiis cum praedonibus, nihil commune
sobriis cum se inebriantibus, utinamque uini esset illa ebrie¬
tas et non furoris, qui ubi se flagitiis ingurgitarunt, dissu-
pando proprias successiones, diripiunt aliena et male parta 5
nequius dissupant, deterius effundunt, nullus rapiendi finis,
quia nullus abligurriendi modus, ubi se uino infuderint et
inpleuerint ebrietatis, publicorum eructuant crapulam nego¬
tiorum, ut nostro rursum sanguine inebrientur et sanctae in-
1 udant religioni, quae uobis uenerationi semper atque reue- io
rentiae fuit, fugite igitur coetus parricidales et ausus sacri¬
legos destituite, deserite latronum conciliabula. uocati estis
ad consortium sceleris: ueneritis ad remedium patriae, uide-
mus ornatissimum populum, quem uenire decuit publico
rogatum consilio, ut urbi Iudaeorum praestantissimae, quae 15
totius gentis metropolis habeatur, aduersum hostes auxilium
foret, sed etsi nos defuimus petitioni, dum pacem speramus
et fatigare uos propere nolumus, qui excitoribus belli pacem
offerebamus, uos tamen, quasi diuino arbitrio ueneritis, con¬
sulite in medium et exhibete partis utriusque arbitros, quae- 20
rite unde coeperint exordia tumultus, qui cecinerit quietae
urbi classicum, qui effuderint praestantissimorum ciuium
sanguinem, quibus auctoribus poena exacta de indemnatis
sit, qui nobis ante Romanos exitio fuerint, aduersum illos
bellum parabamus et hos iam hostes patiebamur, quorum 25

4 cf. Ambros. Enarr. Ps. 35, 15 (Cic., In Pis. 42) 5 cf. Cic. Pliil

II 65 (Naeuius fr. 54 Ribb.) 7-8 cf. Esai. 56, 12 9 cf. Esai. 49, 26

3 sobrii M*a.c.m3 fuisset Z 4 furoris] seq. spatium uacuum
14 litt. B disipando (ip in ras. m2) M* dissipando cet. 5 mala M2 a.c
m2,Z 6 dissipant codd. deterius (ri in ras. vi2) M 2 nullus] add. his Z
8 ebrietates HZ publicorum] poculorum HB eructant BZ crapula
Z 9 et CV rursus HBC inebriantur CF 11 parricidalis M2a.c.w3
ausos M* praesumtiones sacrilegas Bp.c. 12 est Ca.c. 13 sceleris]
add. si B uenietis Z 15 rogatu* *ac B 16 habetur CV auxilio
M2p.c.m3, BZC V 17 speramus (ui s. I. add. eras.) B 18 noluimus
(n tn ras.) B, VCp.c. excitatoribus (ta s. I. et eras.) B,CV pacem om.H
20 et om. H iudices in ras. ( s . arbitros) B 21 cecinerint H, (s. eiece-
nnt, sed eras.) B.Z, (caecinerint) C,V quieti M2 22 urbis H, d ex e)

B, CV effuderit Ba.c.m2 23 auctoribus] add. que m-3 M2 indig+na-
t is £o.c. 24 exitium B a.c. fuerunt Z 25 parauiraus Z

LIBER IV 7, 1

253

igitur cum Romanis suspecta gratia, eorum qui Romanos
u indicant an eorum qui Romanos repellunt? grauiora haec
certe nobis quam Romanorum proelia, ab illis enim pro
libertate moreremur, ab istis quasi pro scelere iugulamur.

5 simulantur innoxiis crimina proditionis et post mortem ca¬
lumnia conponitur, cum cognitio poenam praeuenire soleat,
non poena cognitionem, quid enim prodest defuncto ab-
solui, cum iudicio iam nihil debeat? suscipimus tamen etiam
sortem huiusmodi, ut post necem de innocentia quaeratur, et
io libenter apud uos quoque causam agimus nostrae defuncto¬
rumque integritatis, qui statis armati pro aduersariis. ita
nulla argumenta calumniantibus suppetunt, ut apud uos
quoque grauiorem causam habeant qui tam cito credidistis,
bonus enim iudex circumscriptum se esse mendaciis dolet et
15 eo est fallenti infestior quam adpetito, quod temere se in-
pulsum ut falsis crederet ulciscendum arbitratur, integrum
igitur nobis examen reseruate et colligite ueritatem non ex
contextione sermonum sed ex serie negotiorum, primum
omnium cur Romanis proderemus patriam, quos potuimus
20 et non lacessere et forte oportuerit fieri, ut non excitaremus
uniuersarum uictores gentium? sed hoc non est iam prae¬
sentium partium deliberare, superioris temporis fuit eligere
quid sequeremur, nunc oportet pro libertate occumbere, prae¬
stat enim pro patria mori, commodius fuerit ante bellum pa-
25 eem morti praeferre, sed quia bellum in ceruicibus, multi iam
ex fratribus capti, alii necati, dolor ex mortuis gemitus ex re-
uinctis, eligenda magis libera mors quam uita captiuitatis.
subpetit tamen morituris falsi criminis abolere infamiam pro¬
ditionis. apud uos, Idumaei, causam agimus: prodantur,

4 morimur (moreretur a. c.) B moriemur ZCV 5 morte C

7 defunctum CV 8 suscepimus B etiam s. I. C 10 causam quoque Va.c.
15 adpetitto Ca.c. 16 ut] quod CV arbitrabatur Ba.c. 17 igitur]
add. examen exp. C 18 contentione M* U contexione BV, (xi in ras.
3 litt.) C sermonum] uerborum H 19 prodere Ba.c. 20 prouocare
(■ mg . lacessere) B oportuit Bp.c. 21 iam non est Z 23 sequemur Z
24 -ria mori s. I. C cum ante commodius Z fuit M2a.c. 25 pacem
— bellum suppi, mg. V ceruicibus] add. est et exp. B 26 kapti M 2
gemitus om. M 2 reuincentis (i ait. ex e m3) M2 **uinctis B 28 sub¬
petit] add. et H 29 causae magis M2 CV

254

HEGESIPPI QVI DICIT VR

conscii deducantur in medium nuntiorum interpretes, si te¬
nent indices, prodant, si non tenent, quid accusant et uanis
insimulant suspicionibus, quas ipsi sibi conposuerint? non
debent arguere quod non possunt probare, sed. quia accusare
non audent, dissupare per uulgus desiderant et ideo ad bel- 5
lum prosiliunt, ne in iudicium uocent.ui*. in bello enim con¬
centus furoris est, in pace ueritatis examinatio, adsumus en
primi, suppliciis nos spontanei offerimus, si tamen aliquis
accusator prodeat, aut si in populum inuidia torquetur,
quaerite diligentius quid consilii fuerit in coetu publico. 10
nonne ut bello instructa pararentur agmina, ut pro libertate
unusquisque patriam iuuaret? aduersum ipsos certe latrones
quid deliberatum fuerat nisi ut pax conueniret? exaspera-
uerat publicam indignationem singulorum dolor, innocen¬
tium sanguis, mulierum gemitus, paternorum statutorum 15
praeuaricatio. increpuit gemitus uniuersorum, quia unus¬
quisque sibi similia pertimescebat, ad indignissimos sacer¬
dotia deferebantur, peti coeperunt uocibus, illi lapidibus
plebem caedere, telis necare, exarsit publicus dolor, illi in
templo latronum sibi receptacula constituere, itaque pacis 20
locus reuerendus etiam gentibus et domicilium sanctitatis
factum est praedonum conciliabulum, et quo ex omnibus
terrarum partibus confluebatur ad cultum festae celebri¬
tatis, ibi nunc stabula quaedam ferarum sunt humano cruore
madentia, licet uobis haec quaerere, uel armatis, sine lege 25
belli tamen, fuit plerumque inter arma iudicium et iustitia
deposuit belli instrumenta, conpescuit tubas aequitatis sen¬
tentia. potestis haec arma ad defensionem urbis conuertere,
quae sumpsistis ad euersionem. licet etiam introire sine
armis, audire et percontari omnia, si quid remissum aduer- 30
sum hostem reppereritis, proditionem putate, quodsi neque
6 cf. Tac. Gerrn. 3 24 cf. Verg. Aen. VI 179

1 medio M‘a.c.m3 2 prodantur Z et] cur in ras. B 3 simu¬
lant Ba.c.m3 superstitionibus CV quas ex quod B 4 possint CV
5 dissipare M*p.c.m3, cet. 6 iudicio M‘ Z enim] autem B con¬
ceptus Z 9 populo Ba.c.,Z 10 diligenter Ba.c.m2 15 institutorum Z
20 templum UZ 23 confluebantur M* 25 licet] add. ne m2 B
26 iudicum Ca.c. 27 turbas B 29 uersionem M’a.c.m3 etiam]
iam B 31 hostes B reppereritis sic M‘HBZ credite (s. I putate m2)B

LIBER IV 7, 1—8, 1

255

uindices uos neque arbitros exhibere nuitis, quid miramini
si portae armatis non aperiuntur? non istae aduersum co¬
gnatos sed aduersus arma clausae sunt, bellum deponite et
portae patebunt/

5 VIII. Haec ubi sacerdotes locuti sunt et maxime Iesus
ceteris senior, post Ananum tamen, qui secundo loco funge¬
batur, indignantibus Idumaeis quod non continuo urbe re¬
cepti forent, Simon unus de ducibus Idumaeorum: ‘minime/
inquit, ‘mirum si aduersum ciues saeuiunt et clausos tenent
io qui nationi sociae portas clausere et non patiuntur consortes
et participes suos ingredi, nobis de muro loquuntur et quasi
aduersarios muris repellunt, quos amicos habebant, quis
dubitet quod parent suscipere Romanos et forte coronare
portas quando illi ingrediuntur? quae maior iniuria? patere
15 nempe omnibus hominibus ista ciuitas solet causa cultus
obseruantiae, nobis solis intercluditur quasi hostibus, soli
abdicamur, soli repellimur, simulant se nostrum petere iudi-
cium quos ne limine quidem urbis dignos putarunt, lateant
quae aduersum illos gesserint, nostrae iniuriae testes et
20 iudices sumus, aduertimus quid clausi patiantur, quando
nos arma iubemur deponere, et credibile potest esse quod
eorum expectetur sententia, quorum suspecta est fides? festi¬
nemus itaque eripere clausos, quibus templum carcer est
factus, ne seruentur usque ad aduentum exercitus Romani
25 et captiui tradantur Vespasiano, auferamus a templo obsi¬
dionem, custodes taeterrimos remoueamus, qui neminem uel
ad purgandam aluum egredi sinunt, si quis introferre cibum
clausis desiderat, prohibetur, si quis exire, ad mortem rapi¬
tur. crimen factum est cultus religionis/

VIII cf. BI. IV 270-282. 238

2 aperiantur CV istae] sitae M3 istae (add. portae s. I. m2) B
5 hiesus CV 6 loco] add. sacerdotio B 7 idymae. hic et infra M3
8 Idumaeorum] add. ita orsus est B 10 suae CV 14 illi om. M3
quae] ut B iniuria] add. accipiatur B 15 cultus] add. et HBZV,C
ubi uerbum iteratum 16 includitur Ba.c. 17 abdicamus M3 a.c.m3
se n.] sensum H se nostrum inras.m2 B patere BVa.c.m2 18 nec Bp.c.
20 quod V 21 iuuemur M‘a.c m3 22 expectatur CV 23 templum]
in templo B 24 factum Bp.c. ad om. H, s.l.B 25 capti M3a.c.m2
obsedi tionem (obsessionem m2) Z 26 reuocemus Ba.c.m2 27 pur¬
gandum HBZCV introferri Z

256

HEGESIPPI QYI DICITVR

IX. Haec audiens cessit Iesus, considerans aduersa dei
uoluntate frustra sese obniti, quandoquidem doini forisque
hostilia streperent et gemina ex parte ciuitas expugnaretur,
fremebant Idumaei quod excluderentur, machinabantur in
templo siti quomodo iungerentur Idumaeis, hos angebat 5
metus ne Idumaei ante effectum abirent, illis extorquebat
pudor propositum regrediendi, et iam paene obrepserat diffi¬
dentia, cum subito nocte oritur procella intolerabilis, tem¬
pestas atra, fremunt uenti, caelum inhorrescit, uis imbrium
multa effunditur, terribiles coruscationes, tonitrua immania, 10
terrarum mugitus ut solui mundus aestimaretur, quis cre¬
deret plus nocuisse istud intra urbem positis quam extra
urbem degentibus, cum utique hi tectis muniti forent, illi
obiecti ad imbres? sed amplius terruit iniuriae metus quam
ipsa iniuria. denique illi qui nulla habebant refugia tecto- 15
rum clypeis sese tegebant manentes in ofticio nec dilabentes.
isti circa domus suas quisque dispersi locum dederunt ut ab
* (lu’ intra templum erant portae aperirentur, anceps
tamen et diuersa populi sententia, alii deum summum in¬
dignantem Idumaeis tempestates mouisse arbitrabantur, quod 20
aduersum participes suos armati uenerant. Ananus et pro¬
fundiora seniorum ingenia coniectabant Idumaeos iniuria
sui amplius excitari in sociorum perniciem, denique solli¬
citior ceteiis noctibus Ananus illa nocte non fatigatione cor¬
poris sed animi magis desperatione solutus cessit rebus ad- 25
uersum se fluentibus et militantibus in excidium suum mundi
procellis, nec reuisendas putauit custodias quasi daret auc¬
toritatem dilabendi quo cuique esset sententia, quam oc¬
casionem nacti qui in templum refugerant surgentes secue-
mnt uectes portarum, cooperatus est illis caeli fragor ut 30

IX § 1 cf. BI. IV 283-287 § 2 cf. BI. IV 288. 295-299

8 sqq. cf. Verg. Aen. V 693 sqq. 11 Cic., De diuin. I 35

1 ibs cessit Z hiesus C auersa B adueraata C,Vp.c. 2 obniti]
conari Ba.c.tn2 4 idymae. hic et infra M* exclauderentur Mfa.r.

5 agebat Ha c. angebant Ba.r. G meus M’a.c.m2 10 coruitationes M’

1 1 credere queat HB 17 quique C,Vp.r. 19 populo M’a.c. 20 tem¬
pestatem M‘ 22 iniuriam M’p.c.m3 24 faticat. M‘ 25 resolutus
BZCV 27 daret] add. cui eras. B auctoritate M* 28 qua occasione
HCV 29 nocti M 1 nancti CV

LIBER IV 9, 1-5

257

serrarum sonus non audiretur et tumultus egredientium.
deinde uenientes ad murum portam quae uicina erat Idu- 3
maeorum coetibus reserauere. ultimus ille uniuerso populo
dies fuisset, si non ad templum prius quam in urbis sinum
5 dirigendum putassent. sed quia metuentes sibi qui intra tem¬
plum clausi tenebantur, ne cognito ingressu Idumaeorum in
ipsos circumfusae plebis impetus fieret, ut uindictam mori¬
turi exposcerent, rogauemnt ut ipsi primitus cladi eximeren¬
tur, tum postea liberatis ipsis et coniunctis uiribus in popu¬
lo Ium effunderentur, deflexere ad eos qui legatos miserant
oratum auxilia salutis, simul ut insperatae merces inruptio-
nis auctoribus eius hoc munere potissimum rependeretur,
quod ubi processit ex sententia, simul omnes a templo quasi 4
quodam castro effusi extenta acie, quoscumque reppererant
15 dormientes alios, alios perterritos totis caedebant uiis. nihil
proderant preces, nihil lacrimae, nihil insignia honoris, nullo¬
rum meritorum gratia, omnes passim iugulabantur. denique
uidentes bestialem in persequentibus immanitatem, quod nulli
parceretur, ipsi sese inlaqueabant, miserabiliore, ut mihi
20 uidetur, exitu quam si ab hoste perimerentur, quia uolun-
taria mors immanitati adscribitur, informis laquei nodus
etiam probro datur, sed quis consilio locus, ubi tantus erat
metus suppliciorum, cum metueret unusquisque non mortem
sed cruciatus ante mortem, quibus mors remedio foret? re-
26 dundabat ubique sanguis et maxime circa templum, quia ibi
congregati erant qui clausos custodiebant, reperta denique
illo die caesorum VIII milia D uiri. inde conuersi ad urbem 5
sicut gregem quendam pecorum ita homines quoscumque

§ 3 cf. BI. IV 300—305 § 4 cf. BI. IV 305-318 § 5 cf. BI.

IV 314. 326-328. 334

19 mihi = Iosepho (cf. BI. IV 312) 21 cf. Verg. Aen. XII 603

1 serarum H , Bp.r. 3 reserare CV 6 nec C 7 uindicta M2
a.c.m3 8 ut om. M 2 ipsi] his (s s.l.) C cla*di M2 9 tunc BCV
in] super Ba.c. 10 miserat M‘a.c. 11 saluti ZCV speratae mor¬
tis M* inspiratae HCV insperata B 14 reppererant sic M2BBZ
15 alios semel M2H 18 inmanitatem add. et B 19 se CV,Ba.c.
23 cum] ut CV 24 mors om. M 2 remedium M2 26 custodiebant]
add. inde conuersi exp. C 27 illa B

LXVI. Hegesippus. (Ussani.)

258

HEGESIPPI QVI DICIT VK

obuios habuere interimebant, erat miserabile spectaculum
intra urbem omnibus ante reuerendam bellum geri, perniciem
iuxta pauperibus ac debilibus inferri, sane iuuenes ac uali-
diores in carcerem retrudebantur, quos factioni idoneos ar¬
bitrabantur, sed magna uirtute plerique omnia subire sup¬
plicia malebant, quam ut perditis sociarentur, nec modus
erat ullus nec pudor, ita furebat rabies immanitatis, post
ubi defurere uisi, processu temporis causas sibi simulare
coeperunt perimendorum, quod ad iudicia reos ducerent, non
ut requireretur iustitia sed ut crudelitas excitaretur.

X. Erat in ciuitate Zacharias, qui odisset inprobos nec
se misceret flagitiosis, diues opum, quarum illi abundantiam
uel ad dissoluendam factionem suam efficacem opinabantur
uel ad praedam sibi uberem, hunc proditionis crimine arces¬
sendum putarunt, at ille ab huiusmodi integer conscientia
adesse sibi coepit cum libertate, ut non solum dilueret
obiecta, uerum etiam reos ipsos maximorum adstnieret flagi-
tiorum. apud LXX uiros dicebatur negotium, absoluunt
omnes, quia nihil quod adfine esset sceleri proferebatur,
uerum illi inmentes et ipsum praecipitant in profundum et
proturbant indices non solum cum iniuria sed etiam cum
periculo, ut eorum exemplo ceteri in reliquum cauerent con¬
stantiam in indicando aduersa eorum uoluntate adsumere.
rursus tamen ne quis absolueretur ipsi irarum suarum ex¬
secutores quos libitum erat sine indicio necabant, caesus
Gorgon uir gratus et amabilis. Niger quoque Peraites, qui
inter propugnatores Iudaeae ad tuendam rei summam fuerat
electus, bellator uir, ut etiam uulnerum cicatricibus uirtutis

X § 1 cf. BI. IV 335—344 § 2 cf. BI. IV 356—360. 363. 379

12 cf. Vcrg. Aen. I 14. II 22

1 habere M2a.c. 3 iuxtam B 7 rabies s. I. V 8 ubi] add.
satis s. I. v\2Z defuere B uisi] add. sunt s. I. Z 9 quod] quo Z
cum B deducerent M2 10 credulitas C.Va.c.m2 11 zaccha-
rias M* 14 arcessendum] enecandum Ba.c.m2 accersendum CV 15 in¬
tegra (?) M 2 a.c.m2 16 dilueret] dissolueret Z 17 adinstrueret Z 19 quo
adfinis B 22 exemplum M2 reliquam M1 23 aduersum CV uolun-
tatem CV 23 — 24 adsumeretur usus M’ 24 iniuriarum B 25 quos —
erat] facti aliquos tamen et Ba.c.m2 libitum] solitum Z negabant M1
a.c.m3 26 gurgon M2 Peraites] per artes H et peratis (s. pei arietes)
B peragites Z pi(y F)ratites CV 27 pugnatores B a.c. struendam Z

LIBER IV 9, 5— 11, 1

259

insignia praeferret, rapitur ad mortem et cum se extra urbem
duci uideret, non iam pro uita sed pro sepultura coepit
rogare, ac ne huius quidem tam miserabilis petitionis respon¬
sum accepit conueniens misericordiae, fingebantur calum-
5 niae: si qui se redimebat, innocens erat, qui non offerebat
pecuniam tamquam reus feriebatur.

XI. Dum haec Hierosolymis aguntur, Vespasianus in¬
terea partes alias debellabat gentis Iudaeae. pemenit ad
eum quae seditio esset Hierosolymis, quas domesticis proe-
io liis neces sibi ipsi inrogauissent, quae supplicia ciuium
exacta a ciuibus. hortari plerique ut eo pergeret, ne quid
triumpho Romano et suae gloriae decerperetur, at ille mode¬
ratus et prouidus uir qui non id quod ex usu uulgi ad-
commodum aestimaret sed quod altiore consilio rei sum-
15 mae conducere arbitraretur, referre illa suadentibus coepit
non semper proeliis iuuari rempublicam sed plerumque etiam
depositis armis laudem parari et debitum patriae solui, ‘quid
interest quomodo uincatur hostis nostrone an suo ferro, nisi
quod suo sine Romana inuidia prosternitur? non enim pos-
20 sunt de nobis queri, cum se ipsi consauciauerint. simul quam
insta bella nobis mouerint significant, quando nec sibi par¬
cunt. uindictam hanc de caelo uideri, ut furore insaniant
qui Romanos lacessiuerint. sed si quis derogari aliquid
gloriae nostrae adserit, cognoscat praeponderare semper
25 remedium cum silentio quam proelium cum periculo, deni¬
que noster Maximus cunctando magis fregit Hannibalem
quam proeliando, etsi Scipiones subegerint Africam, tamen
communis bellorum cum multis uictoria, Maximo soli da¬
tum quod cunctando restituerit rem Romanam, plus itaque

XI cf. BI. IV 366—376

25—28 cf. Cic. De off. I 84 De sen. 10 (= Enn. Vablen237)

3 ne eras. B tamen CF 4 inconueniens Bp.c. 5 si suppi. m2V
quisjBZ 6 pecunia M!a.c.m3 7 geruntur U aguntur hierosolymis Z
13 usum C 16 proelio (-o ex i v\3)M* 17 pari Va.c.tn2 18 uincantur

M*ZCV hostes M*p.c.m3,ZCV nostro an U nostro aut B 20saucia-
uerint Bp.r. simul] add. etiam s. I. m2B simul — mouerint suppi, mg. V
21 iniusta CV 23 derogare Bp.c.vi2 24 saepe BCV saepe re s. I. V sem¬
per praeponderare saepe remedium Z 26 an ni balem M3 Z 27 scipio***J5
subegerent M* subegerit B 28 cum minis CF 29 cunctandam M2 resti¬
tueret Z 17*

260

HEGESIPPI QVI DICIT V 11

est senuisse Romanum imperium quam propagasse, aeque¬
mus tamen merita uirtutum. non minora utique in ipso bello
sapientiae commenta sunt quam insignia fortitudinis, pereant
igitur suis tirmis, nihil laudi demitur et plurimum uictoriae
nostrae adiungitur. nesciunt suos seruare quibus nos par- 5
cimus, quid quod si imminere coeperimus, fortasse inter se
resipiscant atque in gratiam redeant? — quod non uereor,
sed aduersus uestram sententiam profero — aut si permaneat
seditio, uideantur ipsi sese expugnauisse, nihil Romanus
egisse exercitus, manus nostrae otiosae fuisse, uictoria non io
uirtute nostra sed hostili internecione inter se parata? ita¬
que hoc prudentius consilium ut absentibus nobis saeuiant
in exitium sui, ne quis putet eos nostris magis quam suis
exercitos factionibus, tunc melius adpropinquabimus, ubi
nictor superfuerit qui nostro accedat triumpho, certe ueniant 15
ad nos qui fugiunt suos, inueniant apud nos salutem sibi
quos suorum pestis exagitauerit.‘

XII. Nec fefellit opinio Vespasianum, nam qui poterant
pietio se redimere ut dimitterentur ad Romanos confugie¬
bant. repleta erant dilabentium strata uiarum omnia, omnes 20
semitae, relaxabantur diuites, pauperes interficiebantur, qui¬
bus pecunia deerat ad redemtionem. multi etiam extra
urbem insidias et latrocinia pertimescebant et maxime in¬
opes quibus comitatus deerat, pari itaque foris et domi
proposito sibi periculo, utroque pernicioso, plerisque tamen 25
patrii spe sepulchri mors apud suos tolerabilior aestima¬
batur.

XII cf. BI. IV 377-380

20 cf. Verg. Aen. I 422

2 meritis uirtutem Bp.c. 4 deminuitur HBZ 6 quod] quos C
se s. I. M* 7 resipiscant (a in ras. m3) M' gratiam M>a.c.m3
8 uestram s.l.B 9 romanos HBCV romanum Z 10 exercitum Z
si ante manus add. CV uictoriam Z 11 interuicioni M‘p.c.m3
paratam (ait. a s. I. add.) B, Z parta V, (ta in ras.) C 16 fugiant Z

17 exagitauerat H, Ba.c. 19 sese Bp.c. 20 erant] ad/itinera
exp. B erat Ca.c. dilabentium] add. turba exp. B omnesque
(et omnes p.c.) B 21 inter ante interficiebantur dei. C 25 pleri-
que Ca.c.m2 26 mors sepulchri U

LIBER IV 11, 1-13, 2

261

XIII. Vbi strage maxima populorum metus in omnes
sparsus subditos factioni fecit, uniuersos, non contentus com¬
munem cum principibus factionis exercere Iohannes poten¬
tiam, tyrannidem affectare occoepit, et parem indignabatur.

5 destruere itacpie aliorum statuta, nihil nisi quod sibi libitum
foret ratum habere paulatimque sibi adsciscere stipatores,
artifex dolo quos uellet et fraude circumuenire, obligare
pecunia, terrere potentia, quibus artibus plurimos sibi ad-
sociauerat. rursus non deerant qui uel periculoso studio ser¬
io uitium detrectarent, cum praesertim, dominationem adsueti,
tolerare seruitutem nequirent, decernebant itaque in una
nrbe tria genera exitialium calamitatum, tyrannis bellum
seditio, quarum unaquaeque non unam sed plurimas urbes
deleret, ex tribus tamen leuius bellum erat et iustus hostis
15 tyranno aut factione tolerabilior uidebatur. accessit his
quartum genus, sicariorum qui occupatam tyrannicis moti¬
bus aut seditionis tumultibus urbem uidentes uicina omnia
populabantur, asportabant omnia, mulieres et pueros qui
laborem itineris uel sexus uel aetatis infirmitate perpeti non
20 poterant, neci dabant. DCC itaque numero peremti, conuec-
tatum in castella frumentum, inruebant agris urbibus tem¬
plis, praedas agebant, necandorum occasio non praetermitte¬
batur, agminis specie latrocinium exercebant plures quam
usus habebat latrocinandi, latrocinii saeuitia bellum acerba-
25 bant sine uenia deditionis aut susceptionis indulgentia.

XIII cf. BI. IV 389—397 § 2 cf. BI. IV 398—409

1 strages Z 2 sparsos M2 commune M2 3 factiones M2
p.c.m3 factionem CV Iohannes] add. per M2 CV potentia per B
4 tirannidem M2 coepit M2 Z 5 statuta (s. uindicta eras.) B 7 et
eras. M2 circumueniret CV et paene ante obligare add. paene e.xp.B
8 perplurimos Z 9 periculi (-i ex -o) B 10 uitium H dominatione M2
p.r.,ZCV 11 seruitute M2 a.c.m3 seruitium II decernebat M2 decer¬
tabant CV una om. H 12 tirannus (u ex i m3 ) M2,Bp.c. tyrannidis H
tyranni CV 13 orbes M2 14 delere M2 ius Ca.c.m2 15 tiranno
M2 aut] hac B 16 quantum M2a.c.m2 sycariorum C quo M2 CV
tirannicis Urt 17 seditionum Ba.c. seditionibus tumultuosis CF omnia
uicina Z 19 sexu H infirmitatem M2 C 20 numero] add. sunt
m2M‘ peremti] add. itaque M2 conuectato Z 21 castellum B
frumento Z Inruebant] in add. V dei. m2 22 permittebatur Ca.c.vi2
24 usu M2 aceruabant H arcebant B a. c.,C

262

HEGESIPPI QVI DICITVK

XIV. Rogatur itaque V espasinnus ut ad remedium ue-
niat, a quo excidium metuebatur, contendit Gadaram, ubi
opulenti plurimi, qui patrimonii sui causa magis magisque
latronum insidias et incursus pertimescebant et ideo occulte
ad ^ espasianum miserant ut ad se adpropinquaret. quo ciui- 5
tas a latronibus erueretur, adfuit exercitus Romanus, quem
uidentes Gadarenses confugiendi uotum habebant, sed qua
uia inexitiabile sibi id foret non reperiebant. ne in disceden-
tcs insurgeret factio atque uniuersos deleret, non praeteriit
tamen legatione Gadarensium inuitatum Vespasianum, eius 10
legationis conscium utpote urbis primorem nomine Dolesum.
quem capientes interemerunt atque ulti iniuriam egressique
urbem in abdita et munitiora sese contulere. Gadara Roma¬
nis tradita et cum ingenti plausu susceptus est Vespasianus.

is continuo ad persequendos eos qui refugerant Placidum 15
direxit, ipse reuertit in Caesaream.

XV. Placidus praemissis D equitibus fugientes secutus
coegit eos in uicum qui proximus erat, in quo reperta elec-
toium pube iuuenum audaciam sumsere ut insurgerent in
Romanos, quae res illis maximae cladi fuit, nam circum- 20
fusis equitibus a uico exclusi sine ullo caedebantur impedi¬
mento et dum alii conferti sese reciperent, ante limina por¬
tarum trucidabantur, caesorum cadaueribus aggerata moles
adaequauerat murorum altitudinem. Romani alios sagittis
figebant, alios sauciabant diuersis missilibus, ad postremum 25

. o «m' n- ,01 IV 413-419 XV § 1 cf. BI. IV 420-423

§ 2 cf. BI. I\ 422. 423. 426-436

22 cf. Yerg. Aen. II 803

1 rogatus B ueniret ba.c. 2 gadara M » gazaraui Z 3 opu¬
lenti •?. /. m2 B causam B ait. magis s. I. m2 B -quel quam B
O propinquaret Z adpropinquare M*a.c.m3 quo] quia Ba.c. 6 euer-
tcretur U 7 gazarenses ut infra Z 8 ui CV inexitiabili M’ id om.
d/ deforent M* repperiebant M*BZ descentes M’ descendentibus
Ba.c. descendentes Bp.c.,Z 10 legatio Ca.c.mS eiusque HZCV
11 procerem Ba c.m2 de(?)lesum M’a.c.m3 dolestim H dolesum

(s. t dolosam) B 12 ulta (a in ras.) ininiuria B -que om. B in-
gressique CV 13 et om. M1 remotiora Z gazara Z 14 cum om.H
plauso M* 15 confugerant UB 16 cessaream V 17 praeter¬
missis Ca r. 18 erat] add. concedere s. I. m2 B 19 insurgent Ca.c.m2
'20 maxime M* CV clade M* a. c.m3 cladis B circumfusi CV 21 ex-
cl"*is HCV 22 portarum limina B 25 fugabant M* missibililibus Ca.r.

LIBER IV 14, 1—15, 2

263

castellum expugnauere ibique omnes nisi quibus ebibendi
facultas fuit interfecti, alii fugientes ingentem famam Ro¬
manae uirtutis suis sermonibus exaggerabant, maiora sibi
quam hominum uisa corpora, nullam cuiquam resistendi ad-
5 uersum inuictos fiduciam, unde perterriti omnes fugere ilico.
nec solum uicina et finitima sed etiam Hiericho urbs, quae
propter incolae multitudinis agmina spem ceterorum foue-
bat. relinquebatur. Placidus rebus ex sententia fluentibus
eos quoque per equites insectatus, alios confertos, alios pa-
to Imites sternit usque ad. flumen Iordanen. maximum quoque
numerum ad ripam fluminis repperit impedito transitu, quod
tunc forte praedictus amnis imbribus auctus aut resolutis
niuibus intumuerat, at illi ubi Romanos adesse uiderunt,
parant sese et ad oram fluminis stipant, necessitas intercluso
io fugae subsidio remedium in manus uertit et impetu facto
multi supra pauciores equites arietantur, illi arte nota et
ueteri militiae more interequitantes dissicere hostium cu¬
neum, dissoluere globos, fessos urguere, cedentes sequi coe¬
pere. sic alii ferro hostium, alii suo, quod conferti in unum
20 atque in se relisi incurrerant, interficiebantur, alii in flumen
ruebant, qui ipsa sui ruina et alius alio impliciti demerge¬
bantur. plerique etiam aestimantes quod possent praeter¬
gredi sese fluuio dabant, quos paululum progressos sorbebat
gurgitum uis aut fluminis ictus abripiebat, et si qui na-
25 tandi usu super aquas processerant ac fluentis subterlaben-
2 cf. Tac. Ann. XV 11 8 cf. Cic. De off. I 90

1 nisi om. B 3 exagerabant M‘ 4 nulla CV 5 fiducia CV
6 etiam om. HB urbis M2 8 placidis M2p.c.m3 9 insectatos M2,
Ba.c. 10 iordanis (is in ras.) B iordanem CV 11 repperit sic M2 BZ
impedimento M2 inpeditti H sibi (bi in ras.) ante transitu add. B

13 senserunt Ba.cm2 14 parantes (s s. I.) C, V horam M2p.c.m3 hora
(h om. V) CV interclusae Bp.c. 16 inulti M2HCV , ( s . I multi m2) Z
e CV 17 uetere Ha.c. ueteris BCV more militiae Bp.c. 17 dissi¬
cere] repellebant B a. c. cuneos Ba.c. 18 soluere B 19 quo M2 C
quoque (que s. I.) V, A, qui ab hoc uerbo rursus incipit 20 se (e ex c) C
elisi a V incurrerant] miserabili Ca.c. incurrerunt A flumine aV
21 eruebant V ipsa— ruina] ipsi sibi ruina erant Ba.c. sui s. I. V
23 quos — sorbebat om. aV progressus M2a.c.m3 24 abripiebant
Ca.c., A 25 supra Ha.c. fluentes M2aV subter labentibus

(s. I latentibus m2 ) B

264

HEGESIPPI QVI DICIT VK

tibus se suspenderant, aut arborum ramis impediti qui fluuio
deducuntur aut ipsis caudicibus oppressi animam ponebant
in flumine, saepe etiam nandi indoctus, ubi natantem ad-
prehendisset, tenebat, ut ipse pariter euaderet, et adstrictum
brachiis defatigabat, donec uterque mersus alter alteri exitio 5
foict. ac si quis forte secundo amne decurrens euasurus aesti-
maretur, insuebatur sagittis ac subito resupinus cessantibus
brachiorum remigiis interibat, fuere etiam qui nare nescii,
dum expertem doloris mortem requirunt, edito riparum
toio in fluuium sese excuterent uoluntarie, alii harenoso in- 10
gressi litore merso uestigio deprimerentur, plerique etiam
saxorum teretium lubrico aut uadosis offensi locis instabili
fluctuantes gradu fluentis sequentibus obruebantur, caesa
ferro XIII milia, innumerabilis autem multitudo fluuio con-
sumta, praeda ingens de ouium gregibus et camelorum atque io
3 asinorum et boum parta, quae licet strages hominum ma¬
xima fuerit, tamen uero maior aestimabatur, quia non solum
icgio omnis lepleta erat cadaueribus humanis, cum dispersi
ac palantes quibuscumque in locis conprehensi fuerant inter¬
imerentur, uerum etiam ut Iordanes ipse defunctorum cor- 20
poribus obstructus cursus proprios dirigere non posset.
Asphaltius quoque lacus cruore et uisceribus defunctorum
mutaret naturae speciem suae, in quem omnia quaecumque
Iordanes adtraxerat inuehebantur. denique XCII milia et CC
illa die Iudaeorum perisse aestimati a D tantummodo equiti- 25
bus et III milibus exercitus pedestris, progressus quoque ad
ulteriora Placidus Abilam et Iuliadem et Bethesmon et omnes

§ 3 cf. BI. IV 437—439. 419

9 cf. Verg. Aen. VI 674

1 sese HB qui om. aV 2 deducebantur BZaV ipsi Ba.c.
caducibus M‘a.c. 3 natandi A natantem] nante H 4 et] sed A
5 bracchiis Cp.c. 6 qui b 8 bracchiorum C interiebataF na¬
tare Bp.c.m2, Zct V 9 experti Z dolorem «F requirunt] quaerunt
editorum pari M * editiori parum A 10 uoluntarii M!p.c.m3,
Ht~Za V 12 tertiam M> terentium U teretum ( s . I herentium m 2) B,Zp.r.

ensis a F 13 fluctuantis B fluentis sequentibus] fluminis sese se¬
quentes Bp.c.m2 15 camellorum M‘a.r. 16 bouum B porta M»
actanF 17 maiora M‘ Ha V aestimabantur a F 20 ut] et A, Va.c w2
22 asfaltius M’ HBZ hic et infra 24 inuehebatur CF 25 a om. M\ in
ras. (s. cum) B 27 abimalam Ba.c. abylam CF abslam A bethesmot Z

LIBER IV 15, 2—16, 1

265

uicos loci ipsius usque ad Asphaltium lacum Romano im-
perio restituit, scaphis quoque inposu.it milites, a quibus
uniuersi qui in lacum memoratum confugerant extingue-
rentur.

5 XVI. Itaque et haec et omnia usque ad Macheruntem
recepta. Vespasianus tamen tempus proelii opperiebatur,
quo metropolim totius Iudaeae exercitu Romano adoreretur.
inter quae occupato rebus sibi creditis motus noui ex Galli¬
canis partibus insinuantur, quod a Nerone potentes quidam
io Romanae militiae uiri desciuissent. quo conperto cupiens
intestina bella ac summae rei totiusque Romani imperii
periculum confecto in Oriente bellorum tumultu leuare, ut
rerum secundarum nuntiis motus omnes Italiae uel conpri-
meret uel praeueniret, ubi primum saeua hiemis temperata
15 ueris principio, cum maiore parte exercitus de Caesarea iter
mouit. excepit eum Antipatris nomine ciuitas appellata,
inde procedens exurebat uicos, necabat eos quos reppererat
alienos ac maxime Idumaeis uicina quaecumque offenderat
depopulabatur, quod inquietum genus hominum bellis po-
20 tius quam otio uel quieti amicum foret, duos quoque Idu¬
maeae uicos Legarim et Caphartorem eorumque incolas con-
prehendens maxima strage labefactauit. siquidem supra X
milia uirorum peremta, mille captiuos abduxit, reliquum
uulgus expulit, ut ibi constitueret manum suorum, quia mon-
25 tana locorum regionis eius latrociniis infestabantur, ipse
cum exercitu Amathun repetit, quae de aquis calidis uoca-
XVI § l cf. Bl. IV 439—443, 445-448. 444. 11. 449—450

2 scatis codd. 5 utrumque et orti. H et ait. om. B ad om. HZ
macherontem H,Bp.c. mach(h om. U)erunten aV 6 autem M2

proelii] add. expectabat A 7 metropolin H adoriretur M2p.c.m3,Ba.c.
adoraretur V 8 inter quae] itinere uero Ba.c. interque, ut uidetur M2aV
occupato rebus] occupatoribus aV 9 insinua**ntur B quidem aV
10 discessisent et re s. dis Bp.c. 11 summa M2H summam B 12 con-
festim B tumultum BC 13 omnis M2B 14 hiems BZ 15 ueris
om. H, add. scilicet m2 B principium M2 caessarea V 16 excipitilf*
accepit A 17 reppererat sic M2 HBZ 18 idymaeis M2 19 de¬
populabantur M 2 20 idymeae M2 21 ligari H legarin BaV capar-

torem M2 H apartorem B caparthorem CV chaphartorem A -que om. B
28 adduxit Ba.c., CV 24 constituerit M2 25 infestabant Va.c.
26 amathute B

266

HEGESIPPI QVI DICIT V Ii

bulum sumsit, quod aquarum uapor Syriae sermone Amathus
appellari fertur. Thermae igitur Graece dicitur eo quod
calidum fontem habeat intra muros, deinde per Samariam
iuxta Neapolin contendit Hiericho, ubi occurrit ei Traianus
multam manum agens ex his qui ultra Iordanen siti Pereae 5
regionis populi in dicionem Romanam uicti reuerterant.

2 nuntio itaque aduenientis Romani exercitus plerique ex urbe
Hiericho, quod eam intutam uiderent, in montana Hierosoly¬
mitanae regionis sese contulerant, residentium turba omnis
consumitur, neque enim difficile fuit urbem properato capi, io
quae nec naturali fulta esset munimine et a suis esset dila-
bentibus deserta ac destituta, urbs condita in campo, cui
supereminet mons diffusior et nudus gignentium, namque
secundum septentrionalem plagam usque ad Scythopolis
urbis terram extenditur, ex parte meridiana usque ad regio- 15
nem Sodomitanam et Asphaltios lines diffusus habetur,
aegrum autem et ieiunum solum et ideo desertum ab in¬
colis, quod sine ullo usu esset cultoribus naturali sterilitate,
aduersus huic mons supra Iordanen, cuius exordium a
Iuliade et plaga septentrionali adsurgit. ipse autem prae- 20
tendit in meridianum usque ad Sobaros Arabiae, Petrae
conterminos, ubi etiam mons est usu ueterum Ferreus nun¬
cupatus. inter hos duos montes campus iacet, quem propter
magnitudinem, quod in multa spatia porrigatur, ueteri usu
incolae Magnum appellauere. cuius longitudo CCXXX sta- 25

§ 2 cf. BI. IV 451-458

13 cf Sali. Iug. 79, 6 12— p. 267 1. 14 cf. Baed. De locis sanctis

9, XXXVIIII CSEL p. 314, 13 etsqq. (cf. infra p. 267, 7)

1 siriae M‘,Bp.c. siro Ba.c. syriaco Z 2 termae M* terme BA
therma Z dicuntur M2 4 neapolim BAV hierico B hieric(h)o con¬
tendit HBZaV trianus A 5 multa manu a V iordanem HBZC
per ea M2 HCV per eas A pireae ( mg . t per eas regiones) B 6 regiones .4
ili condicionem M 2 8 tutam Bp.r. uiderint H uiderant Va.cm2 ui¬
derent] add. et B 1 1 quae] quia a V functa M2 esset] sit H delaben-
tibus CV debellantibus A 14 septemtrionalem M 2 scitopolisM* scyto-
polisBZ 15 orbis Z 16 Sodomitanam (mg. I hierosolimitanam) B Sodo¬
mitanam etiam Baeda Sodomitarum aV asfaltios M3 HBZ asphaltium A
asphaltia V 18 naturalis M2a.r., Z 19 iordanem BaV 20 plage H
21 sobarim B zoaros Baeda Petrae etiam Baeda 24 ueteres B. for¬
tasse Baeda ueterisfcF usu ovi. B 25 appellare B a.c.

LIBER IV 16, 1-17, 1

267

diorum, latitudo CXX, exordium a uico Genuabari, finis
usque ad Asphaltium lacum. Iordanes eum medium campum
intersecat, non solum inoffensa sed etiam adiuncta gratia
uiridantibus ripis fluminis alluuione et succedentibus A-
5 sphaltio et Tiberiade unius fontis et utroque diuersae quali¬
tatis lacu, namque alterius aquae sapor salsus et sterilis
usus, Tiberiadis autem dulcis atque genitalis, sane in diebus
aestatis inmodicus per spatia campi exaestuat uapor, unde et
coalescente uitio nimiae siccitatis atque humi arido corruptior
io aer miserandas incolis conficit aegritudines, arida sunt enim
omnia praeter oram fluminis, denique in remotioribus aegre¬
scit et fructus arborum, siquidem et copia uberior et fructus
palmarum opimior est, qui supra ripas Iordanis fluminis
gignitur, alius longe exilior.

15 XVII. Est etiam iuxta Hiericho urbem fons abundans
atque idem uberior ad potum, pinguior ad inrigandum,
quem Iesus Naue natione Hebraeus manu ualidus primum
genti eripuit Chananaeorum. is in principio corruptior habi¬
tus, sterilis ad generandum, potantibus usui parum salubris.
20 unde rogatus ab incolis Heliseus propheta idemque Heliae
discipulus et tanto successor nequaquam indignus magistro,
ut hospitalitatis suae mercedem relinqueret quos uisitauerat
locis et corruptelam aquarum leuaret, remedium dedit, sicut
Regnorum uetus scriptura edocet, praecipiens uas fictile cum

XVII cf. BI. IV 459-473 (PHn. H. N. XII 115-118)

7 — 11 cf.Baed. De loc.eanct. 11, XXXVII1I CSEL p. 317, 19—818. 2
8 cf. V erg. Georg. III 202 9 cf. Sali. Iug.48, 3 15 et sqq. cf. Baed. De loc. sanet.
9, XXXVIIII CSEL.p.313, 24-314.2 20-p.268 1. 5 cf.lV*Reg.2, 19— 22

1 genuauari Baed. codd. 2 ad om. B alfatium M2 asfaltium HBZ
medius HB medium s.l. C 4 asfaltio M2 HBZ aspaltio Ca.c. 5 ty-
beriade, ut infra, V tiberiadae M2 6 lacus a V 7 usu Z thiberiadis A
8 uapor (mg. I uado) B 9 et om. HBZ, praebet Baeda humoZF aridaR
corruptior (s. I corruciore) B 10 accolis Z confecit H enim om. Z

11 propter A ora H aegrescit (s. 1 ingressus) B excrescit aV

12 et pr. om. Z 16 potandum Baedae cod. A rigandum Baedae codd.
praeter A 17 b iesus «V 18 cananeoruui M2a.c.m3 quae h add. ha¬
bitus] add. ac H habitu A 19 potantibus add. et HBZ 20 helyseus
ut infra B elisseus ut infra C helisaeus ut infra V idem qui A heli*e
M2 helyae B eliae C 21 tantus H 23 corruptela M2a.c.m3

268

HEGESIPPI QV1 DICITVR

sale deferri sibi, quod accipiens deiecit in fontem sales et
dixit: sanaui aquas istas et non erit in his
moriens neque sterilis ab eis. et sanatae
sunt aquae secundum uerbum inquit H e 1 i s e i
propheta e. ex illo itaque benedicti salis infusione tem¬
peratae aquae reserataque ora fontis, sanctificati aquarum
meatus, ut dulciores potus uenarum scaturrigo effunderet
et omnis illa dulcesceret aquarum amaritudo, uberiores
fructus terra daret, generandae quoque sobolis opima suc¬
cessio largam posteritatis copiam subministraret nec defi¬
ceret genitalis aqua cui diuina gratia pro iustorum fidelibus
studiis tanti prophetae benedictionibus adspirauisset. con-
uertit itaque naturam aquarum ad preces prophetae caelestis
oraculi resultatio continuoque sterilitatem depulit, fecun¬
ditatem infudit, coepere illic crebrescere generationes homi¬
num, fructus terrarum, sucusque ante ieiunus et amarus
internecare solitus sata tristitiaque bibentium ora torquere,
fertilitatem solo, potantibus suauitatem infundere, ut si ibi
breuiter culta contingat, plus prosit quam ubi diutius inrign-
uerit. est enim noua gratia, ut profectus redundantior sit,
ubi usus minor, et ubi amplius quisquam usus fuerit, ibi
minor fructus sit, eoque plus ceteris fontibus rigat, quia uel
exiguum eius abundat ad ubertatem, denique campus eum
cireumiacet LXX stadiorum in longitudinem XX in latitu-

1—2 cf. Itiner. Burdig., XXXVIIII CSEL p. 24, 5—8 23—

p. 269 1. 14 cf. Baeda De loc. sanet. 9, XXXVIIII CSEL p. 314, 2—13

1 salis M2 HBZaV sales Itin. Burd. 2 sanauit H 3 mors (cf.
Vulg.) B a.c.mS sterilitas (cf. Vulg.) B stelis Ca.c. sanata est aqua E
4 sunt] add. inquit B inquit om. BZ haelisaei M2 5 prophetae]
add. Et Z illa ZA ita Z temperata U 6 aquae om. H, s. I. m2B
reserateque (ateque in ras. m3, s. I. uestigia litterarum m2, fortasse aque) AI 3
reserataque om. aV reseruataque B fontes H sanctificarunt HB
8 amaritudo aquarum aV 9 terra daret] depraedaret M 3 subolis Ha V
13 ad] in Ba.c.m2 14 continueque Z continuo quoque aV 15 cre-
bescere C 16 terrarum s. I. m 2B sucus qui aV 17 sata s. I. V
tristioraque M’p.c.m3 tristi**aque B tristiaque HZ , (-que s.l.) V,a liben¬
tium M2a.c.m2 bibentum H bibentium ( s . t uiuentium) B torqueret «F
18 infunderet .4 si ibi] sibi M2 ibi om. HBZaV 20 reduntior
(s. 1 uberior) Z 21 amplior Va.c.m2 22 qua M2a.c.m2 23 ad
s. I. m2 M 2 eum om. A 24 longitudine M*p.r.,A

LIBER IV 17, 1—18, 1

269

dinem patens, in eo mirabilem hortorum gratiam cernas,
uaria palmarum genera tantamque dactylorum dulcedinem,
ut mella defluere spectes haut ceteris inferiora, sunt etiam
illic praestantissimi apium fetus, nec mirum ubi tam diuersis
5 inhalantes floribus paradisi suaues fundunt odores, illic
opobalsamum gignitur, quod ideo cum adiectione significa¬
mus, quia agricolae cortice tenus uirgulas incidunt eas, in
quibus balsama generantur, ut per illas cauernas paulatim
distillans umor se colligat, cauerna autem Graeco sermone
io ott/5 dicitur, illic cyprum, illic mirobalanum nasci ferunt et
alia istiusmodi, quae in aliis locis hautquaquam reperiun-
tur. aqua ut cetera fontium, illic tamen praestantius aestate
frigida, hieme tepens; aer mollior ut summa hieme lineis in¬
colae utantur exuuiis indumentorum.

15 XVIII. Nunc Asphaltii lacus qualitatem spectemus,
melius est enim in locorum ueterum descriptionibus uel
ceterorum elementorum miraculo quam Iudaeorum seditioni¬
bus stilum occupare, siquidem ista flagitio mentem exaspe¬
rant, illa demulcent animum dum recensentur et ad ueteris
20 historiae reuocant cognitionem, nobis autem, quibus in¬
cultius ingenium est, cordi est patrum ex Aegypto egre-
dientium usque in terram resurrectionis repetere uestigia, ut

XVIII cf. BI. IV 476—485 IS. TuU. NF XIV 4 p. 27 (Plin. H. N.
V 72, VII 65, Tac. Hist. V 6—7, Solin. Momms.* p. 155 1. 8)

5 cf. Ambr. Hexam. V 21, 69 5 — 10 cf. Isid. Etym. XVII 8, 14

1 cernens ( exp . ait. n ) Z 2 uaria] suauia aV uaria etiam Baeda
dacti(i ex o «i3)lorumque M2a.r. dulcidinem M2a.c.m3 dulcitudinem
M2p.c.m3 3 ut om. E , s. I. m2B 4 apum Bp.r.,CV camporum A
apium etiam Baeda 5 inhalantes ( mg . 1 inhabitantes m2) B paradysi
A12UB 6 opibalsamum E, Ba.c. significauimus Bp.c.m2, EZaV signi¬
ficamus etiam Baeda 7 qua M2a.c.m2 tenues M2 ZC,Bp.c.m2, Baedae
codd. uirgulis Bp.c., rursus uirgulas m2Bs. I. 9 destillans Z a V
distillans etiam Baeda umor sic M2BC cauerna— dicitur mg. m2C ser¬
mone] nomine Z sermone Isid. Baeda 10 ope M2 EZV, Cm.2 opere B
opo A cybrum M2 ciprum Z mo(y s. o)robalanum B 11 repperiuntur
M2BZ 12 ceterum M*, cetera etiam Baeda praestantior Ba.c. prae¬
stantibus Z praestantius etiam Baeda 14 uestimentorum E 15 hic de
asfaltio laco dicit mg. E asfaltii M2 EBZ spectem E 16 in locorum]
incolarum B 17 quam] add. in BZ 18 studium a V flagitia RaF
21 estpr. om. EB regrediendum B 22 repromissionis M2 p.c.m3,ZaV

270

HEGESIPPI QYI DICITVR

si cui forte nostra in manus ueniant, non nostra legat sed
patrum relegat, dulcius est. enim inter maiorum uersari habi¬
tacula et ueterum dicta factaque recensere memoria atque
eorum inhaerere gratiae, sed iam siue naturam siue quali¬
tatem aquarum exprimamus, ne noster quoque in eo lacu
excutiatur stilus, ex quo omnia, quaecumque mergenda puta-
ueris uiuentia, tamen resilire opinio est et quamuis uehe-
menter inlisa statim excuti. aqua ipsa amara et sterilis, nihil
recipiens generum uiuentium, denique neque pisces neque
adsuetas aquis et laetas mergendi usu patitur aues. lucer¬
nam accensam ferunt supernatare, sine ulla conuersione ex-
tincto demergi lumine, et quauis demersum arte quod uiuat
difficile haerere in profundo, denique Vespasianum ferunt
praecepisse nandi ignaros reuinctis manibus in profundum
deici eosque omnes ilico supernatasse quasi spiritu quodam
nenti leuatos et ad superiora ui magna repulsos resilisse.
multa fabulosa de hoc lacu plerique aestimauerunt, quae
nobis inexpertis ueritatem rei promere nequaquam consilium
fuit, mutari etiam ter in die colorem aquae et ad radios
solis uarie refulgere non placuit pro uero locare, cum sit
ipsius aqua lacus obscurior ceteris aquis et quasi adustae
praeferens similitudinem, certe si ad radium solis et ipsa
resplendeat, nihil nonum et quasi pro miraculo promendum,
cum hoc commune sit aquis omnibus, uagari super aquas

6 — p. 271 1. 10 cf. Isiil. Etyin. XIII 19, 3—4 (cf. infra ad 1. 24)
8—16 cf. Itiner. Burdig. XXXYIIII CSEL p. 24, 16 — 18 8— p. 271

I. 5 cf. Baed. De loc. sanet. 11, XXXYIIII CSEL p. 316. 21-317, 14

10 cf. Yerg. Aen. YII 33; Ambros. Hexam. Y 14, 45 17 plerique=Iose-

phus IV 478 24 — p. 271 I. 2 cf. Isid. Etym. XVI 2, 1

1 legant M*a.r..uV 2 relegant nV dulc e HBZccV 3 me¬
moriae a V 4 in eorum herere H natura M2 a. c.m5 6 potaueris M*
putaueras Ba.c.m2 8 nihil om. B 9 piscis « 10 adsueta* M2 auisA

11 ferunt] add. aquis HBZ conuersatione EA 12 dimergi M2 A
et om. aV quamuis HBA dimersum M2p.c.m3.A 13 profundo]
naturam aquae cuiusdam laci quod nihil recipiat uiuentium maioribus
litteris add. A 14 natandi ZaV profundo M* 15 quodam]
add. ui (an legendum uinenti?) B 16 resiluisse M2p.c.m2,HBZaV
18 expertis A 19 diem M2ar. 20 uaria M’ locari C 21 aquae
ZA lacus aqua B adusti aV adustae etiam Baeda 22 similitudinem]
add. ci(y F)bi aV 23 miraculum M2 promerendum U.Va.c.m2

LIBER IV 18, 1

271

bituminis glebas certum est atro liquore, quas scaphis ad-
propinquantes colligunt quibus id muneris est. haerere sibi
fertur bitumen, ut ferro hautquaquam uel alia praeacuta
metalli specie recidatur, sanguini sane cedit mulierum, quo
5 menstrua soluentes leuari feruntur, cuius adtactu uel urina,
ut alligant quibus experiendi usus fuit, interrumpi proditur,
utilis autem ad conpagem nauium fertur et corporibus homi¬
num salubris admixta medicamentis, longitudo lacus eius
usque ad Zoaros Arabiae dirigitur stadiis DLXXX, latitudo
io in stadiis CL usque ad uicina Sodomorum, qui quondam
uberrimam regionem inhabitabant abundantem fructibus,
distinctam quoque urbibus splendidissimis, nunc autem ea
locorum deserta atque exusta incendio sunt, nam cum omnia
illis deus suo contulisset munere, arua frugum feracia et
is uineis ceterisque fructuosis arboribus rus consitum, ingrati
nec prae oculis habentes potentiam dei summi quasi non
omnia cerneret, omnia spectaret flagitia, nihilque esset quod
illum latere aut praeterire posset, ita intemperantiae suae
probris miscere uniuersa ac polluere coepere, quibus diuinam
20 traxere offensam, et pro scelerum pretio de caelo descendit
ignis qui regionem illam exureret. Y itaque urbes incensae,
quarum umbra quaedam et species in fauillis uidetur. arsere

8 — lOcf. Adamn.De loc.sanct.il 18, XXXVIIIICSEL p. 267, 16 — 1B
Baed. De loc. sanet. 11. XXXYIII1 CSEL p. 316, 11 — 13 10 — p. 272

1. 5 cf. Isid. Etym. XIV 3, 24 — 25; Baed. De loc. sanet. 11, XXXVI1II
CSEL p. 317, 16—19

1 uituminis C scapis M2a.c.m3 scafis Mip.c.m31EZCV ad-
propinquanteos M* 3 uitumen C autquaquam M2a.c.,B prae)

propter A 4 metalli] add. et alia M2 sanguine H,Bp c.m2 mulierem
M2ac. quae A 5 1auari«F adtactum M2p.c.m3 attacta a V 6 ut]
autlkPaF allegant Bp.c.m2 interruptio a V 7 utilis, salubris, admixta
scii. f\ ajyaX-ro; humanis A 8 eius lacusR 9 zoarus E zoros a.c. (vtg.

I zoroas) B zaores (-os p.c.) Z Zoaras Isid. Zoaros etiam Adamn. Baeda
DLXXX] septingentis octuaginta Isid. 10 in om. EBA stadiis om. H
hic de sodoma dicit mg. add. E uicinam M2 EA Adamn. codd. uicinicom F
uiciniam BZC, Vp.c.m2 Isid. ( Lindsay ) uicinia Isid. codd. BT Baedae codd .
APV uicina praebent Isid. cod. C Baedae M sodomarum «, Va.c.m2 So¬
domorum praebent etiam Isid. Adamn. Baeda 11 inhabitant A , Ca.c.m2
habundantem M2 AV 12 distinctis H 15 ros H rursus ( mg . rus) B
ingrati om.B 17 prospectaret Z expeetaret aV quod— posset om. H
21 itaque om. M2a.c.m3 22 et om. BA

272

HEGESIPPI QVI DICIT VK

terrae, ardent aquae, in quibus caelestis ignis reliquiae re¬
cognoscuntur atque adhuc manent [species] illic ad speciem
poma, uiridantia, formatus uuarum racemus ut edendi gene¬
rent spectantibus cupiditatem, si carpas, fatiscunt ac resol-
uuntur in cinerem fumumque excitant quasi adhuc ardeant. 5
haec propter impiorum supplicia de Sodomitano territorio
conperta silentio obducere non oportuit, his enim decursis
renumerationem piis fore dubitari non potest.

XIX. Vespasianus itaque proxima quaeque Hierosoly¬
mitanae urbis castella uel urbium munimenta distributo exer- 10
citus Romani uel sociorum subsidio replebat, ut aduersa sibi
omnia cognoscerent, quae ante conspiratura secum ad bel¬
lum contra Romanos gerendum arbitrabantur, nihilominus
etiam Lucio Annio Gerasam destinato insidiis urbem cepit.

M etiam iuuenes interfecit, quibus praeuentis exemta est 15
fuga, captiui abducti plurimi atque uniuersorum patrimonia
a militibus inuasa praecepto ducis, possessiones quae reper¬
tae fuerant exurebantur, rapinae exercebantur licentia,
uastabant onmia montana atque campestria, quibus Hiero¬
solymitana ciuitas circumfusa bello undique ardebat. nec 20
feriati erant Hierosolymitani a suorum sensu periculorum,
quibus omnes interclusi erant exitus ne quis fuga periculo
eximeretur, intus malum intestinum, foris clausa omnia,
neque manendi uoluntas neque fugiendi erat copia, et si
qui a Romanis ueniam transfugio sperauerat a suis egredi 25
prohibebatur.

XIX cf. BI. IV 486-490

2—5 cf. Solin. Momms.* p. 155 1. 8 et sqq. Orosius I, 5 ( glossema ,
ut uidetur )

2 species M' Za spectes HBV; seclusi ego 3 uirentia Bp.c. fsid.
formatos HB, ( s . \ formati) Z,aV racemos (s 1 racemi)

Z,AV rachemos C 4 fatescunt HZ, Ba.c. fatiscunt etiam Isid. 8 fo-
uere H 10 urbi HBZ distributa M‘a , (ex — um) Vm2 exercitu romano
Bp.c.,Z 11 subsidio om. B 14 anneo A gerasan A geresan Z desti¬
nato] add. in B 15 mille om. H interficit A 16 adducti CK 17 a
om. aV reparatae aV 18 fueruntA/* exercibantur Af'a.c.m3 exer¬
cebatur HZ 19 omnia]romani HV romani omnia Z 21 feriati erant]
feriauerat H periculo Ca.c.mS 22 quibus— periculo suppi. m2C fu¬
gae Cm2,AV 25 quis BaV sperauerant (s in ras. 2 litt. md su ?)M'

LIBER IV 18. 1—20, 1

273

XX. Regressus erat Vespasianus in urbem Caesaream, ut
inde collectis omnibus uiribus adoreretur Hierosolymitanae
urbis obsidionem, nuntiusque aduenit caesum Neronem ter¬
tio decimo exacto imperii sui anno, cum iam de anno se-
5 quenti octauum diem degeret, dignus ea poena, qui non
solum fidem sacrilegio, pietatem parricidio, pudicitiam in¬
cesto uiolauerat, sed ipsam quoque potestatem Romani im¬
perii, cuius uel officia uel negotia inprobissimis libertorum
commiserat, cum enim ipse nulli fidem seruaret, omnes
io suspectos habebat et ideo nequissimis se Nymfidio et Ge-
mellino praeeipue credendum putauit, quos uilis condicio
obnoxios fecerat, sed et ipsi exemplum crudelitatis eius ali¬
quando perhorruere, et quia carissimos sibi quosque intereme¬
rat, cauendum dn se rati, praeuenire uoluenmt quod metue-
15 bant. itaque facta cum ceteris conspiratione parricidam de¬
serunt. cui enim parsurus aestimabatur qui matri non peper¬
cisset? desertus igitur ab omnibus suis fugit ex urbe cum
IIII libertis suis, et cum se urgueri imminentibus coniuratis
atque agmine aduerso uideret, in suburbanum rus clanculo
20 concessit discissus et dilaceratus sentibus, dum formidat a
quoquam uideri ne proderetur, deinde cum se circum¬
saeptum intellegeret, ne graues poenae exigerentur, manga¬
num quoddam sibi de ligno parauit et manibus conposuit suis
quo se necaret, et ad libertos conuersus, ‘qualis1 inquit ‘arti-
25 fex moritur.1 ita acerbissimus parricida dignum meritis
suis uitae exitum tulit, ut qui matrem ac suos occiderat nec
sibi parceret, uere bonus necis suae artifex, qui commentus
est ut sic periret, ne uel mors sua scelere uacaret.

XX cf. BI. IV 491—492 (Sueton. Nero 48 — 49)

25 cf. Sali. Cat. 55, 6

1 caessaream F 2 ut inde] unde M2a.c.m3 adoriretur Z
3 Neronem] add. Nero autem B 4 decimo om. B exacti MsBctV
5 degeret] add. crudeli morte ultimum clausit diem B 6 fidem om. A
inceste A 7 uiolauerit B 10 nequissime is Bp.c. nimfidio Za ge-
millino H 13 qui M2 qua Ca.c. quoscumque «F 14 in om.H rati]
add. uel Z metuebant] metu habebant A 15 spiratione Va.c. 16 par-
citurus ( mg . I parsurus m2) B , ZaV 17 igitur] itaque B 18 perurgeri Z
19 rus] add. se A 20 discessus M2a.c.m3 laceratus «F dum] cum
uV 22 poenas a F maganum A 23 et om. H suis conposuit B
suis s. I. V 24 ad] a M2a.c.m3 conuersos Mea.c.m3 25 aceruissimus
M2BA 28 mors propria suo Ba.c. sua, add. a M2m.3,CV

LXYI. Hegesippus. (Cssani.)

274

HEGESIPPI QVI DICITVR

XXI. Fama itaque interfecti Neronis praeuenerat more
ingenii humani, cui satis est, ubi cupita acceperit, cetera
non requirere, secl statim dissupare atque inexpletum in uul-
gns mittere quod delectauerit. nec multo post tamen Galbam
Romano imperio praeesse innotuit, unde sententiam noui 5
principis de bello Iudaeorum scitari Vespasiano consilium
fuit misitque Titum filium et regem Agrippam. Titus de
Achaia reuertit, conperto quod etiam Galba septimo mense
ac die adsumtae potestatis exutus insignibus poenas luisset
in medio sinu urbis id est Romano foro et Otho potiretur 10
rebus secundis ac successu imperiali. Agrippa Romam con¬
tendit, ut apud nonum principem locaret gratiam. Tito pluris
uisa est paternae pietatis reuerentia quam principalis pote¬
statis, quod inconsulto patre si pertenderet, ne ipsi quidem
principi placiturum putaret, certe exitus docuit oportune 15
eum redisse ad patrem rebus nouis et incertum quo uerge-
rent. denique etiam Vespasianus anxius de totius imperii
Romani ac patriae statu bellum suspendit atque impetum
tenuit suum, posthabitis quae in Iudaea gerebantur prae
totius summae cura et pia erga patriam sollicitudine. 20

XXII. Sed Iudaea non feriabatur, quae grauius bellum
inter suos quam aduersum externos gerebat, nam cum
Iohannis factio esset intolerabilis, insurrexit praeterea
Simon inferior quidem morum inprobitate, sed forma cor¬
poris magis fretus ad omne audendum nefas et latrociniis 25
adsuefactus ad usum et temtamentum flagitiorum. cinis erat

XXI cf. BI. IV 497-502 XXII § I cf. BI. IV 503-508

1 cf. Sali. Iug. 93, 3

2 humani] romani M2 humani (s. 1 roniani) B cupida M 2

3 dissipare codd. praeter H inexploratum HZ, (s. I inexpertum) B 4 de-
lectauerat Z tamen om. M‘ gabam H galban Z 6 principes M2
sciscitari HBZ excitari «F consilio M2 8 achagia M2 hacaia H
acha Ba.c. achahia A conuertit (s. 1 reuerti)B galuaCa.c. 10 id est]
et Ba.c. in ante Romano B 11 roma M2 12 ti (to add. m3) M2
plus B plurimis A 13 reuerentiam M2a.r. principali {add. tas s. I.) B
14 quo Z praetenderet H perderet Ca.c.mS 15 placitum BaV
certus B 16 urguerent H 18 suspendet Ba.c. imperium B
19iudaeamaF 20 piam H erga patriam om. B 21 feribatur et
feriebatur p.c.m3 M2 22 aduersus«F 26 temperamentum M2 temp¬
tandorum (s. et temptamentum) B cuiuis Ba.c.,CV coeuis A

LIBER IV 21, 1—23, 1

275

Gerasenus, robustus iuuenta, quem princeps sacerdotum
Ananus perculerat propter nequitiae commenta pulsumque
eo quo inhabitabat loco in alias regiones concedere coegit,
at ille cui nullus inter quietos et modestos locus, contulit
5 sese ad consorlia latronum, ipsis quoque in principio
suspectus, ne eos factione circumueniret, facile postea
morum se infudit societate, populabatur cum his ea quae
essent finitima munitionibus, quod illi ulteriora petere non
praesumebant, sed quasi in foueis latitantes insidiabantur
io praetermeantibus sine ullo excursu quasi domestico latro¬
cinio contenti, id Simon animi inmodicus tolerare diu
nequiuit breuique sibi multorum quaesiuit manum pollicens
seruis libertatem, liberis praemia, perditis renumerationem,
confluentibus plurimis ad depraedandi licentiam, expugnare 2
15 munitiones, occupare urbium populos ausus, terribilis omni¬
bus erat, receptaculum sibi in uico, cui nomen Aiacis, muros
parauit. iamque XX milibus armatorum stipatus incedebat, 3
cum subito metuentes Hierosolymitani cotidianos eius proces¬
sus et aduersum se futuros rati, si diutius adoleuissent, succi-
20 dendos putarunt repentinoque excursu armati Simonem ado¬
riuntur. nec ille incautus atque inparatus insidiis patuit sed
excepit aduenientes et plerosque fudit, alios coegit in urbem
sese recipere bello fugatos.

XXIII. Idumaeis quoque congressus aequalis recessit et
25 quasi uictus quia non uicerat angebatur, rursus cum congre¬
diendum foret, commodius arbitratus dolo experiri repperit
spontaneum fraudis ministrum, namque ubi intellectum est
XXII § 2 cf. BI. IV 509—511 § 3 cf. BI. IV 514—515

XXIII § l cf. BI. IV 515-518. 521-528

11 cf. Sali. Hist. I 150 M. Tac. Hist. I 53

1 gerasinus H geranesus A principes M2a.c.m3 2 proculerat .4
3 quo] quem UBaV inhabitat A coepit a V 4 at] ut aV cui] cum A
5 latronum] add. ab aV 6 susceptus HaV 7 ea om. A 8 essent]
add. in M2 11 contentum M2 inmodicos M2a.c.m3 13 renumera¬
tione Msa.c.m3 14 licentia Msa.c.m3 16 eacis B murus M2
a.c m3,Z 18 eius om. B 19 aduersus B adolauissent M2
adoleuisset B 20 putarent Ha V 21 putauit M2 22 urbe M2
23 sese in urbem A recepere M2a.c.m3 24 idomae. M2a.c.m3 loto
capite, idume. BZA 25 non] add. eos (?) M2 congrediendi fore M2
26 repperit sicM2HBZ 27 fraudi H nam BZ

18*

276

HKGESIPP1 QVI DICIT VR

quid iste affectaret, Iacobusunus ex principibus Idumaeorum,
uafer et callidus ad huiusmodi negotia, uenit ad Simonem
clanculo et optulit patriae suae proditionem, ut fidem daret
quod uniuersos Idumaeos circumueniret, postulataque mer-
cede futurae societatis, quod potissimus apud eum et fidissi¬
mus foret, pollicetur uniuersorum proditionem, conuiuio
foederata gratia promissisque ingentibus Simonis firmata
inter utrumque est pactio, ubi ad suos reuertit Iacobus, iac-
tare primo paucioribus coepit exploratum processisse uires
aduersariorum, uidisse ualidam manum, expertos belli uiros,
multitudinem maximam et bello insuperabilem, inserere pau-
latim sermonem istiusmodi principibus, postremo infundere
per uniuersos, ipsum Simonem admodum strenuum, qui regio
more exercitum instituisset, ordines seruaret, numeros distri¬
butos haberet, ductores idoneos praefecisset, consulere sibi
Idumaeos oportere ut talem uirum amicum potius quam
hostem experirentur, certe si in congressu superiorem uide-
rent, cederent sine periculo, canerent, proelium, ubi plurimo-
iiim inclinata in sententiam suam studia cognouit, edocto
Simone ut in aciem prodiret, securus futurae dispersionis
Idumaeorum, ille non distulit, hic uelut antesignarius cum
suis et quasi ad proeliandum promtior, ubi ferentariis temta-
tum proelium, priusquam in manus ueniretur, conuerso equo
fugae se dedit, idem sui fecere, ita conuertit dispersitque
acies uniuersas et uictoriam Simoni sine certamine belli tra¬
didit. ille potitus tantae gentis triumpho, insolentior in ce-

§ 2 ef. BI. IV 529—537

1 iacob ut infra H 2 et om. M2 3 ut] quod Z 5 futurae
om. B 6 conuiuii H 7 ingentibus] add. pecuniis s. I. B firmataque
B p.c. 8 inter] in A factio B 9 primum M2 9 processu se H
10 aduersarium Ba.c. ualida M2a.c.m3, H uiros] add. et B 11 ma¬
xima M2a.c.m3 insuperabile M2 14 numero M2a.c.m3,H 15 doc-
tores M 2 idoneos] idumeos Ba.c. 17 gressu* B superiore M2a.c.m3
cederent om. M'1 18 periculum M2a.c.m3 inclinatam M2aV

19 in s. I. B, add. se a suam om. aV studio CCi),A 20 dis¬
pectionis M2 21 ante signa unus H,Vp.c. ante signum Nos Ba.c. ante-
signannus C antesignanus Cp.r.,Va.c. ante signatos A 22 promtior
(mg. I fortior) B 23 proelium] add. uidit Z 24 fuga C fugas edidit A
facere Z 25 simonis in M2 simoni in Ba.c., a V 26 potius M2a.c.m3,BZ
in] inter HB ceteris a V

LIBER IV 23, 1-3

277

teros factus, Chebron uetustam urbem, celebrem populis,
opum diuitem ante expectatum cepit multamque in ea prae¬
dam repperit, diripuit fructus uberrimos, fertur enim anti¬
quissima non solum Palestinae urbium oiuitas, sed etiam
5 omnium quae sunt in Aegypto a uetustis conditae, ut etiam
Memphin, quae antiquissima habetur, posteriorem plerique
existiment, fuere etiam qui habitasse in ea patrem Abraham
dixerint, posteaquam de Mesopotamia profectus Aegyptum
petit, filiosque eius illic sepulchrum habere pulcherrime ex-
10 structum marmore et opere elegantissimo, septimo a dui¬
tate stadio, terebinthus illic magna arbor a constitutione
mundi fuisse adseueratur. nunc tamen utrum adhuc maneat
incertum nobis est. inde progrediens uastabat territoria, ex¬
pugnabat urbes, congregabat populos. XL milibus arma-
15 torum stipatus exinanibat omnia quocumque uel quasi ami¬
cus et socius accesserat, quis enim locus tantorum suppe¬
teret alimentis? solo peditum uestigio in modum pauimenti
proterebantur uniuersa, in quibus tantos constituerat nume¬
ros proeliatorum, nec solum quicumque erat fructus aufere-
20 batur, quasi quibusdam exesus locustis, sed etiam in poste¬
rum pauimentata humus fructus negabat, terrebat Iohannem
quod Simonis augebatur potentia, et totius factionis socii
quatiebantur, uolebant perditum sed bello non audebant
lacessere, iterum insidias parant et obsidentes itinera uxo-
25 rem eius cum omni comitatu muliebri et paucis uirorum

§ 3 cf. BI. IV 538—544

2 cf. Verg. Aen. I 14. II 22 3 cf. Adamn. II 10, XXXVIIII

CSEL p. 261, 7 sqq.

1 a chebron M2 chebro Ba.c. urbem in ras. B 2 eo(?) M2a.c.m3
eam aV 3 repperit sic M2 HBZA dirupit Z fructus] frustra M 2
4 palestinae sic codd. 5aegiptoM2 uetusti M2a.c. 6 memfinilf2# men-
fisi B menfin ZmemphimaF 7 aestiment CFestimant A ea.mZa.r.,aV
8 aegiptum M2 9 petiit B pulcherrimum structum a V 11 there-
binthusM2 therebintus M2p.r., A terebintus HBZCV 12 tamen] autem A
utrum s. Z. F 14 milia aV 15 quodcumque M2 17 pedum HBZ
in] ras. et mg. quasi ad B modo H 18 proterebantur add. in M2 pro¬
terebat a proterebant V tantus c. numerus M2 HBZ constiterat BZ
19 quocumque M‘ erant Ca.c. 20 lucustis CV lacustis A in posterum
om.M 2 21 pauimenta M2B huius M‘ necabatill2a.c.jM3,Ba.c. io-

hannenff 23 bellum AT2 de bello Z audiebantM2a.r. 24 parabant Ca.r.

278

HEGESIPPI QVI DICITVR

piosecutoribus rapiunt, iactabant se quasi omnem con¬
fecissent uictoriam ac, uelut ipsum Simonem captum tene¬
rent, supplicaturum sibi arbitrabantur, at ille durus, im¬
mitis, qui nullius affectu conueniretur, nihil carum aut
sanctum haberet, inflammatur quasi accepta iniuria potius 5
quam erepta gratia multoque saeuior grauibus excruciabat
tormentis quos repperisset. plerisque incidebat manus quos
ad hostem truncato corpore dimittebat, ut eius adnuntiarent
crudelitatem, insinuarent minari quod muros subuerteret,
urbem excideret, nisi sibi ocius uxor propria restitueretur, 10
similiter manus et uiscera truncaturum omnibus, qui intra
urbem degerent, nisi mature consuluissent, ita perterrefacti
uxorem eius ad eum dirigunt, quo mitigatus furor eius ali¬
quantam requiescendi clausis copiam dedit, ut non urgueret
obsidionem. 15

XXIV. Nec solum Galba interfectus sed etiam Othon
extinctus, Vitelli ducibus congredientibus, quem Gallicanus
exercitus creauerat imperatorem, et primo quidem certa¬
mine superior Othon uisus est. repetito post diem proelio cum
conperisset Othon Valenti et Caecinae Vitelli comitibus 20
uictoriam cessisse» plurimos quoque suorum interfectos,
Brixiae positus uoluntaria nece eripuit se ludibrio, duobus
diebus et tribus tantum mensibus rerum potitus, uictor
itaque Vitellius cum eo, qui utrimque superfuerat, exercitu
Romam contendit. 25

XXIV cf. BI. IV 545-549

1 perfecissent Bp.c. 2 ueluti aV 3 in minis B a.c. 4 nullum
M2a.c.m3 affectum M2 5 inflammabatur Ba.r. 6 seuiens A gra-
uius Ba.c.,aV 7 turm entis M2 repperisset sic M‘BZ plerique M*
a.c.m3 8 truncatos H eius] add. insaniam a V insanam Weber nun¬
tiarent uV 9 crudilitatem M2 mirari M2 subrueret H , (s. subuer¬
teret) B, CV 11 truncaturum] add. se s. I. m2 B truncaturus H 12 ita¬
que B perterritaefacti M2 perterriti facti M2p.c.m3,H,Ba.c. 13 ali¬
quantum M2,Ba.c. aliquando A 15 obsidionem] add. ciuilem HBZ, unde
Ciuile bellum et in Italia exarsit initio capitis XXIV excidisse coni. Weber
interfecto M2Ba V,Za.c. interfectum H 16 othone codd.,corr.ego 17 ex-
tincto M2 HBaV.Za.c. uitellii ZCV 19 otho HBZ est] add. sed B
post] add. alterum s. I. B 20 otho libri cecinae M*HB cecinnae Bp.c.
cicinnae A uitellii ZCV 22 Brixiae] Brixelli Weber positos Za.c.
sed M2 23 mensibus tantum B uictorque om. itaque aV 24 utri*-
que B utrumque superauerat «F exercitui Bp.c. 25 tetendit HBZ

LIBER IV 23, 3-25, 2

279

XXV. Vespasianus tunc temporis profectus est ex urbe
Caesarea, uastabat Iudaeam, montana omnia finitima et
munitiones debellabat, interficiebat resistentes, procantibus
jnpertiebat ueniam salutis, fugabat aduersarios, constituebat
5 suos. Cerealis quoque dux Romani exercitus cum equitatu
percurrebat omnia, extinguebat alios, alios subiciebat, capti-
uorumque cogebat agmina, omnia circa Hierosolyma
exurebantur, ne idlum Iudaeis esset perfugium, sic inter¬
clusi ante obsidionem uniuersi Iudaeis exitus, at illi non
io solum non consulebant sibi, sed etiam domestico inter se
decernebant certamine, Iohannes interior tyrannus, Simon
extramuranus hostis, qui recepta uxore paulisper excurrens,
Idumaeam depopulatus ualidior redit et Hierosolymitanae
muros urbis armis circumsonabat. Iohannes intus positus
15 suos ad bellum uitiis exercebat data criminum auctoritate,
feruebant studia rapinarum, probrum cupiditates, luxuriae
effusiones, unguentorum odores, calamistris crispabant ca¬
pillos, stibio oculos depingebant, muliebrem amictum indue¬
bantur. nec solum ornatus feminarum sed etiam mollitia
20 muliebris affectabatur et inlicitarum libidinum passiones,
uiri muliebria exercere, effeminare uocem et fluxu corporis
sexum dissoluere, pascere comam, uultum dealbare, pumi¬
care genas, uellicare barbulam et in hac dissolutione sae-
uitiam crudelitatis exercere intolerabilem, denique fracto
25 gressu incedebant et subito momentanei bellatores, recon¬
ditos sub conchiliatis clamidibus gladios occulentes, cum
XXV § 1 cf. BI. IV 550—555 § 2 cf. BI. IV 556—565

14 cf. Verg. Aen. VIII 474 18 cf. IV Reg. 9, 30

1 est om. HBZ 2 iudaea B finitime monitionis (finitima et
munitionis p.c.m3) M2 5 equitatu] add. maximo s.l.B 6 percursabat H
7 -que om. HBZ quoque «F 9 uniuersis M2aV iudeae B non om. aV
10 non suppi. m3 M2 11 decertabant Ba.c.,aV tirannus M2 13 ido-
maeam M2a.c.m3 idumeam BZ 14 muros — armis om. A iohannis hic.
praeter M2,HBCV 15 data — auctoritate exp. Z 16 fruebant M-2 fere¬
bant A probum M2 probrorum A cupiditatis M2a.c.m3 luxoriae
M2,Ba.c. 17 capillos] add. et B 20 affectabantur M'-2 passionis M 2

21 et om. aV et fluxu] effluxo aV. an legendum et fluxo? cf. Tac.Hist.
II 52 22 parcere M2 uultu M2a.c.m3 23 dissolutionem M2a.r.

26 reconciliatis M Conciliatis HZu c(h add. B) ibatis (con initio uerbi s. I.
add.) BV clamidibus sic libri occultantes H cum s. I. B

280

HEGESIPPI QVI DICITVR

repente nudassent, quemcumque reppererant diloricabant,
qui Simonem euaserat a Iohanne interficiebatur, si se intra
urbem recepisset, qui Iohannem fugerat captus a Simone
3 ante muros immolabatur, erat dissensio grauis. Idumaei
quaerebant tyrannidem Iohannis extinguere, inuidebant eius 5
potentiae et oderant crudelitatem, congrediuntur aduersum
satellites tyrannidis, auertunt eos, insectantur usque ad
aulam regiam, quam condiderat genere proxima regis Adia¬
beni, inruunt expulsis propugnatoribus templumque occu¬
pant, diripientes spolia tyrannidis, quoniam illic Iohannes 10
opum suarum condiderat receptaculum, grauis incesserat
metus, ne per noctem Idumaei de templo urbem introgressi
ferro plebem interimerent, incendio urbem delerent, quo
metu territi, de consilii sententia, dum unum tyrannum ferre
non queunt, alterum introduxere, et Iohannes fraude in- 15
repserat in tyrannidem: hic rogatus, quasi remedium salutis
daret, dominatum inuexit ciuibus urbi tyrannum, missus est
Matthias princeps sacerdotum ut eius ingressum obsecraret,
at ille superbe satis dominari adnuit et quasi grauaretur con¬
cessit ambitus, ut se in urbem cum omni sua uirtute infun- 20
deret. aperuere portas manibus suis ut perniciosiorem in¬
ducerent, dum interiorem execrarentur. itaque Simon ex
sententia ingressus aeque se hostem exhibebat uniuersis, ut
et illos qui uocauerant et illos, aduersum quos eius auxilium
postulatum fuerat, communi in omnes odio persequeretur: 25
urguebatur Iohannes fraudibus suis, fluctuabat ciuitas. cer¬
tamen erat inter Iohannem et Simonem quis amplius suis
noceret.

§ 3 cf. BI. IV 566—576

1 nudabant Ba.c. reppererant sic M 2 HBZA, add. obuios s. I. B

di(i ex e) loricabant (s. 1 dilacerabant) B 2 interficiebantur Ca.c.

3 recepissent Ca.c. 4 ante] extra Ba.c. immolabatur] def.M‘\ cf.
praef.; T adhibui dissentio C 8 atiabeni (s. I itumei) Z adiabenni C
9 exclusi H exclusis BZaV 10 tyranni a V illic s. I. B 12 de
templo urbem (s. I templum urbemque) B ingressi HB 14 perterritis
consiliis H 16 hic] symon Ba.c. 17 ciuibus] add. et B ubi TA
tyrannus T 18 matthatias C mathatias Cp.c. mathias B obse-

earet Ca.c.m2 20 ambiens Ba.c. 21 perniciosorem C 22 inferiorem
HBZaV execrantur Ca.c., add. uir aV uix Weber symon TBA
ut infra 23 ut uniuersos et alr 24 et illos qui uocauerant s. I. T
aduersus u aduersos V 27 suis om. A

LIBER IV 25, 2—26, 1

281

XXVI. Conualuit rumor ciuilium bellorum in exercitu
Romano: de Galbae et Othonis nece manifestatum et imperio
Vitelli, qui nequior superioribus quasi faex resedisset, con¬
ferre secum ueteris militiae uiri coepere et indigne ferre
5 tantum usurpare praetorianas Romae legiones, ut cum iam
bellorum desueuissent experiri pericula, nomina ignorarent
gentium quae bellum mouerent, ipsae tamen statuerent bellis
imperatorem et in sua manu rerum Romanarum legendum
arbitrum constituerent, deinde huiusmodi exemplo in Gallia
io positos milites adspirauisse ut Vitellio imperium darent in¬
consulto senatu et populo Romano, se interea quasi mercen¬
narios haberi, qui aliena arbitria sequerentur, primos ad
periculum, ad honorem ultimos, tanto tempore bellum gerere
triumphis cotidie crescentibus et ab inferioribus dominos
15 accipere, ne eos quidem utiles sed uel ignauissimos quosque
uel uentri deditos et turpitudini, pergendum obuiam et re-
mouendam iniuriam. esse sibi uiruim strenuum Vespasia¬
num, quem legi decuerit ab omnibus imperatorem, aeui ma¬
turam ad consulendum, ualidiorem iunioribus ad proelian-
20 dum. properandum maturius, ne prius ab aliis eligeretur et
his, cum quibus in militia consenuerit triumphando, esset
despectui, quando oportunius tempus, quo digna merces la¬
boribus eius rependeretur? Vitellianam uoraginem priua-
torum dedecus, non dicam imperatorum, non diutius hoc
25 toleraturum senatum, non populum Romanum, ut oppro¬
brium uinolentorum diutius in culmine maneat imperii, cui
res Romana ad sumtum non suppetat, quis enim ferat tyran¬
num regnare, cum habeat in exercitu dignum Romani im-

XXVI § 1 cf. BI. IV 588. 592-600

16 cf. Sali. Iug. 85, 41

1 Sub ea tempestate initio capitis add. editt. 2 galba H im¬
perium H.Bp.c. 3 uitellii HZaV,Bp.c. rex T fex (f in ras.) B.EZA
4 indigne] igne Va.c.m2 6 des(a add. C)euissent HaV experire aV
et cum ante nomina add. eras. B 7 ipsi Bp.c.,Z belli H 8 in s. I. C
regnum romanum (mg. rerum romanarum) T eli(i ex e)gendum B
9 arbitrium B deinde] denique Ta.c. galilea A 11 senatu s. I. B
et om. B se om. BaV mercenarios TBZ 15 inutiles A 19 uali-
dioribus T 20 aliis] illis H Ba.c. 21 militiam c<F 22 oportunum A
24 pr. non (s. 1 ne) Z 26 uinulentorum TCV 28 exercitum C

282

HEGESIPPI QVI DICITVR

perii gubernatorem? quae uero gentes luxui se subiciant et
uitiis dedant, cum belli incentiuum sit ignauia imperatoris
et contra firmitudo pacis in hoste uirtus sobrietas in rei-
publicae moderatore? quis non suspiciat in Vespasiano ad¬
ime priuato regni decus et Romani imperii auctoritatem, cui 5
tot militares numeri praesto sunt et omnis Romani exercitus
ualidior manus? quid exspectamus, ut nostris fultus uirtuti-
bus aliis debeat quod imperator est et nos aliis cedamus quod
in iuie nostrae potestatis est? certe, si honorare nolumus,
non derogemus, nec faciamus hanc iniuriam, ut nostro indicio 10
lepudietur quasi indignus imperio, quo dignus habetur Vi¬
tellius. postremo cum in Italia sint frater eius et filius Domi¬
tianus, uerendum profecto est, ne qui suis ornamento esse
iam dudum debuit sit periculo, aut si illi ut arbitramur tyran¬
num urguere coeperint, huic fraudi sit quod frater et filius 15
rebellauerint, et incipiamus reum spectare, quem uidere no-
- lumus imperatorem, his secum milites uociferantes adoriun¬
tur \ espasianum, rogant Romani imperii suscipiat guberna¬
culum. ille uero abnuere ac se indignum dicere, iam con¬
stitutum imperatorem, refugiendum ciuile bellum, illi instare 20
promtius, ille resistere perseuerantius. postremo reluctan¬
tem armati circumsistunt gladiis mortem minantes, qui ad-
uerterent sibi crimen manere et graue periculum, si refu¬
gisset. ita cessit potius imprimentibus quam recepit uolun-
tarius, quod ambire alii solent, urguebant milites, suade- 25
3 bant duces, curam prius quam honorem induit, festinauit in
Aegyptum, sciebat enim maximas uires illic esse Romanae
reipublicae. unde alimonia ministraretur, subsidium sibi
quaerendum, si uinceret, aut refragium Vitellio, si trahendum

§ 2 cf. BI. IV 601—604 § 3 cf. BI. IV 605—607

1 subiaceant Ba.c. subicient Va.c. 2 incendium Va.c.m2

3 hostem BZaV 4 suscipiat TBnV 5 cui] cum Ba.c. 7 ex-
pectamus] add. an HB, (s. I.) Tm2 ut] a add. exp. B fultis V

12 sint in ras. T Domitianus— filius (1. 15) suppi, mg. m2V domini-
cianus A 13 ne] add. aliquis exp. B sui Ta.c. 14 illum Z 15 hincZ
16 et incipiamus m ras. Cm2 eum AV expectare HBaV uidere om. A
noluimus Z 18 rogant] add. ut Tm2,HBZ 19 dicere] add. esse (s. I.
m2) TjlBZaV 23 crimen sibi B fugisset B 29 suffragium TaV
refugiufn a.c. (mg. I sufragium) B refragium (s. 2 sufragium) Z

LIBER IV 26, 1—27, 1

283

diutius bellum putaret, esse etiam duos illic ordines mili¬
tarium uirorum, quos sibi adiungere properauit, ut urbs ma¬
xima et plurimis naturae munimentis circumdata in suo po¬
tius iure quam in alieno maneret, ad utrumque belli euen-
5 tum satis utilis, ideoque de locorum situ ac potissimum de
ipsa urbe metropolitana uel paucis dicendum rati.

XXVII. Vrbem Alexandream condidit Alexander, cui
ob uirtutem inditum magni ducis cognomentum, ea inter
Aegyptum et mare quasi claustrum interiacet, ciuitas inpor-
10 tuosa, ut fere pleraque Aegypti, et ab externo difficilis ac¬
cessu, cum sit in remotioribus Asiae partibus iacens. in
hesperam ipsa Aegyptus aridis Libiae conterminat, meri¬
diana autem eius superioraque disterminant ab Aethiopibus
Soenen et innauiigabiles Nili fluminis cataractas, ab oriente
15 refunditur Mare Rubrum Copto tenus, qui locus extremis
ultimus terris peruium ad Indos aperit iter nauigaturis.
saepta igitur ex una parte feruentibus incendiis solis, Indico
inde atque hinc Aegyptio mari, uno tantum muro septen¬
trionali innititur terrae qui ducit in Syriam, cetera interclusa
20 undique et naturae subsidio uallata. diuiduum tamen sep¬
tentrionalis plagae eidem munimentum et gemino quodam
limine patens, quo uel peregrinae ad eam per mare Aegyp¬
tium deuehuntur copiae uel liberior ad terras usus diffun¬
ditur. terra iacet in infinitum modum, nam inter Soenen et
25 Peltisium longitudo immensa stadiorum duum milium, si

XXVII cf. BI. IV 607-615

7—10 cf. Isid. Etym. XV 1, 84 8—11 cf. Adamn. De loc. sanet.

11 30, XXXVIIII CSEL p. 278, 15—17

1 putaset (s in ras.) T etiam illic duos H illic etiam duos aV
6 urbem C pauca dicenda aV XXVII de urbe alexandria et funda¬
tore ac situ illius mg. A 7 Urbem— Alexander om. A alexandriam TH
ZCVIsid. Adamn. alexandrinam B 10 ut] haut CV Aegypti om. B

12 hesperam ego europa codd. hespero Weber libiae sic codd. cum ( in
ras.) terminatrix (exp. trix, s. tur) B 13 superiora quae THBZ dister¬
minat BaV, Za.c. 14 syenen Zp.c. soen CV tenet (om. seq. et) A
15 Copto ego cum Ios. Graeco clysto TBa.c. clystro H,TBp.c. clistro Z
clythro C clysthro Cp.c.m2,V clyttro A corruptum , ut puto , ex glossa
erythro antecedenti uocabul. rubrum sriperposita; correxi, collato Iosepho
Graeco locus] add. ab B externis Z 16 per uim H iter aperit B
19 qui] quod B quae ZA 20 tamen] sane Tp.c., H 21 plagae s. I. T
quod T 22 uel quo A 23 liberiora aV terrae a V usus om. B
24 so(oowi. jFfa.c.)enem HBaV syenen Zp.c. 25 duum] duo B item
trium a iter trium V

284

HEGESIPPI QV1 DICITVR

fides adsertis adest, et a Plinthine usque ad Pelusium sta-
diomm item trium milium sexcentorum, inadsueta imbri¬
bus regio nec tamen pluuiarum indiga, cui Nili inxigua
spontaneos imbres ministrant, utrum que ei Nilus est, caeli
ubertas terrae fecunditas, arua temperat, solum opimat,
nautis et agricolis iuxta usui, hi nauigant, illi serunt, isti
circumuehuntur sua rura nauigiis, illi excolunt: sine aratro
serentes, uiantes sine carpento, distinctam cernas fluentis
et quasi quibusdam excelsam moenibus nauigiorum. totis
domicilia terris uagantur, quae Nilo circumfluunt, est enim
nauigabilLs usque ad urbem ut appellant Elephantorum,
ulterius nauem procedere cataractae quas diximus non
sinunt, non defectu gurgitis sed totius fluminis praecipitio
et quadam aquarum mina, portus urbis, ut plerique mari¬
timorum locorum aditus, difficilis accessu et longe ceteris
difficilior, quasi ad formam corporis humani, in capite ipso
et statione capacior, in 'faucibus angustior, qua meatum
maris ac naulum suscipit, quibus quaedam spirandi subsidia
portui subministrantur, ubi quis angustias atque ora portus
euaserit, tamquam reliqua corporis forma, ita diffusio maris
longe lateque extenditur, in dextera portus insula est breuis,
in ea turris maxima, quam Pharum in commune Graeci ac

1 adsertis = Iosepho § 610 2—4 cf. Isid. Etym. XIV 3, 27

2—14 cf. Adamn. De loc. sanet. II 30, XXXVIIII CSEL p. 281, 2-15
14— p.285 1. 5 cf. Baed. De loc. sanct.XVIII. XXXVIIII CSEL p.321, 3—13
14— p. 286 1. 11 cf. Adamn. De loc. sanet. II 30, XXXVIIII CSEL p. 278,
17—281, 2 21— p. 285 1. 5 cf. Isid. Etym. XV 2, 37 = XX 10, 10

1 adsertibus Bp.c. est Ba.c. plintine T, (s. palestine) Z plyn-
tine H plinthene B plenthine A ad om. HBZ,Tp.c. usque ad pelusium
iterauit Ca.c. stadiorum — milium om. aV 2 item om. B inassuetam
« F 3 regio nec] regionem aV indigna CV indiguam A indiga Adamn.

4 ministrent Ta.c.m2.ZaV amministrent B ministrant etiam Adamnanus

5 terraeque a F 7 circumueniuntur aV sua rura] uariis Z 8 flu¬

entes Ta.c.m2,aV 9 excelsam s. I. T excelsa a F Adamn. codd. 10 do¬
micilio B circumfluent Ta.c.m2 11 ut, s. quam BZ elefantorum
HBZV 13 fluminis sed gurgitis totius H,Ba.c. praecipiti T.Bp.c.
praecipitiis Z praecipiti uel praecipitis Adamn. codd. 14 quaedam a F
ut] et Z 17 qua] quae Ba.c. quo aV meatu C meatus Adamn. mea¬
tum oris A 18 ac nauium] atque ingressum nauium B 19 quis] qui¬
cumque Bp.c. 20 diffuso 2’o.c. euas. — portus mg. inf. suppi. F

22 pharum C farum cet.

LIBER IV 27, 1

285

Latini ex ipsius rei usu appellauerunt, eo quod longe uidea-
tur a nauigantibus ut, priusquam in portum adpropinquent,
nocturno maxime tempore terram finitimam sibi esse flam¬
marum indicio cognoscant, ne decepti tenebris in scopulos
5 incidant aut uestibuli limitem non queant comprehendere,
sunt itaque illic ministri, per quos subiectis facibus ceteris-
que lignorum struibus adoletur ignis quasi terrae praenun¬
tius et index faucium portuensium, demonstrans ingrediendi
angustias, undarum sinus, uestibuli anfractus, ne prae-
10 stringat tenuis carina cautes et in ipso ingressu offendat
interopertos fluctibus scopulos, itaque directum cursum
paulisper inflecti oportet, ne caecis inlisa saxis ibi incurrat
nauis periculum, ubi speratur effugium periculorum, an¬
gustior enim aditus in portum, quia a dextra parte latere
15 artatur, a laeua rupibus, quibus obstructum est sinistrum
latus portus, circa insulam quoque structae ingentis magni¬
tudinis moles deiciuntur, ne assiduo adsurgentis inpetu
maris cedant fundamenta insulae atque iniuria uetere sol-
uantur. unde fit ut illidentibus se in partem insulae flucti-
20 bus et recurrentibus in aduersum inter scrupeas rupes
molesque constructas canalis ille medius semper sit in¬
quietus atque exasperato transitu periculosus fiat nauigiis
ingressus, amplitudo portus stadiorum XXX, statio tuta,
placiditas maxima quauis tempestate, quia memorati oris
25 angustiis atque obiectu insulae repellit a se undas maris

10 cf. Verg. Aen. V 163 19—20 cf. Baed. De loc. sanet. 18,

XXXVIIII CSEL p. 321, 13—14 23—24 cf. Baed. De loc. sanet. 18,

XXXVIIII CSEL p. 321, 14—15

1 uidebatur Z uideatur etiam Isid. Adamn. 2 a om. B, praebent
Isid. Adamn. ut s. I. V in] ad BaV in Adamn. portu TH portum
etiam Adamn. propinquent a V adpropinquent etiam Adamn. 3 tem¬
pore maxime B liniti, s. I. add. mani T 4 scopolos C 6 illi Ta.c.mS
subiecti TH 7 quasi ignis B 10 forte exp., s. tenuis B 12 oporteat^
13 sperauit H 14 portu T qui Ta.c.m2,aV dextera HBZ,Va.c m2
Adamn. latere (s. I littore) Z 16 instructae Ta.c., (s. I.) C,AV Adamn.
17 assiduae B adsurgentes impetum H insurgentis imperio A 18 in¬
sulae] add. et recurrentibus ex l. 20 H uetere eras., s. cogente B

19 partibus Ba.c. 20 aduersa T scrupeas in ros. B 22 nauigiis
eras., s. nauigantibus B nauis Adamn. codd. 24 placitas H I placidita
add. mg B quamuis B memoracioris in ras. B memoratiores Z me¬
moratis Adamn. oris om. BZ Adamn. 25. angustis Ta.c.m2

286

HEGESIPPI QVI DICITVR

et fit intus tutissimus portus compensatione quadam in¬
gressus periculosi, quia per easdem portuensis oris angustias
totius portus defenditur sinus et summouetur a tempestati¬
bus, placidatur a fragoribus, per quos ingressus exasperatur,
nec mmerito uel tutamen uel magnitudo portus huiusmodi 5
est, cum in eum quae ad usum totius orbis proficiant con-
uectari necessarium sit. nam et populi innumerabiles
eorundem locorum ad usum sui expetunt totius orbis com¬
mercia, et frugum regio ferax ceterorumque terrae munerum
uel negotiorum abundans totum frumento alit atque instruit 10
necessariis mercibus orbem terrarum.

XXVIII. Conpositis itaque erga se rebus in Alexandrea
et studiis omnium qui rem militarem gerebant circa suum
imperium conspirantibus securus absentiae reditum in
Syriam maturat, conuento mandatis tamen Tiberio Ale- 15
xandro, qui tunc Aegypto praesidebat, ut eius exercitus
qui in superioribus partibus erat gratiam sibi consociaret,
ipse quoque necessitatem imperii Romani quibus posset
adiuuaret uiribus quae sibi inposita foret. Tiberius epistu¬
lam prouincialibus et militibus insinuauit, idque ab omni- 20
bus cum laetitia susceptum, fides promissa, effusus fauor.
Vespasianum Caesarea suscepit, inde Beritos legationibus
2 urbium cum summo gaudio confluentibus, illic etiam
Iosephus solui praeceptus uinculis [iussu]. imperatorem
adiuit T itus ut frangerentur potius quam soluerentur ca- 25
tenae, quod si frangerentur ita esset quasi non fuisset liga¬
tus. placuit patri, securim deferri iussit, frangi catenas,

XXVIII § 1 cf. BI. IV 616 — 617. 588. 620 § 2 cf. BI. IV 626 _ 628

9—11 cf. Isid. Etym. XIV 3, 28

1 compensatione] conuersatione Adamn. codd. 3 a s.l.m2T
tempestatibus] add. et B 4 a om. A frigoribus BZ fragoribus etiam
A amn. quas aV, Ta.c. quos etiam Adamn. exasperantur B exaspera¬
tur etiam Adamn. 5 uel tutamen] uel tu s. I. B, ex uelut tamen C sec.
uel om. BCV uel— usum om. A 6 urbis A 8 expectant B urbis
Zp.c. 9 regia T ceterumque H 12 alexandraea H alexandria cet
13 omnibus Tp.c. gerebat Ta.c. regebant CV regebantur A 14 se-
curus-tamen mg. suppi. Z 15 tyber. ut infra HBA 17 partibus om. B
sibi om.B 18 romani imperii B 22 caesarea (s. caesar) V berastos
{mg. beritos) T berito (v s. o) B beritho CV ueritho A 24 e ante uinculis
s. I. add. B iussu imperatoris adiuuit libri; emendaui

LIBER IV 27, 1-29, 2

287

ut aduerterent Iudaei sibi quoque ueniam non negandam,
si conuerterentur et pacem rogarent; simul quia non alieno
eum arbitrio iam reseruabat, cum ad se rerum omnium de¬
lata arbitria forent.

5 XXIX. Ventum Antiochiam, ibi tractatu habito, unde
oporteret ad Italiam transmittere, quia tuta in Aegypto uel
Alexandreae omnia considerauerat, consultum celeritati,
dimittit itaque Mucianum cum parte multa equitum et exer¬
citus pedestris, ut praeueniret in Italia aduentum impera-
10 toris, ille prolixae nauigationis reuocatus formidine per
Cappadociam et Phrygiam iter direxit. Antonium quoque
praecepit praefectum tertio ordini militari qui erat in Moesia
in inparatam se Italiam effundere, priusquam Vitelliani sese
mouerent. nam Vitellius quasi crapulatus et somno de-
15 mersus, conuiuii rem geri aestimans, non imperii, in tantis
positus negotiis indormiebat, denique uix tandem excitatus
nuntio aduenientis Antoni dirigit Caecinam cum exercitus
parte et periculi sui summam alieno arbitrio committit fre¬
tus Caecinae uiribus, quod Othonis manum fuderat, ille
20 circa urbem Cremonensium Antonio occurrit aduenienti, ex¬
plorat omnia, cognoscit praeualidam manum e diuerso ad-
fore, strenuam bellis, exercitam triumphis, se contra nec
uiribus aequis nec numero pares posse decernere aduersum
ualidiores. conuocatis centurionibus suadet bello desistere,
25 quod essent numero inferiores et gloria imperatoris prae¬
ponderaret. satis in bello ualere -famam ducis rem summam
gerentis. Vespasianum in Gallicanis partibus et Britta-
niamm uictoriis emicuisse, Vespasianum orientalibus suc-
XXIX § 1 cf. BI. IV 630-632 § 2 cf. BI. IV 633—638

1 iudaeis T sibi quoque iudaei B iudaei— conuerterentur*»^. suppi. V
3 eos Ba.c. iam arbitrio Z 4 arbitrio CV arbitrium A 7 alexan-
dria e codd. praeter H 8 dimitti CV municianum aV partem mul¬

tam C ille] is T 11 cappadochiam C frigiam THBZA phygiam Ca.c.
12 ordine aV moesiam H misia TB mysia ZCV missam A 14 de¬
pressus B a. c. 17 antonii codd. praeter Bml cecinam ut infra BZ

18 partem Ca.c.m2 19 caecina a 21 affore mg. T 22 exercitatam
Bp.c. exercitum Cac.m2 nec eras, non mg. suppi. B 23 decernere]
pugnare Ba.c. decertare aV 25 quod] add. cum Ta.c.,CV 26 formam
Ba.c. 27 gallicis Z britaniarum Ta.c.,Z britanniarum Tp.'c.,CV
brittanniarum B brictanianum A 28 Vespasianum] add. in A

288

HEGESIPPI QVI DICITVR

cinctum adoreis magno niti sui nominis praeiudicio. Vi¬
tellium nihil aliud nisi uino solutum et inter conuiuia pri¬
dianas semper eructuantem epulas nihil aliud exspectare
nisi ut cum hostis aduenerit ebrius pereat sine sensu dolo-
lis. ex illo augeri militum animos tanti gloria imperatoris, 5
ex isto deici per opprobria eius et turpitudines, consulen¬
dum ne prioris belli famam amitterent, uicerint Othonem
Vitellio parem, aduersus eum nunc esse negotium, qui totum
orbem triumphis suis cinxerit, praeueniendam gratia ne¬
cessitatem ut ciuem potius Vespasianum eligant quam ho- 10
stem experiantur, miserum esse bello ciuili et uincere:
quanto miserius uinci, ut uidearis hostis tuorum, uictori
patria manet, uicto perit, aut, si manet, ad sceleris inuidiam
manebit, ut uideamur ciuibus intulisse bellum pro tyranno,
qui enim uinoitur non iam ciuis sed tyrannus est. quid con- 15
serimus noxias manus? semel satis sit sceleri uicisse, ut
puderet cui uicerimus. putauimus uel imperio sobrium
fore uel rerum molibus expergefactum somno perpetuo
renuntiare, quid exspectamus diutius? pericula nostra in¬
grata sunt omnibus commilitonibus, omnibus populis iu- 20
dicia nostra reprehensa et condemnata propter electi fla-
g'itia. qualis sit considerate, qui etiam uictor repudiatus est.
consultandum certe prius de belli euentu et sic proeliandum,
si pericula praeuenerint, frustra consules, ubi consilium pla¬
cuerit, recte incipias, quod solliciti ducis esset, explorata 25
sibi omnia, patuisse Vespasiani exercitum esse ualidiorem.
fidem suam pro Vitellio iam dudum probatam, quando
praesumsit de belli euentu, uictoriam secutam, quando dif¬
fidit, in promtu esse quid sit futurum, neque uero mortem
suam sibi formidini esse sed exercitus Romani periculum 30
et, quod plus dolet uiris, partae iam dispendium laudis, ut

2 cf. Verg. Aen. IX 236

1 niti] uti Z 2 aliut suppi. m2 C 3 ructantem THBZ

5 tanti] tangit T gloriam TB 7 famam belli B omitterent HZ,Bp.c.

9 gratiam necessitate a V 14 ut] et aV 17 pudeat Bp.c. 18 mo¬
bilibus B,Ca.c.m2 perpetuo] per imperium A 19 renuntiaret CV
22 rediatus Ca.c.m2 23 consulendum Bp.c. 24 consulis B 29 proin-
tum «F sit om. aV 30 esse formidini B formidinis l’p.c.,H 31 et
om. H paratae Tp.c., Ba.c.m2 patet «F

LIBER IV 29, 2—30, 2

289

uideantur uicti qui solent uincere. sibi certe cauendum ne
iudicetur et illud non fortitudinis, sed euentus fuisse quod
uicerit bello superiore, et istud ignauiae quod uictus po¬
stea sit.

5 XXX. His atque huiusmodi sermonibus adduxit in sen¬
tentiam suam milites, ut secum ad Antonium pergerent,
uoluntarii atque ei se traderent, sed ut se habet uidgi ma¬
xime militaris mobilitas, conpuncti sunt plerique per noc¬
tem in cubilibus suis deserti Vitelli paenitentia, ne si
io superior fieret, nullus sibi locus neniae superesset, qui im¬
peratorem proprium dereliquissent, et surgentes primo cum
obuiis quibusque, dein cum omnibus conferre coeperunt,
quomodo erratum emendarent, euaginatisque gladiis in¬
siluerunt super Caecinam uolentes ultu ire iniuriam suae
15 prolapsionis, sed interuenientibus centurionibus et chiliar¬
chis a nece quidem eius temperandum rati uinctum tamen
Vitellio dirigere parabant, quo cognito Antonius mouit eos,
quos secum deduxerat, et armis super defectores inruit. at
illi uiso agmine partis diuersae parauerunt se ad proelium,
20 sed paulisper ausi resistere, ubi se conuertere ut Cremonam
confugerent, cum equitibus Antonius occurrit atque omnes
praeuenit aditus, ne confugientes reciperentur, clausosque
ante urbem interfecit, caesa illic multitudo maxima, reli¬
quos in ipsam urbem persecutus peremit, direpta omnia,
25 plurimi negotiatores ex aliis locis aduenientes, plurimi in¬
colae praedae causa necati dum sua uindicant. extincta
XXX milia et CC uiri, qui aderant de exercitu Vitelli. Pri¬
mus quoque, id enim Antonio cognomentum erat, quattuor
milia quingentos de Mesiiacis militibus amisit, quoniam

XXX § 1 cf. BI. IV 639—642 § 2 cf. BI. IV 613 sq.

8 cf. Ps. 4, 5

1 solebant B 7 uoluntarii— traderent mg. suppi. V 9 uitellii
THBZA nec CV 12 dehinc B 13 inruerunt H insilierunt CV
14 cecinam ZA uultum Za.c. ultum ire eras, uindicare ss.; tum uindi-
care exp., ultum ire mg. m2 B 15 lapsionis B ciliarchis CV 16 ta¬
men om. HBZ 18 duxerat TB defectores] desertos aV 19 ad-
uersae B 20 conuertere ut] conuerterent a V 23 illic s. I. V reliquos]
add. illuc aV 24 prosecutus T interemit Ba.c.vi2 27 uiri om. H
-citu uitelli] incipit M uitellii Mp.c.m2, HZAV primusque HBZ
28 quoque om. HBZ 29 mysiacis MZC,Vp.c.m2 misiacis ZL4F

LXVI. TTeg98ippus. (TJssani.)

290

HEGESIPPI QVI DICIT VR

desperatione salutis ulcisci se uolentes Vitelliani ubi cir-
cumuentos uidere, haut incruentam et ipsi Antonianis
uictoriam cessere, solutus uinculis Caecina dirigitur ad
A espasianum ab Antonio ibique non solum salutis securitate,
sed etiam praemiorum solutione consolatus est maculam 5
proditionis.

XXXI. Cuius uictoriae nuntio elatus Sabinus, uolens
et ipse commendationem sibi apud imperatorem parare, si
praeueniret aduenientem Antonium, Vitelli uel exitio uel
expulsione aut, si resisteret Vitellius, subueniret Antonius, 10
qui iam iarnque adfuturus audiebatur, congregat sibi
milites, manum ex his ordinibus, qui Romae positi curabant

2 munia uigiliarum. occupat nocte et Capitolium, plurimi ad
eum nobilium per diem fluxere, inter quos etiam Domitia¬
nus, Vespasiani germano editus, qui metueret, ne in se quasi 15
in \ espasiani nepotem Vitelliana ultio deriuaretur. inter
duos positus Vitellius propiorem adoritur, minus sollicitus de
remotiore — plus enim propiora terrent pericula — indigna-
tusque inmittit Germanos in Capitolium, qui praeferoces
immanitate gentis, simul numero ualidiores circumuenerunt 20

3 bellatricem Sabini cateruam. interfecti prope omnes. Do¬
mitianus tamen cum plerisque nobilium, dum Germani ad
superiora Capitolii nituntur et a Sabino eiusque sociis loci
pelluntur suffragio, fugiendi locum repperit, aut forte quia
et ipse malo publico reseruabatur tyrannus futurus. Sabi- 26
num \ itellius excruciatum necat, diripiuntur omnia munera
oblata Capitolio templumque incenditur.

XXXI § 1 cf. BI. IV 645 § 2 cf. BI. IV 646—648 § 3 cf BI

IV 649

1 circumuentos] add. se Mm2 2 aut Ma.c.m2,H ipsis HBZ
3 cessere— Vespasianum om. A solutis H cecina BZ 4 securitatem
BciV 5 solutionem Ma.r.,A 7 sauinus H 9 antonius Ma.c.m2 ui-
tellii Mp.c.m2,HBZA 10 Antonio Weber 12 militum B manib.

Ca.c. 13 et eras. M exp.C om.BAV 14 fluere A confluxere BZCV
confluxere per diem U domicianus BZ dominicianus A 16 diri-

uoretur Ma.c.m2 18 propriora Ma.c.m2, Z 19 mittit a V 20 gen¬
tes IJZ gentium V simul] add. et B 21 rebellatricem HBZ sa-
uini H catheruam C domicianus HBZ dominicianus A 23 loco B

24 suffugium B locum om. B reperit CV 25 futurus]

secutus A

LIBER IV 30, 2-33, 2

291

XXXII. Post diem Antonius adest, e diuerso occurrit,
trino circa urbis munia congTessu habito fusi caesique
omnes Vitelliani, interea Vitellius epulabatur, ne amitteret
moriturus prandium, et redundantioribus, ut in extremis so-
5 lent, mensae sibi ultimae dapibus refarciebatur. obruebat
se uini poculis frequentioribus, ut sensum amitteret futuri
uel opprobrii uel periculi, rapitur e conuiuio, trahitur per
multitudinem, insultatur morituro, inferuntur iniuriae quas
ebrius non sentiebat, in media perimitur urbe uina simul et
io sanguinem fundens, eructuans crapulam, qui si diutius
uixisset, luxuriae sumtibus et pretio mensarum Romani im¬
perii opes abligurrisset, denique Vm mensibus et quinque
diebus imperitauit et iam Roma edacitati eius defecerat,
numerata sunt alia caesorum supra L milia.

15 XXXIII. Sequenti autem die Mucianus et Antonius cum
exercitu pariter ingressi uix finem necandi furentibus mili¬
tibus inposuere, eo quod praesumtores constituendi imperii
Vitellianos persequebantur et explorabant priuatorum do¬
mos tanta perciti indignatione, ut cum de populo aliquos
20 metu latentes inuestigassent, prius quasi Vitellianos ferirent,
quam cognitio ueritatem manifestaret, ut saepius uincen-
tium furor interrogationem praeueniret. et quia absens erat
Vespasianus, quasi ad. interregni uicem Domitianum publi¬
cis Mucianus praefecit negotiis, ne qui naeuus deesset rebus
25 secundis, nondum tamen Domitiano se penitus infuderat
libido flagitiorum. rudis erat adhuc uitiis et tiro criminibus
ut potestatibus. Vespasianus hieme retentus atque inter¬
cluso uentis mari cum filio Alexandream redit, illic uicto-
riae nuntio plebisque Romanae conperto in se fauore pro-
XXXII cf. BI. IV 650-653 XXXIII § 1 cf. BI. IV 654—655
§ 2 cf. BI. IV 656—658

1 adeat antonius H occurritor HBZ 2 munia sic libri, moe¬
nia editt. 3 Vitellius] uitellianus Ma.c.m2 4 solet HBZ 5 reficieba¬
tur HBZaV obr.] rursus incipit M‘ obruerat HB 7 e om.aV 9 par-
emitur M*a.c.m2 10 eructans HBZ 12 ablignrisset HB, Za.c.m2
13 et iam om. B 14 alia] add. die Hadd. s. I. corpora Z 15et24 muni-
cianus aV 18 prosequebantur H 19 de populo om. B 20 metu
latentes] meticulantes B perirent (s. perimerent) Z 23 ad ex et m2(3 ?)
M 2 om. a V interregni exp. regis s. Z Domitianum] dominicianum A
24nepus H*a.c.m2.H 26 tyro M*HZaV 28alexandriam codd.praetcr H

19*

292

HEGESIPPI QVI DICITVR

tectionem maturandam constituit, ne quid absente se noua-
retur, nec tamen incuratum Iudaeae bellum reliquit, quod
fdio quasi consorti suorum operum ac successori committen¬
dum putauit, ut neque Romanis ipse deesset, nec Iudaeis
3 Vespasianus, quem filius repraesentaret, exsecutor igitur
paterni electus triumphi cum electa manu dirigitur Titus,
pedes egreditur, Nicopolim petit, abest ea ciuitas ab Ale¬
xandrea XXnil studiis, inde militibus classi nauium maio¬
rum inpositis Nilo decurrit usque ad. urbem Thmui. unde
progressus habitauit in duitate cui nomen Thanis. secunda
mansio uiantibus ciuitas Heraclea, tertia Pelusium, duobus
diebus statiuarum gratia Pelusi transactis per desertum
agens iter peruenit usque ad Casi Iouis templum, successit
ei Ostracine mansio, aquae locorum indigens, tamen dili¬
gentia incolae sibi subsidium comparauerant, ut institue¬
rent ductus aquarum, exceperunt etiam Rinocori exer¬
citum progredientem non sine grata refectione, occurrit
urbs Raphiul, quae ciuitas Syriae principium est ex Aegypto
conmeantibus. uentum est Gazan — ea quinta erat ciuitas
aduenientibus — inde in Ascalona, deinde in Iamniam, ex
qua transitum in Iopen, peruentum in Caesaream, ubi ne-
cesse erat paulisper morari, congregare quoque militum
manum quae adhuc in hibernis agebat, et iam hiemis aspe¬
ritas deficiebat.

§ 3 cf. BI. IV 659-663

2 iudae A bellum om. aV 4 nec sec .] neque B 6 electus]
t relictus s.l.m2B dirigit M3 a. c.m3 7 alexandria codd. praeter H
8 unde a V maiorum] parte maiore B 9 nili M3 Thmui] timuit
M3a.c.m3 thimiu H hmui Ba.c. thomuiBp.c.,^ thymy m2mg.B thymui
CV timui A 10 thanisi M2a.r. tanisi H mentanis Ba.c. tanis Z.Bp.c.

12 diebus om. HBZ pelusii HBZaV transactis] add. diebus HBZ

13 cassi M3 cassii HBZ casii «F 14 ostracenae M3 ostracene B ostra-
chin(a)e aV 15 conparauerunt H 16 rinochiri M3 rinocheri Z
rinochorim«F 17 gratia B,Za.r. refectionis B, Za.c. 18 rafiul M3
HBZ raphul Va.c. 19 gazam B 21 transitum (tum in ras. m3) M 3
transitur H peruentum (tum in ras. m3) M3 finit lib. mi incp.

LIBER V M EXPLICIT LIBER QVARTVS INCIPIT LIBER QVINTV8 HBCV FINIT LIBER
QVARTVS INCIPIT LIBER QVINTVS ANTIQVITATVM IOSEPPI Z EXPLICIT I08EPPHI
STORIARVM LIBER IIII DE BELLO IVDAICO | INCIPIT EIVSDEM HISTORIOGRAPHI
LIBER V DE CLADE | ET EXCIDIO VRBIS HIEROSOI.YMAE A

LIBER IV 33, 2 — V 1, 3

293

LIBER QVINTVS.

I. Anno primo delati imperii Vespasiano bellis asperis
Iudaea et seditionibus domesticis lacerabatur, nec per hie¬
mem indutias malorum egerat, quando solent bellorum
saeua requiescere, quin etiam tertius ei tyrannus Eleazarus 2
5 accesserat quasi emendaturus uitia superiorum, qui con-
iurantibus secum lude et Ezeronis Simone et Ezechia non
ignobili iuuene, quos plurimi alii comitabantur, et occu¬
patis templi interioribus et circuitu omni supra fores in uesti-
buli ipsius fronte arma constituere. Iohannes tamen con¬
io spirantium numero praestabat et factionis multitudine, sed
loco inferior, quamuis nequaquam feriaretur sed repugnaret
superioribus, grauabatur tamen quod supra uerticem hostes
haberet. Simon uero, quem sibi tyrannum populus intro- 3
duxerat, superiora urbis tenebat, inferiora quoque populo
15 ipsius replebantur, trino proelio laborabat intra se ciuitas,
nulla intermissio nulla requies nullae indutiae, momentis
omnibus dimicabatur, multi ruebant, innumeri iugulaban-
tur, manabat sanguis, foedabat uniuersa, ipsa replebat
templi limina, passim ruebant cadauera, sagittis alii alii
20 missilibus feriebantur, inter tres medius erat Iohannes in¬
ferior Eleazaro, superior Simone; quo superabatur ab Elea-
zaro, eo ipse superabat Simonem: medius enim inter utrum¬
que eum locum tenebat, ut quo plus grauaretur ab altero
et ipse plus alteri noceret, instructior tamen ceteris sub-
25 sidiis machinarum et genere telorum bellum aequabat,
ita tamen ut praeter eos qui bellum mouerent plerique etiam

I § 2 cf. BI. V 2—7. 9 § 3 cf. BI. V 11-18

1 uespasiani M2 4 tirannus M2 eleazaraF 5 accesserat
(ra in ras. m3)M! quasi om. A coniurantibus] I coniunctis s. I. Z
6 secum om. iudae M2HCVZ iuda Zp.c. iudeae A zeronis B

ezeroni* Z ezecia M2H ezezia A 8 omnis C omnes F uestibulis M 2
9 ipsius fronte in ras. m3M 2 11 feriatur (ba add. s. I. m3 ) M2 repu¬
gnare M2p.r. 12 prioribus B 13 sibi om. M 2 14 ipsius populo B
18 ipse H 19 alii ait. om. M2 a.c.m3,A 20 missilibus — Ioh. suppi.
m3M2 om.A missibilibus C 21 superatur H 22 ipso a V 24 in-
strictior Cp c. 26 praeter eos] prae ceteros CV prae ceteris A

294

HEGESIPPI QVI DICITVR

sacerdotum interficerentur atque inter ipsas quas macta-
uerant hostias immolarentur, quamuis enim frequens su¬
per uniuersos rueret telorum seges et ubique feruerent
proelia, tamen sacerdotes sacrificandi ministerium sollem¬
niter obibant nec feriabantur a commisso sibi munere, et quo 5
in interioribus erant templi, eo grauius perimebantur, quia
tormento acta uehementiores ictus habebant, plerique etiam
qui de ultimo orbe precatum uenerant sperantes remedia
salutis, quo magis templo inhaeserant, eo maioribus peri¬
culis inuoluebantur. cerneres externos cum ciuibus, sacer- 10
dotes simul et profanos iacere, graues cum turpibus, luxu¬
riosos cum abstinentibus, confusoque omnium promisce
sanguine et quasi profluuio decurrente interiores ipsos sta-
gnaie templi recessus, in circuitu omni cruorem tumescere,
ut plerique dum se inuicem propugnatores partium petunt, 16
lubrico offensi quasi satiaturi furorem in sanguinem demer¬
gerentur. nec sic uel periculis territi absistebant tamen proe¬
lio tyrannorum satellites, et quo maius periculum eo
amplius desaeuiebat tempestas furoris, si his grauius in¬
cubuerat exitium, alii quasi ad uictoriam uehementius in- 20
4 nitebantur ut turbatos delerent, et Eleazaro quidem uel Si¬
moni cedendi potestas erat, ut quasi quibusdam uel horarum
repararentur indutiis. Iohannes tamen semper in procinctu,
momentis omnibus in certamine, si superiores quieuerant,
urguebant inferiores ex parte Simonis, si hos proturbauerat, 25
Eleazarus infestabat, nec ipse tamen illos quietos esse
patiebatur, ubi alios depulerat, in alios prosiliebat, per-
uigil 111 certamine et ipsa inpiger crudelitate, ubi parce¬
bant telis, ignes iaculabantur, qui adprehensis tectorum

§ 4 cf. BI. V 22—24

3 cf. Verg. Aen. III 46

5 nec] et Ba.c.m.2 a om. M ’ HBZ commisso— perimebantur
om. EB quod A 6 in om.ZaW 7 tormenta H BZ 8 pr(a)e-
catu «F 12 promisce sic M> CV 13 prefluuio H fluuio Ba.c.vxS
ipsius A 14 omnia Z cruore M’HZaV 16 sanguine B 17 tamen
om. H 18 maius] magis ( sed m3) M \ EA 23 repararentur M‘p.c.m3
se pararent Ba.c. se repararent H, Bp.c. se reparent Z tamen] uero B
24 si om.A 25 proturbarent M’ perturbaueratZ, (ex preturbauerat)A
28 in om. B 29 ignis M,H iaculabatur M‘

LIBER V 1, 3-2, 1

295

fastigiis depascebantur domus quae refertae frugibus cete¬
ris que subsidiis alimentorum ad belli tolerantiam pro¬
lixioris pariter exurebantur maioraque pabula incendio
dabant, ruebant ambusta materiarum, deuoluebantur subli-
5 mium aedificiorum culmina, ita sanguine incendio ruina 5
fame totius urbis nerui succidebantur, nullus locus peri¬
culo uacabat, nullum consilio tempus reperiebatur, nulla
spes conuersionis, nulla refugiendi copia erat, maesta om¬
nia, plena horroris, plena immanitatis, ubique luctus, pauor,
io ubique clamor mulierum, heiulatus senum, morientium
gemitus, uiuentium desperatio, ut miserabiles eos diceres
qui remanserant, beatos qui obierant.

II. Quomodo decepta es, ciuitas, populis tuis, quibus
quondam uidebaris beata, quomodo expugnata es tuis ar-
15 mis atque in te conuersae sunt manus tuae, quae solebas
sine armis uincere sine ullo proelio hostem ferire, cum pro
te angeli dimicarent et militarent tibi fluctus maris, terrae
hiatus, caeli fragores? exsurge nunc, Moyses, et uide gentem
tuam et hereditatem populi tibi crediti perire manibus suis.
20 aspice populum illum dei, cui peruium gradienti mare pa¬
tebat, cui esurienti escas caelum subministrabat, sine mari
clausum, sine Pharaone obsessum, sine terrarum sterilitate
ieiunum. exsurge, Aaron, qui aliquando, cum propter offen¬
sam dei omnipotentis mors plurimos populi depasceretur,

25 stetisti inter uiuentes ac mortuos, et mors stetit atque ob-
iectu corporis tui haesit lues nec transire potuit ad conta¬
gionem uiuentium. suscitare et tu, Iesu Naue, qui muros

I § 5 cf. BI. V 24—32 II § 1 cf. BI. V 19

1 cf. Sen. De clem. I 25, 5 13 cf. Thren. II 25 cf. Num. 16

(17), 48 (13) 27 sqq. cf. Ios. 6

1 domos quae HV domosque Z domusque a 2 toler.] add. erant
M2 prol ixiores M: 1 H 3 incendia M2 4 dabantur BZa V ambusta
(usta in ras. m3) M 2 7 consilium M consilii B repperiebatur M2HBZ

repperiebantur A 8 spe Ca.c. fugiendi HB confugiendi Z 10 eiu-
latus A 12 obierant— hora (V29, 1) desunt in H obibant Ba.c. II epi-
logvm mg. B 13 est Ba r.,Va.c.m2 15 manus tuae sunt a V tuae]
sq. ras. 4 litt. M2 16 uincere] add. et BZaV 18 exurge ut infra M2
moisen M2 20 illum s.I.F dei s.l.m2M2 patuit aV 23 aharon CV
26 cognitionem M2 cognationem aV 27 itu M2 hiesu Z hiesus CV ibs A

296

HEGESIPPI QVI DICITVR

inexpugnabiles Hiericho sacerdotibus tuba canentibus con-
planasti, et uide populum, cui exteros subieeisti, nunc eun¬
dem subiectum opprimi, suscitare, Dauid, exasperantem
spiritum citharae suauitate solitus excludere, et uide quem¬
admodum dominetur furor atque omnem suauitatem psal- 5
morum tuorum ex perditorum sensibus aboleuerit, et unus¬
quisque de principibus populum umuersum ad mortem
offerat, ut libertatem extorqueat, pro quo ipsum te morti offe¬
rebas. suscitare, Helisee, qui hostem introduxisti in Samariam
et amicum fecisti, per te in castris Syriae quadrigarum 10
increpuit fragor et uox equitum et uox uirtutis, fugit hostis,
euasit obsidionem Iudaeus. ubi nunc ista merita, ubi
nunc istae operationes sanctorum? nec mirum si amise¬
runt prophetarum opera, quia negauerunt prophetarum ar¬
bitrum. ideoque in te, Iudaea, arma tua uertuntur, orationes 15
tuae nihil tibi prosunt, quia fides tua nihil operatur; ideo ad-
uersum te factus est populus tuus, quia in te conuersa est
perfidia tua. quod remedium quaeritur, ubi auctor remedii
non reconciliatur? quid putabas futurum, cum tuis manibus
salutare tuum crucifigeres, cum tuis manibus uitam 20
tuam extingueres, cum tuis uocibus aduocatum tuum exter¬
minares, tuis infestationibus auxiliatorem tuum interficeres,
nisi ut in te quoque tuas iniceres manus? habes quod petisti,
eripuisti tibi praesulem pacis, petisti necari uitae arbitrum,
concedi tibi Barabban, qui propter seditionem 25
factam in ciuitate et homicidium missus
fuerat in carcerem, ideo salus abs te abscessit,
pax abiit, quies destitit, data est tibi seditio, datum ex-

3 sq. cf. I Reg. 16, 23 9 cf. IV Reg. 6, 19 sqq. 10 cf. IV*

Reg. 7, 6 16 Gal. 5, 6 20 Gen. 49, 18. Luc. 2, 30 25 *Luc. 23, 18 — 19

8 te ipsum B 9 heliseae M1 helyseae B elissee C elisaee V
10 per te] pariterM* 13 operat.] add. ubi M* sanctorum] add. opera M*
amiserint M}m3 14 quia] qui BaV negarunt CV necarunt A arbi¬
trem (trem in ras. m3)M3 arbitrium (s. I arbitrum) Z, A 15 arma com
uertuntur Ba.c. uertuntur] add. et A 18 auctorem CV 19 concilia¬
tur B cum— crucifigeres om. A, s. I. V, mg. m2 B 20 salutarem M1,

(s. saluatorem) Z saluatorem V salutare— cruci in ras. m2 C 21 extermi¬
nares] add. cum B 24 arbitrem A p.c. 25 barraban ZA 26 ciuitatem
«V 27 recessit BZaV 28 datum] datanM* dathan CV ex ciuiumM*

LIBER V 2, 1

297

cidium. agnosce tibi hodie Barabban uiuere, Iesum mor¬
tuum. ideo in te regnat seditio, pax sepulta est, ut cru¬
delius a tuis pereas quam si ab alienis perires, quid tantum
tibi, miserabilis ciuitas, Romanus suis armis, quantum
5 populus tuus malorum inuexit? ut Romanis pugnares,
tui fecerunt, pacem uolebant Romani, tu bellum indixisti,
quid causae erat ut fortiores lacesseres? durum sane quod
contra legem sacram templum gentilis intrauit, sed iam non
erat dei templum, non eras dei ciuitas, nec esse poteras,
io quia eras mortuorum sepulchrum et praesertim tuorum
quos ipsa occideras, non quos ab hoste amiseras, quomodo
enim poteras uitae ©sse domicilium, quae eras mortis habi¬
taculum, deuorsorium scelerum, latronum speleum? iacue-
runt in te Ananus et Iesus insepulti sacerdotum principes,
15 et illi dudum sacerdotalibus amicti stolis, qui uenerationi
etiam exteris fuerant, deformi iacuerunt cadauere, escae
uolatilium et deuoratio canum, membra laceri et tota di¬
spersi urbe, ut deplorare ueteris sanctitatis species uideretur
tantam sacri nominis contumeliam et speciosi quondam
20 muneris deformitatem, sed ipsa tibi huius indignitatis
exordium fecisti, quae in medio sinu tuo occidebas pro¬
phetas, quae lapidabas sanctos domini, ante templum Za-
charias dacuit exanimis, iacuit inhumatus, hic ergo sanguis
illum lauat. quae causa autem mortis Anano nisi quod in-
25 crepauit populum tuum, quia non insurgeret pro templi de¬
fensione, quia expostulabat libertatem proditam, uirtutem
desertam, calcatas ueterum sacrorum reliquias, commacu-

12 sq. cf.*Matth. 21, 13 16 sq. cf.Hier. 15, 3 et 16, 4 21 sqq. cf.

Matth. 23, 37. 35 25 cf. BI. IV 315 sq.

1 barrabban ZA uiuere] add. et B 3 a tuis in ras. Z, om. aV
4 tibi om. B Romanus] add. hostis M2,s. I. Z 5 romani B romanus Z
romanus A pugnarent B repugnares Zp.c. pugnaret A 6 induxisti M 2
a.c.m3 9 non eras deiadd.mg.Z 10 quae .B 12 esse s.l.m2C 13diuorso-
r\mnM2p.c.m3 diuersoriumRZJ. speleum M2, Cp.c. scelerum Ca.c. spelun-
ca A 14 sacerdotes M2 sacerdoti Ba.c.m2 15 tholis M2p.c.m3 16 de¬
formes Bp.c.m2 cadauere] add. eorum m2 B esca Ba.c.m2 17 ca¬
num] add. facta sunt m2 B membris Bp.c.m2 lacerati B lacerum aV
22 domini] dei Cp.c., AV zaccharias M 2 23 hic s. I. B sanguis]

add. tuus B 24 ille M2p.c.m2 labat M2a.c.m3 autem] add. fuit B
increpuit BZ 26 perditam BZ propriam aV 27 defertam M2

298

HEGESIPPI QVI DICITVR

lata altaria? relinquendum adserebat populum, usu simu¬
lacrorum insensibilium et statuarum de marmore nihil iam

sentientem, muta enim animalia referre solent uel uindictae

uicissritudinem, sentire iniuriam, incitari aculeo, declinare
uerbera. qui ergo nec excitatur nec declinare nouit quod 5
noceat, similis est non sentientibus, et reuera ubi est illa
libertas tua, cuius studio quondam non Aegyptiis, non
I ales tinis, non Assyriis, postea non Medis cedendum
aestimauisti? ubi est illa Macchabaeorum fides, quae quon¬
dam in paucis fudit Babylonios, Persas fugauit, Demetrium 10
perculit, ad postremum in paruulis et mulieribus An¬
tiochi arma gladios incendiaque superauit et pro ob-
seruatione patria mori maluit quam regis imperiis obtempe¬
rare? ubi est illa deuotio patrum pulcherrima passio¬
num omnium, qua se non pro liberis, non pro coniugibus 15
magis quam pro templo dei morti offerebant? ante et uirga
sacerdotalis floruit recisa de siluestri radice, nunc et fides

aret et sepulta est pietas et abiit omnis uirtutis aemulatio,
nec mirum si populus, qui a deo recessit et improbum con¬
tradictionis spiritum sequitur, in se ipsum diuisus est. quo- 20
modo enim pacem suam tenere poterat qui pacem dei re-
pudiauit? pax dei Christus est qui fecit utraque
unum, merito ergo ex uno populo plures aduersum se
facti sunt, quia noluerunt sequi diuisa consociantem Iesum,
sed secuti sunt coniuncta diuidentem furoris spiritum. 25
soluebas igitur, Hierusalem, mercedem perfidiae tuae, cum
ipsa tuis manibus destrueres munimina tua, cum tuis mucro¬
nibus foderes uiscera tua, ita ut hostis misereretur, ut ille
parceret tu saeuires. uidebat enim quod deus aduersum

12 cf. IVMach. 17, 2 (II 7) 16 cf. *Hebr. 9, 4 19 cf. Deut. 32, 15

22 cf. Eph. 2, 14

3 sentiendum (a. I sencientium m 2) B enim] iam Ba.c. 8 pale-
stinis M * C maedis CV 9 aestimauisti in ras. m3 M* macchaueorum
M,a c.m3 machab. BZA V 10 demetrium (deme m3) rursus incipit M
11 antiochia Z antiochii CV anthiocii A 12 obprobratione aV 13 pa¬
triae B regiis B 14 deuotatio CV 16 quam] add. suam exp. C
antea B 19 in probrum M 22 quam pulcre de xpb loquitur mg. A
24 sociantem BZaV 25 coniuncti A 27 monumenta B 28 con¬
foderes Mp.c.m3 misereretur] add. tui aV 29 parceret] add et (s l)
C,BZAV

LIBER V 2, 1

299

te pugnaret et Romanorum fungeretur partibus, ut ipsa tibi
inferres uoluntariam proditionem, et ideo spectatores male¬
bant esse Romani quam percussores, ne furentibus tuis inter
se uisceribus manum admouere contagionis magis quam for-
5 titudinis aestimaretur, ad haec nefandae caedis supplicia
accedebat impiae immanitas crudelitatis, ut sepulturam
omnibus, qui uel in templo necati fuerant uel circa urbis
plateas, negarent, nec humare cuiquam uacabat dum bello
inter se occuparentur feriendique magis quam humandi cura
io uniuersos tenebat, ita quodam furore occiderant pietatis
officia, crudescebant impietatis ministeria, nihilque magis
in tantis calamitatibus perierat quam misericordia, quae
sola solet ableuare miserias, solari aerumnas, namque et
hi qui amiserant suos non audebant humare propter formi-
15 dinem, cum grauis terror ingrueret a diuersae factionis
principibus, et hi qui necauerant alienos cauebant ne quis
illos praeriperet ad sepulturam, itaque necesse erat omnes
timere ne quod alteri donare uellent, id sibi sumerent, uel
quod peius est quem parauerant alii usum sepulchri, eum
20 ipsi non impetrarent, in templo igitur ipso pro unguentis
bene olentibus, pro thymiamateriis bene spirantibus, pro
diuersorum florum odoribus grauis erat insepultorum cada-
uerum faetor, quos pluuia dissoluerat, quos flamma am¬
busserat, quos sol calefecerat, omnes artus caesorum ciuium
25 dirum odorem faetebant. hinc resolutorum putredo uisce-
rum, inde exustorum nidor sensus omnes atque ora comple¬
bant uiuentium, ut ipsi non multo post grauiore morbo con¬
sumerentur ac se superstites ingemescerent, quo duriore
poena perirent, eoque seruatos ut uiderent cum patria simul
30 solui etiam leges naturae, negari ius uiuentibus, pacem ciui-

2 ferres a V perditionem Z exspectatores a expectatores V
3 inter se] interfuisse MaV 5 aestimarentur BZ 6 impia 2? se¬
pultura Ma.c. 8 uacaret aV 12 in tantis mg. m2 B 13 alle-
uare Mp.c.m3,Z 14 amiserunt aV 15 a om.ZaV ad-

uersae Z l a. diuersis faccinibus principum mg. m2B 18 donari B

19 peius] add. eius M est s. I. m2M 20 ungentibus Ma.c.m2 ungen¬
tis Mp.c.m2, B 23 quos] quae 2? quos] quae B ambuserat C

24 quos] quae B 27 consummarentur Va.c.m2 28 quo] quod B qui A
29 eosque a reseruatos aV 30 naturae post ius tr. Ba.c.

300

HEGES1PPI QVI DICITVR

bus, sepulturam defunctis, humana pariter atque diuina
maculari ac pollui, permixta omnia, criminosam esse mise¬
ricordiam, religionis loco haberi crudelitatem, castrum in
templo, bellum in limine, funus in altaribus, ea se spectare
oculis quae prophetis denuntiantibus non credidissent fu- 6
tura, nonne de ipsis dixerat Dauid: polluerunt tem¬
plum sanctum tuum, posuerunt mortalia
seruorum tuorum escas uolatilibus caeli,
effuderunt sanguinem eorum uelut aquam
in circuitu Hierusalem et non erat qui se-io
p e 1 i r e t ? simul enim tunc et gentes uenerunt in here¬
ditatem dei, qui auferrent omnia, et templum pollutum est
suorum funeribus et insepulta iacuerunt cadauera inter¬
fectorum ad escam auium, bestiarum uoracitatem: effusus
sanguis ut stagnaret in templo, deesset qui sepeliret, quia 15
a uiuentibus in mortuos, a mortuis in eos qui adhuc uiue-
rent furor transferebatur, uolebat aliquis defunctum hu¬
mare, ipse extinguebatur, et qui defunctum occiderat in
sepultorem transferebat iracundiam, ut illi sepulturam ne¬
garet hunc extinguebat. rursus qui sepultorem occiderat 20
maiorem crudelitatem circa defunctum exercebat, ut nihil
iam debentem odio, non sentientem supplicia spoliaret su¬
premo naturae debito, quid illis aliud accidere poterat, qui
diuina non recipiebant oracula? inridebant prophetarum
adnuntiationes, fas omne calcabant, non credebant futura, 25
quae ut fierent ipsi adcelerauerunt. erat enim sermo uetus
et frequens tunc perituram urbem Hierusalem et sancta
eius exurenda, cum seditio belli legem incesseret et do¬
mesticae manus templum dei contaminarent, ne hoc quidem
intellexerunt; quotiens enim excisa domus dei, quotiens 30

6-11 cf. *Ps. 78, 1—3

4 fumus Z se ea (?) Ba.c. exspectare «7 5 quae] add.

a aV profetis M 6 non Ma.c.mS nam B 8 escam ZCV
9 uelut] sicut B 14 bestiarumque BZ et bestiarum aV uoracitate M
15 stagnaret] signaret Ba.c. in templo] spatium uacuum B 16 ui-
uentium (s. a uiuentibus) B 17 transuolabatur (ferebatur mg) B

18 occiderant CV 19 sepulto aV 21 iam nihil BZaV 22 sen¬
tientem] sufficientem aV 25 adnuntia Ma.c.m2 calcabant (s. cassa¬
bant) Z 28 legim Ma.c.m3 lege Mp.c.m3,ZaV

LIBER V 2, 1—3, 1

301

seditio, quotiens obsidio, quotiens bellum! nu inquam illa
urbs periit, nisi quando uere templum dei domesticis mani¬
bus crucifixerunt, et quod illud templum, audiant: s o 1 u i t e
hoc templum etin triduo resuscitabo illud.

5 quid enim aliud nisi sacrilegium fuit, cum impias manus
extenderent in auctorem salutis, cum lapidarent, cum uer-
berarent, cum corriperent, cum occiderent? tunc uere
sancta eorum absumsit ignis diuinus. nam et exusta a
Babyloniis reparata postea, destructa a Pompeio reformata
io iterum, sed penitus exusta, ubi Iesus uenit, et spiritus
diuini calore resoluta uanuerunt. oportuit uberiore quadam 2
deploratione praeire nos funus quoddam paternae sollem¬
nitatis, et uelut quasdam exequias prosequi ac soluere
iusta maiorum institutis, sed ueniamus ad exordia obsidio-
15 nis Hierusalem.

III. Reuerterat in Iudaeam Titus et paucis diebus
interpositis, ut replerentur ordines militarium numerorum,
de quibus lecta manus missa fuerat in Italiam, bellum ado-
lebat festinans comitari patrem, ne in pericula solum di-
20 mitteret aduersus Vitelliana arma proeliaturum, mouit ita¬
que iter magno decore exercitus sollicito ubique et parato
agmine, suspectus insidias, quia uirtute se superiorem uide-
bat. uenit per Samariae loca, suscepit eum Gofna, quae
ad Romanos iam dudum concesserat, uentum in Aulonam,

25 unde aberat Hierosolyma stadiis triginta nihil amplius,
inde adsumtis equitibus numero sescentis perrexit equita¬
tum ante urbem, exploratum quoque loci situm, munimen-

II § 2 cf. BI. V 20 III § 1 cf. BI. V 40. 43. 47—54

3 sq. *Ioh. 2, 19 6 cf. Hebr. 2, 10 10 sq. cf. II Petr. 3, 10

1 seditio] obseditio Bp.c. quotiens obsidio om. B bellum]
add. et Mm3, BZ 3 et om. BZaV 4 templum hoc B triduo]
tribus diebus Ba.c. suscitabo BAa.c. 5 quis Ca.c. aliud om. M
6 lapidarent] add. eum B 7 uero A 8 adsumsit M assumpsit B
et s. I. V, om. BZ 9 reparata] add. est Z 10 uenit iteratum exp. M
11 soluta B,Va.c.m2 soluto Bp.c.mS euanuerunt Bp.e.m2,Z 14 iuxta
Mp.c.m3,Z instituta Bp.c.,Z obsidionis s. I. C 18 manus] add.
militarium a V italia Ma.c.m2 19 imitari Ba.c. 23 gos M gosna
Mp.c.m2,BZ goyna aV, sed cf. adp. 374 , 5 24 uenit Ba.c. aulanam

BZ aulona* V 26 sexcentis BaV equitatu Z 27 situs aV

302

HEGESIPPI QVI DICITVR

torum qualitatem, murorum altitudinem, studia plebis, quae
ferebatur latronum armis premi et factionum stipamine
circumueniri, ut inuita adquiesceret obsidioni, quo minus
uoluntatem suam erga Romanos proderet si libertas dare¬
tur. speciose igitur cum paucis equitabat in aggere publico 5
qui ad muros urbis dirigebatur, nec quisquam est uisus pro-
2 gredi. uerum ubi ad obeundum murorum circuitum flexit
equum in latus, cum cetera turma sequeretur ducem, eru¬
pere subito plerique de loco qui appellabatur contra Hele¬
nae sepulchrum et exilientes occupauerunt iter, ut interclu- io
derent maiorem equitum partem quae Titum sequebatur,
ipse cum paucis praeterierat consulto insidiantium, ut
destitutus a ceteris facilius opprimeretur, quia neque ad
suos regredi facile erat propter insertam hostium multi¬
tudinem, neque progredi ulterius fossa aut uallum sinebant 15
cet eraque locorum impedamenta quibus anceps periculum
inferebatur.

Videns itaque in uirtute sola positum sibi reme¬
dium salutis, nec aliter nisi ferro iter aperiendum — iam
enim alii reflexis equis discesserant, dum et ipsi imperatoris 20
filium secuturum sperarent — conuertit equum; hortatus cla¬
more ceteros ut sequerentur, supra hostem inruit. inpossibile
hoc uideretur quomodo potuerit euadere, nisi notum esset in
bello plurimum audaciam posse quae uel sola sibi murus
est, deinde quia aliis pone sequentibus uile uulgus sibi magis 25
in periculo consulendum putabat quam hostem persequen¬
dum, ac si qui manum extenderat ut equum teneret, ferie¬
batur. denique duo tantum ex Titi sociis interfecti, cum

III § 2 cf. BI. V 55-58 IV § 1 cf. BI. V 59-65

19 cf. Sali. Cat. 58, 7 24 cf. Sali. Cat. 58, 17

2 ferebatur s. dicebatur Z 5 speciose s. 1 spaciose Z 6 diri¬
gitur Ca.c. 7 oboediendum Ma c. 8 turba B erupere] eripuere
se Ba.c. 11 equitatus Ba.c.m2 14 egredi Ma.c.m2,aV 15 fossae
ZC.Vp.c. fossam A 16 quibus om. Z 20 flexis Ma.c.m3; cf.Verg.

Aen. 1156 21 hortatusque Bp.c.m2 22 sequerentur] add. et ZaV

super «F 25 pone om. aV pene Ma.c.m3 poene Ba.r.,Z prosequenti-
bus «F 27 quis qui Z quis aV extendebat « F moriebatur
Ba.c.m2 28 interfectis Ca.c.mS

I IBER V 3, 1—4, 3

303

reliquis imperatoris filius ad suos reuertit. neque sane du¬
bitandum uidetur, quod intecto capite nudus cetera, utpote
qui in excursu processerat non ad bellum paratus, nec ga¬
leam neque loricam induerat, eo nihil exceperit uulneris,

5 cum maxime in ipsum tela iacerentur, quod ad excidium
urbis illius uir tantus reseruaretur. est est profecto cor
regis in manu dei. itaque ne cresceret audacia Iu- 2
daeis euentu fraudis et doli profectu, ad urbem cum exercitu
post noctem redit et de specula quadam, unde ciuitas
10 prospectaretur et templi magnitudo amplissima, demonstrat
suis cum qua urbe sibi bellum foret, inpigros et cautiores
esse oportere quod innumerabilis sibi populus expugnandus
foret et fraudi paratus, ordinat qui muris ordines adpro-
pinquarent; quos adhuc fessos nocturno itinere cognouerat,

15 quasi succenturiatos eminus locat, paulatim proceditur,
ubi uentum ad montem Oliueti, uallis sub ipso media iter 3
atque urbem interiacebat cui nomen Cedron, ubi constitu¬
tum exercitum de muris aspicientes, nam sex stadiis aberat,
seditionis ad tempus studia deposuere et externis hostibus
20 aduenientibus domestico foedere sequestrata ciuilium bel¬
lorum certamina, plerumque enim etiam acerba odia metus
conprimit. denique cohortati sese inuicem factionum uiri,
ut in unum conspirantibus studiis patriam defensarent, ne
eorum discordia incruentam Romanis uictoriam daret, freti
26 numero hostem subito adoriundum putauerunt, et inprouisa

§ 2 cf. BI. V 67—68 § 3 cf. BI. Y 70—84

6 sq. cf. *Prou. 21, 1 14 cf. Sali. Iug. 106, 5

1 sane] add. uobia Ca.c.,A dubitandum] add. uobis Cp.c.,V

imitandum B 4 neque] nec Z 5 ipsum] eum B illum aV 6 serua-
retur B est ait. om. Z , s. I. ni2B est profecto cor s. I. V profecto
bis Z 8 euentu] uentura M profectus BaV profecto Bp.c.

exercitum MCa.c. 9 unde] add. et eras. B 10 templum Ma.c.m3,C
14 itire Ma.c.m2 15 subcenturiatos BCV sibi centuriatos A e mi¬
nis M 16 uentum est B ipsum Zp.c. ipsa V media] add. qu^
m3M ter M inter ipsum p.c.m3 iter s. I. B , om. aV 17 in urbe A
chedron Ba.c., CV chethron Bp.c. 18 sexta dies M 19 hesternis
Ma.c.m3 22 coartati MZ coartanti Mp.c.m2 secum A 25 ado¬
riendum codd. praeter M putarunt BZ et] ut MaV et ut Ap.c.

304

HEGESIPPI QVI DICIT VR

eruptione primos turbauere. sed ubi se Romani ipso usu
ueteri et diuersorum generum proeliis exercitati confirma-
uere animis, ordine suo nixi caedere incursantes coeperunt,
scutis repellere, proturbare iactu telorum, hautquaquam
tamen sine communi exitio, et prope iam incubuerant Iu- 5
daei et nutabat acies Romana, nisi cognitis rebus aduenisset
Titus et occurrens aduersariis confirmans suos reparasset
proelium erexisset animos militum increpans Romanas
acies confusae multitudini non sine maximae ignauiae
probro uictoriam cedere, repulsisque Iudaeis, qui etiam 10
ualle diuisos insectabantur, ad suos se uictor recepit, se-
curusque suffragii, quod loci superioris aduersum inferiores,
si temtarent congredi, subsidia dabant, ad aliam partem se
4 Romani exercitus conuertit. discedente Caesare infundunt
se de muris Iudaei et ingenti agmine supra hostem inruunt, 15
ita ut innumerae concursu multitudinis milites fugerent ac
sese ad montium conferrent superiora; nudato latere etiam
ceteri qui proelium mallent, fugere, interea Caesar in medio
situs, orantibus plerisque, ne se periculis daret atque exer¬
citu disperso summam periculi solus subiret, cum dominus 20
esset orbis terrarum — non enim ut ante uice militis pu¬
gnaret sed imperatoris, im cuius periculo pernicies esset uni-
uersorum — non adquieuit sed militiae decus praeponens
saluti, apud quem gloriosa mors uitae opprobrio praepon¬
deraret, aduersum pectus hostibus refert territisque quos 25
aduersum ierat in alios sese retorquet, sola enim specie
sui et nimis notae atque alacris fortitudinis gloria proturba¬
bat hostem, cedebant itaque quos accesserat, sed ex aliis par¬
tibus Iudaei magis magisque infundebantur, ac paene con-

§ 4 cf. BI. V 85-97

25 cf. Verg. Aen. XI 370 25 sq. cf. Sali. Iug. 101, 8

1 turbarent Mp.c.m2,A 2 excitati CV 3 nexi Ma.c.m3
8 proelium] add. et Z 9 maxima A ignauiar ignauiae C 12 suf¬
fragii ex suffugii (?) C superioris] add. qui B inferiores— aliam
om. A 13 dabat ( sed n s. I. eras.) M, BCV se partem aV 14 de¬
scendente (s. 1 discedente) Z discendente Va.c.m2 15 iudaei de muris
«F hostes Ba.c. 24 opprobria aV 26 torquet A species Ca.c.

27 proturbat a V 28 caedebat aV itaque] add. ad m3M acces¬
serant Ma.c.m3

LIBER V 4, 3—5, 2

305

eluserant Titum, nisi quia plerique militum uidentes in
medio belli uersari Caesarem conclamauerunt ceteris signi¬
ficantes imperatoris filium periculis non relinquendum, sic
u ni u ers os reuocauit pudor atque armauit metus, ne deserti
5 Caesaris ignominia inurerentur, conuersique in Iudaeos nisu
omni ac uirtute inconditam multitudinem in uallem urgue¬
bant, nec difficile fuit ascendentes relabi, sic Titus fugien¬
tem numerum militarem bis reuocauit a fuga periculoque
pariter exuit et opprobrio, uirtute pari usus et ad postre-
io mum pudore, qui dum ignauiam declinat, uirtutem inuexit,
primum ne Caesar relinqueretur, post etiam ut hostis re¬
pelleretur.

V. Ybi forense proelium paulisper quieuit, internum suc¬
cessit. namque paschalis intenuentu celebritatis subornatis
15 plerisque Iohannes, ut quasi obseruationis gratia templum
adirent, et tamquam sociis data ingrediendi copia, dolum
parauit. ingressi enim specie ciuili sed interius armati
redectis exuuiis gladios adtollunt loricato pectore et proe¬
liari accincti munimine, quo terrore perculsi qui intra
20 templum inermes celebritati uacabant exsilierunt tem¬
plumque uacuum dereliquere, eos illis secutis et quos po¬
tuerunt comprehendere iugulantibus, alios ultra templi cir¬
cuitum persequentibus, inrumpendi Iohanni sociisque eius
occasio data, caesi illic multi mortales, ita ut etiam qui non 2
25 restiterant adfictis causis aliquibus iugularentur, nec tran¬
quillitas quietis proderat nec silentium tacitis nec cedenti¬
bus patientia, comprehensisque interioribus templi etiam
Simoni inequitabat Iohannes, in secundarium locum Elea-
zaro oeterisque principibus factionis tertiae sibi subrogatis.

V § 1 cf. BI. V 98—102 § 2 cf. BI. V 103—105

4 cf. Verg. Aen. X 398

4 metuis Ma.c.m3 5 nisi Ca.c.m3,A,Va.c.m2 8 bis] uix A
10 pudorem Ma.c.m2 11 primum] plurimum C,Va.r. 13 forens
Ma.c.m2 forinsecus Ba.c. 14 celebratis Ma.c m2 celebritatis in ras.
m2C 15 ut om. MZ, qui B 16 copiam Ma.c.m2 17 patrauit BZ
ciuili specie Va.c.m2 18 exubiis CV proeliali Mp.c.m3 20 exi-
luerunt fn s. I. m2) C,BZAV 21 derelinquere M,Za.r. illi sequuti
a V putauerunt aV 22 circa ( mg . ul ultra) B,Z 28 simon M sy-
monem BZ inquietabat B,Zp.c.

LXVX Hegesippas. (Ussani.)

306

HEGESIPPI QVI DICITVR

VI. Tertio quoque Titus progreditur in hostem atque exer¬
citum producit, adueniensque offendit stipatam Iudaeorum
ante urbem multitudinem specie uolentium se Romanis tra¬
dere sed quasi reformidantium, suspectus dolum et maxime
quoniam proxime conspiratos inter se et pertinaces uiderat 5
non arbitratus credibile subito mutatos, admonuit milites
fraudem cauendam nec temere nisi secundum praeceptum
suum conferto agmine muris adpropinquandum, ne a tergo
illi qui urbem egressi fuerant circumfunderentur, subito
de ciuitate increpuit sonus et quaedam seditio clementer 10
resultauit aliorum egressionem uoluntariam simulantium,
aliorum etiam resistentium, quod illi aperiri portas sibi
poscerent, hi clausas seruari iuberent, alii pacem alii bellum
2 optarent, militum uulgus ad subueniendum his, qui sub-
ueniri sibi de muris postuJaui&sent, proripit sese. egrediuntur 15
plerique praescriptum sine ordine sine ullo modo tamquam
occursuri adueni entibus atque auxilium laitiuri, ut propiore
remedio pluribus erumpendi confidentia tribueretur uel re¬
sistentibus metus, aut inter reluctantes erumpendi sibi
copia, quibus se a tergo circumfundere coeperunt qui foris 20
stabant, urguere circumuentos. illi quasi ad murum con¬
fugere nihil suspectantes ab his qui pacem praetenderent,
inde quoque saxa et tela deici et subito ficta pacis uersa
in proelium, unde conciti in hostes recurrunt, qui etsi cir-
cumuenire temtauerant progressos militum Romanorum, 25
tamen metuebant et ipsi ne ab omni exercitu circumueniren-
tur. itaque dum uniuersos cauent, hos licet plurimis uul-
neribus inpressis et ipsi maiore ex parte saucii prope de

VI § 1 cf. BI. V 106. 109—114 § 2 cf. BI. V 115—120

8 cf. Verg. Georg. III 369

1 exercitum] add. tum Ma.c.m2 3 multitudine Ma.c.in2 speciem
Ma.c.m2 4 suspectum Ca.c. 5 proxime] prospere Ma.c.m2 con¬
spiratus M a. c.m2 6 subito] tam facile a V 8 adpropinquando Ma.c.m2
10 dementer A(?),fort. detinenter eviendes 13 alii bellum optarent suppi.
m2M 14 iis C 15 prorupit Bp.c.m2 17 proprior e Ma.c.m2,Ba.c.,Z
propio C proprio A V 19 luctantes a V 21 urguebant MZ 23 deieci
Ma.c.m2 deiecitaF et om.aV simulatio pacis (mg. ficta pax ets.ul
fincta) B pax Z 24 conciti] add. in proelium a V etsi] et a V
25 temtauerunt M progressus MaV,mg.Bm2 27 illos aV

plurimis licet BZ

LIBER V 6, 1-7, 1

307

manibus amisere, quos iam captos putabant, secuti tamen
usque ad Helenae sepulchrum sicut moris est insultantibus
clypeis concrepabant, inludentes Romanis quod eos iam
secundo insidiis circumuenissent.

5 VII. Caesar commotior regredientes misceri ceteris
uetat et contionem aduocat dicens: ‘Magna cum sit uirtus
Romana, praestans uniuersarum gentium populis, maxime
tamen ea praecellit dispositionis ordine et praeceptorum
oboedientia, ea est enim disciplinae militaris custodia, nec
io mirum si Iudaei dolos intexant, fraudes instruant qui se
iudicent inpares fortitudine, sed ut inferiorum est niti in¬
sidiis, sic fortiorum cauere ne uirtuti inludat dolus, mirari
itaque se, quod illi in desperatione sibi congruant, Romanis
non conueniat in meliorum processu, eoque fieri ut illis ef-
15 fectus fraudis in uado sit, nobis uirtutis conatus in am¬
biguo. quodsi ualidior esset fortitudo hostium quam fraus
superior, minus flagitiosum, a paribus enim aut fortioribus
uinci opprobrio uacat. cum uero nihil in uobis offendat nisi
sola pugnandi inmoderatio et propera quaedam manuum
20 intemperantia, quid nequius potest esse quam praesente
Caesare disciplinam militiae repudiari? multum arbitror
ipsas ingemescere militiae leges tantae dissolutionis flagitio,
multum imperatorem cum haec compererit, qui semper
audiri se a milite suo quam timeri ab hoste maluit, oboe-
26 dientia enim militis effectum properat, metus hostium
differt uictoriam. quid iudicaturum de filio patrem, cuius
tam uile imperium sit apud exercitum? pronuntiatur enim
de duce, cuius praeceptum dissoluitur, nec dubium quod
saepius uindicatum sit in eos qui contra imperium in hostem
30 pugnauerint, quam in eos qui secundum imperium pro-

VII § 1 cf. BI. V 121-125

29 cf. Sali. Cat. 9, 4

1 misere Va.c. 5 ammotior CV ad remotiora A 6 conten¬
tionem Ma.c.m2,Va.c. 10 solos Ma.c.m2 struant BZ 11 iudices
Ma.c.vi2 nisi Ca.c. 12 fortium aV miror itaque quod Ba.c.
14 eoque fit utilis accessus fraudis iuuantis et nobis Ba.c. 16 ualior Ca.c.
17 superiori BZ 18 offendit Ba.c. 20 intemperantiam Ma.c.m2
26 patrem] add. putatis s. I. Z 28 eius Ma.c.m3 30 quamquam Ma.c.m2

20*

308

HEGESIPPI QVI DICITVR

gressi uirtuti cesserint, nam legibus egredienti ordinem
praescripta mors, quid igitur futurum ubi non unus sed
passim exercitus relinquit ordinem suum et statutum ducis
neglegit? cognoscite uos milites esse Romani imperii plebis
senatus, apud quos sine praecepti auctoritate et uicisse
2 crimen est.‘ hujusmodi oratione perterruit non solum prae¬
positos militum sed etiam uniuersum exercitum, nam cum
ipsos principes ordinum acrius peteret, uidebatur in omnes
uindicaturus. circumfusi itaque omnes rogabant ut pauco¬
rum culpa qui primi destiterant uniuersis concederetur, etsi
non fuit properus ad delicti gratiam Caesar, non fuit tamen
inexorabilis ad indulgentiam, concessit cum summo pon¬
dere dicens donare se omnibus satisque in uniuersos uin-
dicatum inuectionis auctoritate, eo quod animaduersio in
singulos usque ad factum procedere debeat, in multitudi¬
nem uerbo tenus, illa usque ad poenam, ista usque ad cor¬
reptionem. saepe enim bonis exercitibus proeliares lapsus
futuris uirtutibus causas dedisse.

VIII. Post haec Titus in hostem iram conuertit et con¬
siderans inter tot praecipitia, tot praerupta periculosam
obsidionem, cum repentinis eruptionibus praeuenti non ha¬
berent milites quo referrent gradum, unde se in hostem
praeriperent, ubi machinas constituerent, iubet repleri ante
urbem praecipitia, quae cum fierent ne sic quidem Iudaei
exortes erant praesentium periculorum, adflictabantur do¬
mestico proelio, cum Romani replendis praecipitiis occu-
2 parentur, nec exigua manus partis utriusque. decem milia
cum Simone erant et quinquaginta eorum duces. Idumaei

VII § 2 cf. BI. V 126-128 VIII § 1 cf. BI. V 129—130 § 2 cf.

BI. V 248-251. 255

1 uirtute Z, Va.c. egredientibus B 2 praescribta M mors]
add. est s. I. B 3 ducis] mg. I legis add. B 5 senatusque aV et om.

11 fuerit a prosperus ZaV gratiam] uindictam Ba.c.m2
non om. BZ 12 exorabilis BZ 13 uindictam Ca.c. 15 procedere
debeat] procedebat «F debeat s.l.m2B multitudine a V 16 uerbo
tenus] uero nulla tenus A illam MBZ istam MBZCV 18 fu¬
turis om., futurae suppi. m2 B uirtutis Ba.r. uirtuti Bp.r. 20 sec. tot
om. A 23 maccinas C constitueret M 24 nec BA 25 exortes
sic MCZ 26 Romani] add. in (s. I. m2) B,Z 27 ne Ba.c.

LIBER V 7, 1-9, 1

309

quoque ad quinque milia Simonis partibus adstipulabantur,
quibus praeerat lacobus et Simon iunior. Iohannes autem
interioribus templi ea fraude qua supra diximus occupatis,
sex milibus armatorum stipatus bellum accendebat, ad-
5 iuncta sunt ei duo milia cum aliis quadringentis uiris,
posteaquam coire coeperunt studiis concinentibus ad urbis
defensionem, Eleazaro et Simone Arini quibus et ante ute¬
bantur rectoribus, quis certantibus inter se praeda erat in
medio populus eorum qui uicerant et quasi praemium cer-
io taminis huc atque illuc pro eu en tu uario transferebatur,
paulisper inter se conuenerant more indutiarum et ad pri¬
mum Romanorum impetum expergefacti: in ueterem mor¬
bum febris internae aegris uisceribus reccidebant, ubi
remissior erat exteriorum morborum accessio, foris erat
15 plerumque bellum, intus seditio, eo iam grauior, quia et
ipsa seditio bello alebatur et bellum alebat, duo de po¬
tentia certabant, populus inter utrumque non de seruitute
anxius erat, sed ne ad dominum deteriorem perueniret.

IX. Vrbem Hierosolymam Ohananaeorum quidam po-
20 tens condidit, qui patrio sermone uocaretur rex iustus, quam
primo Solymam nuncupauit, postea templum addidit, unae
Hierosolyma dicta ciuitas est. ea a principio suos incolas
habuit de gente Ohananaeorum. Dauid primus uir gentis
Hebraeae Chananaeos expulit, constituit suos, qui in ea
25 domum sibi regiam fecit, uoluit et templum deo condere,

IX § 1 cf. BI. VI 438

3 cf. supra V 5 4 cf. Verg. Aen. XII 804 25— p. 310, 1. 2 cf.

I Par. 22, 6—8

1 ad om. aV adstipulabatur Ca.c. 2 praeerant B 6 coe¬
pere BZ 7 Arini] armis Z 8 quis] his A, in ras. (quibus s. I. m2)B
iis C hiis V 9 populus (s. I populis) Z 10 praeuentu Ma.c.m2,C pre-
uentu A prouentu Va.c. transferebantur Cp.c.,AV 12 impetu Ma.c.m2
uetere Ma.c,m2 ueterem] add. rursum sed eras. B 13 febres B
reccidebant sic M C 14 remitior CV exterior Bp.r. morbum M

a.c.m2,CV 15 ea MB quo A 18 dominum] dampnum Bp.c.m2
peruenirent Ma.c.m2 19 chanane. hic M canane. ut infra A 20 uo-
catur Ca.c. 21 solimam Z solima A nuncupauit— Hierosolyma om. A
unde] ut de Ma.c.m2 22 ea a] a, add. e s. l.m2B ea om. Za.c.a, om.aV
suo M 23 cananaeorum V gentis om. MBZ 24 hebraeus Mp.c.m2,
BZ eam Ma.c.m2

310

HEGESIPPI QVI DICIT VR

sed prohibitus oraculo Solomonem heredem reliquit, qui
templum quod ipse uoluerat aedificaret. Solomon itaque
templum fundauit, quique reges ad ornatum urbis addidere

2 plurima, inuidia ex magnificentia orta, inter omnia tamen
opera templum praecellebat amplissimo opere et fulgenti 5
marmore, in quo erat peripetasma pretiosum et maximum
cocco et hyacintho byssoque intextum et purpura, non
otiosa materia tantae diuersitatis sed cuius species mysteria
lerum latentium significaret, eo quod eius esset templum
qui caelo et aeri, terrae et mari quasi creator elementorum io
dominaretur atque omnia solus regeret et gubernaret, cocco
enim igneum caelum figurabatur, hyacintho aer, bysso terra
quod in ea nascitur, purpura mare quae conchiliis maritimis
inficitur, ut duo ex colore, duo ex generatione colligas.

3 denique princeps sacerdotum haec quattuor indumento suo 16
exprimere consueuerat, quando maxima celebritas erat fe¬
storum dierum, quasi totum mundum indueret pro populo
supplicaturus, in eius figuram qui uenturus erat, princeps
sacerdotum Iesus, ut tolleret peccatum mundi, fe¬
mora princeps sacerdotum lineo interius operimento tege- 20
bat eo quod prae ceteris in sacerdote fides mentis quaeritur

et corporis castimonia, quae succingere debeat carnis in¬
temperantiam. duo erant tabernacula sacra, unum interius
alterum exterius, in hoc semper introibant sa¬
cerdotes, in illud interius quod secundum appellabatur 25
semel introibat princeps tantummodo sacer-

§ 2 cf. BI. V 212-213 § 3 cf. (AI III 184), BI. V 231

„ 0 4 cf- Sali. Cat. 6, 3 19 cf. Ioh. 1, 29 23 sqq. cf. *Hebr.

6-8, Ambr. Exp. sec. Luc. I 22 (Epist. Class. I 44, 18)

1 salom. ut l. 2. BZa salam. ut l. 2. V 2 aedificare Ma.c.m2
3 quique] cuique Mp.c.m3 reliqui quoque BZ reliqui quique CF reliqui A
addere CV 6 peripethasma aV 7 coccho Ma.c.m2 intexum CV
e j ex B et ex Z 8 cui|us rursus inc. M » 9 signaret B esset eius Z
esae i)f»a.c,w5 12 figuratur M>p.r. figuraretur A hiacinto M’ hycin-
tho C hiacmcto A hyacincto B iacinctho Z bisso 13 concilis M>

concilus B,Bm2,aV 18 suffragaturus M* figuraB 19 ut] qui B
20 » operimentum M’ 21 sacerdotio «F 24 alterum] aliud B intro-
lebant Ba.r. 25 secundum] scm (s. scorum) A 26 introiebat B
tantum B sacerdotum om. A

LIBER V 9, 1—4

311

dotum non sine sanguine, ut offerret pro se
et pro populi delicto, hoc significante spi¬
ritu sancto uenturum Iesum qui uere solus intraret in¬
teriora diuinorum penetralia sacramentorum et, arcana
5 substantiae caelestis quia nosset omnia, solus quoque patri
sanguine suo totum mundum reconciliaret ut et caelestium
et terrestrium misereretur, denique posteaquam uenit, paci-
ficauit omnia per sanguinem crucis suae, quae
uel in terra uel in caelo sunt, intus thymiama- 4
io terium, intus mensa, intus lucerna: thymiamaterium, quod
ita ad deum patrem, sicut incensum, dirigatur
maximi sacerdotis oratio, mensa, quod in ea Christi
passio sit et mysteria sacramentorum, unde et Dauid dicit
parasti in conspectu meo mensam, cuius uelut
15 duodecim panes, duodecim apostoli testes sint passionis
eius ac resurrectionis, lucerna, quae supra cande¬
labrum ponitur, ante sub modio erat id est sub legis
mensura, nunc est in gratiae plenitudine eptamyxto fre¬
quens lumen effundens, eo quod spiritus sanctus septem
20 maximarum gratiarum uirtutibus dei templum inluminet.
trinitatis igitur cognitio in interioribus erat templi quae
dicebantur sancta sanctorum, ubi reposita quon¬
dam uirga Aaron floruit, quod gratia sacerdotalis
in Christo amplius esset operatura post mortem qua mun-
25 dum redemit, ante templum erant XIIII gradus, per quos
Ezechiae regis tempore umbra ascenderat significans ei uitae
finem futurum, sed oraculo monitus orauit et meruit mortis
dilationem hoc indicio quod isdem gradibus sol refundere¬
tur, qui significaret tot numero annorum conmeatum ei
30 uitae refusum.

§ 4 cf. BI. V 216. 195

8 cf. *Col. 1, 20 11 cf. Ps. 140, 2 14 Ps. 22, 5 16 cf. *Marc. 4,

21 Ambros. Exp. sec. Luc. VII 98 22 sq.cf.Hebr. 9, 3— 4 25 sqq. cf. IV

Reg. 20, 8—11 = Esai. 38, 5—8

1 ut] quem BZ Ambros. offert (rt inras.)Z, Ambros. offeret Va.c.
sed ut offerret in Epist.(Migne) 5 qui M2p.r.,A quae BZCV nosse M2
a.c.m3 quoque inras. w3M3 patrem Z aV, Ambros. patrem quoque B
6 toto BaV toti Z mundo BZaV 7 miseretur (ait. e ex corr. m3) M3
10 thimiamate. M3 thymiamathe. C.Va.c. 12 maxime M3a.c.m3, B ma-
ximaZsummiA mensam M3BaV 13 passio christi B 23 aharon C
25 XV CV quindecim A 27 meritu M3a.c.m3 29 quid Ca.c. nu¬
merum M3 comeatum M3a.c.m3 commeant*um B

312

HEGESIPPI QVI DICITVR

X. Cum igitur munita esset undique ciuitas plurimo-
rum regum operibus et maxime Herodis, qui castrum cui
nomen Antoniae ad summi operis magnificentiam commu-
niuit et amplissimo ornauit decore, circuibat Caesar requi¬
rens, qua ex parte se posset facilius urbi infundere, inspecto- 5
que per totum circuitum muri ambitu aestimauit in fini¬
timo tumuli, quo sepultus iacebat princeps sacerdotum Io-
hannes, adoriendam obsidionem, cui diligentius exploranti
adhaerens unus ex amicis Nicanor studiosius intendens mu¬
neri sagitta percussus cadit, propius quippe accesserat, 10
dum putat aliquem profectum fore pacis futurae, si sibi
conserendi sermonis daretur copia, cuius potens ac ualidus
ad temtandos audientium animos aestimabatur, commotus
Caesar quod ei qui salutaria suaderet inprouiso uulnere
mortem inrogauissent, in proelium cogit agmina bellumque 15
accenditur iactu telorum diuerso missilibusque maxime,

- admouentur arietes, quis feriuntur ualida murorum, quo
perturbati omnes qui ante de dominationis inter se studio
certabant in concordiam coeunt dataque inpunitate supe¬
riorum unum corpus sese fecere et conspirati cogente peri- 20
culo urbem tuentur, progressi quoque tumulos ignem supra
machinas iaculabantur, ut destruerent aggeres et exurerent
3 u ineas, arietes incenderent, ac paene omnia machinarum
genera exusserant, nisi electi plerique militum et sociorum
maxime ex partibus Alexandrinae urbis strenue repugna- 25
uissent. quibus tamen ualide resistentibus addidit Caesar
adiumentum equitum potentiorum. ipse quoque acriter

X § 1 cf. BI. V 238-239. 258-259. 261-262. 267—268. 275
§ 2 cf. BI. V 278-279. 284 § 3 cf. BI. V 287-290

15 sq cf. Verg. Aen. XII 804

4 et amplissimo om. A 6 ambitum M2 p.c.m3,BA 8 diligen¬
ter M2p.c.m3. A exploran M*a.c.m3 9 nicanoris M2 nichanor^F
muro (ro in ras. 3—4 litt. m3) M 2 muris B muri A 12 conferendi M* B\
cf. infra p. 313, 1.5 13 audientumCa.c.,7 15 proelio M2 bellum quem M2
16 missibilibusque C, Ap.c.,Vac.,Zp.c. missibilium Aa.c. 17 qui M 2
quibus B quo aV ferirentur B 18 de om. Z dominationes M2 a. c.mS
se** M2 studio inter se B 20 sese] se esse M2 esse A conspiranti C
21 tuerentur aV tumulos s. l.B 22 et om. BZ exurerent uineas (ut
ui m ras. m3) M 2 exurerentur eas A urerent B 24 exuserant CV ele¬
cti om. aV 25 ex] incipit rursus M urbis] orbi Ma.c.m2

LIBER V 10, 1—11, 2

313

pugnans sternit duodecim aduersi agminis propugnatores, ita
uis multitudinis reliquae exitium declinans in urbem reuertit
et ab incendio Romana opera defensa, cecidit eo proelio
Iohannes ductor Idumaeorum, dum ante muros cognito
5 sibi Romano militi sermonem conserit, ictus terga sagittae
uulnere, continuoque labitur. Arabem ferunt peritissimum
de iaculatoribus eius obitus auctorem, grauique maerore
affectos Idumaeos, quod uirum et manu promtum amiserant
et bonum consilio.

io XI. Sequenti nocte accidit ut tres turres quas Titus ad-
tolli iusserat supra aggerem, quo Iudaeos uel ex aequo uel
ex superiore spiculis figeret, subito nulla ui hostium rue¬
rent. quo sonitu Romanorum exercitus omnis turbatur ea
opinione, quod ab hoste destructos aggeres, succisas turres
15 arbitrarentur, quae ruentes ingentem late stragem dedissent,
ac paene admissum erat facinus miserabile, ut uictores in¬
certis per noctem hostibus fuga cederent, nisi quod tenebrae
ruinaque ipsa excito puluere prospectum ademerat, ut quo
fugerent incertum haberent, quaerebat unusquisque de pro-
20 ximo quid accidisset, nec cognoscere ueri poterat fidem,
quia similiter ab omnibus eiusmodi casus ignorabatur, do¬
nec Caesar rebus conpertis insinuari praeciperet, id quod
acciderat casus repentini, non ullius hostilis fuisse dirup¬
tionis. sic sedatus pauor et expugnandae urbis subsidium 2
25 omne in uiribus locatum, nam cum altissima murorum essent
et pleraque ferro aut aere operta atque ipsa altitudine hostes
a iaculis defenderentur, Romani admouere arietum machinas,

XI § 1 cf. BI. V 291-295 § 2 cf. BI. V 296-302

16 cf. Sali. Iug. 53, 7

1 pugnatores a V 3 incendiorum uno opere A romano C
4 muros] add. cum m2M 5 romani Ma.c.m2 militis Ma c. milite
p.c.m3 militum sermone aV 11 quod Ma.c.m3,C,Va.r. aequo] eo
quo C,Va.r.pr. o 12 rueret Ma.c.m.2 13 Romanorum— turbatur] ro¬
mani tur**bantur B 15 ruentes] res B ingentem om. aV dedisset B
16 mirabile Ba.c.m2 18 ademerant Mp.c.m2,BZ ademerent A 22 do¬
nec] add. et MA 23 illius M a. c.m2 hostis B a. c.m2 fuisset C,Va.r.

24 pauore CV pauorem A 26 aut] ut M au (?) Ca.c. operata M
atque] add. in aV ab hostium (s. 1 hostes m2) B 27 a om. B

deferrentur Ma.c.m2 deferirentur a V amouere Vp.r.

314

HEGESIPPI QVI DICIT VR

quorum ictu frequenti muri ualida laxabantur, inniti leuiori-
bus spiculis coepere et sagittis ut propugnantes auerterent,
impedimenta prohibentium detorquerent, sic paulatim qua-
tientibus murus cedebat, unde maiorem ipsum arietem ex-
cisorem urbium Iudaei appellauerunt. soluta itaque parte 5
murorum dereliquere Iudaei muri ipsius propugnacula se¬
curi, quod duos alios muros interiores haberent, et conces¬
sere ad murum secundum, illis fugientibus Romani, ingre-
dientes per caua muri, portas aperuere, sic intromissus om¬
nis exercitus penitus diruit murum exteriorem, ne bellantibus 10
esset impedimento aut, si res aduersae forent, claustrum
refugientibus.

XII. Diuiserunt sibi loca Iohannis et Simonis coniurati
circa murum secundum. Iohannes cum suis in castro cui
nomen Antonia proeliabatur, ei propinqua erat porticus 15
templi quae uergebat ad partem septentrionis, nam et ipse
locus, in quo castrum postea Antoni uocabulo conditum,
duas interiacens porticus, septentrionalis hoc est borius
nuncupabatur. Simon uero ad Iohannis sepulchrum uicem
tuendae urbis susceperat, his pro salute, Romanis de uic- 20
toria certamen erat, quibus etsi uirtus potior ad congre¬
diendum, locus tamen inferior ad obsidionem, cum eos de
2 muro grauaret proelium, temeritas Iudaeis insolentior, for¬
titudo Romanis acrior, imminebant partibus duces eoque
maior oriebatur contentio, dum suis quisque ductoribus 25
pericula sua gestit probare. Simon suos urguebat terrore
et formidine, Romanos Titus pudore sui quam maxime
conueniebat, quod morte grauius arbitrabantur non exhibere
pericula sua Caesari, cum ipse se totiens pro exercitu
periculis offerre non dubitauisset. armabat eos uincendi 30

XII § 1 cf. BI. V 304—305. § 2 cf. BI. V 306. 309-317

4 cadebat a V 6 derelinquere Ma.c.m3, a V 9 omnis om. a V
10 penitas om. A 13 Iohannis — secundam om. A iohannes M*p c.m3.B
simoni Ma.c.mS simon M‘p.c.m2,B 15 ei] et B a.c. 16 urguebat M
a.c.m2 18 interiacent CV interiacet .4 septentrionis M nari os CF
narius ^4 19 nuncupatur MBA,Za.c. 21 comprehendendum aV 22 ta¬
men locus M 23 temeritas] add. tamen B 2 1 fortitudo tamen B acrior]
add. erat BZaV 25 quisque suis BZa V doctoribus Ma.c.m2 27 for¬
titudine Ca.c. formidine (m in ras.) V 30 se post offerre tr. BZaV

LIBER V 11, 2—13,1

315

consuetudo et cedendi ignorantia, praecipueque praesens
uniuscuiusque uirtutis arbiter Titus, a quo non renumeratio
fortitudinis expectabatur, sed supra omnia fructus amplis¬
simi erat praemii illo spectante quicquam strenue gessisse
5 quod ei non displiceret, eo incentiuo Longinus equestris
militiae uir excitus aduersas pro muris uidens Iudaeorum
cateruas tamquam indignatus quod Romanos bello lacesse¬
rent et ex aequo prodire auderent, desiluit equo atque in
medios se iniecit hostes, et imum in ore ipso parantem occur-
10 rere telo percussit simulque eius uocem et animam rapuit, al¬
teri ereptum de corpore prostrato telum infigit et ad suos uic-
tor sese recepit, de prae minentibus loquimur: ceterum multi
imitatores utraque ex parte sed diuerso genere. Iudaeis
desperatio audaciam dabat, Romanis gloriae cupiditas uir-
15 tutem addebat: par tamen inparibus animis mortis contem-
tus. Iudaei solaeium putabant cum hoste commori, Titus
festinabat conficere bellum, sed sine suorum dispendio, qui
etiam ipsos hostes seruare si omnes posset quam perdere
malebat, nec aliud monebat militem nisi consulto bellan-
20 dum, eam solam esse ueram uirtutem, cui comes sit proui-
dentia, nam sine consilio fortitudinem temeritatem uideri,
nec usquam magis cauendum quam in uictoria. perire enim
cum superiore uicti triumphus est. consulendum itaque ne
uideatur euentus fuisse quod uicerit, ignauiae quod con-
25 sortium periculi non euaserit. iubet itaque arietem ad-
moueri ad medium muri septentrionalis.

XIII. Erat ibi Castor callidus et ad fraudem paratus,
qui fugatis ceteris per iacula sagittariorum cum aliis nouem

XIII § 1 cf. BI.Y 317-324

7 cf. Yerg. Aen. XI 842 9 cf. Yerg. Aen. II 408 10 cf. Verg.

Aen. X 348

6 excitatus B 7 catheruas C 8 et om. M desiliit aV 9 medio
sese Ca.r. iecit Ma.c.m2 ore] eore Ma.c.m2 occurrere] clamare
Ba.c. 10 rapit BZ 11 prostrati aV infiget aV sese nictor B
12 recipit Z 15 in partibus M,Ba.r. animus Mp.c.m2 16 enim
hostem pro cum hoste M 18 omnes om. BZ omnes si A si posset omne
Va.c. omne si C, Vp.c. 20 comis Mp.c.m2 21 temeritatem] add.
posse aV 23 cum superiore] cum inferiore superiorem Mpc.m2,B
triumphis CV 24 ait. quod] quo de C quod et A quod de Va.r. quod
e Vp.r. 27 Castor] custos Ma.c.m3 callidus suppi. in2 M

316

HEGESIPPI QVI DICITVR

fraudis sociis praetendebat, is ubi adpulsu arietis turrem
euerti murum labare et facile ruiturum si tormenti repetere¬
tur ictus animaduertit, manus tendens rogabat Caesarem
uoce miserabili ut periturae urbi iam parceret nec supremo
excidio labefactandam putaret. Caesar aestimauit quod 5
sedulo ueniam deprecaretur manus daturus, ut deditio pro¬
cederet iubet tormentum cessare, iaculatores temperare a
proelio. Castori dat loquendi copiam, ille descensum simu¬
lare, dein quasi suadere suis, alii uelle alii reniti, subitoque
uelut indignantes qui cogerentur supra loricam se percu- 10
tientes cecidere, miraculum ingens cum fraus lateret, sic
2 tempus ducere, inter quae unus e militibus Romanis iaculo
sagittae narem Castoris percussit, ille deplorare et conqueri
apud Caesarem, poscere iuberet aliquem sibi dexteram
dare, ita se perfugio usurum. Caesar Iosepho mandat ne- 16
gotium, uerum ille qui calleret Iudaeorum insidias nihil sin¬
cerum se in eo intellegere respondit. Aeneas tamen pro¬
pius murum successit et ut aduenientem susciperet occurrit,
cui Castor uociferans ut sinum aperiret, aurum exciperet,
saxum dimisit, ille oculis uigilantibus lapidem praeuidit 20
celerique corporis saltu lapsos eua<sit. ali-um tamen prop¬
ter aidstantem saxi inuoluit inmanis ruina, hoc Caesar acrius
incubuit ad murorum deiectionem praecipiens maiore ui
tormentum inpelli. contra ad exurendas machinas ignes
iaciebantur. sed ubi murus solutus est, Castor cum suis 25
quasi in ignem se deiecit dolo praetexens animi magnitu¬
dinem in contemtu mortis, cum dolo turpi uitae effugia
captaret.

XIII § 2 cf. BI. 325—330

20 cf. Verg. Aen. V 438

1 ad pulsum ZaV turrem om. B turrim Z 2 murum] add.
et B labere (re in ras. B) ac BZaV 4 parcerent M a. c.m2 7 cae-
sare M a.c.m2 8 castor Ma.c.mS discensum M 11 ciere Ba.c.
ceciderunt a V 14 poscere] add. ut BZ iubet Ca.c.m2 dextram
BtxV 16 caueret Ma.c.mS nihil om. M 17 in eo se BZa V
propius] incipit rursus M ‘ 19 ut om. BaV exciperet] susciperet B

21 lapsum M*a.c.m3,Z elapsus B 22 ruina] add. ex a et V Caesar]
add. intuens s. I. BmS.Z 24 tormentorum Ba.c. 27 turpis B

LIBER V 13, 1—14, 4

317

XIV. V nus iam murus hoc est tertius supererat subuer-
sis duobus, adhuc tamen Caesar seruabat patientiam, qui
aduerteret sibi iam perire quicquid perisset, dum parcit
et prouocat ad deditionem, non expectato agmine cum pau-
5 cis inruens supra murum secundum, congregata manu Iu-
daei in angustiis plurimos sauciauerunt. plerique etiam
utrimque mortui, tunc Caesar sagittis eminus figebat resi¬
stentes, inter confertos iacula nusquam eludebantur, nullus
ictus sine uulnere. sic remouere sese Iudaei coepere et Titus
io suos recepit, et iam fames in urbe grauiter incesserat. Iudaei 2
tamen pro uictoribus, quia secundum murum receperant,
quasi expulsis Romanis gloriabantur, sed. neque lapsa re¬
parare nec lapsura defensare poterant, restiterunt tamen
aliquantulum, pugnatum triduo ad murum secundum,

15 quarto die uirtutem Romanam non sustinentes refugere intra
tertium murum. Caesar ab inruptione interim temperari 3
iubet, subuerti tantum praecepit murum secundum, et quia
supererat maxima belli portio, statuit ut miles sibi con-
ueheret alimenta, ne uictores inopia urgueret, adfioeret in-
20 digentia. IIII diebus frumenta sibi exercitus conuexit, si¬
mul et idoneum uisum est tempus, quo Iudaei si sibi con¬
sulerent, et conuerterentur. et populus quidem malebat, sed
principes seditionis reputantes quae in plebem grauibus
flagitiis perpetrauerant, dum nullum ueniae locum sperant,

25 perire cum omnibus leuius arbitrabantur quam si soli auc¬
tores perirent, quinto itaque die, quia nihil a Iudaeis paci- 4
ficum deferebatur, gemino agmine Caesar moenia aggreditur
et duos aggeres adtolli imperat, unum contra Antoniam,
alterum contra murum qui erat circa Iohannis sepulchrum.

30 eo enim superioris urbis excidia petebat, illo autem altero,

XIV § l cf. BI. V 331—341 § 2 cf. BI. V 343. 342. 346-347

§ 3 cf. BI. V 347. 356. 354-355 § 4 cf. BI. Y 356-359

1 est] add. iam M‘ duobus subuersis B 2 reseruabat BZ
5 super Va.c.m2 11 quia] add. se intra (s. I.) B,Z 12 lapsa] lapsu M1
16 temperare Ba.c. 17 iubet] add. set Ca.c.,A tantum] tamen 5aF
praecipit B 18 belli maxima aV ut s. I. G milites aV con-
ueherent A conuehere CV 19 nec Z 21 si sibi] sibi M*p.r.,A
22 pr. et om. BZ 25 si] sibi Ca.c. 29 circa] contra BZaV 30 su¬
periores M * patebant Z

318

HEGESIPPI QVJ DICIT VR

si castrum expugnauisset, etiam templi facile potiretur,
quod nisi in suam potestatem deduceret, etiam urbem tenere
non poterat sine periculo, diuiserat Titus exercitum in duos
ordines, e diuerso quoque distribuerant sibi Iohannes et
Simon officia defensionis. Antoniam defensabat Iohannes, 5
Simon cum armatis suis et populo Idumaeorum ad sepul-
chrum Iohannis speculabatur atque omnes obsidentium co¬
natus de superiore loco quibus poterat generibus eludebat,
etiam exercitatiores erant malis edocti occurrere machinis
obsidionis pluraque genera sibi tormentorum et ipsi ad- 10
sciuerant, quibus Romanorum opera destruerent, coepta
5 impedirent, quorum Caesar aduertens praecipitem pertina¬
ciam admiscere operibus sermonem uoluit, ne forte despera¬
tione ueniae peruicacius obniterentur ac spe promissorum
possent desistere, suadere itaque coepit ne se captae urbis 15
excidiis inuoluerent, permitterent eam suae potestati, quae
armis iam teneretur et circumuallata obsidione premeretur
ad excidium supremum; cedentibus se ueniam daturum, si
modo uel sibi uel patriae consulerent, ne tota ciuitas dirue-
ietur. mandat quoque Iosepho ut ipse patrio sermone ciues 20
alloqueretur, ut forte contribules suos uel ipse inflecteret,
ut furori proprio renuntiarent, qui licet effusa Iudaeorum
in se odia nouisset, tamen quantum ad iactum sagittae
longius poterat remotus a muris, ita uero ut posset audiri,
profutura ciuibus noto sibi alloquio prosequebatur. 26

XV. Fuerit, Hebraei, humani ingenii contendere per¬
tinaciter, antequam res ad supremum ueniret, dum putatis
uos loco et notae regionis subsidiis fore superiores, licet
conuenerit Romanos bello insuperabiles armis non prouo-
cari, a quibus saepe uicti sunt qui uos uicerant, sed tamen 30

XIV § 5 cf. BI. V 360-362 XV cf. BI. V 362-375. 459

1 templo BZ 2 nisi om. M • urbe M 3 4 distribuerat M*

5 defendebat Ba.c., a V 7 adque in ras. m3M* omnium nV 8 ge¬
neribus poterat B 14 niterentur Ba.c. 16 permitterent]

add. que s. I. B 17 tenerentur M* teneret A 21 ut] si BZ ne
(s. I.) Bm2,aV inflectere M’ 22 in se iudaeorum B 23 nouissent
IWa.r. nosset aV ad om. BZ iactus B iactu Z 25 pro¬
sequebatur (s. suadebat mS) B suadebat aV suadebant uerba iosepi Z
28 superiore scilicet M* a. c.m3

LIBER V 14, 4—15, 1

319

habent hunc lapsum inprouidae mentes hominum in rebus
secundis, simul quia plerumque belli dubius euentus, et
ideo se unusquisque sorti committit et uirtute inferior;
postremo de muris sperastis, non putastis etiam usque ad
5 templi progTediendum euersionem. parcite aris, parcite alta¬
ribus, parcite domicilio quondam caelesti, iam enim uos et
deus ipse deseruit, quia uos pietatis cultum deseruistis, in
medio templi bellum pertulimus, circumfusi ignes templum
oberrant, sed non quales solebant circumsistunt armati, ad-
io huc tamen puras a sacrilegio manus habentes uolunt par¬
cere nec sacros contaminare postes, nec ueteres abolere
ritus, si uos sinatis, quid expectat.ur ulterius? duo muri
euersi, tertius supereat et ipse infirmior lapsis duobus, an
praesidium speratur diuinum atque auxilium de penetrali-
15 bus? sed qui uos defendebat ad hostem migrauit, quoniam
quem nos colebamus Romani uenerantur, nos offendimus,
quis autem ignorat cum illis esse deum, qui sibi omnia subie-
cerunt nisi quae nimio aestu aut gelu inuia sunt, et ideo
extra Romanum imperium quia eadem extra usum huma-
20 num? diuersis populis deum per uices dedisse potentiam,
primo Aegyptiis, post Iudaeis, Assyriis quoque et Persis
auxiliatorem fuisse nullus negat, postea conuersum ad
Romanos cum his perseuerare; denique cessisse illis uni-
uersa regna, omnem terram in possessionem datam, quid
25 uobis cum uictoribus uniuersae terrae, quibus secreta oceani
et extrema Indiae patent? quid adtexam Brittanias inter¬
fuso mari a toto orbe diuisas, sed a Romanis in orbem ter¬
rarum redactas? tremit hos Scothia, quae terris nihil debet,
tremit Saxonia inaccessa paludibus et inuiis saepta regioni-

26—27 cf. Verg. Ecl. I 66; Isid. Etym. IX 2, 102, XIV 6, 2
29— p. 320, 1. 5 cf. Isid. Etym. IX 2, 100; XIX 1, 21

1 habet BZaV inprouida mens BZaV 2 belli plerumque aV
4 sperastis om. M 3 5 aris parcite om. M* 7 cultu M3a.c.m3 10 a
s.l.BC,om.A manibus M3a.c.m3 uolunt] add. romani B «i5, s. I. Z
11 ritus ueteres absoluere Ba.c. 13 an om. M‘ 14 sperandum A
15 ab hoste M3 admigrauit M 3 quoniam] quia M3 24 da¬

tam] add. sed exp. B 25 cum] de Ba.c. terrae] add. dicam B

26 india M3 parent M3 brittannias Z britannias CV brittaniis A

27 sed] et BZ terrarum] romanum Ba.c. 28 scothia (s in ras. m3) M3
scotia B scotthia C,Vp.c.

320

HEGESIPPI QVI DIC1TVR

bus, quae licet furta belli uideatur audere, et ipsa frequenter
captiua Romanis accessit triumphis, ualidissimum genus
hominum perhibetur et praestans ceteris, piraticis tamen
myoparonibus, non uiribus nititur, fugae potius quam bello
paratum, sed refertis mori praestare quam libertatem amit- 5
tere, quando ista uobis, Iudaei, successit sententia, aut
quando apud Hebraeos utilis seruitus libertati inutili non
praelata? Iacob ipse patriarcha in Aegyptum deduxit
Hebraeos, ne perirent fame, descenderunt patriarchae simul
XII filii eius praeclara illa generis nostri exordia, ibi ludas 10
ille nobilis Iudaeorum prosapia, qui nomen populo dedit,
ibi Ioseph curru sublimis et equis subicere se in potestate
maluit ut aleret suos quam ad originis propriae libertatem
redire, ibi Beniamin pia fraude germani retentus consensit
dolo, quia non erat crimen seruire potentioribus, ibi here- i&
ditas eorum, cum uocaretur a Moyse, tamen haerere desi¬
derabat. sic patribus uestris etiam dura seruitus non
displicebat ut periculis anteferretur, seruistis ergo Aegyp¬
tiis atque utinam semel! sed non solum tunc seruistis,
quando caelestis escae pluuiis alimoniam seruitutis extremae 20
praeferebatis, sed etiam postea uicti atque captiui descen¬
distis in Aegyptum cum Assyrios refugeretis, seruistis etiam
Machedonibus, seruistis etiam Assyriis per multa annorum
curricula, et dulcis illa seruitus erat, seruistis Persis Seleu-
ciensibus Palestinis, solos Romanos uobis graues putatis, 25
quibus et illi seruiunt quibus uos seruiebatis. utrum igitur
odium his debetis an gratiam, qui uos dominis uestris pares

1 cf. Sali. Hist. I 112 M.; Verg. Aen. XI 515 8 cf. Gen. 46 12 sq.

cf. Gen. 41, 43; 47, 12; Verg. Aen. VII 285 14 cf. Gen. 44; Ambros.

De Ioseph 11, 62 16 cf. Ex. 14, 12

1 furta] curam M*BZ uidea*tur M‘ habere Ba.c. 3 et om.

M1 pyrathicis C 4 mioparonibus M’ 6 uobis ista BZ 8 seduxit,
exp. se A 12 curru (ru t» ras. m3) M’ currus aV sublimissimis (exp.
simis, s. et equis) sedens qui subicere B equis] et qui aV 14 inpia
BCa.c.,A 18 antefertur M’ a.c.m3 19 tunc solum Ca.c.,V 20 aescae
pluuis C 21 atque] ad M‘a.c.m3 discendistis M‘a.c.m3 23 Ma¬
chedonibus — etiam om. BZa V 24 circula CV seruistis] add. mac
(h add. CF)edonibus BZaV sileuciensibus M‘ seleuchiensibus a V
25 graues uobis aV 26 et ante uos add. M‘

LIBER V 15, 1

321

fecerunt? ultionem uestri hanc, non contumeliam puto, quia
uos de his uindicauerunt quibus subiecti eratis, seruitio
premitur Assyrius qui Asiae toti imperitabat, arat Aegyp¬
tius Romanis, serit de suo quod illis metat. Machedonia,
5 quae usque ad Indos deuicta Perside imperium diffuderat,
agnoscit dominos quos ignorabat, et frustra se regibus suis
Aeacidarum nomen inposuisse reminiscitur, certe non alias
cessisse nisi ad Romanorum triumphum, quibus et ipse
Pyrrus, Achilleae subolis et prosapiam et uocabulum prae-
io ferens, uictus armis ita se promerendae pacis studio subiecdt
ut ueniam rogaret, nam de Palestinis quid loquar quos
unius praesidis potestas cohercet? ingrati, numquid non
uestra nobilitas est cum Persis seruire? hoc est enim seruire
cum regnis regumque maximum habere solacium subiectio-
15 nis. sed quaero quando fueritis liberi qui nunc seruitutem
recusatis? quando ergo liberi fuistis? uel cum aliis domi¬
naremini qui sub rege eratis? habebatis regem deum, repu¬
diastis regnum ipsius, sub quo solo eratis liberi, uoluistis
seruire hominibus, cur patrum reuellitis testamenta, here-
20 ditas, et in patres contumax? elegistis regem cui nomen
S a u 1. occiso illo, Palestinus uobis populus imperitauit.
successit post tempora Dauid in totius populi regnum, mitior
quidem dominus sed dominus tamen, et priusquam re¬
quiesceret Dauid genti tamen et ipse regem imposuit, a
25 Solomone rursus scissum in duo regium et diuisa per longam

18 cf. I Reg. 8 20 cf. *I Reg. 9, 2 22 cf. II Reg. 5, 5

23 cf. III Reg. 1 25 cf. III Reg. 14, 8

3 imperitabant Ca.c. aegyptus Ca.c. 4 macedonia BZA
5 persidae a, Za.c. 7 oeachidarum aV ipso suis se M2,Ba.c. imposuit
se Ca.c. aliis Z 9 pirrus M2 A sobolis M2,BZa.c.,Ap.c. uocabo-
lum Msa.c.m3 10 subicit aV 13 seruire] add. uobis s. I. B uos s.l. Z
14 solacium] socium B (s. 1 solatium) Z 16 ergo] enim M2 fuistis
ergo uel tunc liberi cum Ba.c. quando ergo fuistis liberi uel cum Bp.c.
19 reuelletis M2 a.c.m3 repellitis ex rebellatis B rebellitis Z reuellistis
CV refellitis A 20 patris M2 legistis M 2 21 imperauit Ba.c.

24 genti] genuit «E regem] add. cui salomon (salamon V)aV in-
posuit— proderat (F 18, p. 336, l. 6) desunt in A a om. B 25 Salomo¬
nem B salomone Za salamone V rursum in ras. m3M2 duos BZCV

LXVI. Hegesippns. (TJssani.)

322

HEGESIPPI QYI DICIT YR

seriem dominationis hereditas, ut transiliam captiuitates,
Cyrus plerosque terris suis Iudaeos et sacris suis reddidit,
sed patres uestri, cum Persarum proeliis grauibus adtereren-
tur, quamuis Machabaeorum triumphis nobiles, elegerunt sibi
Romanam societatem, tenet scriptura diuina multarum
pacta legationum, facti estis Romanorum amici qui Per¬
sarum senii fuistis, sed. mrsus maluistis regem habere
quam sacerdotum principem, cui populus obtemperaret; cum
saeuitia uestrorum regum esset intolerabilis, defuncto
Herode, pulso Archelao, sub Caesare esse Romano postu-
lauistis. tradidistis uos Caesari, cui subiecti omnes, ad
mutandum in mollius seruitium. in communi enim con¬
dicione uniuersorum seruire quaedam libertas est, quoniam
dignitate dominantium honestantur obsequia seniorum,
quamquam Romani seruitutem non exigant auctores liber¬
tatis, qui non solum inmitem regem necarunt sed etiam
superbum non passi sunt, et ideo augustum apud eos nomen
imperii est quod augeat suos, non quod alienos opprimat,
sed esto: sit utile uobis non oboedire imperio Romano:
uideamus si libenim, si non exitiale, urguent uos Romanae
acies, urguent patriae ruinae, urguet templi excidium, non
quid utile sit sed quid possibile perpendite, non enim uoto-
rum species sed possibilitatis ratio pensanda, lex nempe
naturae eadem omnibus, hominibus, uolatilibus, feris, bestiis
infusa, ut unusquisque cedat potentiori, taurus leoni, ceruus
urso, leopardo caprea, aquilae accipiter, accipitri columba,
ipsi tauro iuuenci inferiores, arieti ouium greges, hirco
caprae, ne diuersi generis esse aliqua uideatur distantia,
uos potioribus. Romani tamen neminem expellunt, uos

5 sq. cf. I Mach. 8, 12. 14. 18; II Mach. 11, 34—38 11 sq. cf. Sali.

Hist. II 24 M. 17-18 cf. Isid. Etym. IX 3, 16

1 captiuitatis M 2 captiuitatem Bp.c. 2 cyros M* 3 cum]
add. a M*Z grauibus om. CV 4 triumphi CV elegerunt] eligantur
elegerunt Ca.c. 7 rursus s. I. B 12 mollius] I melius mg. B melius
Ca.c.m2 14 cohonestantur CVZ 17 et om. M*a.c.m3 19 sit]
sic M* 20 exitiabile CV 22 enim] add. ut C 25 ut om. CV
26 caprea] add. s. I. lupo, postea eras. V accipiter s. I. B lepus CV

fort. recte columbus CV 27 ariti Ca.c.m2 hyrco BZCV
28 capreae M • caper BCV fort. recte; cf. Geli. IX 9, 10

LIBER V 15, 1—16, 1

323

expellitis, immo illi augent, ne quis etiam uictus de terris
suis exeat. Antiocho partem regni reseruauerunt. et nunc
Caesar quid aliud laborat nisi ut terra uestra non desera¬
tur, regio uestra non uaeuetur, ciuitas non euertatur, tem-
5 pium non concremetur? non omnibus uictoria datur, paucis
praeesse natura dedit, pluribus obtemperare, tauri armentis
eminent, arietes gregibus, penes paucos eminentia, penes
plurimos mansuetudo, et uos induite mansuetudinem, susci¬
pite subiectionem quam etiam ferae induunt/ haec cum
io diceret Iosephus, conuiciabantur de muro, maledicebant
utilia suadenti, plerique etiam iaculabantur sagittas, si
possent eum morte adfligere. at ille, quia ratione non flecte¬
bat indomitos, scripturarum quoque conueniendos testi¬
moniis arbitrabatur, maxime quia dicebant deum templi sui
15 praesidio non defuturum.

XVI. ‘Temerarii, nunc demum diuinum uobis auxilium
adfuturum speratis, quando armis permiscuistis omnia,
bello altaria uiolastis, diruistis totius urbis munimenta?
temerarii,1 inquit, ‘et uestrorum immemores auxiliorum, scuta
20 et gladios parastis, et hoc aduersum Romanos? non talibus
uincere armis solebatis, quando enim in hasta et gladio
fuit Hebraeorum uictoria? recordamini unde orti et a qui¬
bus sitis profecti, quomodo patres uestri hostes suos uice-
rint. temerarii, quem uobis adiutorem eripuistis dum aliena
25 subsidia deposcitis! non in multitudine populi sed in timore
dei pater Abraham penetrauit Aegyptum et cum abductae
coniugis captiuam uideret pudicitiam, bello tamen abstinuit,

XVI cf. BI. V 376-419

26 cf. Gen. 12, 14—20; 20, 1—18; Ambros. De Abraham I 2, 7 — 9

1 expulistis BZ 2 anthioco M2 anthiocho M2p.c.m3 4 eua-
cuetur BZ 5 concremeretur M 2 cremetur Ca.c.m.2 6 tauri in ras.
m3 M2 7 paenes M- ? ZC V,Ba.c. 9 quem CV 11 sagittis Bp.c.
12 mortem M2a.c. afficere CV qui oratione BZ 14 dicebant]
ut ducebant m2B sui] sub M2a.c.m3 16 nuncine (ut nunc demum
m2 ) B,Z 17 armis] parmis M 2 18 orbis M2 20 aduersus CV

22 horti M 2 C 24 adiutore M 2 a.c.m3 meruistis M2 25 deposcitis]
add. et B non s. I. B 26 paenitrauit M 2 adductae Z

21*

324

HEGES1PPI QVI DICIT VR

adsumsit orationis piae arma, defensorem adhibuit qui dor¬
mientem euinceret et expugnato hoste intaminatam sibi con-
iug-em repraesentaret, rediit Sarra sine armis referens uiro
triumphalem uictoriam. dormiebat Abraham et torquebatur
Fharao. metuebat Sarra et Pharao crimen negabat, eiciebat
alienam et damnato crimine honorabat castimoniam quam
spoliare desiderauerat. addit aurum et argentum ad. Sarrae
pudorem, ut condemnaret uoluntatem facinoris expertem,
rogabat patrem Abraham ut pro sua familia ad dominum
deprecaretur; erat enim infecunda domus eius, remeat
Sarra ditior saluo pudore, reuertit Abraham sanctior, qui
coniugalis pudicitiae renumerationem sterilitatis remedio
conpensauisset. quid de filio eius Isaac loquar? is quoque
patrio fretus munimine aduersus finitimi potentis insolen¬
tiam non armatas produxit acies, et certe habebat
CCCXVIII uernaculorum ualidam manum, quae reges V
bello superauerat, spoliis exuerat, captiuum Loth Abrahae
patruo restituerat, non gladium uagina exuit, sed solam
aduersum inuidentes patientiam induit, simplicitatem rettu¬
lit. uenerunt rogantes qui exterminandum denuntiauerant,
poposcerunt amicitiam qui finitimum non ferebant, contre-
mesco tanta patrum recensere mirabilia. Iacob sanctus
Esau fratre parricidium minitante patriam reliquit, paren¬
tes deseruit solius secum orationis ferens uiaticum, merito¬
que in peregrinis locis cum fratris metueret insidias, et
hominum comitatu auxilioque egeret, inuenit angelorum

9cf. Ps. 141, 1 13 cf. Gen. 26, 14 sqq. 16 cf. Gen. 14, 9-16

17 cf. Gen. 26, 26 22 cf. Gen. 27, 41 sqq.; Ambros. De Iacob II 4, 1

1 adsumsit oracionis pie arma m2B defensorem adhibuit] quo¬
niam erat Ba.c. dormiente M2 BZ 2 euinceret] eo uinceret BZ
etom.M2 incontaminatam Ba.r. 3 redit B sara Ba.c. 4— 5 farao

torqueb. M2 5 farao M2BZV sara Ba.c,Zp.r. farao M2 Z ne¬

cabat M2a.c.m2 6 castimonia M2 7 addidit Ba.c. et om. BZCV
8 uoluptatem CV 9 rogat BCV ad om. BCV 13 reconpensauisset

Z isac M2a.c.m3 loquor Z 14 muniminime Ca.c.m2 potentes

CV insolentia M’a.c.m3, CV 16 trecent. decem et octo BZ 18 exi-
uit M2 19 aduersus BZ 21 prospecerunt M2 ferebat M2 con¬
tremisco M2p.c.vi3,Bp.c.m2,Z 23 fratrem CV minitantem CV 25 pe-
rigrinis M 2 metuerat M2

LIBER V 16, 1

325

concilium, perductus, ut ait, ad Castra dei, conluctatus est
domino et, sicut dicit scriptura, praeualuit deo, qui imparem
se hominibus arbitrabatur, quid aliud Moyses aduersum
regem Aegyptiorum exercitumque et dracones eius nisi
5 solam uirgam leuauit? o potens uirga quae caelum tene¬
bris obduxerit, terram imbribus inundauerit, siccauerit mare
fluctibus! cinxerant Hebraeos Aegyptii, orabat Moyses et
non dimicabat, diuisum est mare et populus intrauit, seque¬
batur Pharao, Moyses inter fluctus positus orabat, demersus
io est cum suis Pharao, cantabat Moyses, quis haec tot et talia
considerans non admiretur et non intellegat in oratione
nobis meliora esse arma quam in uirtute? illa enim diuinum
sibi auxilium adhibet, haec corporis, didicit haec arma, quae
sunt non carnalia sed fortia deo, Moysi discipulus atque
15 successor idem Iesus Naue, qui imitator et subpar magistri
Iordanis aquas conuertit retrorsum idemque cum inex¬
pugnabiles Hierdcho urbis muros uideret, sacerdotes tuba
canere iussit iubilare populum, quo facto repente ceci¬
dere muri atque exusta ciuitas est et omnes necati, nisi quos
20 Raab bonae meretricis fides a memoratae urbis excidio de¬
fendit. Gedeon quoque CCC uiros ad bellum elegit, eos-
demque non arma praeferre sed mysteria praecepit, in manu
laeua hydrias aquae plenas tenere, in dextera faces, qua
specie perculsi hostes fugere ilico atque ad Hebraeos
25 uictoria peruenit. intermissa erat sacrae cura religionis
Heli sacerdotis neglegentia, diuina imperia deserebantur,
inrogatum ab allophylis proelium, uicti Hebraei, capta etiam
arca dei, et sine ullis armis reddita, quo indicio claruit quod

1 cf. Gen. 32, 1—2 2 cf. Gen. 32, 24. 28. 7 4 cf. Ex. I, 12

5 sqq. cf. Ex. 10, 22; 9, 23; 14, 16 et 21—23; 15, 4 et 1 10 cf.II *Cor. 10, 4

14 cf. Eccli. 46, 1 16 cf. Ps. 113, 3 17 cf. Ios. 6 20 cf. Hebr. 11, 31
21 cf. *Iudd. 7, 16 et 20 25 cf. I Reg. 2, 12—17; 2, 13; 4, 11; 6, 2 sqq.

1 est] add. cum 'postea exp. C 2 dixit B 3 aduersus BZCV
4 drachones C 6 obduxit CV ymbribus M2 7 cincxerant M2
9 farao M2 10 farao M2, ( mg . I famulis) B tot om. BZ 11 et om.
CV 13 didicit (mg. 1 discit) B 15 hiesus C 18 iussit] add. et M2
ceciderunt CV 19 negati M2a.c.m3 23 hidrias M2 aquae plenas
om. CV 26 heliae (?) M2a.r. neglegentiam M2a.r. 27 allofilis M 2
captiua Ba.r. 28 archa M2 a.r.

326

HEGESIPPI QVI DICITVR

et sine religione arma non uincant et religionem sine armis
uincere. Ezechias rex, infuso Assyriorum populo genti
Judaeae cum uoce Rapsacis, imperio Sennacherim regis,
quae in deum iacerentur conuicia, quae populo quam su¬
prema exitia denuntiarentur satis conperisset, insinuantibus
non uerba uerbis nec arma armis referenda credidit, sed
exsurgens cilicio se sicut scuto induit, pro galea cinere
caput texit, pro iaculis orationem intorsit, ascendit oratio,
descendit angelus, caesa per noctem Assyriorum CLXXXV
milia, cadauera numerauimus, percussorem non uidimus.
praeterieram de quinque regibus, quos inconsulto domino
bellum adorsos, per desertum meantes, aquae inopia uehe-
menter adflictare coeperat, ipsos quoque et equos eorum
sitis uexare. necessitas praetermissum officium reparari
coegit, erat enim rex Israhel neglegens circa dei cultum,
admonitus tamen ab aliis ut domini prophetam requireret,
cognouit Heliseum ab isdem in quibus degerent locis non
longe abesse, misere oratum auxilia precationis et remedia
necessitatis, licet offensus erat regi Israhel, quia perfidus
non credebat, promisit tamen et ubertatem aquarum et
uictoriae celeritatem, manare coepit aqua per desertum et
sponte se sine ullis imbribus infundere terris fluenta, sur-
gentes aduersarii, quos securos uictoriae somnus uberior
laxata presserat sollicitudine, subito uidere sole infuso ruti¬
lare aquas et inter regum populos bellatum putarunt, quorum
sanguine terra maderet, itaque in praedam festinantes
passim sine ordine sine modo currere, alius alium praeuenire.
sic praecipites in medium progressi hostium uallati inter-
fectique ingentem sui stragem dedere, ita sanctus propheta

2 cf. IV Reg. 18, 28 sqq.; 19, 14sqq. 7 cf. Iudd. 4, 9 et sim.

8 cf. Verg. Aen. IX 534 11 sqq. cf. *IV Reg. 3, 8 sqq. 24 cf. Verg.

Aen. IX 461 26 cf. Verg. Aen. XII 691

2 rex s.l. B 3 rapsacis in spatio uacuo m2B rabsacis Z rapsa-
chis CV sennacherib Ba.c. sennacerip Z 4 quae ex quibas B 6 re¬
ferenda] insinuanda CV 9 discendit M‘ 11 quo M’p.r. inculto M*
insulto M‘p.c.m3,Za.c. 12 adorsus Ba.c. 14 sitis] incipit M nexa¬
ret CF parari B 15 isrl C israel BV 17 helyseum B belisseum CV
degeret BCV 18 precationis] orationis CV 19 necessitati Bp.r.
regis Cp.c.,V isrl .BF qui Ba.c. 20 aquarum om. CV 22 se exp. Z
23 quod CV 24 solem Mas. 29 suis M

LIBER Y 16, 1

327

a patribus nostris sitim pariter et metum depulit, idemque
aduersus famem auxilium tulit, nam cum obsideretur Samaria
atque in ea clausus maneret rex Israhel, grauis urguebat
fames, ut ne a nefandis quidem alimentis abstineretur, con-
5 uentus propheta tantae miseriae deformitate simul et regis
nuntio, qui putaret prophetae dissimulatione famem adole-
uisse, respondit: ‘sequenti die et ubertatem frumenti et uili-
tatem uidebis1. non credenti nuntio dixit, ipsum quidem quia
non crederet non nisurum, promissorum tamen fidem non
io defuturam. subitoque per noctem in castris Syriae hinnitus
equorum, curruum fragor, quadrigarum currentium fremitus,
armorum sonitus auditi metum incussere uictoribus, quod in
auxilium Hebraeis multae ac ualidae gentes commeauissent,
ac sese imminenti, ut arbitrabantur, periculo fuga eximere
15 properauerant. nox consilium matura, uit, terrorem auxit,
fugientibus itaque Syris omnes quas inuaserant copias in
castris die sequenti repertae, abundantia uilitatem creauit,
uilitas fidem impleuit, mors increduli ipsi quidem fructum
eripuit, publicum tamen remedium non impediuit. liquet
20 igitur plurimos patrum duces cum minime proeliarentur
uictoriam adeptos, alios quoque bello superiores fuisse,
quibus consulentibus bellandi ius oraculo permissum foret,
denique uictus Amalech sed cum Moyses manus leuaret, uicit
Iesus Naue cum solem statueret, uicit et Gedeon cum in aqua
25 dimicaturos probasset, Samson etiam cum adhuc intaminatum
crinem seruaret, uicit et Samuel, sed cum adiutorem lapidem
figere proposuisset, triumphauit Dauid cum Bersabeam hoc est

1 sqq. cf. IV Reg. 6—7 23 cf. Ex. 17, 11 24 cf. Ios. 10,

12 sqq. Iudd. 7, 5 25 cf. Iudd. 16, 17. 26 cf. I Reg. 7, 12 et 87; II Reg.

12, 30 sqq. 27 cf. II Reg. 11, 27; Ambros. Apol. Dauid prior 3, 14; Apol.
Dauid altera 10, 51 ; Expos. sec. Luc. III 38 sqq.

2 fame Ma.c.mV 3 eam CV israel B isrl G grauis] add. eos

(s.l.)B,Z 4 nefananisdem Ma.c. 5 deformitatem Ma.c.m2 9 non ait.

om. CV uisurum] nec tamen gustaturum add. CV; cf. IV Reg. 7, 2. 19
promissurum CV 10 siriae M assyriorum Ba c. 16 siris M assyriis
Ba.r. syriis CV 17 abundantiae CE utilitatem MBa.r.,CV 18 uti¬
litas M Ba.r.,CV incredulo Z quidem] quoque M 23 amalec B
uicit— statueret om. M, s. I. C m2 25 dimicaturus V incontami¬
natum Mp.c.m2,Z 26 crimen Ma.c.vi2,B a.c.,Z Samuel] saul ilf

27 proposuisset] add. in mysterio CV bersabenam Z

328

HEGESIPPI QVI DICITVR

filiam Sabbati suo coniugio propheticis mysteriis copulauisset,
uicit etiam bello ciuili, quod refugiebat inlatum, non inferebat,
nihil enim bello ciuili foedius nisi solus qui potuit inferre,
uicit et Asaf proelio sed posteaquam desperantibus suis,
quod numero essent inferiores, dixit nihil interesse pauci an 5
plures sint, cum deus paucos timentes se pluribus faciat ua-
lidiores, bonus profecto fide, si usque ad finem perseuerasset.
uicit et mulier armis quae fidem deo reseruauit. at uero
Saul uictus est, quia dei praecepta non custodiuit; uul-
neratus Iosias, quia contra imperium in hostem processit, 10
sanctus cetera et ideo raptus ne captiuitatem nostris debi¬
tam peccatis uideret. clamauit Nechao: non sum ad te
missus, ferens eius fidei testimonium, sed inuoluit eum,
sicut ante Amessiam, consortium degeneris societatis, denique
et ab homine dei monitus erat, ut illos quos ad belli societa- 15
tem centum argenti talentis conduxerat dimitteret, si uellet
uincere. cui dubitanti quod tantum pretii amissurus foret,
respondit propheta, quod haberet dominus plura unde etiam
argentum eidem restitueret, quo fretum conductis renun¬
tiasse auxiliis, uicisso cum paucioribus, ne ipsum quidem 20
deo tantae uictoriae mercedem soluisse, sed ipsis ilico simu¬
lacris quae uictor ceperat detulisse sacrificia, quasi eorum
beneficio uicerit quae in praedam captiuitatis redegerat.
Sedecias ipse incumbentibus iam patriae ruinis, per Hie-
remiam conuentus prophetam, cum hostili obsidione preme- 25
retur, ut urbem egredi non metueret, uictorem futurum si
caelestibus imperiis obtemperaret, aut captiuum si defen-

2cf. IIReg. 15 4 cf. II Par. 14, 10 (11); 16, 7 sqq. 8 cf. Iud.

8, 11; 9, 10 9 cf. I Reg. 15, 11. II Par. 35, 20 sqq. I Esr. 1, 23 (25) sqq.

14 II Par. 25, 6 sqq. 24 Hier. 45 (38), 17 sq.

2 inlatuml >n altum Ma.c.m2 3 enim] add. in MC in bello s. I. V
nisi om. M 4 asaph (I iosaphat mg.) B iosaph Cp.c.m2 , V postea sine
quam M 6 se s. I. B pluribus] ex fide semper B 8 quia B
deo reseruauit] dare seruauit M 9 non custodiuit] contemsit CV

11 captus B nostram B 12 ad] a B,Va.c. 14 antea Mp.c.m3,Z
Amessiam] messiam Mp.r.,BZ amassiam Bp.c. araasiam CV societatem
CV 15 ad] a Ma.c.m3 19 eisdem CV renuntiasset CV 20 uicis-
net CV ipsius CF 21 ilico ipsis ZCV 24 sedechias Mp.c.m3,BZCV
26 egrederetur BZ 27 defendendum] differendum CV

LIBER V 16, 1

329

dendum putasset, infidelitate semet ipsum et suos decepit,
abductus erat ab Assyriis populus Iudaeorum in Babylo¬
niam, reLiqui ad Aegyptios transferre se qui resederant
deliberabant, mandauit dominus per Eseiam prophetam et
6 ceteros ut unius gentis essent imperio contenti, ne geminata
captiuitas aerumnam augeret, uerum illi posthabentes ora¬
cula dei facti sunt duarum captiui gentium, qui unius iugo
gentis exire inpatienter desiderauerant. itaque in Aegypto
exules perseuerauerunt. at uero illi qui in Assyrios ducti
io sunt expleto tempore captiuitatds, quod pro peccatis populi
dominus constituerat, postea Cyro imperante remeandi
facultatem adepti reuerterunt cum gratia, renouatum dei
templum est regum opibus Cyri et Darii ceterorumque Per¬
sarum muneribus, ipsi itaque qui euerterant reparandi sum-
15 tum dederunt, restituerunt etiam ius sacerdotum cultumque
iuuerunt religionis, at uero nostri, dum sacerdotium inter
se competunt et apud Parthos ambiunt conferri sibi memo¬
ratum honorem, de religione mercaturam fecerunt, quid de
Babyloniis querimur? nostros experti sumus deteriores, illi
20 nobis reddiderunt ius religionis, illi sacerdotum creationem
restituerunt et nostri eam Persis refudere, illi sacerdotales
infulas permiserunt nostrae potestati, nostri eas Babyloniis
uectigales fecerunt, quid adiciam cruentatum sacrarium,
sanguine madere sacra limina, semiruta adhuc stare templi
25 fastigia? minor est circa nos ira dei, quam nostra contentio,
illa nos captiuos fecit, ista sacrilegos, illa disseminauit
Iudaeos, haec sustulit, conferte, si uidetur, quid intersit inter
captiuitatem nostram et seditionem: captiuitas nostra gen¬
tilibus infudit nostrae religionis consortium, seditio nostra
30 etiam Iudaeis ademit religionis gratiam, quis autem

2 cf. IVReg. 25, 7 3 cf. Hier. 48 (41), 17 4 cf. Esai. 30; Hier.

49 (42), 4 sq. 11 cf. Esr. passitn 25 cf. Ioh. 3, 36 et sim.

3 resederant] desiderant M 4 liberabant Ma.cm2 esaian B
hieremiam ZCV et] ad CV 7 qui] add. d e B 9 perseuerarunt
BZ 10 peccatis (is in ras. m2) C 11 imperitante B a.c 17 am¬
bigunt Z 19 quaerimus Va.c. experimur (s. querimur) B 20 reddi¬
derunt] add. omne CV 21 perse Ma.c.m2 23 sacrificium CV 28 gen¬
tibus B CV

330

HEGESIPPI QVI DICITVR

Romanos in Iudaeam introduxit, nisi Hyrcani et Aristoboli
contentio? quis Sossium nisi Herodes?» quis Antonium nisi
Sossius? quis Caesarem siba regem implorauit nisi uos? quis
alius praeter uos Antipatrum regno expulit et libertatem in
Antipatro? et tamen non reprehendo neque abnuo Florum 5
in uos sceleste consuluisse, sed querella Romanis deferenda
fuit, non arma inferenda, spreuistis Neronem, sed Vespa¬
sianus successerat, qui benignus natura benignior tamen
etiam studio esse potuit, quia in Iudaea imperium adsum-
serat, aut, si non mouebat pietas, uirtus certe eius uos debuit 10
adigere ut uobis consuleretis, sed quomodo uobis non par¬
ceret qui pepercit Iosepho? cui enim infestior esse quam
mihi debuit? quis maiora aduersum Romanos munimenta
extraxit? quis studiosius pro patria decernendum putauit,
postquam uobis belli complacita condicio est? bellorum 15
quidem initia non probabam, sed suscepta non deserebam,
testantur hoc Iotapatae urbis quae bellantem adhuc texe¬
rant fauillae, bello non destitisse (me) nisi post eius ciui-
tatis ruinas, delituisse ( me) quoad potui in illo euersae urbis
sepulchro, praetulisse (me) famem ne Romanis me traderem, 20
quaesisse(me) ueniendi ad uos effugia sed deprehensum, non
sponte egressum, maluisse (me) perire cum meis sed peper¬
cisse Caesarem, optasse (me)uobiscum potius periclitari, non
quo probarem consilium, sed quo eligerem periculi uobis-
cum consortium, gratias tamen deo quod tanti sceleris non 25
incidi societatem, ne seditionum incentor existimarer aut,
quia his misceri nequibam, parricidium quod manu decli-
1 in iudaeam om. Z iudeos Ba.c. aristobuli Ma.c.m3 4 anti-
patro regnum Ma.c.m2 ; Antipatri nomen falso pro Antigoni Aristoboli filii
ponitur ; cf.BI.V 398 6 caeleste Ma.c.m3 fuit deferenda B deferanda C

8 successit CV 9 studiis CV iudaeam CV assumserat imperium B
13 aduersus B 14 decertandum B a. c.,CV 15 postquam] ob quam

(ob s. I. m2) M bellandi ZCV 17 testatur iotapate urbs Ba.c.m2
iothapatae CV adhuc] add. me ZCV 18 destitissem M me add. ego
19 delituissem M detulissem CV me add. ego quod CV 20 per¬

tulissem (m in ras. m3) M pertulisse Z praetulissem, exp. m C me add.
ego 21 quaesissem M me add. ego deprehensus sum Mp.c.m2
prehensum Ba.c.m2 deprehensus CV 22 egressus Mp.c.m3 egressus
sum CV maluissem MCV me add. ego eis Ma.c.m3 23 op¬
tassem CV me add. ego

LIBER V 16, 1

331

nare poteram uel morte implerem: certe ne sanctissimam
matrem pro me dilacerari uiderem meorumque dispergi
uiscera. quae miseranda quidem, sed tamen tolerabilius est
ea pati quam fecisse, quid ergo adhuc expectatis? an signa
5 maiorum? non ea nobis merita, non ea circa dei cultum
officia, non ea Romanorum quae Assyriorum infidelitas est,
qui accepto pretio discessionis fidem fregere, nec receden¬
dum, sed acrius ingruendum putarunt, quin etiam, ut ex
accidentibus colligamus diuinae motum sententiae, deum
io Iudaeis aduersari certum est. denique Siloa, quae ante bel¬
lum siccauerat, et omnes extra urbem fontium uenae, quae
diu fluere cessarunt, ut aqua nostro deesset usui nisi pretio
quaesita, nunc in usus redeunt suos et Tito se aduenienti
refundunt, scaturriunt' uberes uenae atque ita aquarum
15 redundantium omnia replentur, ut non solum exercitui
large ad potum exuberent, sed etiam equis bellatoribus ac
iumentis pecorique uniuerso, hortorum quoque inriguis non
desit aquarum abundantia, ut, tamquam annitentibus ele¬
mentis uictoriae Romanae, largiores credas fundi meatus.
20 recognoscimus prodigia superiora, quae etiam tunc nostrae
urbis praeuenerunt captiuitatem, cessauit aqua Iudaeis,
refudit se hostibus ne siti obsidio impediretur, nec mirum
est si recessit a Iudaeis diuina gratia, quos tanta flagitia cir-
cumuallarunt. an uero bonus uir plenum horroris refugit
25 diuersorium et domum suam deserit, si quid in ea commissum
sceleris agnouerit, declinat indignae habitationis consortia,
execratur conuersantium iniquitates: et dubitamus de
summo et immaculato deo, quoid abhorreat tantorum con¬
tagia flagitiorum, et funestorum scelerum auersetur atroci-
30 tatem, nec demoretur in parricidarum conciliabulis, qui

12 cf. Leu. 15, 25 (28) 16 cf. Verg. Aen. VII 465; Georg. II 145

(Aen. X 891 al.) 18 cf. Minue. Oct. 33, 3 21 cf. Gen. 8, 8 (11)

1 ne om. BCV 3 est ovi. CV 4 ergo] igitur BZCV 6 ea
quae assyriorum infidelitas romanorum est CV 9 motus (s add. m2 ) M
modum Z 10 syloa CV 12 fluxere CV usu Ma.c.viS 17 pe¬
corique uniuerso] ul pecoribusque uniuersis add. mg. vi2B 23 gratia
diuina Z 24 an] ad B horroris] add. non BZ 25 deuorsorium C
26 sceleris s. I. C 27 exsecratus CV 28 quod] add. vi2 non dei. B
29 aduersetur Z 30 nec] add. te s. I. Z moretur Z

332

HEGESIPPI QVI DICITVR

Dathan et Abiron, quia Moysen et Aaron praeripiendo
sacerdotii munere lacessiuerant, separari ab innoxiis prae¬
cepit, ne pios aut macula contaminaret de consortio noxio¬
rum aut poena inuolueret? sed. quid ego diutius sermonibus
immoror, cum plena horroris et gemitus circumfundantur
temploque excidium properetur? qui istud oculi spectare,
qui sensus perpeti, qui tolerare animus potest? o saxis
duriores, ferro rigidiores, qui in tantis rerum humanarum
prodigiis adhuc inter uos tamquam ad uirtutis aemu¬
lationem de scelere certatis et quod est grauius uos ipsi
patriam destruitis atque eius augetis ruinas, conuertimini
aliquando, aliquando resipiscite, iudicate et uidete pulchri¬
tudinem patriae quam prodidistis, quae urbs, quod templum,
quae sanctorum domicilia sacrorum que penetralia, quae
prophetarum opera uestris manibus euiseerantur. in haec
quisquam flammas ducit et spargit ignes et incendia mini¬
strat nec ullo affectu mouetur? rupium, si sentiret, rigor
resolueretur. certe et insensibilia plerumque in maximis
rerum acerbitatibus sensus speciem mentiuntur ut scopuli
tremant et madente sanguine guttae fluant, uos autem im¬
mobiles perseueratis, ut quid melius post haec supersit,
quid dignius quod res e metis? postremo si ista non commo-
uent, quae apud pios praestantiora sunt, uestrarum saltem
miseremini necessitudinum, ponite ante oculos filiorum
uestrorum neces aut ferro aut fame quae sunt acerbiores,
uxorum ac filiarum seruitutem, quibus tuta libertas erit
pacto deditionis aut captiua seruitus urbis euersione. con¬
sulite dum licet, ne grauiora post mortem relinquatis quam

1 cf. Num. 16, 26 20 cf. Verg. Aen. III 28

1 abyron Cp.c.,V aharon CV 3 aut] ac CV 4 sermoni¬
bus in s.l.C 6 templique BZCV quis B oculis MBCV expec-
tare Ma.c.m3,Ba.r. 7 quis sensus B 10 certa* tis B 11 destru-
**tis B 12 aliquando aliquandiu Z respicite Ma.c.m3,B

iudicate] considerate CV 14 sacrorum in ras. n2 C 16 quisque B
inducit B 19 scopoli C,Za.c. 20 et] add. a eras. C madentes

Mp.c.m2,BZCV sanguineae CV 21 ut quod Za.c. ac si Zp.c.
22 dignius] add. aut (s. ad) Z mouent B 23 salutem C 26 ac] et
BZCV tota B 27 euersionem Ma.c.mS euersioni Mp.c.m3,Bp.c.
consulite (ite in ras. m2) M

LIBER V 16, 1—18, 1

333

ante mortem fecistis, nec ego liber ab huiusmodi periculo
sum. noui et ipse quia cum uestris simul periclitatur sanctis¬
sima mihi mater et cara uxor haut ignobile genus et quondam
domus clara, ac fortasse propter meos haec me suadere arbi-
5 tramini. occidite eos et accipite insuper mercedem meum
sanguinem, libenter hanc soluo mercedem uestrae salutis,
si post me sapere potestis/

XVII. Ea Iosephus cum lacrimis uociferatus plerosque
de populo inflexit, ut ad Romanos confugerent uenditis quae
io possidebant, quos Titus quo quisque cupiebat direxit, ut
etiam ceteri prouocarentur Romanis se sine metu tradere,
confluebant itaque reperta egrediendi copia, securi salutis
si ad Romanos conuenirent, nec solliciti de seruitute quibus
libertas reseruaretur. hi uero qui sequebantur Iohannem ac
15 Simonem arbitros et incentores seditionis magis scelerum
poenas quam aduersa belli reformidabant ideoque intuta
sibi refugia opinabantur, nec solum ipsi non audebant
egredi, sed etiam praetendebant ne cui liceret e populo urbe
exire, maiorque cura erat egressionem suorum quam
20 Romanorum ingressus cauere. tenebantur itaque inuiti et
si qui deprehensus foret, graues poenas dabat, suspicio
tenuis grauissimae causa mortis, non argumentis ueritas,
sed suppliciis quaerebatur, si qui pecuniosi erant, adficto
crimine proditionis rapiebantur ad necem aeque; si qui
25 inopes, quia non habebant quo se redimerent, morti patebant.

XVIII. Etiam fames saeuire atque amplius seditio
grassari coeperat furore ac uesania. frumentum non reperie-
batur, nullus panis in publico usu. sicubi esse compertum
fuerat, ilico domus expugnabatur, iugulabatur aedium

XVII cf. BI. V 420—424 XVIII § 1 cf. BI. V 424-428

2 simul cum uestris M periclitatus C 3 uxor] add. atque CV
4 me om. B 6 sanguinem meum Z 7 si] add. uel sed dei. B 15 Si¬
monem (monem add. mH) M seditioni Ma.c.mS 16 reformidant
Ba.c.m2 18 etiam] add. insidia s. I. m2B, insidias Z liceret] add.
egredi CV e] de B urbem Z 19 exire om. CV 21 quis BZCV
22 causae Ma.c.m2 24 ad necem om. M ae**que M aeque om. BZCV
25 quia] qui M 26 seua Z 27 crassari MZ repperiebatur MZ in-
ueniebatur B 28 usus B esse s. I. C

334

HEGESIPPI QYI DICITVR

dominus aut frumenti conditor quod occultauisset, rursus
non repertis frugibus quasi diligentius absconditae forent
tormenta exercebantur, optabant plerique mortis compen¬
dium, cum aut fames adficeret aut crudelitas excruciaret,
denique qui saeuiores erant occidere dedignabantur in-
aidentes beneficium mortis, quibus iam uehementior carnifex
fames, miserabili macie uisceribus exesis, nuda ossa tenui
cute texerat, spirabant semineces solo adhuc spiritu atque
aegra trahebant cadauera. sicubi purgamenta olerum uel
casu lapsa uel quasi arida proiecta aspexerant, reliquo inua-
lidi corpore, ore lambebant iacentia humi, aut sicubi inter¬
nata parietibus uisa fuerat herba, rapientes suco infelici
miseram solabantur famem, qui ditiores erant mensuram
tritici toto censu emebant — quid enim seruarent non pro¬
futurum? — qui pauperiores uel hordei ita ut nemo uen-
dentem aut ementem uideret; hoc enim omni grauius scelere
puniebatur, neque uero coquendi panis usus expectabatur,
ne mors praeueniret aut mora proditorem arcesseret, in
occultis abditi incoctum mandebant triticum, quibus ulla
uel exigua frumenti copia erat, nulla mensa, nullum sedile,
nulla lux, ne quis interueniret atque inprouisus deprehen¬
deret. si sonus ullus, abscondebatur cibus, suspectae soli¬
tudines, frequentiae parricidales, inter suos triste certamen.

2 omnem etenim affectum excludit fames et maxime uerecun-
diam. esurientibus enim pudor dispendium uitae et detri¬
mentum salutis est. si quis uir, cui mulier esset aut filii uel
nepotes, aliquid escae haberet, uix fatebatur, similiter et
mulieres, at cui mitior animus, ubi adposuisset alimoniam,
de manibus eius extorquebatur, miserabilis erat cibus, esca
lacrimabilis, rapiebant filii parentibus, parentes filiis et de
ipsis faucibus cabus proferebatur, plerisque aliorum uomitus

§ 2 cf. BI. V 429—438

9 cf. Verg. Aen. III 140 13 cf. Verg. Georg. I 159

1 aut ex auferebatur B 3 mori Ca.c.m2 4 cum] add. eos
(s. I. m2) B, Z 7 famis Ma.c.m2 miserabilis CV 9 holerum M
10 asperant Ca.c.m2 11 iactantia CV 12 fuerant M, Ca.c. 14 tritti-
ci Ma.r. 17 puniebantur Ma.c.m2,Cp.c.m2 expetebatur CV 18 ac-
cerseret C\ 19 tritticum Ma.r. 21 inprouisos Vp.c.m2 22 sollici¬
tudines C 28 at] ad Ma.c.m2 29 (a)escae CV 31 cibus s.l. B,Cm2om.V

LIBER V 18, 1—2

335

esca fuit, nec marcentia sumere ullus hoiTor aut uerecundia
adimere suis uitae ultimae stillicidia, et haec tam infelicis
species calamitatis metus erat ne deprehenderetur, clausis
itaque foribus exercebatur, ne quis superueniret, qui de ore
o alieno cibum quaereret et canum more uomitus alienos
lingua sua lamberet, ne hoc quidem impune, nam ubicumque
fores obseratae, suspecta fraus alimenti absconditi, pro¬
siliebant ministri seditionum, clausa expugnabant, intolera¬
bilia et nouae crudelitatis exigebant supplicia, nec ab ipsis
io quidem pudendis corporis abstinebatur, per ipsa quoque
poena transibat, quod in his grauior sensus poenarum sit.
multi cum iam percussores inrumpentes uiderent, paratos
rapiebant cibos ne uel ipsi defraudarentur supremo uiatico
uel certe futuram mortem ulciscerentur, et quo grauior
15 uid©batur crudelitas, non esuriebant ipsi qui rapiebant cibos
esurientibus, rapinis enim sibi aliorum opes aceruauerant
et alienis conditis pascebantur, cum ipsi qui congesserant
esurie ieiumoque tabescerent, si qua materno affectu per¬
cita, miserans uagitus infantiae sucum ciborum ore proprio
20 uellet infundere, pii operis poenas luebat suspensoque a
oeruice uel haerenti ad mammillas pignore simul transfige¬
batur. plerique etiam beneficium putantes mori egredie¬
bantur urbem, ut herbas uellerent uel radices depasceren¬
tur aut cortices arborum detraherent, si quid in his uiriditas
26 ad cibi solamina subministraret; quos inuenientes Romani
necabant, aut qui hostem euaserat in ipso portae ruebat
limine fame tabidus ore inualidus, quem iam et ipsa man¬
dendi officia destituissent, regressos quoque excipiebant

5 cf. Iudd. 7, 5 22 sqq. cf. Quint. Deci. mai. XII 7 (p.223sq.Lehn.)

26 cf. Verg. Aen. IX 386

3 erat metus CF 6 impune om. B 7 obseruatae Ma.c.m2 et p.c.m 3
suspectae fraudes B 9 nouae (u in ras. m3) M notae B a.c. ipsis]
his B 10 puniendis Ca.c. abstinebantur M a.r., CV 14 quod CF
grauius Va.c.m2 15 uideatur BZ uideatur esse CF 16 coaceruauerant
BZ aceruarant (add. be s. I. m2) C 18 esurirent!? esurient .Z" 19 uagi¬

tus (u ait. in ras. m3) M 20 a om. M ad BZ 21 ceruicem BZ herent eZ
mamillasRZ post mamillas uerba poenas— ceruicem iterata dei. B simul]
add. ad eras. M 26 ruebat om. CV 27 tabidus] add. et BZCV ore]
aure M manendi (ras. s. n pr.) B 28 regressus CF excipiebat BZ

336

HEGESIPPI QVI DICIT VR

feralior manus, quae de gremiis miserorum summo quaesita
periculo per acerbissimum extorqueret nefas nec partem
reseruaret pro mercede saltem periculi, moriebantur itaque
maiore suorum quam hostium inpressione. ea enim quae
etiam hostis indulserat ciuis eripiebat, nec rapuisse tamen 5
huiusmodi cibum proderat, quippe non multo post uirenti
corpore, turgescentibus mediis, intimorum dolore uiscerum
quatiebantur, aut aluo soluti deficiebant exhaustis uiribus,
ut uoti paeniteret quod ad .tempus solacio erat, post sup¬
plicio. dein lacertis uiridibus ceterisque serpentini generis 10
coctis exuuiis pestem addebant, nam equorum cadauera si
forte repperissent inter se trahentes proelio graui decer¬
nebant. nec ab hoste quidem quae coaceruarentur exitia
feriabantur, nam cum se de urbe plurimi cum filiis ac
mulieribus egredientes in eam partem, quae praeruptorum 15
profundo praecipitiorum sinuauerat, contulissent, Romani,
uel ut captiua abducerent mancipia minoris praesertim
aetatis, uel ut ualidiorem ferirent, ne quis forte bellantibus
obrepere auderet, speculabantur, ut si quis cibi quaerendi
gratia, dum rimatur radices agrestium, ad ulteriora spatia 20
3 prodiret, interciperetur, nec tamen circumfuso licet hoste cohi¬
bere se poterant, quibus fames audaciam dabat, cum paruos
liberos macie consumi et aperta fame ora frustra extendi
ferre non posset affectus parentum, quos socios sibi adsci-
uerant ad periculum, ne pro se quasi fugae suae obsides a 25
seditionis auctoribus occiderentur, cogebat fames egredi

§ 3 ef. BI. V 446—459

2 aceruissimum M 3 mercedem Ma.r. saltum MBa.c.mS
moriebatur MCV 4 enim] add. uero s. I. m2B 6 quippe qui A,
qui ab his uerbis rursus incipit uigenti Ma.c.m2 7 in dolore** ui¬
scerum Ma.c.m2, quae uoluit intimorum dolore et tumore uiscerum 8 ui-
sceribus Z 9 supplicium Bp.c.,Cp.c.m2, A V 11 exubiis Ma c. m3
equorum] add. et canum a V 12 reperissent ZCV graui om. A
decernebantur Ma.r. decertabatur B decernebatur Z decertabant aV
13 ne BA coacerbarentur BCV coaceruabatur A 14 feriebantur
Ma.c.m2, BaV 16 sinuauerant MCV sinuauerunt A 17 uti (sic) cap¬
tiua M abducebant B a. c. 19 obreperet M audere M 20 agre¬
stium radices BZ 22 poterat Ca.c. dabant Ma.c.m3, Ca.c. 24 affec¬
tos Ma.c.m3 25 obsides fugae suae a V a] ad Ca.c. 26 sedi¬
tionum Bp.c. coegerat M

LIBER V 18, 2-3

337

quibus beneficium erat ferro perire ieiunii conparatione:
contra Romani, quia contemtores eos mortis arbitrabantur,
augebant genera suppliciorum uerberantes prius, adflgentes
quoque patibulo crucis quemcumque offenderant, quo uel
5 ceterorum temeritas cruciatuum specie a lacessendi in¬
solentia reuocaretur. miseranda itaque passio Tito uide-
batur tantarumque acerbitas calamitatum, capiebantur in¬
numeri, quingenti ferme ad diem cruciabantur camposque
ante urbem miserabilis pompae ordine praetexebant ut de
io muris aspicerentur, miserebantur Romani, non mouebantur
Iudaei, conpatiebantur hostes, socii non flectebantur, faci¬
lius apud aduersarios pietas quam apud socios reperiebatur.
tamen accendebantur plerique indignatione, quod in tantis
malis deteriores flebant, diuersis modis adfixos cerneres
15 uariasque poenarum species, formas suppliciorum tam in¬
numerabili multitudine, ut iam locus patibulis deesset,
patibula corporibus, furebat intus Simon, fremebat
Iohannes, insidiabantur singulis per ministros suos, si quis
fugere temtaret, tractus per humum discerpebatur, eorum
20 quoque qui abierant proximi cruciabantur aut cnici adfixa
plerorumque cadauera suis qui lapsi fuerant ostentabantur,
e diuerso etiam ipsi murum quadam patibulorum segete
praetexuerant quasi de aduersariis triumphantes, si quos
de suis ad Romanos uelle confugere deprehendissent, ut
25 ceteros transfugiendi metus incesseret, nullus locus im¬
munis acerbitatis, foris captiuitas, intus fames, formido
utrobique. minus tamen timebantur arma quam tormenta
leuiusque erat confici tumultu potius hostico quam parri-

2 mortis om. add. m3M 3 adfligentes M,Ba.r. 4 patibolo C,
Va.c.m2 5 cruciatu Ba.c.m2 -tum a V specie s.l.m2B aom.ZctV
7 -que om. Z 8 die Ma.c.m2 cruciabantur] cruci adfigebantur Mp.c.m3,
aVl cruci affigebantur s.l. Z 9 praetendebant Ca.c.m2 10 miseraban¬
tur M 11 conpatiebatur BZa,Vp.c. hostis Bp.c.,ZaV non] in
Ca.c. flectebantur] add. ut a V 12 repperiebatur MBZ rep(pp feri¬
retur aE 13 accedebant Ba.c. quod] et Ba.c. 15 species] add. et
m2M 16 patibolis C deesse Ma.c.m2 18 singuli B 19 temptabat Z
20 cruciabantur] trucidabantur BZ cruci adfixa (ci a in ras.) B 21 ple¬
rumque Ba.c., a V ostendebantur Ba.c. 23 triumphantes] add. et B
24 fugere Ba.c. 27 utrouique Ma.c.m2 28 hostilico A

LXYI. Hegesippns. (Ussani.)

338

HEGES1PP1 QVI DICIT VR

cidio. nec intermittebat tamen Caesar inuitare factionum
principes ad spem deditionis, namque extractis aggeribus
denuntiabat non longe afuturam operis effectum, imminere
urbi excidia, consulerent sibti ut et salutem lucrarentur et
templum incendiis eriperetur, id quo facilius crederent, 5
amputatis plerique Iudaeoram manibus dirigebantur, ne
uoluntario transfugio transisse ad. Romanos aestimarentur
et quasi perfidis non deferrent fidem uel eos ipsi necarent,
at uero illi pro admonitione adsidua grauia retorquebant
conuicia. funestiorem sibi humanitatem Caesaris quam 10
crudelitatem uideri, quod altera libertatem eriperet, altera
uitam auferret, malle se liberos mori quam seraos uiuere.
deuouisse animam suam templo, immortalitatem futuram,
si, cum templo exusti, aris ac foris patriis inmorerentur. nihil
egisse Titum, eripuisse paraa, dedisse plura, pro templo sibi 15
paradisum succedere ilioque se qui pro templo dei pugna-
uerint transferendos, tantum ne oculis suis triumphos
Romanos uiderent et captiua iugo colla subicerent. con¬
secrari paruulos suos, non interfici quorum parentes caele¬
stium propugnatores fuerint sacramentorum, quo com- 20
motior Titus ut eos saltim eriperet qui inuiti adtinebantur.
admoneri iussit machinas.

XIX. Erat in exercitu Antiochi Commageni filius, qui
uenerat ad belli societatem, impiger sane iuuenis et manu
promtus sed consilio parum prouidus; qui moderationem 25
Romani exercitus lentiorem ratus nec considerans muneris
difficultatem insinuauit Caesari, mirari se, quod cunctaren¬
tur Romani murum succedere, risit Titus et ait: ‘commune
est opus.* eo sermone iuuensis sese proripuit cum his quos
armatos Machedonicum in morem promtiores ad bellandum 30

XIX cf. BI. V 460 — 465 (Curtius Rufus IX 4 — 5)

1 tamen intermittebat B 2 extructus Ba.c. 3 futurum MciV
5 quo] quoque ut A 6 plerisque Ca.c.,AV 9 adsidua] sedula M
p.c.m3,BZaV 11 crudelitate Ma.c.m3 14 exustis ZaV aris om. A
morerentur MaV 15 plurima A 16 se] si Mm3 pugnauerunt Z
20 commotior] add. caesar B 21 saltem Ba.c. 23 conmageni MB
anthiochicum macheni A 25 moderatione Ma.c.m3 28 succidere
MaV,Bp.c. risit — est in ras. m2C 30 macedonicum MB

LIBER V 18, 3-19, 1

339

habebat, namque hic et aliis subnixus aduenerat, cohors
tamen, quae appellabatur Machedonum, et uiribus corporis
et proceritate ipsa praestare ceteris aestimabatur, quibus
adpropinquantibus bellum adoleuit. contra de muro prom-
5 tius decernentibus, quos extrema urguebant pericula et
successus praesentis certaminis animabat, cum inferiores a
superioribus frequentius transfigerentur, ad superiores non
omnia peruenirent spicula, filius tamen regis, iuuenta ala¬
cris, armis munitior, comitatu succinctior, alios eludebat
io ictus, alios repellebat, quos etiam ut caueret suggerentibus
sociis instruebatur, et ideo integer a uulneribus perse-
uerauit. sed. de Machedonum cohorte plerique, quoniam
pudori putabant etiam naturae aut munimentis cedere, per¬
tinacius proeliantes uulnerabantur. itaque conatu inrito
15 cessere superioribus, docti etiam uiris Miachedonibus, si
uellent umcere, et alacritatem Alexandri ad proeliandum
esse necessariam et uincendi euentum. namque ille cum
obsideret urbem morantibus ceteris et circa sollemnes
machinas inmorante exercitu, adpositis inpiger scalis murum
20 ascendit fugatisque praesentibus, qui de muro repugnabant,
solus se in urbem deiecit. nec erat temporis ut ipse sine co¬
mite portas aperiret, cum urguerent pericula, sed inmodicus
animus ac uictoriae auidus in hostem prosiluit, cessere
agmina, sed quantos poterat solus prosternere? deinde per
25 diuersas urbis plateas circumfundebantur hostes, si in
unam partem Alexander incumberet, aliis post se circum-
uallandi copiam dare, torquebat itaque uictor gressum
suum, ne a populo circumdaretur, at illi conferti inter se
urguere coeperant, inhorrescere super eum telorum uis
30 plurima, resultabat galea tinnitu, clypeus fragore saxorum.
27 cf. Verg. Aen. VI 547 30 cf. Verg. Aen. IX 809

1 hic et] et haec ( sed haec exp.) M,CV et hac A et BZ ; correxi talis
subnixius a V 2 macedonum Mp.c.,BZ 5 decertantibus a V 7 su¬
periores Ma.c.m2 superiore Ma.c.m2 superiorem aV 8 alacrior Ba.c.
10 repellebat alios BZaV ut om.BaV 12 machedonum sic Ma.c.m2,aV
14uulneranturilf 15doctisR machedonibusstcMa.c.»i5,aF 19 macchi-
nas hic MC 21 reiecit Ca.c.m2 23 animus om. B prosiliuit B a. c.m2,aV
27 daret libri dare ego retorquebat BZ 29 coeperunt BZA uis om. B
30 plurima] add. seges dei. m2B tinnitu] et in ictu a V

22*

340

IIEGESIPPI QVI DIC1TVR

ac ni metuentes duci inrupissent Machedones, uictor innu¬
merabilium gentium intra urbem exiguam fuerat oppressus,
fuit igitur alacritatis quod murum insiluit, hostem deiecit, in
urbem solus triumphali saltu sese proripuit, impetu suo
fugauit populos; fuit tamen etiam euentus, qui maxime duci 5
necessarius est, quod tantis ingruentibus populis, tot sagit¬
tarum iaculis, tot ruentibus spiculis, nullus fuit letali uul-
neri locus, periculum itaque uirtus adtulerat, mortem
quoque ala, critas inuexerat, si euentus bellantem deseruisset,
ingressi sunt Machedones prorupta porta, sic temeritas 10
uictoriam inuenit et euentus periculum in gloriam uertit.
noster quoque Dauid cum pugnaret aduersum gigantas, in¬
tentus in hostem a tergo percussorem habebat, sed librantem
ictus suos comes regis Abessa praeuenit. uerum Alexandrum
euentus seruauit, prophetam gratia. 16

XX. Cedente itaque Antiochi regis Commageni filio ut
cognosceret quod non formidinis sed cautionis esset Romani
exercitus perpensa moderatio, ut aggeribus et uineis arieti¬
bus quoque et ceteris machinamentis murum adorerentur,
extruebanuir aggeres per numeros opere diuiso. praecipui 20
quattuor insurrexerant, e quibus unus e regione munitionis,
cui nomen Antoniae, per mediam ductus erat piscinam
quam Strutiam uocabant. hunc aggerem quintus numerus
triginta cubitorum in altitudinem fecerat iuxta Iohannis
sepulchrum. quibus e diuerso Iohannes princeps seditionum 25
cuniculum suffodit et Romanorum opera suspendit, ignoran-

XX § 1 cf. BI. V 466—472

12 sqq. cf. II Reg. 21, 16—22

1 ni] acld. agmina B nisi Mp.c.m3 ne a machedones sic Ma.c-m2,
aV 3 insiliuit a V 4 solus om. B prorupit Ba.c.m2 5 fuit] id«F
7 laetali Ma.c.,ZCV 10 machedones sic Ma.cm2, a V praerupta B
pro — euentus om. A 11 periculum] proelium A gloriam] gratiam

Ba.c.mS 12 gigantem B gigantes ZA ingressus B 13 libertatem
M liberantem BZ,Ca.c. 14 ictus] s. 1 dilectos Z abesse Z 16 an-
tioci A conmageni M ut] et MZ, (exp. postea) B 17 cognoscente
(nte in ras. m3) M, Ba.c.m2, Z cognouit Bp.c.m2 18 perpessa B

19 macchinamentis C adorirentur Mp.c.m3,BZ 20 praecipue B.

V a.c.m2 21 pr. e] exBZaV 22 antonia# 24 fecerit a V 25 e]
a Z 26 opera om. aV

LIBER V 19, 1-20, 2

341

tibiis his quid latenti cuniculo Iudaei machinati forent quia
fulturis tabidarum materieque subiecta superiora cunicu¬
lorum suspenderant, fraus omnis latebat, itaque ubi opor-
tunitas uisa, ignem adposuere, qui adultus sulpure et pice,
5 quibus ini, ita erat materies quae fulcrum cuniculo dabat,
ligna omnia facile consumsit. incendium subiectonim ruina
secuta est. itaque Romanorum opera subito lapsa sonitum
ingentem dedere, puluere itaque et fumo repleta omnia
plurimum tenebrarum obduxerant maioremque terrorem
io iniecerat latens causa, deinde ubi consumtis alimentis
ceteris, quibus primo opertus, liber postea ignis erupit,
dolum prodidit et Romanis ad praesens quidem formido
periculi minuta, sed euacuati laboris graue successit tae¬
dium — simul quod insultabant Iudaei, non mediocris angebat
15 pudor — et in reliquum parandae expugnationis spes refrixit,
in parte alia biduo post, cum iam murus ariete quateretur,
Tepthaeus de Galilaea et Magassarus, Adiabenus et Agiras
direptis facibus in machinamenta muralia prosilierunt, nihil
his uiris audacius, nihil terribilius eo bello ex urbeiin hostem
20 processit, in medium namque hostium proruentes non
trepidauerunt, non retractarunt, sed tamquam familiarium
suorum consortiis inmorati non ante remeandum putarunt,
cum undique in eos pila sagittae spicula incerentur, quam

§ 2 cf. BI. V 473-484

8 cf. Verg. Aen. V 435. X 488 18 cf. Verg. Aen. IX 74 sq.

1 macchinati CV 2 fulturis] s. 1 fulctris Z futuris Ca.c.m2,V
materiaeque Ma.c.m3,Za.c.,ctV subiectis Bp.c. 3 suspenderat Ba.c.,Z
4 uisa, add. est B sulphure in ras. m 3 M,Cp.c.,ZV sulf. BA 5 fulturam
(tu in ras. m3) M fulchram aV 6 consumit aV incendium exp., et s. B
7 sonitu— omnia mg. suppi. Z 11 ceterisque, ovi. quibus B primum B
eripuit Ma.c.m2 13 inminuta B euacuatis laboribus Z 14 auge¬
bat (s. 1 angebat) Z agebat aV 15 sps = spiritus aV 16 biduo s. l.B
post cum] postquam A iam s. I. C quateretur] pateret** B 1 7 tep-
taeus M ieptheus B teptheus Z tepteus aV magasarus B adiabe*-
nus M ac habens B adiras M agras (as in ras. m2 ) B aodyras CV
addiras A 18 macchin. CV prosiluerunt ZA 19 deterribilius A

21 retractauerunt Mp.c.m2,aV tractarunt Z familiarum Ma.c.m2

22 consortes Ma.c.m3 inmorarentur B sint morati A 23 spicula,
add. que s. I. B iacerent B

342

HEGESIPPI QVI DICITVR

subiectis ignibus adolerent obsidialium instrumenta machi¬
narum. concursus ingens Romani exercitus, ut incendium
restingueretur, ludaeorum quoque clamor et studium, quae
subtexerent impedimenta Romanis, ne subueniretur. illi
arietes properabant flammis subducere, isti adhuc sparge- 6
bant incendia, unde comprehensis omnibus quae uri poterant
Romanos flammae circumuallau erant, nisi mature con¬
suluissent. instabant enim acriter Iudaei atque hoc ipso,
quod in ea parte conatus inritos non habuerant, successus
audaciam alebat, denique non contenti iam munimentis 10
muralibus ultra progrediebantur atque ipsas Romanorum
incessebant custodias et castellum, in quo praetendebant Ro¬
mani, ultro euersum perrexerant, nisi Romani nominis gloria
et militae uetus disciplina, quae munia huiusmodi deserere
grauioris poenae arceret formidine, furentibus repugna- 15
u issent, expugnatores ipsi urbium propriis cesserant muni¬
tionibus. uersa itaque species belli et usus obsidionis, cata-
peltis et uelocioris generis iaculis sese defensabant Romani,
ut Iudaeos repellerent quo ipsis ante genere resistebatur.

3 inter quae Titus aduenit clamore excitus et arcessitus ad 20
remedium. Romanis continuo uires additae praesente
Caesare et pudor aluit audaciam, clamante- Tito graue
Romani nominis opprobrium, si uersa uice suos amitterent,
quibus iam hostium muri qui diruerentur defecerant, diffi¬
dentes Iudaeos munitionibus sola niti temeritate; starent 25
tantummodo Romani, uictoriam non defuturam. itaque
hortando pariter ac proeliando Titus statuit suos, auertit

§ 3 cf. BI. V 486—490. 484

2 cf. Ver g. Aen. V 611

1 subsidialium B machinarum] add. fit s. I. B macch. CV

3 quae] quo B, s. 1 quo Z quae ut CV ut A 4 subuenirent BZaV

7 circum uallauerunt B 12 incessabant Ba.c.m2,Zp.c. romani om. M
13 perrexerant] add. et BZaV ni Z romanis aV nominis om. aV
1R arceret] augeret Mp.c.m2 ageret (mg. I duceret m2) B formidinem
MaV repugnauisset BZ 16 cessarant Va.c. 17 catapultis Mp.c.m2
cataueltis (s. 1 catapultis) Z catapelthis CV 18 se aV 19 quo] add.
8.l.a.b B ipsi Ma.c.m2,aV sistebantur a V 20 exercitus A
accersitus CV 24 defecerunt Ba.c. differentes M a.c.m2 difficiles B
25 munitionum a V solum M statuis Ma.c.m2 a*uertit (s 1 statuit) B

LIBER V 20, 2-21, 2

343

Iudaeos, qui non solum animis ad mortem parati sed ipso
nisu corporis inruebant. ut Romanos gradu monerent, nec
mediocre fuit periculum Caesaris inter confusa omnia, cum
ab hoste socius non discerneretur, inter quae Titus in medio
5 uersabatur audax iuuenta et gloriae cupiditate ad proe¬
liandum acrior quo celerius mictoria consummaretur, in
secundis triumphi ponens curam salutis.

XXI. Depulsis tamen hostibus anceps consilium: alii
reformandos aggeres, reparanda machinamenta muralia opi-
io nabantur, alii absistendum obsidionis periculis — aggeribus
deesse reparandis materiem, commune cum uictis periculum
— muro claudendam urbem consultius arbitrabantur, ut con¬
ficeret fames defectos subsidiis alimentorum, praepon-
derauit huiusmodi sententia, ut clauderentur ne liberos ex-
iB cursus haberent, quo amplius et desperatione fugiendi et
indigentia cibi conticerentur, diuisis itaque per numeros
portionibus propere murus surrexit, quo per circuitum
omnem inclusa est ciuitas. distribuit officia suis Caesar ut
noctibus quoque custodiendi uices non omitterent, prima
20 uigilia ipse obeundi singulos custodiarum ordines munia
curabat, secundam uigiliam Alexandro deputauit, dein per
ordinem tribunis, prout cuiusque erat sollertia comperta,
uices mandatae, castellis murus per interualla intextus, in
his manus militum praetendebat, uigiles ex aequo sibi
26 somnos et tempora uigiliarum sortiebantur, circuibant
momentis omnibus murum per spatia quisque praescripta
suo muneri de castello in castellum, per ordinum et nume-

XXI § 1 cf. BI. V 491-493. 496. 499 § 2 cf. BI. V 502. 510-511

5 cf. Verg. Georg. IV 565

1 sed, add. etiam B ipso s. I. m2B 5 cupiditate] add. eo B
6 in s.l.B 7 secundis suppi. m2M triumphis B 10 adsistendum
M obsistentes B obsistendum Z abstinendum aV absistendum Ascensius
1510 aggeribus (s. suggerebant m2 ) B suggerebant MZaV 11 ma¬
teriam Z communem Met 7 cum om. MuV 13 famis Ma.c.m2

defectis B defunctos Ca.c.m2,A 17 circuitu CV 18 omne CV

19 omitteret A 20 obeundis singulis CV obeundos singulos A

22 cuiusce Bp.c.,aV 23 castellis] add. erat BZa V 25 circumibant
BZ 27 ordinetn codd . ; corr. ego numerum (ume in ras. m2; mu¬
nerum mg.) B numerorum ZA

344

HEGESIPPI QVI DICITVR

3 rum ilices nox frequentabatur, praecisa undique spes
Judaeorum clausisque se infuderat fames atque in ipsas
populi medullas descenderat, personabant omnia gemitibus
deplorantum miserabilis mortis supplicia, repleta erant uni-
uersa seminecum et, si paululum expectares, cadauerum.
intra momentum deficiebant quos uiuentes reppereras. ipsi
quoque qui adhuc spirabant macie confecti imaginem mortis
gerebant exhausti fame et tabe luridi, ne oculos quidem
faciles adtollere, quia nullum uigorem naturalis motus con-
sumta ieiunio substantia dabat, figura sola hominis reman¬
serat, usus interciderat, simulacra cerneres, officia desi¬
derares. arida cutis siccis haerebat ossibus, si leuis motus
uiuentem proderet, faetor redarguebat, exiles artus et color
ita niger ut mnbram putares, nec humandi miseris officia
subpeditabant exhaustis primo omnibus et continuo mori¬
turis. et si cui uires aliquas recentior cibus dabat, congestio
cadauerum spem ademerat, inpossibilitatem incusserat,
plerique etiam condiendis suorum funeribus immoriebantur
et inexpleta supremi muneris officia suo quoque obitu dere¬
linquebant. ruebant super defunctos quos susceperant
muniendos, ut ipse quoque oneri accederet cui leuando ad-
uenerat, indigens eius ministerii quod alii deferebat, nec
erat ullus dolori locus in communi omnium calamitate, nisi
quod auctores tantae miseriae superuiuebant, nec tempus
querellae liberis quidem iam uocibus, si loqui possent —
quid enim sibi iam morientes timerent? — sed tamen mutis
iam sensibus aspicientes templum quasi inde ultio tam diri

§ 3 cf. BI. V 512-518

7 cf. Verg. Aen. III 590 12 cf. Verg. Ecl. III 102

1 uicissim Mp.c.m3 praecisae BZCV 2 se] in se a V 4 re-
plet^ Z uniuers^ Z 5 senecum Ma.c.m2 seminecum, sed exp. s.
cadaueribns B semitae Z, qui add. cadauerum paulum M ca¬

dauerum om. Z 6 momenta nV repereras CV reppererant A 7 ima¬
gine Ma.c.m2 8 ne] nemo «F 9 consumta] add. e M 12 arida]
et rigida A 14 umbra Ma.c.m2 miros [add. se s. I.) C miseros AV
18 condendis Mp.c.m2,B condensis Z inmorabantur aV 19 mune¬
ris] funeris A 21 humandos (s. I muniendos) B accederent Ma.c.m2
22 deferebant Ba.c. 24 superuiuerent BA, (ex superuenirent) CVm2
26 iam sibi ZCV mutis] munitis aV

LIBER V 21, 3

345

exitus deposceretur, aruerant supremorum munerum lacri¬
mae, quia omnem affectum uis mali clauserat, obriguerat
animus, omnis sensus haerebat plus quam lacrimanda tole¬
rantibus. deerat iam terra tumulis, defossis omnibus intra
6 urbem locis, quae potuerunt dare usum sepulchri. temtabant
aliqui inter duos muros, nouum hostium ueteremque urbis,
procedere nocturno silentio, periculosa licet pia tamen furta
persuaserant, itaque pro uno plures insepulti iacebant, eo,
quod, uni deferre gestierant pro bono munere, defrauda-
io bantur. sed etiam ubi hostis deerat, fames operabatur,
sepultor plerumque praeueniebat sepeliendum et tumulo eo,
quem alii parauerat, includebatur subitoque exanimis et
lapsus, cum defodit, uelut quodam studio, operis sui ius
uindicabat. et ubi terra deerat, tabulata innectebantur, ut
15 defunctorum cadauera loculis includerentur, plerique eos
sibi ipsi parabant manibus suis, ne deficeret huiusmodi mini¬
sterium atque in his sese sponte condebant, suspecti ne
mors praeueniret et sepultor deesset. silebant omnia metu,
inedia uocem ademerat, ciuitas plena mortis et nullus heiu-
20 latus in exsequiis totius urbis, et tamen sensus quidem
doloris interierat, iniuria non desistebat, non deerant etiam
in tantis malis deteriores omnibus uiolatores etiam sepul¬
torum. quid dicam non horruisse cum inluderent mortuis et
gladiorum suorum aciem in defunctorum cadaueribus per-
25 temtarent, nonnulli etiam uiuentium adhuc urguendis cor¬
poribus experirentur, si tela sibi praeacuta forent? et hic
tamen usus plerisque rogantibus denegabatur, ut miseros
ad grauiora supplicia fames depasceretur, nequaquam
tamen ultio morituris deerat, nam quod uiui non potuerant,
30 uindicabant se mortui, ultorem sui faetorem creantes quo

28 cf. Lucan. VII 823—824

4 intra] iam a V 5 potuerant BaV 6 hostium nouum Z

7 periculo a V tamen pia M 8 iacebant] add. et Mp.c.m3,BZ

9 bonorum BZ 12 subito, om. que aV et] est B 16 pararent aV
17 se BZaV 21 iniuria] add. uero B destiterat (s. t sistebat) B
etiam s. I. B iam Ca.c. 22 sepulchrorum aV 24 sq. praetentarent
BV 25 urguendis] figendi ex fugieR uiuis Z

346

HEGES1PPI QVI DICITVR

se de latronibus ulciscerentur, cui grauiter saeuienti quae¬
rentes remedium speciem quandam pietatis induerant etiam
ipsi qui latrocinabantur, ut eos de publico aerario sepeliri
iuberent. sed ubi occurrere nequitum, tunc de muro de¬
functorum reliquias in profunda praecipitia deiciebant.
4 itaque aspiciens Titus praeruptos specus plenos cadauerum,
saniem dilaceratis uisceribus innatantem, alte ingemuit et
manus ad caelum eleuans testabatur hautquaquam illud
sibi adscribendum, qui uoluisset ueniam dare si deditio pro¬
cederet. expectasse se ut pacem rogarent, paratum se fuisse
ut incolumes reseruaret si bellum deposuissent, iubet itaque
rursus aggeres iaci licet iam non propinquantibus siluis*
quia succisa erant omnia suburbana nemora siluarum,
uehebant materiem milites spe uictoriae solantes laborem,
nec tamen frangebantur animis principes seditionum, fure¬
bat Simon nec tantorum mortibus exsaturatus cedebat et
quia inimici deesse coeperant, in socios conuertebatur.

XXII. Denique ne Matthian quidem, quo auctore in
urbem receptus est, inexcruciatum necauit, nullius apud se
conuictum flagitii sed insimulatum proditionis et suspec¬
tum consilii, quod in usum plebis sedulo et sine ulla fraude
tamquam familiari crediderat insinuandum, id alte in-
pressum aliquamdiu tenuit, nec iam se ut amico credidit,
sed alio indignationis indicio simulato, ergo insimulatum

XXI § 4 cf. BI. y 519. 522—523. 525 XXII § 1 cf. BI. V 527-
531. VI 104

2 cf. II Tim. 3, 5 7 cf. Verg. Aen. I 93 14 cf. Verg. Georg. I 293

1 cui] qui BZ saeuientes (-ia Ba.c.) quaerenteaque BZ quae¬
rentis Ma.c.m3,aV 2 indurauerant B 3 sepelliri A/C7 4 neque¬
unt Bp.c.,ZaV 6 praeruptis Ma.c.m3 praeruptas B a.c. praeruptus Ca.c.
plenas Ba.c. plenus Ca.c.,A 8 manum a V sibi illud A 10 sec.
se om. Z fuisse om. B esse Z 11 seruaret ZCV 12 iaci
licet] iaculis Ma.c.m2, quae tantum iaci seruauit 15 animi Mp.c.m2
principis Mp.c.m2 furebat] fuerat Ma.c.m3 17 conuertebantur BZ
18 ne s. I. Cm2 nec (s. I. add. et eras.) B mathiam B mathian ZA

quidem s. I. B 19 excruciatum BA 22 at ille inpressius aliquando
(mg. at id alte inpressum aliquandiu) B 23 intenuit Ma.c.m2 24 alia
ex aliud Mm2 dauid(!) A aluit BZV aliut C indignationes Ba.c. indi¬
gnationem Za V,Bp.c. indicium Ba.c. dissimulato Bpc.,Za VI alio
indignacionis indicio simulato mg. B

LIBER V 21, 3-22, 1

347

apud se quod cum Romanis studio congrueret et con-
ueniret, rapi cum filiis iubet. arcessitur nec defensionis ulla
copia datur, ante examen adiudicatur supplicio nec suboles
eius excipitur sed poenae adiungitur. orabat non uitae usu-
5 ram sed mortis celeritatem, naturae ordinem, ut prior occi¬
deretur, nec filiorum neces expectaret, nec superstes esset
funeribus liberum suorum ipse continuo funus futurus, non
impetrauit quod ipsa pietas exigebat, etiamsi non rogaret,
et hoc rogabat reddi sibi pro munere quod ei urbem ape-
io ruisset, reus quidem patriae sed conciliator Simonis, de¬
buerit ille hanc poenam ciuibus, debebat tamen ei Simon
gratiam: quo crudelior, qui nec amico pepercit, nec patrono
receptionis suae poenam relaxauit. ducitur ad supplicium
pater cum tribus liberis, nam quartus fuga se exemerat.
15 statuitur in conspectu Romani exercitus insultationis specie,
ut supplicium eius uiderent ad quos egredi desiderasset.
‘liberent te,‘ inquit ‘si possunt amici tui.‘ deducuntur et filii,
nec suprema liberis oscula dare nec ultimo conplexu filios
suscipere permissus, non fraudatus tamen uocis patriae
20 libertate, miserabili filios alloquio prosequebatur: ‘ego, filii,
uobis hostem induxi, ego carnifices adhibui, quando
Simonem ingredi in urbem rogaui. ille dies nobis mortis
huius, ille parricidalis causa spectaculi, merui, fateor, nec
culpam excuso: dum unum reprimere gestio, deteriorem
25 arcessiui. ad auxilium Simon petitus et ad parricidium
patriae conuersus sedula consilia in crimen deduxit, rei
sumus patriae qui defensorem quaesiuimus. et recte quidem
soluimus poenam inprudentiae non tamen perfidiae, absoluit
nos Simon ipse dum perimit, qui pronuntiat non sibi a me
30 donatam sed patriae contuitu petitum, ut contra Iohannis
22 sq. cf. Ver g. Aen. IV 169 sq.

2 rapi] add. eum s.l.B accersitur BaV 3 soboles aV,Z.a.c. 6 ne
BZA spectaret Mp.c.m3,BZ superstis Ma.c.m2 7 liberum Ma.c.m2
liberorum cet. non] add. enim aV exp. CV 8 etiamsi (s. ul tamquam
m2 ) B 9 et om. M 11 debebat] debeat Ma.c.mS debuerat BZ 16 quo
(add. s s. I.) se credi B 19 suscipere] suos excipere B permissus est
Ba.c.,Z fraudatos aV 20 e*go B 21 adduxi B 22 uobis A
24 deprimere aV 25 arcessiui (accersiui aV) deteriorem BZaV et
om. B 26 concilia M 30 donatum Mp.c.m3,Z donatum a me B

348

HEGESIPPI QVI DICITVR

saeuitiam auxilio futurus quam primum adesset et Idu¬
maeos induceret, putabamus duobus inter se conserentibus
liberam plebem futuram, quis mihi crederet non tibi id me
studio detulisse sed de malis hoc tolerabilius aestimauisse,
nisi tu occideres? sed quid ego sic loquor quasi crimen
excusem? nihil sane mea sententia grauius facere potui,
quam quod te in ceruicibus nostris locaui. sed in eo patriae
reus, non tibi fuerim, debuerim ego ciuibus mortem sed tu
mihi gratiam, debuerim patriae poenam proditionis quod
te induxerim: tibi quando esse proditor coepi? si fugiendum
putassem, consulueram mihi, non uiolaueram patriae neces¬
situdinem. quis enim hostem non defugit et hostem inter¬
num? ac te ciuem putauimus sed hostem inuenimus. ad
auxilium petitus quid rependisti, quid ante pollicitus et quo
postea conuersus? ingressus eras ut hostem expelleres, non
ut hostem exerceres, ut prohiberes neces, non ut ipse adiun-
geres, ut latrocinium repelleres, non ut ipse latrocinareris,
ut subuenires innocenti populo, cur in ipsum tua arma uer-
tisti? ante latrocinio adpetebamur, tu bellum intulisti, ante
pauciores ad mortem rapiebantur, tu stragem populorum
fecisti, quis proditor patriae, quis Romana arma plus iuuit,
nisi qui extinxit patriae propugnatores, nisi qui eripuit tan¬
torum ciuium defensionem, nisi qui ab hoste in socios
detorsit mucronem? hostis extra muros pacem offerebat, tu
intra muros proeliabaris, ille obsidionem uolebat soluere,
tu expugnationem adproperabas. ille prohibebat incendia
nostrae urbis, tu flammas in ipsa templi iaciebas fastigia,
ille nostrorum contuitu sacramentorum indutias dabat, tu
per ipsos sacrorum dies altaria dei supremo urbis excidio,
sacerdotum quoque sanguine restinguebas, ille muros, tu
templum obsederas, coaceruo crimina mea: ego patriae
manus intuli, ego tuum furorem armaui, ego haec uniuersa
deliramento quodam senectutis exitia inpressi. agnosco
27 cf. Verg. Aen. II 478, VIII 491 sim. 30 cf. Cic. De re pubi. I 1
1 idumeos BZA 2 inter se duobus Ca.c.,V duobus s. I. Z

G grauia CV 13 an B inueniemus Z 14 pollicitus add. es B
16 ut hostem exercere t» ras. B prohiberes, add. ciuium BZ 24 pete¬
bat, s. I offerebat B 25 proeliabare BZ obsideras aV 31 quoacerb
(v s. b)abo B coacerbabo ZV coaceruabo a 33 exitia] excidia aV

LIBER V 22, 1

349

dementis aetatis inprudentiam. confessione leuemus
pudorem, quoniam negando peccatum exuere non possu¬
mus. duo prae ceteris excidium patriae adcelerauimus, ego
errore consilii, tu proposito parricidii, pendo igitur tibi,
5 patria, debitas poenas et hoc ipso Simoni gratias ago, quod
cineribus tuis superstes non ero. atque utinam nec liberis
essem superstes, sed ad sceleris tui, Simon, acerbitatem
filiorum neci spectator adsisto. merui, fateor, qui Iohannem
pictum uidere non potui et te armatum elegi, o praecipitem
io senectutem! imaginem timuimus, tyrannum expetiuimus.
ego fideiussor tuus, ego deprecator tuus legationem pertuli,
ego te dominum rogaui, percussorem introduxi, spectemus
ergo quae fecimus: Iohannis nos cera terruit, Simonis latro¬
cinia delectauerunt. celeretur itaque pompa funeribus,
15 ueniat carnifex, filios ante ora patris patremque obtruncet
super filiorum cadauera. hauriam miserabilis senex ictum
carnificis super colla pignorum saeuam librantis securim,
quo spectaculo nihil funestius nisi ille qui iubet. crudelis,
sceleste, facio quod praecipis, facio sed inuitus. habeo
20 tamen consolationem tantae calamitatis, patior quid¬
quid miserrimum est, dum tu iusseris. quidquid est imma¬
nissimum subeo libenter te arbitro, implesti mensuram
scelerum saeuissimorum. liceat saltem adfari liberos, ex¬
tremum pignoribus uale dicere, sit ullus ultimis locus
25 osculis, quae nobis etiam cum feris communia sunt, non
prohibeatur miserabilis amplexus naturae, quem etiam de¬
functis potest casus donare, quod igitur ad poenam prae¬
cepisti, proficiet ad pietatem mihi, cadam super funera mea
5 sq. cf. Verg. Aen. X 59 9 pictum; cf. IV 25, 2 15 cf. Verg.

Aen. II 663 17 cf. Verg. Aen. VI 819 22 cf. Ex. 5, 14 24 Ouid.

Met. VI 509 sq.

1 confessionem M.a.r. confessionis B 2 pudore Mp.r. 3 ex¬
cidia Cp.c., A V adcel eramus B a. c. 4 errorem Ca.r. 5 patriae

Ma.c.m2 patria tibi BZaV 7 aceruitatem Ma,.c.m2, a V 8 nece
(-i m2) M necis B neces ZCV adsistere Z quia M iohannen CV
9 uictum A 10 expectauimus aV 13 iohannes B cera] cithara in ras.
5—6 litt.Mm3 (nos)cere A (nos) cerat (e s. a )B scelere Bp.c. 14 celebre¬
tur B funeris Ba funebris ZV, Cp.c. 16 senes aV 20 consolationis M
a.c.m2 24 ullus om. M ultimus MB 25 oculis a V qui A 26 prohi¬
beantur aV conplexus B 28 cadam] add. simul B munera aV

350

HEGESIPPI QVI DICITVR

et insepulta adhuc uelut quodam corporis mei cespite tegam,
ne discerpant uolucres aut ferae deuorent. lambam lingata
patria sanguinem meorum pignorum et meo diluam, ne lam¬
bant bestiae, et fortasse addet hoc pietas et miseratio
naturae ipsius, ut artissimo amplexu moriens liberos meos
stringam, ne tu possis separare, cum uelis. certe si sepa-
r au eris corpora, animas tamen non separabis, sed satis,
iam satis lacrimarum uiaticum sumsimus. praeite, fili, et
secuturo patri uiam parate, si potuero consequi, comitabor
simul, et si illic impedimento erit senectus, quo uigentes
iuuenes minus consequar, ad mansionem praecedite ut
fessum patrem suscipiatis diuturno hospitio, uolui quidem
praecedere ipse et rogaui, sed non impetraui. tamen quod
innoxii estis, eo meliora uobis hospitia deferentur, quam si
ipse accersitor Simonis praeuenirem. grauat me illa legatio
licet a ciuibus mandata, petente populo suscepta, prae¬
cedite ergo, filii, mundiore supernum iter carpentes uestigio.
et Macchabaei matrem praeuenerunt, sed illi ad praemium,
nos ad supplicium, spectauit tamen pia mater morientes
filios et supra suorum se uolutantes sanguinem, uidit com¬
plectentes se inuicem fratres naturae necessitudine, et suo
laetabatur triumpho, quem de tyranno consequebatur,
diuersa quidem patientum merita, sed eadem saeuitia
utriusque praecipientis, inuenit hoc Persica Antiochus im¬
manitate, apud ipsos enim nouorum sunt commenta suppli¬
ciorum, tu secutus es. ille tamen seruauit ultimam matrem
ad persuasionem regiae uoluntatis, tu seruari iussisti patrem
ad cruciatum paterni doloris, consolamini uos, filii carissimi:
patimur nos quod passi sunt martyres, Simon statuit, quod
persecutor barbarus inuenit, tyrannus praecepit, profici-

2 cf. III Reg. 21, 19 18 cf. II Mach. 7

3 et] add. ore Mm3 recte fort. non lambent A 6 separabis
BZaV 7 corpus B 12 'diuturno hospitio] sed diuturnum diu¬
turno ospicio) B quidem] tamen B 13 quo MBZ 14 hospitia]
officia B deferuntur A 15 arcessitor B peruenirem ZctV 16 ci-
bibus Ca.c.m2 17 filioli Z mundiores A 19 nos sic libri
expectauit A 23 patientium ZCV patientiae A 26 exsecutus libri,
correxi 27 seruare V 28 consolemini B 29 martyres passi sunt
BZ passi martyres sunt a V 30 tyrus a V

LIBER V 22, 1

351

scamur igitur uolentes, et fugiamus conuentus latronum,
sane cum in illam domum perpetuam decesserimus, si qui
ad nos uenerint qui requirant, quid agat ille quondam po¬
pulus dei, quid illis respondebimus, maxime si uobis utpote
5 iunioribus integer aeui Ionathas, mihi Saul utpote peccatori
occurrerit? quid, inquam, dicemus, nisi populum illum,
Inda nouellum dilectum, quem mare fugit, cui sol stetit,
cessit Iordanes, populum illum, inquam, cui peruius fluctus
fuit, aer fertilis, terra caelestis, quae non, ut nostra haec
io terra, speciem corruptionis induerit, sed resurrectionis
gratiam adsumserit, seruire nunc Idumaeis et subiectum
esse Simoni latronum principi, nec seruitutem ipsam habere
securam nec periculum cum libertate? quid ad haec respon¬
suros putamus, qui elegerunt bello perire quam libertati
15 patriae superuiuere? quid etiam Mattathdam responsurum
Macchabaeorum auctorem, qui maluit obseruando legem sab¬
bato feriatus mori quam proeliatus uiuere, si audierit quo¬
modo Simon non solum sabbato caedes ciuium innumeras agi-
tauerit, sed et ipsos sacerdotes domini numeniis et omnibus
20 sanctis festae celebritatis diebus iugulari coegerit? quantum
ingemescet Iechonias, cum audierit Simonem, qui seditioni¬
bus primo urbem euerterit, caede ciuium uiolauerit templi
uetustam religionem, conuentum totiens ut sui deditione
urbem exueret incendio, malle perire omnia, excidi urbem,
25 templum exuri, plebem totam interfici, ne occupatae in¬
clinet dominationis fastigium! quantum, inquam, dolebit

5 Verg. Aen. IX 255 7 cf. Ps. 113, 3 16 falso ; cf. I Mach.

2. 40—41

letJutjBZttF conuentus] add. tamen B 2 perpetuam domum
BZaV quis Bp.c.,A 3 uosMZaV uenerit aV requirat A
5 peccatori occurrerit ex iuniori integer M m2 6 illum om. B 7 iu-
dam a iuda nouellum exp. iudeorum mg. B 8 inquam illum BZaV

9 terrae C caelestis in ras. B 10 resurrexionis C 11 gratia M
a.c.m2,Ca.c. 12 nec] sed CV et A 13 sed curam M 14 dele¬
gerunt CV 15 matthatiam M mathathiam BA matathian Z matthian
CV 16 macchabeorum hic M maccabaeorum hic Ca.c. 19 et om.B
neom(o add. A)eniis B in ras., ZaV 22 caedes Ma.c.m2 aedes aV
24 exureret Ma.r.,A maluisse B mallet CV malleret A perire] prior
(add. em s. I. m2) M omni M excidio MZ 25 templumque
Mp.c.m2

352

HEGESIPPI QVI DICITVR

Iechonias, licet tempore malorum urguentium minus felix
imperio, melior tamen filio, pater enim sibi minus felix esse
quam patriae, licet miserabiliter pie tamen, maluit, itaque
se cum sua prosapia egressus urbe Babyloniis obsidentibus
in seruitium dedit, ne euersam patriam et populum dei 5
captiuum uideret. filius autem aerumna pari sed affectu in-
pari, dum sibi metuit, et se in exilium et urbem in excidium
deduxit, hic itaque infelix patriae nec sibi felix qui et
liberos suos et oculos amisit, ille autem prudentior qui
captiuitatem ciuium sua redemerit captiuitate. denique 10
exitus docuit, iste in regno senior, ille iimior in seruitio
defecit, quamuis ei postea thronum regium Babylonius rex
iuxta se constituerit et consilii detulerit praerogatiuam,
miserae solacia calamitatis, denique tolerabilior iam mea
sors est post liberum necem mori quam uiuere, ut scias i&
quam crudelis sit qui filios ante ora iugulet patris, cuius
etiam regalia munera deteriora sunt quam pietatis uulnera.
aut enim tam impia inferre primo non debuit, aut tam
honorata postea substituere, quasi quaeuis dignitas redimi
possit filiorum amissione, aut compensari caedes subolis 20
quouis usu honoris, nulla profecto, nulla dignitas tantum
dolorem ableuat. nullus honos curat hoc uulnus nisi sola
mors, quae sensum adimat, recordationem auferat, festina
ergo, percussor, remorare tamen, dum liberos uideo, dum,
priusquam moriantur, aspicio, ne quis aetatis forsitan 26
inmaturitate turbatus mortem timeat, cum saeuiorem
euadat tyrannum, beneficium est, filii, mori ne patriae
uideamus captiuitatem. tolerabiliora corporis quam mentis

3 cf. IV Reg. 24, 12 6 cf. Hier. 45 (38), 17—18 8 cf. IV Reg.

25, 12 12 cf. IV Reg. 25, 27 sqq. 16 cf. Verg. Aen. II 663

1 uergentium BZaV minus om. A 2 filio] esset filio quam
patriae B pro filio, si historiam respexeris, patruo (= Sedechia) repo¬
nes 3 pia e CV 4 prosapiae Ma.c.m2 egressum a V urbem
BZa V babiloniis BZA 5 et] ne B nec Z 6 pari aerumna B paris
M a.c.mS patris Z sed] se Ma.c.m2 7 dum sibi metuit om. M

prius et in ras.m 2C 8 nec om. M 15 liberorum BZ 20 c(a)edis
MaV,Za.r. 22 dolorem] laborem ctV adleuat (-at in ras.) B alleuat
aV onus Ma.c.mS honor (s. I.) B 24 tamen om.V 27 filio (add. Ii
s. I. m2) C filioli A V

LIBER V 22, 1—2

353

uulnera. iam tolerabilius et uestras neces specto quas refu¬
giebam, ne spectem neces in commune omnium, ne uideam
patriae bustum et totam urbem sepulchrum suorum, beatior
tamen qui mortuus fuerit, quam reseruatus. summe deus,

6 ne inter noxiorum greges sternatur Simon cum liberis suis,
spectet captiuus quae intulit, immo minime4, inquit,
‘nam quae potuit cogitare, potest ferre, nec tamen ea in-
precor. consideret, quam graue nefas quod non potest uel
uoto retorquere qui patitur, si acerba ultio, quam saeua
io commissi sceleris immanitas, sit quod optat, patriae capti¬
uus superstes, quia peiora sunt uitae ludibria quam mortis
supplicia, sed iam linis uerborum sit. festina, carnifex,
dum cruentatum sanguine filiorum gladium geris, percutere
patrem ut uulnus refrigeret, hoc solum morituro medicamen-
15 tum est, hoc solo non sentitur ictus mucronis, dolor uul-
neris. percute sub conspectu Romani exercitus, sicut im¬
peratum est, ut spectent uindicaturi. misereatur hostis,
quia socius non miseretur, iudicent Romani, quia Simon
occidit sine iudicio. testes sunt ipsi me non proditorem
20 patriae sed defensorem fuisse, qui pugnantem uiderunt non
deserentem, liberis ego meis, si potuissem, hostem auer-
tissem, non hostem aduocassem: atque utinam nec Simonem
accersissem!4 nec finis ullus adhibitus tantae crudelitati: 2
iacebant adhuc cum patre insepulti liberi, admugitur et
25 sacrilegium spectaculo parricidali, caeditur Ananias sacer¬
dos claro genere ortus, licet nemo clarior sit splendore ge¬
neris quam munere religionis, illo enim affectatur nobilitas,
hoc non desideratur, habeat sibi uetus prosapia diuersorum
fasces honorum, habent et sacerdotia suos fasces, qui ele-

§ 2 cf. BI. Y 531

29 sq. cf. Horat. Carm. III 2, 17 sq.

1 expecto Ma.c.m2 quam B 4 qui, add. iam B 5 innoxiorum
Mp.c.m3,B 6 minime iterauit Z 8 nefas, add. sit BZaV 9 acerua Ma.c.
m2,A 10 sit om. BZ 13 cruentum BZa V sanguinem C, Va.c. geres M
percute Ba.c.m2,aV 21 deferentem codd., deserentem Ascensius 1510
22 nec om. B symonem, add. non s. I. m2B 23 arcessissem BZ adhibe¬
tur CFadhibereturJ. 25 sacrilegio Ma.c.m3,Z spectaculum parricidale^
annanias B a.r., CV 29 honorum — fasces om.A habentes M et om.CV
LXVI. Hegesippns. (Ussani.) 23

354

HEGESIPPI QVI DICITVR

uantur non umeris sed moribus, et attolluntur non uirgarum
proceritate sed laborum perseuerantia, fidei altitudine, pie¬
tatis fastigio, percussus est etiam scriba Aristeus clarae et
ipse originis et cum ipsis alii de plebe quindecim prae-
minentes ceteris, licet iniustam necem non nobilitas faciat 5
3 sed innocentia, praeoccupantur etiam undecim uiri, qui
pariter conspirauerant commoti scelerum eius atrocitate et
sibi quisque metuentes quae in alios exerceri uidebant, quod
infidelis etiam amicis foret et spes ademtae, populante uni-
uersos fame, Romanis iam iamque inrupturis, turbato Si- io
mone ad opem defensionis, bacchante ad officinam crudeli¬
tatis, facilisque inlecebra proditionis, quod ludas unus ex
ipsis turrim tuendam susceperat, is igitur cum Romanos
uocaret traditurum se pollicens turrim, fastidientibus aliis
quod tam sero proditio procederet, aliis dubitantibus quia 16
frequenter promissa deditione dolum parauerant, praeuenit
Simon et de uniuersis conspirationis sociis poenam exegit,
corpora quoque eorum de muro praecipitata.

XXIII. Clausus tenebatur Iosephi pater nec iilli ad eum
accessus patebat, eo studiosius Iosephus ad deditionem in- 20
uitabat Iudaeos et inconsultius murum successerat, ut libe¬
raret patriam cum patre, quo loci saxo percussus caput
concidit, ac paene iactis desuper telis oppressus fuerat, nisi
praecepto Caesaris missi forent, qui eum protectum clypeis
eriperent neci, comperto mater filii sui uulnere et insultan- 25
tium latronum consternata uocibus mortis eius formidinem
simul et fidem induit, miserabiliter quoque deplorare occe¬
pit ad hos fructus fecunditatis se reseruatam, ut nec officio
uiuentis filii potiretur nec sepeliret defunctum, uoti quidem
sui fuisse, ut ipse potius matri sepulturam daret, inter eius 80
manus supremum exhalaret spiritum, ille frigidos artus de-

XXII § 3 cf. BI. V 534-540 XXIII cf. BI. V 533. 541-545

1 cf. Ver g. Aen. VII 173

1 umeris sic MCV 3 arteus (i s. I. add.) B aristheus CV 4 ple¬
bem Ma.c.m3 8 uidebantur B 12 facilique BZaV ad inlecebras
(ad s. I.) B iudex B 13 turrem Ba.c.,ZctV 14 turrem BZa.c.,aY
aliis] armis Ma.c.m3 17 exigit B 20 eo om. M 25 neci om. B
27 cepit B 29 potirentur M 30 daret, add. et B 31 deficientes M,Ba.c.

LIBER V 22, 2—24, 2

355

ficientis foueret, ille ultimos ore anhelitus legeret, ille ocu¬
los morientis clauderet, ille spirantia adhuc ora componeret,
sed quia uoto exciderat, solacium fuisse, si uel ipsa inter-
esse potuisset filii morientis supremis, miserabili quidem
5 sorte sed tolerabili tamen, ut quem superstitem optauerat
eius uel funus teneret, ‘uerumtamen uel de muro‘, inquit,
‘spectare mihi mea funera liceat, etsi contingere non licet,
utinam quidem nemo arceret! sed quem metuam destituta
tanto filio? quid pertimescam cui beneficium est mori? uti-
10 nam in me tela sua omnes contorqueant, me gladio trans¬
figant! quod uiuens non potui, mortua saltem filii mei corpus
ueste mea protegam, abundat unius uestimentum ad sepul¬
turam duorum, et fortasse quisquam hostium miserebitur,
ut amictu filii matris oculos tegat et oculos oculis manus
15 manibus oribus ora conectat4, proripiens se itaque ad
muros caelum ipsum miserabili questu replebat, insulta¬
bant sui, flebant Romani, apud socios crudelitas, apud hostes
misericordia, ‘figite4 inquit ‘me, si qua est pietas: ego genui,
quem persequendum putatis, ego infelicia ubera dedi, me
20 extinguite, si de illo uindictam quaeritis.4

XXIV. Dum ista deplorat, ecce ad uocem matris pro¬
cessit Iosephus et deflere coepit quod euaserit, cui dulce
fuerat ante patriam mori et pro patria, dum salutaria sua¬
det, procumbere, se iam non pro parentum contendere
26 salute, qui depositi aeuo, cum in carcere nitae finem supre¬
mum exigant, liberantur si moriantur, sed pro ara pro
templo pro semirutis adhuc urbis moenibus trepidare, ob¬
tulisse se uulneri ne patriam euerti uideret. qua excitati
querella plerique ad Romanos transeundum rati qua potue-

XXIV § 1 cf. BI. V 546 § 2 cf. BI. V 548—549

1 cf. Verg. Aen. IV 684 sq. 6-18 cf. Verg. Aen. IX 486-493
10 cf. Verg. Aen. V 520 16 cf. Verg. Aen. IX 480 et VII 501 sq. 22 sq.

cf. Horat. Carm. III 2, 13 24 sq. cf. Verg. Aen. XII 395

1 ultimus M anelitus Ca. c., B 2 morientes M 3 si uel ipsa]
siue ipsa siue M 4 supremis] add. bis «, (s. I.) V 6 uel de] ut de a V
7 liceat] licet Ma.c.m3 , ZA licet] liceat Z 9 beneficio Ba.c. 11 saltim
hic M 14 amictus MaV 15 oribus om. B ora] add. mg. oribus m 2B
itaque se BZCV 20 uindicta M uindictam de illo B 21 ecce] ea B
24 se] si Z 25 salutem CV 28—356, 1 uulneri— sese suppi, mg. Z

23*

356

HEGESIPPI QVI DICITVR

runt uia subtraxere sese insidiis latrocinantum, et custodiis
praetendentium, quibus quidem Titus misericordiam pro¬
missam reseruauit, sed alia grauior aerumna accidit, nam¬
que ubi data alimenti copia, coepit oneri esse cibus qui
prius usui fuerat, desuetisque edendi officiis ministerium 5
feriabatur, nulla uis dentium ut cibum manderent, nulla
arteriorum substantia, panem adrodere nullo poterant
modo, si quid sane sorbuissent mollioris alimoniae, inter¬
clusis iam faucium meatibus strangulabantur, obriguerant
interiora uiscerum, obstructi erant ductus ciborum, aruerant 10
iecoris uenae quae cibos adtrahunt. perierat usus, auiditas
cumulabatur, uirtus defecerat, adpetentia manebat, rue¬
bant supra cibos miseri et inualidos morsus more infantum
meditabantur, plerique uisis alimentis ipso gaudio deficie¬
bant, atque inter exoptatos sibi cibos moriebantur solati 15
miseriam quod uotum impleuerant. sed erat pompa lacrima¬
bilis, cum plures a cibo ad periculum surgerent quam ad
salutem, ut et uictus noceret, inflabantur enim insolito cibo
corpora potius quam reficiebantur, et quasi quodam hydro¬
pis morbo distenta poenas dabant, et si quibus ulla adhuc 20
uirtus edendi, auiditas modum nescia quod ferre non pote¬
rant supra mensuram ingerebat, repentino cibo farti dis-
rumpebantur. quid enim graue non erat quibus erat grauis et
solus affectus, ut obesset uidisse quod desiderabant? incapa¬
ces enim affectuum per longam famem oppressit etiam sen- 26
sus naturae et ipse gaudii motus grauauit. nihil igitur mirum
si exhaustis periculo cibus est. denique post biduanum

4 sq. cf. Sali. Iug. 14, 4

1 insidiis] in subsidiis MZ latrocinantium (sic etiam Za.c.) insi¬
dis B et] ex MaV et exZ 5 usui] add. non B erat BZaV 6 ferie¬
batur M auferebatur B feriabatur, s. I ferebatur Z uis] suorum Ba.c.m2
manderet B 7 arteriarum Bp.c. ullo A poterat BaV 8 qui B mol¬
liores B alimoniae, add. cibos s. I. m2B 9 strangylabantur C, Va.c.

11 iecora aV uenae (u in ras. m2) C fierierat Ma.c.m3 13 et
om. B infantium BZaV 15 optatos Z sibi om. A 17 surgerent]
urguent M 18 ut om. M non solito a V 21 perferre a V po¬
terat B 22 ingerebant Mp.c.m3, a V fracti M forti Ba.c. pasti Ap.c.
dirumpebantur Za V 24 ob esse M a. c.m3 uidisse] add. se B desi¬
deranti? desiderauerant ZaV 25 affectum M sensum Ca.c. 26 gradii
Ma.c.m3 gradienti Mp.c.

LIBER V 24, 2—3

357

ieiunium si quid auidus sumseris, statim crudescit, unde
plerisque moris est ut sucum lactis infirmis uisceribus in¬
fundant, eoque cum meile permixto temperent umorum
exasperatam ieiuniis intemperantiam, et defectionem cor¬
poris uelut infantiam quandam molliore cibo nutriant, sio
ergo nonnulli Iudaeorum, qui ad Romanos confugerunt, po¬
tuerunt euadere quadam arte pensantes moderamina cibi,
donec desueta edendi caro in suos usus rediret, nec hoc 3
tamen profuit miseris sed causa maioris exitii fuit, nam cum
ex his plerique accepto cibo aluum purgarent, egesserant ali¬
qui biniones aureos quos absorbuerant cum adornarent fu¬
gam, ne deprehensis, quia insidiatores omnia perscrutaban¬
tur, non solum dispendio sed etiam periculo forent, scelus
enim ducebatur aurum quemquam praeter latrones habere,
hoc itaque postea Iudaei specie miserabili inter inquina¬
menta alui aurum legebant, comperit id quidam e Syris et ab
uno in omnes opinio manauit. quod genus hominum prae¬
ceps ad auaritiam et paratum ad uersutiam nihil tam atrox
sit quod refugiat, nihil tam turpe quod erubescat studio
pecuniae, a Syris in Arabas diffusa fama, quibus et non
minor auaritia et feritas barbaricae propior immanitati: eo
quod farti auro Iudaei forent, diripiunt quoscumque offen¬
derant aduenientes, contra fas, contra leges deditionis,
contra promissum Caesaris, quos occidi non licebat, in¬
cidunt adhuc uiuentes cruentisque manibus euiscerant uen-
tris secreta, aluum scrutantur et inter eius manantia purga-

§ 3 cf. BI. V 550-552

1 quis B auidius BZ auidum kV sumpserit B 2 plerique M
3 eumque Ba.c. mixtum a.c.B, qui add. ut humorum ZA 6 confu¬
gerant A,Bp.c.m2 potuerant Ba.c.m2 9 cum om. B 10 cibo] add. ut B
10 — 1 1 egesserant alii quibinione (egressi egerebant biniones p. c.m2) B
egesserunt A biniones Z 12 deprehensi B 15 postea s. I. Z, add.
cum B iudaeis aV 16 legerent (s. bant) B id om. MB e] a M
om. Z asirius Z syriis aV 17 manabat Z 18 tamen aV 19 fit Z
20 a syris (as in ras. m3) M assyriis A asiriis ( exp . i sec.) Z asyriis CV
fame M fama est in ras. B fama a aV 21 proprior MB immanitatis B

22 forti Ba.c. fasti BAp.c. quosque Ba.c.m2 offendebant (s. ret) B

23 legem Mp.c.m2 24 quo B licebant Ba.r.

358

HEGESIPPI QVI DICITVR

menta aurum requirunt non minus turpiter quam illi quos
adigebat fames, insuper etiam saeua crudelitate, multa
acerba eo commissa proelio, nihil hoc uno acerbius, deni¬
que una nocte duo milia fere uirorum discissa sunt tali
ilagitio, diuisisquo corporibus quaestus suos Syria numera- 6
bat, Arabia negotiationis recensebat emolumenta, quae sine
transfretati maris periculis nouo crudelitatis commento in
usum lucri uerterant et mercem putabant, quod etiam nunc
in huiusmodi hominum genere reperias et nonnullis Aegyp¬
tiorum, ut curandis funeribus negotientur et officia humani- 10
tatis uendant mercaturae compendiis, misera fames auri
nihil sequendum putat nisi quod ad praesens lucrosum, nihil
honestum quod pecuniae uacuum. grauis iam dudum
grauis inoleuit humanis affectibus quaerendi cupido et mer¬
catura facta est uita hominum, ueno et emto uiuitur. ser- 15
P®t itaque uitium in uniuersos, ut iam tolerabilior sit com¬
mutatio mercium quam morum animorumque. infecit Syro¬
rum auaritia etiam Romanum exercitum, nihil enim facilius
in alterum transit quam pecuniae amor et desiderium
habendi, praesertim finitimas opes, quibus uicinus adurat. 20
nec est ulla passio quae magis animi uirtutem effeminet
quam cupiditas diuitiarum. denique uersutia laudi datur,

4 paupertas probro habetur, impediuit hoc uindictae seueri-
tatem, quia innumeri reperti tanto furori obnoxii, ddeoquo
Titus, qui uallare circumfuso exercitu Syros et Arabas 26
proposuerat, contemplatione multitudinis reuocauit senten¬
tiam, ut superioris delicti gratiam faceret, et ne postea com¬
mitteretur poenam denuntiaret, uerborumque austeritate
grauior suos argueret, quod auro succincti et argento pre-
tiosisque telis nitentes nec arma sua erubescerent, ut tanto se 30

§ 4 cf. BI. V 553—562

11 cf. Verg. Aen. III 57 21 cf. Sali. Cat. 11,3 23 cf. Sali

Cat. 12, 1

2 adigebant M 3 acerba] seua (s. t acerba) B aceruius MA
5 corporibus] uisceribus BZaV 6 negotiationum B 8 mercedem BZ
9 eiusmodi Va.c.m2 repperiaa MBZ, Vp.c. nonnulli aV 12 putant
Ba.c.y uV 15 serpit BCa.c. 16 in om. aV 20 uicinos Mp.c.m3,
BZA 24 furori] futuri M 30 ut om. Ma.c.m3

LIBER V 24, 3—25, 1

359

dedecore dehonestarent. at uero Syros et Arabas increpare,
quod immemores Romani nominis dictu quoque horrenda
excogitassent. uenisse eos ad belli societatem, non ad exer¬
citium flagitiorum. in exercitu Romano non solum uirtutem
5 corporis sed etiam mentis requiri, nec tantummodo fortitu¬
dinem in hostem sed etiam disciplinae normam spectari,
ne crudelis, ne impius, ne insolens miles sit, ne praedae po¬
tius quam uictoriae intentus, ea grauia uideri militiae fla-
gitia et uindicari atrociter, inter arma quoque leges ualere,
io fide melius bella geri quae seruetur etiam hostibus, si ergo
et armatis debetur, quanto magis precantibus! proinde ca-
uerent ab huiusmodi flagitiis, ne et uictoriae exsortes et
salutis fierent, neque se diutius passurum, ut eorum scelesta
facinora Romanis adscriberentur, quibus oneri quam usui
15 forent, itaque repressit aliquantum, non exsecuit, auaritiam
Syrorum, ut arbitrum fugerent, non ut praeceptum fouerent.
denique explorato prius si forte Romani militis deesset
praesentia, de miserorum uisceribus execrabile lucrum pro¬
ferebatur. nec tamen in omnibus sequebatur etiam praedae
20 euentus sed in paucis, quo crudelior feritas, quia non solum
propter opes sed. etiam propter spem lucri plurimi extingue-
bantur, cum latrones ipsi et saeuiores piratae latronibus
latrocinio temperent, ubi praedam non senserint, solius
enim barbaricae immanitatis est gratis nocere, nam et ipsae
25 ferae ut interficiant praedam sequuntur, foris itaque poenae
acerbae, intus immanior Iohannes.

XXV. Denique cum talia gererentur a Syris, etiamsi
aliqui reuocarentur indicio comperto, transfugere tamen

XXV § 1 cf. BI. V 567-571

9 cf. Cic. pro Mil. 11 14 cf. Sali. Iug. 14, 4

1 at] aut CV 5 requirere M 6 expectari Ma.c.mS 8 inten¬

tos Ma.c.m3, s. I. hd C et mg. inf. m2 adscripta uerba cum— senserint
(1. 22 sq.) eadem uerba huc tr.A militiae om. B 9 arma] romanasB
10 fideque B 11 cauerent] gauderent Z 12 ne et] nec B 14 qui¬
bus] qui plus BZ qui prius collato Sallustio Vogel usui] uisui M

15 exercuit M 21 plurimis C,Va.c. 22 cum— senserint om. C; cf.
ad l. 8 latronibus] add. a BZ, se ante a B m2 24 et om. B 27 ge¬
rentur M. a om. ZA syriis Ma.c.,CV asyriis {eras. sec. i) Z assyriis A

360

HEGESIPPI QVJ DICIT VR

alii non desinebant, inter quos Manneus Lazari, qui assere¬
bat per unam portam sibi creditam centum quindecim milia
mortuorum elata additis adhuc octingentis octoginta fune¬
ribus, ex quo ipse tuendi uicem huiusmodi recepisset mune¬
ris, idque solo eorum numero collectum, qui mercede publica 5
sepulti forent, praeter eos quos sepelierant sui — quae
adtem sepultura nisi ut de muro cadauera deicerentur? —
post ipsum plerique non ignobiles uiri confugientes ad
Titum sescenta milia. defunctorum fuisse quae per portas
elata numerata sint commemorabant, eorum uero cadaue- 10
rum, quae propter infinitam pauperum multitudinem efferri
nequiuerint atque in maximis domibus diuersorumque
operum spatiis constipata sint, numerum fuisse inaestima¬
bilem. et adhuc erat processus malorum, quae iam superio¬
rum omnium finem uicerant, adhuc saeua obsidio, bellum 15
graue, maioribus iam tamen Iudaeorum animis quam uiri-
bus. super omnia uero fames taetrior, quae insidiaretur
iumentis aluum purgantibus et uetusta rimaretur boum ster¬
cora, ut, quod uisu erat horribile, hoc fieret esca esurienti¬
bus. miserabilis congeries insepultorum corporum et cir- 20
cuitu- longo terra ipsa tecta cadaueribus, repleta ante muros
omina, terribilis species, horror grauis, odor pestilens, qui
nec uictores nec uictos discerneret, utrisque simul noxius et
maiore Romanorum impedimento, quibus necesse erat iacen-
tes reliquias cruentato proterere uestigio, terrae ipsius in- 25
culta., succisis omnibus quae ad usum militis et machinarum
necessario conueherentur. per tredecim ferme in circuitu
urbis milia longe lateque uasta humus et nudum gignen¬
tium solum, omne illud pomerium, in quo ante nemora uiri-

§ 2 cf. BI. VI 2-8

28 sq. cf. Sali. Iug. 79, 6

1 quos] add. erat m2B mannus M 2 centum uiginti quin¬
que B milia] add. hominum Z 8 ipsum] add. quidem Z 9 ses¬
centa sic M sexcenta cet. 12 nequiuerant Z 15 uicerat Ca.c.

17 taetrior] s. I deterior Z 18 uetustam Ma.r. bouum 5a.r. 19 hor¬

ribile] add. hoc corporum et circuitu lon (cf. 20 sq.) Ba.c. 23 utrius-
que Ma.c.m.3 sed B 24 romanis M iactantes aV 25 protere M
inculcata u V 27 necessitate conuehebantur a V 28uastataaV

29 pomerium (erium in ras. m3) M

LIBER V 25, 1—26, 2

361

dantia, horti inhalantes floribus, diuersa pomaria, sub¬
urbana praedia gratam sui speciem dabant, si quis postea
uidit, hospes ingemuit, incola non recognouit, et ad geni¬
talem regressus locum, cum praesens adesset, patriam
5 quaerebat.

XXVI. Reparatis aggeribus et uineis ceterisque machi¬
nis obsidionis renouatus est belli furor et quasi ad ex¬
tremam operis manum utrimque studiis conspiratum, totius
enim periculo certaminis decernebatur, quia et Romanis
io soluenda obsidio foret, si aggeres uel arietes incenderentur,
quibus per inopiam siluarum reparationis subsidia non sub-
peditabant, et Iudaeis excidium patriae incumberet, si
manu cederent, cum quassata murorum reparatis arietum
ictibus resoluerentur. processere itaque Iudaei cum faci- 2
15 bus adeo feroces, ut, tamquam cessuro sibi Romano exer¬
citu, incendia in machinas spargerent, obsidionem soluerent.
sed. exhaustae iam uires fame et res fractae priores succes¬
sus negarunt, substantia defecerat, audacia manebat,
contra Romanis maior pudor, si ab his qui extremum fame
20 spiritum traherent uictoria de manibus eriperetur, con¬
serto itaque proelio repulsi principes seditionis ad murorum
subsidia bello inpares recurrerunt, sed ubi dubia muro¬
rum cessura repetitis ictibus Iohannes haut incuriosus ex¬
tremi subsidii circumspexit, interiorem murum quasi in C
25 litteram duxit, postero itaque die conuulsa parte murali
fragor labentis aedificii et exercitus Romani clamor simul
increpuit quasi patrato excidio muri prolapsione, sed ubi
conclamatae urbis resultauit sonus, uersa rerum uice noui
muri species inprouisa Romanorum gaudia restinxit, Iudaeo-

XXVI § 1 cf. BI. VI 9-11 § 2 cf. BI. VI 16-31

1 cf. Ambros. Hexam. V 21, 69 20 cf. Sali. Iug. 82, 3

2 suis GV 4 cum om. C, s.l. V 6 macch. CF 7 extremum M

9 decertabatur BaV 11 subpetebant BZ 13 repetitis (tipr. in ras.
m3 ) M,BZ (cf. I. 23) 17 exustae Ba.c. factae M,Ba.c. 20 de ma¬

nibus om. MB diriperetur MBZ 22 recucurrerunt B,Za.c. 23 aut
MBa.c. 24 quasi] *(h) B caeli terra (aliquid post a s. I. eras.) M caeli
terram a V 26 latentis M a V 27 parato Ba.c.m2 28 resultabat A
29 perstrinxit B restrinxit ZV

362

HEGESIPPI QVI DICITVR

3 rum audacia successit quia periculum differebatur, tunc
Caesar exercitum adhortari coepit, ut nouum illum murum
sine ulla cunctatione adoriendum putarent, quem construc¬
tio recens infirmum et facile solubilem proderet, auderent
modo animis procedere, fragmenta muralia ascendendi 5
facultatem datura, ut proeliantes Romani Iudaeis de supe¬
riore loco decernentibus adaequarentur, et quia cunctan¬
tes uidebat rei difficultate, ualidissimos quosque iuxta se
congregans in bellum accendebat tali oratione.

XXVII. ‘Omnium rerum exitus plus negotii quam prin- io
cipia habere nulli incognitum, fortissimi commilitones, quia
consummatio suscepti muneris maiorem quaerit laborem,
siquidem toto libera currit nauis mari, etsi non semper a
puppe uentorum adspirent flamina, gubernator tamen obli¬
quat uelorum sinus, et sine refragio fretum scinditur: sed 15
ubi ad portum uenitur, oportuna aurarum temperies neces¬
saria est et angusto ingressus nauium coercetur limite,
maior itaque periculi cura, ubi spes propinqua, aedifican¬
tibus quoque plana exordia fundamentorum sed ardua cel¬
sorum opera fastigiorum, et plerumque in ipso claudendi 20
operis fine mercedis suae munere defraudatur miserandus
faber, aut culminis lapsu obrutus aut instabili deceptus
uestigio, ut ad inferiora decidat, de agricola quid dicam,
cui procinctus laboriosior messis quam segetis, uindemiae
quam putationis, et adultis fructibus grauiora semper me- 25
tuenda pericula? nihil ergo nouum si adhuc uos in ipso
portu consummandi cursus periculum manet, quia per an¬
gustiora uiarum scandendum est ad. Antoniam, quo deiectis
inde aduersariis superiorem occupantes locum ac supra
uerticem locati hostium ipsos quodammodo anhelitus eorum 30
intercludamus, sed difficile hoc uobis uidetur, commilitones.

XXVI § 3 cf. BI. VI 33. 32 XXVII cf. BI. VI 34-53

27 cf 24Tim ^7^^’ Aen' V 16 25 8qq' cf- Ver&- Aen- VI 83 sq.

6 facilitatem BZ iudaeis ont. Z superiori Bp c. 7 decertanti¬
bus a F 9 in s.l.B ascendebat Ma.c.m3 13 nauis currit BZaV
14 puppi ZaV aspirent MaV 15 refractione a F 16 uenit B 17 co-
herceturaF 18 propinquat a F 22 stabili CF 23 agricolis B 24 prae¬
cinctus M laborior CF messis segetis quam M 25 potationis Bp.c.,
Za.c. 26 uos om. B nos Z 28 candendum M ascendendum Ca.c ,A

28 qui a V eiectis B 29 ac] ** B super Z

LIBER V 26, 3—27, 1

363

quasi uero ad ludum, non ad bellum conuenerimus, in quo
aut uincendum aut moriendum sit uiris! tunc ergo debue¬
ratis excusare, quando ad proelium ueniebatis, ut uindi-
oaretis cladem exercitus Romani et maculatae militiae pro-
5 bium dilueretis, si Neronis tempore ulciscendam iniuriam
Romani nominis aestimauistis, quid uos decet uelle Vespa¬
siano imperatore? lauemus superioris imperii notam, ne
nostro adhaereat, quam Nero quidem remoturus per Vespa¬
sianum aestimabatur, Vespasianus per Titum in se trans-
io fuderit nisi uicerimus. exsequenda nobis tantummodo sup¬
plementa uictoriae pater reliquit, quo fusis incassum tantis
laboribus dedecores inultique referimus gradum uictoriam
derelinquentes, quasi non leuius crimen sit de militia dece¬
dere quam uictoriam deserere? illud enim formidinis hoc
16 proditionis est. sed periculosum putatis in hostem descen¬
dere et murum armis circumsonare, quasi uero muliebria de
nobis et non uirilia opera ipsa natura expetat, quae nobis
ideo uitalem infudit spiritum, ut eum pro gloria libenter
refundamus, ad quae igitur nisi ad maxima quaeque a
20 duoe suo bellator adhortandus est? nam usitati operis ad¬
hortatio non solum conuentis sed etiam conuenientibus ad-
fert pudorem, ut exigas quod sponte debetur, id enim de
se militem praestare oportet, et tamen quid immoderatum
a uobis exigo? nonne praestat mori per uirtutem quam
25 uiuere ad ignominiam? in medias Romanorum acies fre¬
quenter Iudaeus excurrit ac sese hostilibus cuneis inpa-
uidus infudit non ad spem uictoriae sed ad indicium fortitu¬
dinis et ostensionem gloriae, uos, quibus terra marique nemo

12 cf. Sali. Hist. III 24 M. 16 cf. Verg. Aen. VIII474 24 cf. Sali.
Cat. 20, 9

5 deleretis B si] sed Z 6 romanis C,Va.c. uelle] uel Ca.c.m2
7 leuemus aV superiores Ma.c.m3 8 nostro] nobis (bis»* ras.m3)M
qua a V remoratus/? 11 uictoriae] add. quae a V 12 dedecoris MAV,
{ait. de 8.1.) C referemus et s.l.B 13 decidere Ca.c. 14 hoc inras.C
15 est om. B periculum Ca.c. ascendere Z, Ba.c. 16 armatis aV
17 expectat B 19 ad quae ex adque Mm3,Ba.c.m2, C atque A, Va.c.m2
20 uisitati M usitati* B 21 aufert aV 23 immoratum aV 24 uobis]
add. ego aV nonne] non Ca.c.m2 per] cum Ma.c. 26 hostibus MCV
hostium A inpauidus mg. m2 C om. V 27 infundit ZaV 28 osten¬
sione CV uobis AV, (bi s.l.) C quibus] quidem aV terrae MB terra
et Z -que om. MZ

364

HEGESIPPI QVI DICITVR

inpune adhuc restitit, quibus non est nouum uincere et
crimen non uicisse, cum tanta de caelo habeatis uinoendi
suffragia, nec semel quidem in hostem proripuisse gradum
non pudet, sed armatos otium terere et in procinctu positos
feriatis animis expectare, ut fames pro nobis dimicet atque 5
inedia potius sua quam nostris fusi gladiis in opprobrium
nobis erubescendos uertant triumphos? non pudet, inquam,
strenui commilitones, uniuersarum uictores gentium, nihil
de armis sperare, nihil de uiribus sed de sola obsidione, et
opperiri, quando hostis morbo consenescat atque in suo 10
moriatur lectulo? et quae potest esse sine bello uictoria?
omnia sunt repleta cadaueribus, deformes exuuiae iacent
exsangues reliquiae defunctorum, nisi quos ipsi inter se suis
manibus trucidauerunt. quid timemus eos quos iam fames
ignis latrocinium seditio extinxit? quid destituimus diuina 15
beneficia? cuius enim nisi dei nutu in sua conlisi arma sunt,
destituti quoque subsidiis alimentorum, nec ullus domestici
finis furoris? uereor ne iam et religionum uideamur rebelles,
qui et nostris et suis religionibus infidos tam diu reseruamus.
uerum esto, sit atrox bellum et formidolosum, quid enim 20
uos belli demulceo facilitate? sit uictoria incerta, certum
periculum: nonne apud eos mihi sermo est, qui humana
prudentia nouerint in periculis promtiorem esse omnium ani¬
mantium fortitudinem quam in remissioribus contentionibus?
ferae ipsae cum se circumuallatas armatis uiderint, maiore 25
in eos impetu ruunt ut ui sibi aperiant iter, et atrociora
serpens latibulis excussus infundit uenena. sunt etiam quae
natura innoxia in periculis tamen suis ad nocendum fortia
sint, habent cerui sua arma, si quis se obuium ferat, et cor¬
nibus mortem repellunt, habent laesae apiculae suos morsus. 30
quid autem de uiris bellatoribus apud Romanos loquar, cum

_ « & IV Esr- 7’ 32 29 cf- Verg- Aen- VI 879 sq. 30 cf. Verg.

Georg. IV 236 sq. b

. 9 crimen, add. est exp. B uincendi om. A uincendi habeatis

(habetis Ba.c.m2) BZCV 3 ne BZaV hoste M 4 tenere M ter-
r,rre Za c-,«V et °m. aV 5 feriacis MOV feracis Vp.c.m2 spectare
M expectaret GV dimicet— nobis om.A dimicaret Ca.c. 6 fugi (fu¬
gari p.c.)B in] non M 14 trucidarunt Ca.c. 15 ignes M 16 nutu
dei B 17 domestico (ait. o in ras.) B 18 furori Bp.r. 23 in om. M
25 armis A uiuerint Ma.c.m3 28 fortiora A 29 sunt ZA quit CV
obuius inferat B 30 habent] add. et BZ

LIBER V 27, 1

365

Leonides ille Lacedaemone genitus, proeliaturus aduersus
innumerabilem Persarum exercitum dixerit: ‘prandeamus in
terra apud inferos cenaturi' tantumque apud Graecos
ualuerit hic sermo, ut non solum de trecentis illis Lacedae-
6 moniis uiris quibus ipse praeerat se nemo subtraxerit
praeter unum tamen, quem superstitem postea nullus rece¬
pit, sed etiam de ceteris qui simul ad bellandum processe¬
rant, nisi quos Leonides tanto degeneres bello repudiauit?
quid de Romanorum integris legionibus loquar? quas Cato
io Romanae adsertor facundiae et ueritatis sincerus interpres
adseruit cum exultatione ad bellum prodisse, de quo se
redituros non arbitrarentur, uniuersosque libenter procu¬
buisse ne mutarent sententiam, beati quorum nemo suis
hostium uictoriam fuga adnuntiauit. de trecentis tamen
15 Lacedaemoniis uel unus subterfugit, et illi in angustiis proe¬
liabantur ne circumuenirentur: de Romanis legionibus
nullus uitae elegit sed omnes mortis hereditatem, quorum
uos posteri estis, si contemtu periculorum quasi gloriosa
indoles uirtutis prosapiam non abnuatis, quis enim fortium
20 uirorum esse se mortalem non nouerit, omnibusque positum
finem uiuendi? quanto igitur melius patriae impendere quod
naturae debeas et necessitatem commutare gloria, nec an¬
helae senectutis suspiriis obnoxiam uitam degere nec fer-
uentis aegritudinis casus reformidare, cum depositis aeuo
25 cotidiana fastidia sint, illorum autem, qui languore mar¬
cescunt, deficientibus uiribus pariter ac sensibus, ut mul¬
torum opinio habet, animae simul cum corpore sepulchro
adiudicentur! at uero bellatorum et strenuissimorum uiro¬
rum, qui se pro patria pro liberis pro religione morti deuo-
30 uerint, animas de uinculis corporis huius ferro absolutas

1 sqq. cf. Cic. Tuse. 1 101 3 cf. Isid. Etym. XX 2, 11 9 sqq. cf. Cic.
Desenect. 75 17 cf. 1 Petr. 3, 22 22 sq. cf. Verg. Georg. II 135 26 mul¬
torum = BI. I 560 28 cf. IVReg. 24, 16 30 cf. Rom. 7, 24 Ambros. De

Cain et Abel II 9, 36

1 lached. CE lacede. BZ aduersum M 2 direxit M dixit A in
terris B interius Z 4 lached. a V lacede. BZ 6 superstitem quem A, Vp.c.
supraestitem quem C,Va.c. 8 degenere M 9 catho CV 10 romae Ca.c.m2
14 tamen om.aV 15 lached. a V lacede. BZ et om.M angustis Ma.c.m3
17 uitam Bp.c..Z eligit CV quarum B 18 gloriosam Z 19' indolis BZ
abnuitis B 20 se om.M,Ca.c.m2 -que om. a V 22 sq. hanele M 25 co¬
tidiano fastidio B 26 ut om. aV 27 animi aV 28 adiudicantur B

366

HEGESIPPI QVI DICITVP

nulli dubium quod purum illum aetherium elementum, stella¬
rum lumine refulgens, in caelestibus suscipiat habitaculis
hospitio quodam supernae quietis, in terris quoque rema¬
nere insigne aliquod uel gratiae uel iniuriae, ut et languore
conmaceratos obliuio abscondat, et aduersum pectus in 5
hostem ferentes, si mors conuenerit, sequatur gloria, ad haec
uos inuito praemia, commilitones, ut in hostem pergamus,
quem clausum tenemus, et ascendamus in murum per ruinam
muri ualidioris, quae nobis uelut quendam aggerem prae¬
stat et aequatur muro inferiori, quisque uirtutis uexillum 10
praeferens primus in murum ascenderit uel secundus uel
tertius uel pluribus comes, hautquaquam mihi non donatus
opimo abibit munere, etsi nulla maior renumeratio quam
fortitudinis gloria quae plerumque est tutior, nam ubi
primum animis et uiribus confidentissimus quis ascenderit, 15
fugient qui resistebant aut ad inferiora se conferent aut lati¬
bulis abscondent, ita quod maximo nunc periculo siti in
inferioribus quaerimus, sine labore magno sequetur, ut
deiectis hostibus bellum conficiatur.'

XXVIII. Vix sermonem Titus clauserat et Sabinus se 20
obtulit ex Syriae uiris egregius bellator et ante Caesarem
consistens ait oboedire se imperiis paratum ascensionis,
euentus sibi adesset ut Caesari placeret, si destitueretur
secundis, nihil praeter spem sibi accidere, qui iudicio pro¬
prio delegisset pro Caesare mori, his dictis laeuam exten- 25
dens clypeum supra caput extulit et dextera uibrans gladium
immane quantum in arma insurrexit, ut quiuis eum non
recognosceret, quem paulo ante exilis corporis specie de-

XXVIII cf. BI. VI 54-67

lsq.cf.Cic.Derepubl.VH6Macrob.Insomn.l9, 10 5sq.cf. Verg.

Aen. XI 370 12 sq. cf. Verg. Aen. V 305 27 cf. Verg. Aen. XI 283 sq.

1 illud B 3 remansere M 5 maceratos B 6 referen¬
tes CVa.c. 7 inuita Ma.c.m3 9 quaedam MaV 10 quisquis V
12 ut ante pluribus add. aV autquaquam Ma.c.m3,B donatus] datas
Ma.c.m3 15 primo M 16 conferrent Ca.c. latibulis, add. se B
latibolis CV 17 siti] sit libri sit si editt. siti ego in om. B 18 se¬
queretur M 19 conficiatur bellum B 20 sauinus ut infra A

22 se obedire Z ascensionis, add. si Z ascensioni (s. I. m2) B 23 si
euentus— placeret mg. m2 B destrueretur M 25 dictis] auditis ( mg .
ai dictis) B leua B ostendens M 26 dextra BaV 27 quiuis]
quis aV 28 cognosceret Va.c.

LIBER V 27, 1—29, 1

367

spicabilem putauerat, subito cum uideret pergere in ad-
uersum et hostibus pariter ac muris minantem sese exten¬
dere, quasi iam celsior in subiectos proeliaretur et murum
quateret manu, sequebantur eum uiri undecim studiosi ad
5 imitandum sed inpares ad consequendum, repugnabant de
muro Iudaei spiculis saxis sagittis, et quod cuique telum
manus inuenerat in Sabinum deiciebatur. at ille inperter-
ritus cursu concito insiluit fragmentorum aggerem et in
summo locatus hostem auertit, dum proximus quisque for-
io midat periculum, sed dum se librat in murum adtollens et
securus uictoriae in hostem intendit, lapsus in facie cum
magno sonitu ruit, quo reuocati Iudaei coeperunt iacentem
missilibus urguere, ille genu nixus et se protegens scuto
quam diu potuit a uulnere defendit nec inmunem reliquit,
15 quem proximum repperit. ad postremum tamen consertus
uulneribus spiritum prius quam bellum deposuit, nec de-
iectus gradu nec muro excussus est nisi mortuus, tribus
quoque aliis necatis, octo semineces licet, a ceteris tamen
exitio subtracti.

20 XXIX. Nec tamen terrori reliquis mors Sabini sed in-
centiuo fuit, nam Romani uiri, qui praetenderent uigi-
liarum munia, compensare cupientes operis effectu quod Sa¬
bini studio praeuenti forent, uiginti numero ineunt consilium
magnum et memorabile, ut aduocato quinti ordinis signi-
25 fero et duobus equestris militiae uiris, quos promtiores arbi¬
trabantur atque uno tubicine quinta hora noctis silentio
per aggeres sese fragmentorum muralium in superiora ad-
tollerent caesisque custodibus Antoniae murum occuparent,
quo peracto terribilior solito sonus increpuit tubae, ut fessi

XXIX cf. BI. VI 68—80

8 cf. Verg. Aen. XII 902 29 cf. Verg. Aen. IX 503 sq.

1 dispicabilem BCV putauerant Ca.c. 2 extenderet a V

3 subiectis aV 4 quateretur Mp.c.m2 eum] add. unum Z 6 quod
cuique] quotcumque B quodcumque aV 7 manus telum BZ deice-
batur C interritus Bp.r. 8 insiliuit BZa, Vp.c.m 2 aggere M 9 proxi¬
mum V 11 faciem BZ 12 magno] maximo BZ 13 missibilibus o, Va.c.
15reperita 16 posuit Va.c. 20 incentiuum Ba.c. 21 praetenderant Z
22 munera B munere Z,Bp.c. effectum CV affectum A 23 sabino aV
praeuenti] praeberent a V 25 sequestris M 26 tubicbine Cp.c.,V tu-
bucine A hora] rursus incipit H 29 solito] sonitu B subito Z sonus]
sonitus EZaV fessis C, Va.c.

368

II EOE, SIJTI QVI DICITVR

labore Iudaei et somno soluti de inprouiso perturbarentur,
quod omnia repleta hostibus cederent, ante itaque fugere
coeperunt, quam ueri fides pateret, neque enim periculi sors
tenebrosaeque noctis caligo patiebatur, ut quanti essent co¬
gnosceretur. et Caesar audito fragore tubae armari exerci- 6
tum iubet, ipse cum electis primus in murum ascendit suis
auxilio, hostibus impedimento, inluxit dies et iam Caesar
conspicuus e muro suos adhortabatur, alii manibus suorum
in murum eleuabantur, alii per cuniculum, quem lohannes
ad subuertendos Romanorum aggeres defoderat, in urbem 10
se inferebant, uersa in perniciem perfidis perfidia sua.
exclusi undique in templum se conferunt, eo quoque uolentes
Romani inruere cohibentur angustiis, armis repelluntur, fit
in uestibulo graue proelium, nec iam spiculis aut sagittis
sed gladiis res comminus geritur, manus ad uulnera, gladius 15
super gladium, ictus super ictum, percussor caesorum
sanguine perfundebatur, ut ipse potius percussus aestima¬
retur. in ipso templo furor bellicus dominabatur, natabant
pauimenta sanguine, morientium gemitus, uincentium
clamores sine ordine et modo personabant. Romanos con- 20
liciendi certaminis spes accenderat, Iudaeis extrema patriae
excidia ademerant mortis formidinem, hi sumtu gloriae uir-
tutem alebant, illi desperatione salutis omne effundebant
uirtutis uiaticum nec reseruabant.

XXX. Pulcherrimum quoque facinus adorsus est 25
Iulianus centurio uir annis maximus, ex Bythinia profectus
prouincia sed Romanis adsuefactus disciplinis bellisque
exercitus et honoratae militiae clarus stipendiis, qui cum
< aesarem propteradstaret, ubi auersos uidit Romanos, quia
Iudaei numero praestabant et adhuc Romani pauciores 30
aderant, subito de Antonia se proripuit et insequentes

auertit. nec sunt ausi resistere ipsa specie praecellentissimi
XXX cf. BI. VI 81—92

19 cf. Cic. Phil. II 41 Lucan.VlI 727sq.

1 cf.Vorjr. A en. IX 189, 236
26 cf. Ver^. Aon. II 889

1 inprouisu « V turbarentur* 3 periculis uiros aV 4 tenebrosa ae¬
que// -que om. aV 6 in om.B 7 Caesar om. B 10 uertendos MCV euer-
tenaos A 11 perlulia] subsidia MHBZ 12 exclusi] add. itaqueZ 13eruereM
cohibentur om. M 15 communis aV 21 extrema] supreina/7*ZaF 22 ex-
cid.a * l. B 23 uirtute MCV malebant M, Ca.c. 26 bythynia U bethania B
hithinia praefectus Ca.c. 29 aduersosif^F, (0 ex u)C 32 ausi sunt jT

LIBER V 29, 1-30, 1

369

uiri et superba quadam ultra humanam formam uirtutis
auctoritate, ut ipse Caesar miraretur, o uaria et incerta
uelut quaedam bellorum alea, quae sicut iactu quodam ita
casu potius quam uirtute plerumque inopinatis ludit euen-
5 tibus sufficiens nouos exitus! namque et hic iactus sunt,
non tesserarum quidem sed sagittarum telorumque plurium,
lapidum quoque, quibus saepe uietor sternitur alieno uulnere,
et dum aliena spolia rapit, ipse spoliatur, uelut hic Julianus,
qui tergo imminebat hostium, dum alios perimit et claustro
io coercet, ipsa alacritate incautior, confixum clauis calcia-
mentum gerens usu militarium uirorum, non considerauit
polito lapide solum stratum, quod cauendum foret, sed
quasi in campo proeliaretur, securus labitur et ingentem
strage sua sonitum dedit nec potuit adsurgere lubrico soli
15 fusus, genu tamen se sustinens regressum hostem repelle-
bat, ut adpropinquantes caederet, iaculantes quantum
posset caueret. sed ipsa fatigatus atque oppressus multi¬
tudine solus licet, quia nullus tanto se inserere periculo
auderet, non despicabilis tamen neque inultus inpigre occu-
20 buit. haut equidem, ut arbitror, tali dignus exitu fuit, ut
tanta uirtus uiri sic deciperetur, sed plurimum in bello
prudentia ualet, quae acuta semper et perspicax incer¬
torum prouidet casus, solus se de Antonia proripuit, solus
in hostilia agmina ruit, solus se armis miscuit, solus in tem-
25 pium Iudaeos redire conpulit. uereor ne istud offuerit
magis, quia de templo fuerant exterminandi deo infideles,
ideo lapsus non inuenit remedium, spectabat Titus uincen-
tem cum gaudio, periclitantem cum ingenti dolore, uolebat
subuenire sed longe aberat, reuocabatur a suis, quia in
30 milite unius sors est, in imperatore uniuersorum. pericu-

3 cf. Liu. XXXVII 36, 9; Lucan. VI 60 7 cf. Ver g. Aen. X 781

13 sqq. cf. Verg. Aen. V 329, 335, Georg. II 306 24 cf. Verg. Aen. X 796

2 auctoritate] add. ita (s. I.) B, Z ut om. M et] atque HBZaV
3 quadam aV 4 uentibus Ca.c. 5 et om. M 8 despoliatur HBZaV
9 quid ergo M premit Z 10 coerceret M coherceret A incautus B
conflixum Ca.c.m2 12 sed] et B 13 proeliatur H 14 solo B 17 ca-
uere M ipse V 18 quia s.l.m3M nullus**** (quia?) M 19 accubuit
Mp.c.m2,Z 20 aut Ma.c.m3 22 acuta] cauta HBZaV 23 prae¬
ripuit CV 24 agmina] arma H 25 redigere M obfuerit ZaV
26 fuerunt HZ 30 imperatorem M.B a.r.,CVa.c.

LXY1. Hegesippua. (Ussani.)

370

HEGESIPPI QVI DICITVR

Ium docebat exemplum, quid cauendum potius quam se¬
quendum Caesari foret, denique sic consternati fuerunt
socii, sic elati aduersarii, ut et corpus Iuliani in pote¬
statem ueniret hostium, quasi adhuc et defunctum timerent,
si Romanis restitueretur, ceteri Iuliano caeso facili negotio 5
cessere, nondum enim ascenderant numeri et Iudaeis occasio
necis eius uirtutem auxerat, pronatissimis eo proelio ad
repellendos Romanos Alexa et Gyptheo Iohannis coniuratis,
qui factionis eius propugnatores forent, ex Simonis quoque
parte Melchio et Iacobo Idumaeorum duce egregiis bella- 10
toribus, Ari Simone quoque et lude tertiae factionis uiris
pariter adnitentibus, qui coniuncta manu pulsos Romanos
intra Antoniam clausere.

XXXI. Contra Titus non munimento sibi sed impedi¬
mento angustias Antoniae ratus iubet dirui munitionem eius 15
funditus, ut congressuris iter in hostem aperiretur, con-
pertoque quod sollemnitas Iudaeis festorum dierum adpro-
pinquasset, praecepit interpretari Iosephum Hebraeo ser¬
mone quae ipse alloqueretur, quae, malum, ratio Iohanni
suaderet ut Romanos in excidium templi lacesseret? si 20
uirtutis fiduciam gereret, eligeret alium pugnae locum, eo
progrederetur, dummodo urbi parceret, templum non con¬
taminaret, sacrificia festorum dierum non impediret, relin¬
queret quos idoneos sacrificiorum ministeriis aestimauisset,
fortitudinis suae documentum ubi uellet praeter urbem et 26
templum ederet, congressioni milites Caesaris non defu-
turos. inuitum se cogi ad totius urbis euersionem, cuius
reliquias seruare uellet, si pateretur Iohannes. imminere
templo faces, non quo templum Romani festinarent exurere

XXXI § 1 cf. BI. VI 93—97

6 cf. BI. VI 80

1 quod Bp.c. 3 aduersari Ca.c. 5 facile H 6 et] add. in a
8 gypteo {eras, a uel ae initio uerbi) M. H citheo B egyptheo A iohannes
et l iohanni s. I. Z 10 mechio H rnucio (s. I melchio) B melchia A duci¬
bus Mp.c.m3 11 ari8simone Z simonem Ma.r.,CV arsimon interpres
Syrus iudae MHZ iuda BaV 14 sibi post impedimento aV sed om. A
15 augustias M 17 -que om. aV 19 iohannis Ca.c., A 20 lacesseret
in ras.mSC 21 uirtuti CV generet M eligeret s. I. V 27 re M
cuius] eius H 29 festinarent] uellent HB exurere] euertere H

LIBER V 30, 1-31, 2

371

sed e templo educere belli excitores. si uictos se crederent,
manus darent, aut si uictores futuros sperarent, non intra
claustra se reciperent, sed in campo defenderent, quo tem¬
plum lambentibus dam incendiis eriperetur, uacaret puri-
5 ficationibus. ea interpretante Iudaeis Iosepho cum silentio 2
audita tacitum uulgus probabat sed metuebant sententiam
suam pandere, quibus respondit Iohannes, nullum praesta¬
bilius deo esse sacrificium quam pro aris pro focis pro
templo ponere animam uiros deo sacratos, et ideo, si necesse
io sit, libenter procumbere pro libertate, tamen sperare quod
excidium perpeti non possit ciuitas dei. Titus ad haec:
‘merito ergo puram deo seruatis urbem et sanctum inmacu-
latum necando ciues, interficiendo innoxios, perimendo
sacerdotes, talibus flagitiis non placantur diuina sed offen-
15 dunt-ur. abdicastis deum uestrum sacrificiorum suorum
cultibus, si tibi cibum aliqui negaret, Iohannes, quaereres
eum; deo uestro suae hostiae non immolantur, non red¬
duntur sua munera, iugulantur homines, et adhuc putas
deum auxiliari? reuera sic gesta edocent, sic testificatur
20 caesorum congeries et cumuli uestrarum calamitatum, quis
ha-ec uidens non ingemescat? nec reprehenderem quod
pugnares pro patria, si nollem parcere, si nollem patriam
uestram aut templum uestrum reseruare. neque enim digna
Carthago — haut metuendus Hebraeus Hannibal, qui partem
25 mediam orbis Romani subegerat — et tamen ipsa quoque
reparata Carthago, quae usque ad excidium sui rebelles
ciuium animos tulit, fide mea salua haec omnia futura tibi
spondeo, ueniam tibi salutis polliceor non pro mercede
XXXI § 2 cf. BI. VI 98—110

1 e om. HB de A 3 campis HBZaV 4 labentibus BZaV
6 probat a V metuebat ZCV 9 si] sic 10 sit] est B sperare]
add. se HBZ 11 posset H 12 sanctum] spm M 13 perimendos
Ma.r. 15 abdicatis a V 16 ciuium aliquid a V aliquis Mp.c.m3,
Bpc.m2,Z 17 ait. non] nec CV non redduntur — iugulantur om. A
19 gest e H,Ba.c. docent HBA testificantur H 21 reprehendere
Ma.c.m2 22 parcere — nollem om. Ba.c.m2,A parcere] pacem CV
23 uestrum om. HBZaV neque (que s. I. m2) C indigna Hp.c., A digna,
add.xitm3M 24 chartagc M cartago A V,Za.c. aut libri-, emendaui
Hebraeus, add. ut m3 M annibal H, Bp.c. annibale Ba.c. hannibale Z
25 urbis romae Z 26 chartago MZ 28 tibi] add. quoque s. I. m2B

24*

372

HEGESIPPI QVI DICIT VR

sceleris sed pro redemtione urbis, ut a. te redimam perituro¬
rum culminum statum, desinas, moneo, latrociniis tuis contur¬
bare propositum pietatis Romanae, non formidabitur Hiero¬
solyma ut diruatur, quando potior uiribus reseruata est
Antiochia, certe Iechonias uester et Persis credidit et urbem 5
egressus commisit se cum suis proximis barbarico furori, ne
propter se duitas euerteretur. celebratur a uobis eius
memoria, sicut uestri adserunt, adest Iosephus adsertor
eius et testis celebritatis, qua honoratis uirum qui pro patria
captiuitati se obtulit, seruauit eum et barbarus Persa, ego 10
autem tibi spondeo impunitatem, certe et Iosephus arma
Romanis aduersa intulit: crede promisso, cuius et exem¬
plum praemisimus, uadem tibi sponsionis nostrae Iosephum
damus, immo iam dedimus, quem reseruauimus. loquatur
sermone patrio, obliget se ritu quo soletis, non pudet me 15
uadem quaerere, fideiussorem dare, ne euersorem exhibeam
qui uolo parcere.1 flere ad haec Iosephus, rogare Iohannem,
deplorare patriae statum, obsecrare sermone flebili, appel¬
lare ut ciuem sed ceteris pertinaciorem, testari dei omni¬
potentis gratia saluum fore cum suis, tantummodo desisteret 20
excitare militem Romanum ad urbis euersionem. quem ubi
flectere nequiuit: non mirum‘, inquit ‘Iohannes, si perseueras
usque ad excidium patriae, cum iam reliquerint eam prae¬
sidia diuina, sed mirum quod perituram non credis, cum
legeris propheticos libros, quibus excidia patriae nobis ad- 25
nuntiata sunt et reparata culmina rursus a Romano
diruenda exercitu, quid enim aliud clamat Danihel? non
enim quod iam factum erat sed quod futurum prophetabat.

1 sceleris s.l.B 2 culminum] omnium (om et i m2; s. I culminum
m2) B 3 formidabit H 4 quanto Bp.c.m2 seruata aV 5 hie-
chonias A uester et perse (s. I.) B urbe H 8 sicut] et add. M
uestri om. H 9 quia M horatis Ma.c.m3 patriam Ma.r. 11 autem
om. MUBZ 12 cede B explum Ca.c. 13 uatem H,Zac. uade,
add. fideiussorem A 15 obliget se] et B liget H 16 euersionem
Zp.c. 1 7 iosepus, add. coepit Z iohannen HC 18 patriae] urbis (s. 1
patriae) B statum] add. et s. I. B 20 gratiam MEBZ saluam MCV,
Za.c. salui A desistere M 21 romanorum B 23 iam om. M ea
Ma.c m2 dereliquerint H 27 daniel ZC 28 fuerat B quod, add.
post s. I. B profuturum «V profetabat M

LIBER V 31, 2-33, 1

373

quae est abominatio desolationis, quam uociferatus est
uenientibus Romanis fore, nisi ista quae nunc imminet? quod
est illud oraculum, quod a nostris saepe commemoratum
est a summo denimtiatum deo, tunc perituram urbem fun-
5 ditus, cum ciuium manibus contribulis suus fuerit extinctus,
nisi quod nunc impleri uidemus? et fortasse, quia iam
defendi templum non placet interdicto maculatum sanguine,
purgari incendio placet.4

XXXII. Compleuit sermonem Iosephus sed nullis
io Iohannes mouetur fletibus nec promissis flectitur, urguebat
deus iam dudum perfidas mentes, ex quo se impio parricidio
commacularunt Christum Iesum crucifigentes, hic est ille,
cuius mors Iudaeorum excidium est, natus ex Maria, qui ad
suos uenit et sui eum non receperunt, quando
15 enim suos non occiderunt Iudaei? nonne filium Saul sui
occideiunt? Nabutha propheta a suis utique lapidatus est.
Iudaea fuit Iezabel, quae iussit Iudaeis senioribus qui prae¬
ceptum exsecuti sunt, Iudaeus Achab, qui causa mortis eius
factus est. quanti alii a ciuibus ciues peremti! et tamen diu
20 integra ciuitas mansit, etsi diruta a Babyloniis post annos
innumerabiles, sed. reparata postea, hoc est supremum exci¬
dium post quod inreparabile templum, quia auerterunt
sceleribus suis praesulem templi, reparationis arbitrum.

XXXIII. Tali affectu Caesaris et repetita oratione in-
■25 flexa est aliquorum sententia, qui se subtrahere potuerunt
ut ad Romanos conuenirent. ceteros reuocauit periculi
metus, qui a latronibus intendebatur, et forte quaedam

XXXII cf. BI. VI 111-112 XXXIII § 1 cf. BI. VI 113-117

1 sqq. cf. Matth. 24, 15 (Dan. 9, 27; 12, 11) 9 sq. cf. Verg. Aen. IV

438 — 439 14 Ioh. 1, 11 15 sq. cf. II Reg. 4 16 sqq. cf. III*Reg. 21

5 manibus] add. et a B contribulibus BA suum Ma.c.m2 suis
Ma.c.m3,BctV suos H extincta B 6 nisi om. B 10 urguebat]
add. enim aV 12 Christum — figentes om. A iesum christum B cruci
suffigentes BZ 14 et in ras. m2 C 15 saulis B sui om. B 16 na-
buthe Mp.c.m3,B nabotaeH nabothae Z nabutheus Bp.c.m2 nabuthae
CV nabute A 17 zezabel Mp.c.vi3,HZ hiezabel CV iudaei HB senio¬
res HBZ 18 secuti A achap V eius] add. reus B 19 a ciuibus
s.l. w2H ciues] suis «F tam B,Zp.c. 21 excidium] add. et B
22 uerterunt aV 24 affatu B et om. HB 27 qui] quod B

374

HEGESIPPI QVI DICITVR

inclinatio mentium erat, ne plures eriperentur futurae euer-
sioni. quos Caesar confugientes ad se, quia erant inter eos
et uiri sacerdotales cum filiis et alii splendidioris familiae
uiri, suscepit bona gratia, pollicens securitatem salutis, ius
possessionum suarum atque urbem, cui nomen Gofna, direxit,
ne quid offensionis oreretur ritu dispari et cultus diuer-
sitate. quod ab his, qui in urbe positi repugnabant, seu quia
huiusmodi suspicio incesserat siue ullus composuerat dolo
ne plures dilaberentur, in argumentum est deriuatum necis
2 ut extincti obicerentur. eo comperto reuocatos Titus iussit
cum Iosepho propius muros obire, ut a suis cognoscerentur,
illi cum lacrimis gemituque magno non sua deflere sed
patriae templique excidia, rogare ciues ut sequerentur
Caesaris fidem, eriperent templum parato incendio, nihil
sibi aduersus legem praeceptum, nihil de libertate in-
minutum. adquiescerent, et ipsi experirentur Romanorum
clementiam, quorum insuperabilem uirtutem experti sunt.

XXXIV. Cum talia miserabiliter deplorarent, protur¬
bantur a suis bellumque accenditur, insiliunt Iudaei atque
in ipsa inrumpunt temere penetralia: omnes recessus, omnia
occupant quae inaccessa uiris erant sacrorum exortibus.
Romani quoque se proelio parabant, temerantur interdicta
patrum belli necessitate, maiore tamen Romanorum quam
suorum reuerentia. gentiles cum formidine templum specta¬
bant, Iudaei cum furore ac temeritate adibant et madidas
manus humano gerentes sanguine ipsa adtrectabant altaria.

2 Titus tamen adhuc in proposito manens alloquebatur

XXXIII § 2 cf. BI. VI 118-120 XXXIV § 1 cf. BI. VI 121-123
§ 2 cf. BI. VI 124-128

19 cf. Verg. Aen. XII 804 25 sq. cf. Verg. Aen. II 717 sqq.

3 alii cum splendidiori* familia*** (e ui?) B 4 uiri om. HB

salutis, add. impertiens s.l. B 5 atque] add. ad HBZ gosna MH
goyna « V 6 oriretur Mp.c.m3,Bp.c.,HZA V 8 dolos ZaV 9 de¬
riuatum est aV 10 reuocatus MB 11 proprius M muro subire HBZ
muro obicere aV agnoscerentur HZ(-re*tur) B 12 illis aV 13 et
templi A excidiumaF 16 at quiescerent Mp.c.m3 17 clementia.Ma.c.m.2
sint HB 18 cum om. Ma I talia] add. s. I. cum m2M deplorantes a F
proturbabantur B 20 recursus B omnia] add. secreta (s. I.) B,aV
22 parant HB 23 suorum quam romanorum B 24 insolentia (s. 1 re¬
uerentia) B fortitudine ( mg . formidine m2) B expectabant Ma.r.m3, a V

LIBER V 33, 1—35, 1

375

Iohannem et inuitum se deduci ad excidium urbis ac templi
contestabatur dicens ad eum: ‘quid sibi uolunt, Iohannes,
inpressi illi ante fores templi apices elementorum? nonne
significant neminem nisi sacratum debere templo adpropin-
5 quare? quid illa saepta pro templo? nonne ut conspectus
arceant liberos uniuersorum solisque mysticis pateat secre¬
torum cognitio, atque his sit liber aspectus, quibus est legiti¬
mus ingressus? prospectus excluditis peregrinorum et acces¬
sus cogitis, scribitis ut nullus ingrediatur aduema, nullus per-
io egrinus introeat et peregrinum sanguinem intra templum
funditis aduenarumque simul et ciuium cruore uestra altaria
commaculatis, testificor ego non inpressionis nostrae esse
sed uestrae praeuaricationis quod uiolastis quae uestra sunt,
ego alienus non exigo, immo obtestor, si uelitis discedere,
15- incolume templum futurum, neminem Romanorum hostiles
inrogaturum manus, nihil de uestris temerandum esse sacri¬
ficiis. seruabo templum uobis, etsi nolitis, cultus enim sacro¬
rum diuersus sed opera communis usus, quod cultus fuit
a uobis recessit, quod operis est uiotoribus remansit/

20 XXXV. Vbi ne his quidem per Iosephum insinuatis
reuocari Caesar aduertit factionis principes — putabant enim
iam diffidentiae potius quam pietatis esse tam frequentem
desistendi conuentionem — ad proelii necessitatem inuitus
reuertit. iubet adesse Romanos, sed quia tantae multitu-
25 dini angustiae impedimento erant, triginta electis uiris
singula deputat bellatorum milia, non enim totum exer¬
citum reciperent tam densa aedificiorum obstacula, ipse
quoque simul descendere uolens reuocabatur a suis, ne in
angusto, nocturnis etiam plerumque temporibus,, quibus

XXXV § 1 cf. BI. VI 129-135. 146

18 cf. Quid. Metam. VI 349

2 iohanne MH 6 misticis (s. I ministris) Z sacratorum H
12 ergo Z 13 praeuaricationis uestrae B uiolatis HBZ 14 e*go Z
alienos Ma.c.m3 uelitis] add. uos A,C Va.c. 15 incolumem a V
17 enim om. B sacro GV 18 opere B usus owi. aV 20 insi¬
nuastis Ma.r. 21 putabat a, Vp.r. enim om. HBZ, s. l.V 22 fer-
uentem (s. I frequentem) Z 24 multitudini om. A 26 deputabat C
de*putabat V deputabant A bellorum a V militia aV 28 simul
om. H, s. I. B 29 angustiis (an s. I.) B etiam om. H

376

HEGESIPPI QVI DICIT VR

necesse erat insidiantium fraudi occurrere, periculi aliquid
in se excitaret, cum amplius proficeret, si spectator belli
adesset, cum unusquisque promtius sibi decernendum arbi¬
traretur sub oculis Caesaris proeliaturo, omnia enim, quae
circa templum gererentur, uelut in theatro quodam, ex loco 5
Antoniae desuper uisebantur. inflexus ad eam Caesar sen¬
tentiam Cereali mandat negotium, ut praetendentibus circa
templum Iudaeis hora noctis nona superueniret, ceterosque
hortatur studiose ingruere certamini, se quoque dimicantum
meritis non defuturum, cum desuper aut ignauiae cuiusque 10
2 testis aut uirtutis arbiter pugnam examinaret. Cerealis
praescripto tempore impigre adest, sed custodes uigilantes
repperit. proelium conseritur, siquidem et intra templum siti
non indormiebant, et congredientibus qui excubias obibant,
facile ceteri sese ad bellum pararunt, conferto agmine in- 15
stabat Romanus. Iudaei, dum claustris atque angustiis
nituntur, ne circumuenirentur, percursabant diuersa, ut
frequentius sibi a suis esset periculum, dum in tenebris non
cognoscerentur, et plerumque transfigerentur a sociis, dum
hostes putantur, quis enim nocte discerneret socio an hosti 20
occurreret, cum interrogare serum esset, cauere utile, con¬
sultum praeuenire? et tolerabilior culpae exitus errare in
alieno uulnere quam proprium neglegere periculum, ubi hos¬
tis timetur, ancipiti itaque per noctem periculo laborabant
Iudaei uel quod inferret hostis uel in quo socius erraret, 25
nec minore per diem pernicie adflictabantur: nocte plus
eiat a suis periculi, per diem Romanus uehementior aderat,
quem totius spectator certaminis Titus uel tacitus urguebat,
in horam quintam pugnatum est acriter Iudaeis quoque
strenue bellantibus, ut neutra pars loco cederet. 30

§ 2 cf. BI. VI 136—147

15 cf. Verg. Georg. III 369 23 cf. Verg. Aen. X 781

3 cum] cum quo M, quo BZaV decernendum sibi B decer¬
tandum a V 5 gerentur H loco, add. ad eras. M 7 ceriali ut infra B
caereali uttnfra HZ 1 0 cuiusce HZa , Vp.c. 13 reperit aV 14 dor¬
miebant a V subibantZ 15 sese ceteri CV se ceteri HBZ para¬
bant B 16 manus ( s . romanus) B cum de claustris H claustri M
17 intuuntur M percurrebant Z percussabant CV 22 et tolerabilior
xnras.B 23 eligere M,Ha.c. 26 minori Bp.c. pernicie-diem
om. A Mtgne 27 a suppi. m3 M, om. H 30 rebellantibus UBZCV

UBER V 35, 1 — 3(5, 2

377

XXXVI. Dum haec inter se proelia genuit septem
dierum spatio depositis omnibus, usque ad fundamenta ter¬
rae, quae castro, cui nomen Antoniae, Herodes inmuniuerat,
latior facta est uia, quae ad templum ducebat, ut non solum
5 percursandi militibus esset facultas sed etiam munimentis
constituendis et coaeeruandis aggeribus quantum esset
necessarium locorum pateret, quo pulsarentur etiam templi
summa fastigiorum, per quae Romanis intentius immoran-
tibus, cum intolerabili fame urguerentur Iudaei, coeperunt
io insidiari Romanorum iumentis. si quis bellatorem equum
pabulo laxauerat aut mulum leuando oneri necessarium,
rapto auertebant, nec solum cibus eis dispendio Romanorum
sed etiam militiae flagitio pariebatur. cuius incuriae pro¬
brum in exordio statim praescripto necis supplicio Caesar
15 remouit. fraudem tamen peruicaciae non compescuit, ex¬
clusi enim ab huiusmodi rapinae necessario esurientibus
alimento, herbarum subsidia captantes, destruendum
murum, quem circa pomerium Titus duxerat, excogitarunt
ut uagandi et quaerendi radices arborum pabulorumque
20 liberior fieret excursus, quos ad cuiusdam carceris uicem
circuitus muri clauserat, nec erat iam quo famem leuarent.
obrepunt itaque excursu repentino, ad montem Oliueti in¬
gruunt praetendentibus, nec illi commisso defuero muneri
et tubae classico de ceteris castrorum aut turrium muni-
26 mentis alios accersunt ad proelii societatem, conseritur
pugna acrior in principio, dum pudor hos illos fames urguet
XXXVI § 1 cf. BI. VI 149—155 § 2 cf. BI. VI 157—163

10 cf. Verg. Georg. II 145 et sim. ; Ouid. Metam. XV 368; Tac.
Gerrn. 14

2 depositos Bu.c. 3 antoniae (-a 71) nomen Mp.c.m3,HBZ,Cp.c.
**minuerat M inminuerat (ex -et) 7/ munierat 71 inmunucrat Bp.c.,Z im¬
posuerat aV immuniuerat Ascensius 1510 5 facultas] add. est eras. M

10 bellatorum uV 11 leuando inras.md M 12 raptu Mp.c.m3 raptum H
rapto (s. 1 raptu) Z 15 peruicaciae— rapinae] puto peruicacem puto et
necessario per uicu quae non conpescuit. exclusi enim ab huiusmodi
ramno en puto et A peru (f 77) icatium IUiZ 16 rapina IIBZ 18 murum
quem] murumque M pomarium (i s. I.) B,Zp.c. induxeratTl exco-
gitauerunt a V 19 uaganti et quaerenti MZ uagandi eis quacrendique B
et om. A 21 leuaret Mu.c.nuJ 22 itaque, add. et HZ praetendentibus
et B 23 praetendentibus om. B 25 arcessunt HBZ accersiuntwF
26 famisTla.c. urgeretaF

378

HEGESIPPI QYI DICITYR

saeuo imperio ac necessario, sed confluentibus Romanis
repelluntur Iudaoi atque ad urbis suae muros reflectuntur,
tunc unus e turma equitum — Pedanius nomen ei — concito
equo dexteram extendit et se paululum inclinans unum de
I udae is fugientem suspendit, captiuum Caesari ferens, 5
gloriosaeque uictor rapinae uelut- lepusculum aquila aut
accipiter fulicam ante pedes Caesaris uiuentem deiecit.
quo delectatus admodum Titus laudatum eum et honoratum
dimisit.

Iam circumfusae templum ardebant porticus. 10
ubique luctus ubique mors, foris bellum, intus supra bellum
et incendium, nec frangebantur animis Iudaei. putabant
uindietae perire quidquid sine fraude gererent uel insolentia,
quando aliter iam nequibant, lacessebant Romanos ad
- excidii celeri tatem. Ionat.hes quidam exiguus corpore, de 15
>pectu dignior, iuxta Iohannis sepulehrum prouocabat
Romanos, ut seeum qui uellet manu decerneret, aliis despi¬
cientibus pauxillitatem hominis, aliis fastidientibus cum eo
decertare, quem continuo captiuum habituri forent, aliis
considerantibus periculoso certamine rem geri cum uiris, 20
qui in extremis salutis non aliqua fortitudine sed sola teme¬
ritate uindictam quaererent, nihilque laudis futurum si uin-
ceretur excidio finitimus, et plurimum dedecoris, si quis
lapsu aliquo communem uictoriam turparet, iactabat se
insolentissimus et metum obiciebat uictoribus conuicia 25
serens, quod non suis uiribus sed alienis auxiliis Romani
inniterentur, nec Iudaeos bello hostium sed domesticis ad-
flictos seditionibus, erat in numero militum Romanorum
Pudens nomine, qui praestrictus inanibus contumeliis, dum

XXXYII § 1 cf. BI. YI 164—168 § 2 cf. BI. YI 169-176

3 sqq. cf. Yerg. Aen. XI 741 sqq.

1 ac om. codd., add. Ascensius 1510 ac — Iudaei om. 4 necessario.
om. H, s. ;. B necessarios CV 3 pedianus M nomine HB ei om-
HB 4 dextrum a V 10 templo B 15 ionathas HZ ionathis B p.c.

16 prouocat Ca.e . 17 uelit B uellent aV decertare CY decerta¬

rent A 18 paxilli tamen B pusillitatem Bm3, aV 19 captum B
21 solam temeritatem Ma.c. 24 turbaret Z 26 ferens BaV

2. niterentur «I 29 perstrictus Mp.c.m3,CV perstinctus A inani
nibus CV

LIBER V 36, 2-38, 2

379

inconsulte pudori consulit, salutem neglexit atque ipsa in¬
dignatione incautior uulneri patuit fususque in terram
incussit sociis uerecundiam, insultationis quoque causam
Ionathae simul et. mortis reliquit, namque is successu laetus
5 certaminis et pompam adtollens triumphi, dum tripudiat
atque exultat concussoque clypeo simul et gladio proludit,
excitauit in sua uulnera- centurionem Priscum, qui superba
et tumida iactantem non tulit atque incautum uictoria
penetrauit ictu sagittae, quo stratus Ionathes docuit in
io proelio neminem inrationabiliter insultare oportere, ubi
uicteris et uicti condicio incerta, donec bellum clauditur.

XXXVIII. At in urbe interiore cum hostem intra muros
cernerent altissimis eminentem aggeribus uniuersisque im¬
minentem moenibus et tamquam uulnus in corpore ita peri-
15 culum introrsum pergere reformidarent, intercidunt porti¬
cum septentrionalem ex ea parte, qua adhaerebat Antoniae,
ne per ipsam hostis in templi superiora asbenderet uel in
inferioribus sitos superior urgueret, et proxima quaeque
demetunt, ne populantibus incendiis templo finitima etiam
20 templum ipsum ignis depasceretur, atque intercisa igni
exurunt, ita- quod ab hoste metuebant priores coeperunt.
Solomonis quoque porticum ad fraudem pararunt, ut cui- 2
minum interiora replerent pice ac bitumine, quae intra for¬
nicem summi laterent fastigii, simulatoque quod eam uellent
25 defendere et frequenter hostem incessere sollicitant
Romanos atque in sese excitant, illi admotis scalis summa
porticus petunt, Iudaei loco paulatim cedere quo plures
Romani ascenderent, hi certatim inrepere, tamen pruden-
tiores suspecti dolum cauere, sed uulgus uictoriae intentum
XXXVIII § 1 cf. BI. VI 164—165 § 2 cf. BI. VI 177-185

1 consulto B consuluit B 4 his Ma.c.mS 5 pompa MC
a.c.m2, {add. se) B 6 concussusque Ca.c. 7 prius eum M,Cp.c.,AV
priuscum Mp.c. superbia Ma.r. 9 quo] equo B 12 orbe A hoste
Ma.c.m3 15 formidarent EBaV 16 quae EZaV herebatB 18 situs
M,Ba.c. sitas H 19 demunt B templo] templis B 21 exurant aV
22 salom. EBZa salam. V pararunt om. B 23 uitumine ( hic et in
p. 380, 3) Ma.c.m2,C fornacem aV 24 summissi CV summis A
25 frequentes MZ incesserent HBZaV 26 illi] alii (s. I.) B 27 quod
MZA plus H 28 statim (s. certatim) Z 29 incentum M

380

HEGESIPPI QYI DICIT VK

praefestinare, ubi res fraudi calere uisa, plurimis quasi inter
retia locatis, acLmouetur ignis fornicibus interioribus atque
adultus pice et bitumine et ceteris incendii nutrimentis in
totam diffunditur porticum, circumuallant flammae uictores
Romanos, ut nec resistendi facultas suppeteret nec fugiendi 6
copia, quid facerent non reperiebant. spectabat Titus
suos periclitantes indignans quidem quod iniussi ascen¬
derant, sed miserans quod uictores perirent, plerique se
praecipitio dabant, sed, ubi incendium euaserant, fractis
cruribus conlisi corpore moriebantur, miserius erat si de- 10
biles superuiuerent. uolebat subuenire Caesar nec poterat,
hortabatur tamen proximos, clamabat ut auxilio suis essent,
has uoces, hunc dolorem Caesaris pro supremo illi habe¬
bant solacio, hoc erat morituris uiaticum, hoc se uelut sub¬
limi solantes sepulchro ad mortem festinabant, quod in ui- 15
sceribus Caesaris reconderentur nec uita eorum periret,
quorum uiueret gloria, qui morerentur pro Caesare relin¬
quentes sui hereditatem triumphum, itaque alii circum-
ueniebantur ignibus, alii praeueniebantur, nec longe hostis
qui flammas fugientem feriret. 20

XXXIX. Longus tamen uir egregiae uirtutis cum pro-
uo caretur a Iudaeis, ut sese his committeret, promissa salu¬
tis securitate, maluit se transfigere gladio quam maculare
probro Romanae indolis fortitudinem. Artorius autem satis
astute uoce magna clamauit Lucium dicens: ‘heres mihi 26
eris, si me decidentem exceperis/ at ille miserandus occurrit
ruenti atque in se morituri necem transfudit, uere bellicum
testamentum, non atramento scriptum sed sanguine, nec in
charta sed in mucrone, quod heredem praemisit; magnum

XXXIX cf. BI. VI 186—192

1 res in ras. m3 M fraude Z calere (r s. 1 m3) M calescere B
callere (s. I calere) Z cauere aV quasi] qui B inter om. aV initia B
2 locati erant B fornacibus BaV 3 et ait. om. a V, sed ceterisque A
4 circumuallant (circum s.l.) B , (uallant s.l. m2) C 6 repperiebant MHB
' ascenderent CV 10 misertus B 11 superuenirent B 13 summis,
deinde supremo, tum summo m2B 17 uiuere Ma.c.m3 18 hereditate
«, Vpr. 20 fugientes C 21 longinus Mp.c.m3,aV interpres Syrus
25 Lucium] latiuin B 26 deicientem aV 28 atromento CV 29 carta
HBA,Zp.c. cartha CV chosta Za.c.

LIBER V 38, 2-40, 1

381

plano ingenium, ut inueniret uoluntarium mortis uicarium.
incensa est itaque porticus usque ad turrem, quam Iohannes
cum bellum aduersus Simonem gereret, exaedificauerat
super portas regiae domus, quam Ezechias sibi rex ad habi-
e tandum condidit, reliquam eius partem ipsi diruerunt
ludaei. sequenti quoque die a Romanis exusta est omnis
porticus septentrionalis usque ad porticum orientalem, nam
cum suis ipsi manus indcerent aedificiis, docuerunt Romanos
alienis non parcere, nuda erat iam templi facies et saeua
io hominum fames, insidiabantur sibi inulcera, quis cui raperet
cibum, ubi alimenti suspicio, ibi bellum inter domesticos
pugnabatur pro cibo, necabantur carissimi, discutiebantur
defuncti, ne quis intra amictus eorum cibus lateret, simu¬
lare aliqui mortuos aestimabantur, ne uiuentes habere ali¬
is quid alimenti suspectarentur, sed ne uiuentes quidem aut
uitae fungi munere aut mortem simulare poterant, uerum
aperto ore sicut rabidi canes aurarum captantes spiramina
huc atque illuc circumferebantur inopia duce, saepe etiam
quasi ebrii in eadem domicilia regrediebantur, ut iterum
20 quae uacua reliquerant perscrutarentur, et cum alia famis
solacia non reperirent, detrahebant coria scutis ut cibo
essent sibi quae praesidio non essent, mandebant calcia-
mentum, nec pudor erat solutum pedibus ore suscipere et
lingua lambere, uetustae quoque paleae, quae olim proiec-
25 tae fuerant, non mediocri studio requirebantur et si quis
reppererat, grandi pretio mutabat.

XL. Quid adoriar dicere factum Mariae, quod cuiusuis
barbari atque impii mens perhorrescat? ea erat de locuple¬
tibus feminis regionis Pereae, quae trans Iordanen iacet.
30 belli terrore oborto cum ceteris se in Hierosolymitanam
urbem contulerat, quo esset tutior, eo quoque suas deaie-

XXXIX § 2 cf. BI. VI 193—198 XL § 1 cf. BI. VI 199. 201—208
(Sen. Thy. passim)

5 cf. II* Par. 29, 3(?) 17 cf. Verg. Aen. VII 493 sq. et Georg. I 376

1 inuenerit H uoluntarium mg. B 4 ezecias Ca.c. 5 eius
om. aV 8 manum aV 13 similare Ma.c.ni3 15 nec a nec**(ui) V
21 repperirent M reperirentur a V toria Ma.c.mS ut] et M cibo
esse M 23 solitum A 25 qui aV 26 reppererat sic MHZ proemio H
28 perhorreat M a V locupletioribus «F 29 perea MaV 31 quod Z

382

HEGES1PPI QVI DICITVR

xerat opes, quas principes factionum certatim inussere. ali¬
mentorum etiam si quid pretio quaesierat, de manibus erue¬
batur. exagitabatur a perditis, dira inprecabatur, uolebat
mori sed percussorem non inueniebat. malebant insultare
diutius, adfligere grauius quam cito perfere, putabant 5
quamdiu uiueret praedam fore, defecerant iam omnia et
deliciis adsueta asperiora palearum uel coriorum dura non
emolliebat, saeua fames intimis se infudit medullis, ex-
asperauit umores, mentem exagitauit. habebat mulier in¬
fantulum quem genuerat, uagitu eius excita quae se et 10
pa ruidum coramacerari uideret, tantis uicta immanitatibus
atque inpar tam atroci calamitati affectum amisit et pietatis
genitalis usu oblitterato dolorem absorbuit, furorem adsum-
sit. conuersa itaque ad paruulum iam matrem oblita et
furens animi sic ait: quid tibi faciam, paruule, quid faciam ia
tibi? saeua te circumstant omnia, bellum, fames, incendia,
latrones, ruinae, cui te moritura credam aut cui te tantillum
relinquam? speraueram quod, si adoleuis6es, me pasceres
matrem aut sepelires defunctam, certe, si praeuenires obitu,
quod ego te pretioso tumulo meis manibus includerem. 20
quid agam misera? uiuendi tibi ac mihi nullum uideo sub¬
sidium. omnia erepta nobis, cui te reseruabo? aut certe
quo condam sepulchro ne canibus alitibus uel feris praeda
.■'is.-' omnia, inquam, erepta nobis, potes tamen, dulcis meus,
et sic matrem pascere, idoneae ad cibum manus tuae, o sua- 25
uia mihi uiscera tua, artus iucundi, priusquam uos penitus
consumat fames, reddite matri quod accepistis, redite in

15 cf. Ver g. Aen. V 202 23 cf. Verg. Aen. III 67 sq. IX 485 sq.

'23 — 383, 2 complectar cf. Ambros. De obitu Valent. 58 27 sq. cf.

[Quintii.] Deci. mai. XII 27 (p. 244 Lehn.)

1 quas] quam HZ 2 quaesiuerat HZ quaesiuerant CV 3 per¬
ditis (*. 1 perfidis) Z 5 putabat Ma.c.m3 6 uiuerent HCV prae¬
da Ma.c.m3 9 ui mores MCV mores AB humores HZ,Bp.c.m2
12 atque om. B inpar tam] inparta Mp.r., B (s. I in partu) Z inparata CV
imperata A inpar tam A.scens»us 1510 tam atroci (nalis s. I. ut fit matro¬
nalis) B calamitate Mp.c.m3 , A calamitatis B 18 genitali oF obli-
terato HZaV 14 conuersa itaque] conuereaque Bac. iam] add. se s. I.
m3M matre Ma.c.m3 19 sepellires C 20 praetiosolo Ca.c m2 inclu¬
dere Ma.c.m3 21 uiuenti M ac] uae A 22 omnia] add. enim B e-
repta nobis cui te ex tamen erepta sunt M 26 tua exp. Z , om. FBaV

LIBER V 40, 1—2

383

illud naturale secretum, in quo domicilio sumsisti spiritum,
in eo tibi tumulus defuncto paratur, ipsa complectar quem
genui, ipsa exosculabor, et quod inpatientia amoris habet,
habeat uis necessitatis, ut ipsa deuorem meos artus non
u simulatis sed inpressis morsibus, esto ergo cibus mihi, furor
latronibus et uitae fabula, quae sola deest nostris calami¬
tatibus. quid faceres, fili, si et tu filium haberes? fecimus
quod pietatis fuit, faciamus quod suadet fames, tua tamen
causa melior et quaedam pietatis species, quia tolerabilius
io est quod matri dederis cibum uisceribus tuis, quam quod
te mater aut occidere potest aut deuorare.4 haec dicens
auerso uultu gladium demersit et in frusta filium secans igni
imposuit, partem comedit, partem operuit ne quis super-
ueniret. sed nidor incensi peruenit ad principes seditionis
15 continuoque odorem secuti introierunt mulieris hospitium
minantes necem, quod ausa esset ipsis ieiunantibus edere
atque eos exortes facere cibi quem repperisset. at illa:
‘partem4, inquit, ‘uestram uobis seruaui, non fui auara nec
inhumana, nolite indignari, habetis quod et uos edatis, de
20 meis uobis uisceribus cibum paraui. considite ocius, men¬
sam adponam, mirari habetis ministerium meum, iudicare
quod talem nullius inueneritis mulieris affectum, quae uos
nec dulcis filii fraudaret gratia.4 simul dicens redoperuit
ambusta membra et epulanda obtulit cum adhortatione
25 huiusmodi sermonis: ‘hoc est prandium meum, haec uestra
portio, uidete diligentius ne uos fraudauerim. ecce pueri
manus una, ecce pes eius, ecce dimidium reliqui corporis
eius, et ne alienum putetis, filius est meus, ne alterius opus
arbitremini, ego feci, ego diligenter diuisi, mihi quod man-

XL § 2 cf. BI. VI 209—211

2 cf. Sen. Agam. 26 sq. ; Ambr. Hexam. V 3,7 20 sq et 24 cf.

Verg. Aen. IV 602

1 sum(p)8i8tis HBaV 2 tibi om. B 3 inpatientiam Ma.c.
7 filium] filios Z 8 faci**nus {ex faciamus; s. 1 fames) B fames (m in
ras.m2C) suadet aV 17 exortes eos HBZaV repperisset sic MHB
18 inquit s. I. B reseruaui aV auara fui (fui s. I.) B 20 consedete
HAZ considete CV,Zp.c. 22 tale MaV nullis aV inueniretis
CV inueniritis A mulieribus a V 23 dulci Ma.c.m3 fili Ma.c.m3
fraudarit H fraudauerit B dicens] add. gratia A, et B 24 (a)epulando
MH aepulandum B aepula {add. nda s. I.m2 ) C 27 una om. A 28 eius
om. HBaV alium B 29 diligentes Ma.c.m3

384

HEGESIPPI QVI DICITVR

ducarem, uobis quod reseruarem. numquam mihi dulcior,
fili, fuisti, tibi debeo quod adhuc uiuo. tua suauitas ani¬
mam tenuit meam, produxit matri miserae diem mortis, sub-
uenisti in fame, tu munus supremae senectae, tu percusso¬
rum repressor, uenerunt necaturi, conuiuae facti sunt. 5
habebunt et ipsi quod tibi debeant, cum epulas meas sum-
serint. sed quid refertis gradum, quid horrescitis animo?
cur non epulamini quod mater feci? possunt et uos de¬
lectare quae matrem exsaturarunt, non esurio iam, post¬
quam me filius meus pauit, abunde exsatiata sum, famem 10
nescio, gustate et uidete quia suauis filius meus, nolite
fieri mollioies matre, infirmiores muliere, aut si uos in me¬
dio uulnere misericordes et non suscipitis hostiam meam
atque auersamini holocaustum meum, ego consummabo
sacrificium meum, manducabo quod reliquum est. uidete ne 15
uobis opprobrio sit quod fortior uobis mulier reperta sit,
quae absumeret epulas uirorum. ego quidem tales paraui
epulas, sed uos sic epulari matrem fecistis, et me tenebat
passio sed uicit necessitas.'

XLI. Repleuit continuo totam urbem tanti sceleris 20
nefas et unusquisque tamquam ante oculos positum parrici¬
dalis conuiuii ministerium perhorrescebat, coeperunt et
ipsi incentores seditionis examinare post haec quos raperent
cibos, ne similes escas inuenirent et uelut inprudentes sume¬
rent. coeperunt uniuersi timere, ne diu uiuerent, et mori uelle. 25
peruenit etiam ad Romanos huius facti immanitas, nam
plerique hoc horrore perterriti ad hostem fugerunt, quo
< onperto C aesar exsecratus infelicis terrae contagium, ma¬
nus ad caelum edeuans, talia protestabatur: ‘ad bellum qui¬
dem uenimus sed non cum hominibus dimicamus, aduersus 30

XLI § 1 cf. BI. VI 212-214 § 2 cf. BI. VI 215-219

14 cf. II Mach. i, 23 17 cf. Verg. Aen. VI 604

3 meam] add. et HBZa V matris HB aV 4 manus M sup-
premae Ma V supremum HBZ 8 fecit B delectare] add. aepulae B
9 non esurio s. I. B iam s. I. m2M 10 meus om. B H suauis]
add. est BA 12 uos] add. estis B meo Mp.c.m3,HBZaV 13 uul¬
nere] add. estis s. I. Z 14 ego — meum om. Weber-Caesar 17 ad-
sumeret (assumeret m3) M 25 ne] add. ibi (ex ubi) Z et om. M
uellent HZ 27 hoc om. H fugerant II

LIBER V 40, 2—41, 2

385

omnem rabiem beluarum ac ferarum, quid sensibilia loquar?
aduersus omnem rupium immanitatem decernimus, diligunt
ferae fetus suos, quos etiam in fame sua nutriunt, et quae
alienis corporibus pascuntur, a consimilium ferarum absti-
5 nent cadaueribus. hoc ultra omnem acerbitatem est, ut
membra quae genuit mater uorarit. mundus ego ab hoc
contagio tibi me absoluo, quaecumque in caelo potestas es.
scis, scis profecto quia intimo affectu pacem frequenter ob¬
tuli et quod non pudet dicere uictor rogaui, quia parcere
io etiam ipsis tantorum prodigiorum auctoribus uolui, parcere
populo, urbem seruare. sed quid facerem repugnantibus,
quid facerem aduersus suos furentibus? positis plerumque
armis, quia illi a suorum caedibus non desinebant, in bel¬
lum reuerti ut liberarem obsessos, non perderem, ipsi nos
15 de muris hortati saepe sunt dimicare ne grauius a suis
perirent, quales sunt ciues, quibus hostis remedio est?
audieram equidem intolerabilem huius esse populi feroci¬
tatem, qui incredibilibus se opinionibus in omnem excitet
insolentiam, de caelo se genus ducere, ibi primum induisse
20 corporis formam, caeli se fuisse incolas, descendisse ad
cultus terrarum, de terris ad caelum redire, transisse per
maria sicco pede, fugisse ante se fluctus maris, conuersa
Iordanis fluenta in suum fontem recurrisse, stetisse solem
ut hi hostes suos uincerent ne nox impediret, raptos in
25 caelum igneis curribus suos, caeli proeliatas pro se pote¬
states, et absentibus his uniuersas hostium fusas copias, dor¬
mientibus partam uictoriam. haec conpereram, sed puta¬
bam quod diuina circa se iactarent beneficia, non usque-

2 sq. cf. [Quintii.] Deci. mai. XII 27 (p. 244 Lehn.) 6 cf. II Reg. 3, 28
sim. 7 cf.*Luc. 21, 26 *Matth.24,29 19 sqq.cf. II Mach. 7, 9.11 21sq.cf.

Hebr. 11, 29 22 sq. cf. Ps. 113, 3 23 sq. cf. Ios. 10, 13 24 sq. cf. IY

Reg. 2, 11 25 cf. *Luc.21, 26 *Matth. 24, 29 II Mach. 10,29. 30; 11, 8 sqq.

26 sq. cf. IV Reg. 19, 35

1 rabiem om. H, s. I. B beluarum rabiem Z loquor H 2 de¬
certamus aV 3 fetos Ma.c.m3 'mom.MaV sua om. HB 5 omne C
est om.H,s.l.B 6 uoraret HBZaV 10 prodigorum Ca.c.m2 uolui
s. I.in2 C 11 repugnantibus mg.B 12 quid facerem om. B suos] ait.
suos add. s.l. m2 C 13 illi a] illa BIa.c.,aV desinebat Ca.c. 16 reme¬
dium B 17 quidem Ba.c.,aV esse s.l. B 18 excitat Z 19 et ante
de MaV de] e A prius A 21 transisse] add. se MZ 22 se om. a V
23 recucurrisse BZ 25 suos (o in ras.) B proeliatas pro se caeli HZ
proeliatos Bp c. proscli (aduersum s. pro) B 27 paratam aV
LXVI. Hegesippus. (Ussani.) 25

386

HEGESIPPI QVI DICIT VR

quaque audaciam extenderent, ut se nec a Romanis uinci
posse arbitrarentur, agnosco itaque cum his nobis esse proe¬
lium, qui se insuperabiles credant, qui se iactent diluuii super¬
stites, heredes fluminum, terrarum hospites, uiatores aequo¬
reos, ascensores aethereos, quibus unda murus est, aer uia, 5
caelum habitatio, flammae cedunt neo uincula tenent, sitien¬
tibus petra soluitur ac sese fundit in potus, esurientibus
caelum aperitur, cibus mittitur, carne uolatilium castra im¬
plentur et panem angelorum manducat homo, strin¬
guntur liquentia, amara dulcescunt, sol statuitur, tenebrae 10
inluminantur. postremo quid amplius potest esse, quando
his deesse audacia potest, qui, ut aiunt, mortui uiuunt et se-
pulti resuscitantur? aduersus diuina quoque conspirasse hos
homines opinio frequens, et poena indicio est. ardent hodie
quoque terrae propter incolarum impietatem, plerosque 15
etiam ex istis hiatus soli absorbuit, quamdiu igitur in his
locis moramur, ubi et terrarum ruina est? uidimus et mare
mortuum, uidimus etiam mortua terrarum nascentia,
humum aridam, uirentium fructuum umbras inanes, foris
gratiam intus fauillam. quis dubitare potest quod apud 20
inferos uersemur, apud quos etiam elementa moriuntur
ipsa? quin etiam, quae post mortem uiuere solet, apud hos
naturae pietas mortua et superstes defunctis religio, quis
enim parentes non etiam mortuos diligat? quis etiam amis¬
sos filios non amet et loco pignorum teneat? manet affec- 26
tus, etsi pignus obierit, perseuerat nomen, naturae gratia
non intercidit, apud hos uero nec uiuentem mater reco-

5 cf. Ex. 14, 22. 6 cf. Dan. 3, 23. 24 6 sq. cf. Ex. 17 et 16 9 cf.

Ps.77, 25 10 cf. Ex. 15, 23—25 Ios. 10, 13 Ex. 13, 21 12 sq. cf. III

Reg. 17, IV Reg. 4, Ezech. 37, II Maeh. 7, 9. 11, BI. I 650 14 sqq. cf.

Gen. 19,24 — 25 BI.IV 484 15 sq.cf.*Num. 16,30 (32), Ambros.Epist.63,52.

1 tenderent Ca.c.mS 3 sec. qui] cum HBZaV iactitentZ
diluuiis a V superstetisse B 4 fulminum HCV equoris (e s. 1.) B, A
5 (a)etherios MBp.c.m2. HZCV aetheribus A 7 ac om. B 8 impletur
Ma.c.m2,C 9 pane C 12 his om. B qui ut] quia ita (ta ex corr.
m3) M 13 hos om. H 14 sq. quoque hodie HZ quoque om. B
16 soli] olim M 17 ubi — est om. A ubi terrarum MaV uidemusi/Z
18 uidemus HZ etiam] et B 22 quae om. aV 23 superstes] add.
est ctV 25 pignerum 3/ pignore A 26 in obierit perseuerat a m3
it pers M nomen a vi3 M 27 uero] uiros Z

LIBER V 41, 2

387

gnoscit filium, nec appellantem audit, nec uagientis misere¬
tur et propter imius horae exsecrabilem cibum parricidales
inicit pignori manus, sed quid quasi nouum arguo, cum a
parricidio fraterno generis sui numerent exordia, cum ipsius
5 Abrahae, quem appellant patrem et disciplinae auctorem ac
sui principem cultus, in eo maxime fidem praedicent, quod
nec filio parcendum putauerit eumque sicut hostiam aris
admouerit atque holocaustum otferre non dubitauerit? non
condemno deuotionem sed quaero pietatem, alium quoque
io e suis uouisse aiunt uictorem, ut quidquid sibi primum oc¬
currisset domum reuertenti, immolaret deo suo, et, cum
rediret, occurrisse filiam atque illum iniecisse filiae manus,
multaque alia huiusmodi exempla, qualis ista gens, quae
religioni tribuat hominis necem et sacrificium putet esse
15 parricidium? quis deus hoc possit exigere aut qualis sacer¬
dos, qui hoc possit deferre? denique ueterem illum quasi
prudentiorem non fecisse aiunt sed uoluisse, istum quasi
inconsultiorem perseuerasse. habeant suos ritus: duri ta¬
men homines, apud quos disciplina est filios occidere, in-
20 felix ciuitas, in qua talis officina, tale ministerium est. ope¬
riant eam ruinae suae atque abscondant, mundi ipsius con¬
tagionem ne sol uideat, ne stellarum globus spectet; ne
maculentur aurarum spiramina, purgatorius quoque ille ex¬
surgat ignis. Thyesteas dapes fabulam putabamus, flagi-
25 tium uidemus, ueritatem cernimus atrociorem tragoediis,
ibi enim firmior sexus et partis alienus, hic mulier, cui par¬
tus proprius fuerit cibus, ibi aliena fraus, hic propria uolun-
tas. ille doluit, haec insultauit. digna talibus uiris esca, qui
pertinaciter bellando mulieres suas ad tale perduxerunt
3 et 12 cf. *Gen. 22, 12 4 cf. Gen. 4 7 sq. cf. Gen. 22, 12

Verg. Aen. XII 171 9 sqq. cf. Iudd. 11, 30 sqq. Ambros. De off.

ministr. III 12, 78. De uirginit. 2, 5. Apol. Dau. 4, 16 19 sqq. cf.

[Quintii.] Deci. mai. XII 28 (p. 244 Lehn.)

1 uagienti aV 3 pignori s. I. Z pigneri CV quid om. M
a om. HBaV 4 fraterni M 10 aiunt] sequuntur B 11 deo suo
om. H, mg. m2B 13 alia om. A 17 aiunt] sequuntur B quasi
s. I. Z 18 inconsultorem aV 20 in qua talis] in quali B tale offi¬
cium a V misterium B 21 sq. cogitationem a V 22 solem Z ne
alf] nec H a.c. globos Z, Ba.c. expectet Ca.c.,A 23 ille om. B ex¬
urat HBZCV 24 putamus aV 26 infirmior MZ

25*

388

IIEGESIPPI QVI DICITVR

conuiuium. equidem eos tantis malorum afflictos acerbi¬
tatibus iam furere arbitror mentisque impotes factos qui
haec non sentiant, quare maturius bellum conficiamus, quia
emendari non queunt, ingruamus instantius, ut fugiamus
regionum istarum morientes aquas, terras ruentes.4 5

XLII. His dictis admoueri templo arietes iubet, sed ni¬
hil ualidi ictus proficiebant, plerique tamen territi de ipsis
seditionum principibus confugere ad Caesarem, quos Titus
magis necessitate compulsos, non quasi promissum secutos
dubitauit suscipere, sed. fides temperauit iracundiam, non 10
eo loci tamen habuit, quo perfugas superiores, intentiusque
urguere suos coepit, ut uniuersi hostium discederent per¬
culsi metu, sed ubi parietes inoffensos ab ictu arietum
mole sua uiderunt manere, aluerunt audaciam, ingenio
tamen Caesar praeueniens ianuas argento opertas succendi 15

2 iussit. quibus igne admoto argentum defluere coepit, deinde
paulatim etiam lignum ardere, sic in porticum interiorem
aditus patescere, sed miseratus Caesar, ne finitimis interio¬
ris uestibuli porticibus comprehensis templum exureretur,
ad consilium uocauit duces exercitus dicens, non cum in- 20
sensibilibus sibi certamen esse nec bellum cum aedificiis,

3 quae uictoribus proficerent, si inexusta reseruarentur. duces
tamen adserebant ualiditatem parietum et munitionem
templi Iudaeis in reliquum quoque incentiuo futura, quibus
esset grata insolentia; radices rebellionis eruendas funditus, 25

4 ne iterum temeritas recrudesceret, distulit tamen Caesar
consilii tractatum in posterum diem, uerum Iudaei se in¬
fundendos putarunt, sed Romani consertis clvpeis quamuis

XLII § 1 cf. BI. VI 220—222. 229—232 § 2 cf. BI. VI 232.

236.241 § 3 cf. BI. VI 239 § 4 cf. BI. VI 243-248

1 et quidem A eo Ma.c.m3 2 fuere Ma.c.m2 3 quia]
qui A quae Ca.c.,V 4 mandari Ca.c.,V aeraandari Cp.c. 5 ruentes
terras aV 7 proficiebat Ca.c. 9 magis] tamquam HB tamquam
magis Z 13 ab iectu Ma.c.m3 obiectu aV 14 maluerunt aV

15 coopertas A incendi MH 18 metuens (miseratus s. I. m2)B
interiori M 21 esse certamen a V 23 adferebant B 24 incentiua
HA incentiuum Ba.c. incentiuo3 CV futuram Z 25 grati*(a s. *)
insolentiae B 27 postremum Ha.c.

LIBER V 41, 2-42, 6

389

pauciores impetum primum sustinuere, nutabat tamen acies
concursu innumerabilis multitudinis, unde Caesar cum
equitibus propteradfuit proterens facile quos repperisset
atque hostile agmen reflexit, eo fretus quia iam pateret
5 uestibulorum portio, maiore suorum manu sequenti die dis- 5
posuit in hostem inrumpere, templum succedere, quod
factum eripuisset urbem incendio, nisi laeua mens populi
flammas in se hostium prouocauisset. iubet enim Caesar
restingui ignium globos, ne inrupturis impedimento forent,
io quod uidentes Iudaei, dum insidiantur uolentibus incendia
templi restinguere, caesis aliquibus hostem accenderunt,
unus itaque de Romanis semiustam nanctus materiem, quae
de fastigio deciderat, adulto igne portae admouit quae aurea
nuncupabatur, quod auro uestitas haberet fores, lique-
15 factus ilico flammis auri rigor lignum nudauit, quod uelut
intecto latere patuit incendio, exustis itaque ualuis in in¬
teriora se templi penetralia inseruit ignis, iamque portae
eius uestibula lucebant, turbati omnes qui se templi muni¬
mine defensabant, trepidare ilico, et quaedam iam inclinatio
20 mentium erat, illum esse diem excidialem, quia ipso die
quondam Babyloniis ingruentibus templum fuerat incensum,
qui erat decimus dies Loi mensis, quem iam dudum inter
funestos adnumerabant. in superiora quoque se aurarum
spiramine ignis adtollens uictoribus laetitiam, uictis tanta
25 labe dignum dolorem infudit, clamor quoque exortus uni- 6
uersorum, nec multo post nuntius hostilis excidii mani¬
festum reddidit Titum, qui se proripiens quanta poterat uoce

§ 5 cf. BI. VI 249—252 § 6 cf. BI. VI 253-259

7 cf. Verg. Aen. II 54 9 cf. Verg. Aen. III 574 15 cf. Verg.

Georg. I 143

1 sustinere Ma.c.m2,CV nutabant a V 3 propterea defuit M
a.c.m3 propere adfuit HBZ prope adfuit V 4 hostile om. H 6 inruere HB
succindere Ma.c.m2 succendere Mp.c. m2,HBZaV succedere coni.Weber
7 laeua] mala aV 9inruptis«F 11 accenderant M 12 nactus HZ,Bp.c.
mariem Ca.c. 13 de om. B acciderat Ma. c.m2 admouit portae (parte A)
aV 14 nuncupatur B 19 defensebant C,V p.c. defensebantur A trepidabant
Ba.c. et] ac (?) Ma.c.m3 ut aV qua*dam M inclinatione M 20 diem
templo esse B diem esse templo HZ excidiabilem (d ex t) B 21 quon¬
dam] add.de a V 22 loeimlR loein(e,n s.l.) B loinaZloinaF quemjqualem
Ma.c.m3 inter] in Ca.c.m2 27 manifestum] add.tito Ztitumom.MHZaV

390

HEGESIPP1 QYI DICIT VR

restingui ignes iubebat. sed neque per tumultum audiendi
facultas erat neque parcendi uoluntas, cum Romani milites
uindictae studio feruerent notaque pietas Caesaris inoboe¬
dientiae metum suis demeret, nulli fraudi suis futurum,
cum etiam hostibus ignosceretur, nutu tamen et manu Titus 5
reuocabat quos poterat, mandabat aliquibus ut inhiberent
impetus militum, sed ira duce aclolebant incendium, hostem
urguebant desperatione salutis iam sui prodigum et totum
se expendentem periculis, uulgus maxime ignobile ferieba¬
tur, ubi cuique occurrerat, quia nullis munitum armis nec 10
repellendo uulneri nec retorquendo idoneum erat.

XLIII. b atigatus itaque clamoribus Caesar gradum
rettulit, cum flamma adhuc conclauia templi depasceretur,
quibus deustis dn ipsam aedem se furens intulit, qua specie
pleiique exanimati, alii se in ipsos mersere ignes, quorum 15
oculi ferre non poterant ut superstites templo reseruarentur.
rursus cucurrit Titus cupiens cuiusmodi aedes esset circum¬
spectare. cuius gratia motus praeoellentiorem fuisse tem¬
plorum suorum operibus fatebatur, mirabatur saxorum
magnitudinem, metalli nitorem, uenustatem operis, gratiam 20
pulchritudinis, nec immerito tantam fuisse celebritatem
loci pronuntiabat, ut eo ex locis omnibus conueniretur, quia
tantum non nisi dei summi crederetur esse domicilium, ad-
iungebat honos fidem religionis, quo etiam barbarorum
gentes templum illud uenerabantur et inferebant munera. 25
praedones religionis quae tamen tunc diripiebant sui et
disperdebant, latrones inruentes in omnia, quae deposita
uiduarum fuerant uel pupillorum, tamquam de uictoribus

XLIII § 1 cf. BI. VI 266. 261. 265. 271. 280. 260

13 sq. cf. Verg. Aen. IV 670 27 sq. cf. Mare. 12, 42 sq. (40)

1 extingui H,Ba.c.vi2 ignem Bp.c. iuuabat Ma.c.m2

5 ignosceret Z 6 mandat A inhiberet M,Ba.c.,aV 7 ducti B
8 urg(u)ebat a V desperationem MCV prodigium MV,Ca.r. 10 ubi¬
cumque Ma.c.m3 occurrebat Ma.c. occurreret Ca.c. nullis] add.
periculum dei. vi2 M nullum aV 13 cum om. HBZaV depascebatur
HBZaV 14 dictis M deiectis aV deuastis ( s . I depastis) Z 15 ex¬
aminati Ma.c.m2, A 17 esset aedes Ca.c., A V 22 quia tantum om. H
24 augebat fidem honos B honor HA quae a V

LIBER V 42, 6—44, 1

391

uindicarentur, si quid ex praeda Romanis minueretur, tem¬
plum quoque ardere conspicientes ipsi incendebant cetera,
ne quod excidio templi superstes esset aedificium, religionis
putantes si omnia cum templo perirent, nec adhuc tamen
5 Iudaei perfidiam deponebant, quae causa maioris exitii fuit,
nam cum animi multorum inflecterentur, ut se facto agmine
Romanis traderent, pseudopropheta quidam iactare coepit
in excessu mentis suae templo suo diuina dei praesidia non
defutura, uocare ad se populum uelut quodam oraculo, ad-
10 huc sese in templo suo manere, ilico repulsurum hostium
cuneos, flammarum incendia, sic miseri, dum fideliter falsis
circumuentionibus credunt, dedecores atque inutiles sicut
pecora trucidabantur, qui si uoluissent credere, euidentia
imminentis excidii signa habebant, quibus uelut claris uoci-
15 bus admonebantur finem sibi adfore.

XLIV. Nam per annum fere supra templum ipsum
cometes arsit, ignis et gladii quandam praetendens simili¬
tudinem denuntians quoque ferro et igni gentis et regni
urbisque ipsius uastitatem futuram, quid enim similitudo
20 gladii nisi bellum, quid ignis nisi incendium denuntiaret?
nisus est autem priusquam populus a Romanis sese dis¬
sociaret. ipsis autem Paschae diebus Xanthici mensis
octaua die et per singulas noctes hora circiter nona tem¬
plum et ara eius ita lumine refulgebat quasi dies esset, per
25 dimidium ferme horae cotidie manens, quod uulgus inter¬
pretabatur cumulandae gentis indicium uideri eoque in-
pulsi sunt tamquam tempus adforet libertatis recipiendae.

XLIII § 2 cf. BI. VI 285—288 XLIV § 1 cf. BI. VI 289—299
6 cf. Verg. Aen. I 82 12 cf. Sali. Hist. III 24 M. 12 sq. cf.

Sali. Cat. 58, 21 13 sq. cf. II Mach. 14, 15 17 cf. Verg. Georg. I 488

1 uindicaretur E minuerentur aV 3 religioni deputantes B
4 tamen om. aV 8 dei om. aV 9 uocaret CV 10 sese] se E
deum se (eras, se) Z 11 infideliter EBZA 12 inutiles] inulti EBZ
14 eminentis M 15 fore M 16 ferme EBZ 17 cometes* {pr. e
ex i, ait. in ras. m3) M cometis E ignis et eras. M, om. EBaV
quadam Ma.c.m3, EB quodam CV quondam A praetendens] pendenti E
pendentis BaV similitudine B 18 nuntians M igne Z 21 est
om. B se E 22 xandici MEZCV xantichi A undecimi ( s . I. sanc-
dici m2) B 23 et om. B horam Z nonam Z 24 ara {pr. a in ras.
m3) M aram CV lumine (e m3) M 25 medium (dimidiam p.c.m2) B
ore ( vig . m2 horam) B

392

HEGESIPPI QVI DIC1TVR

prudentiores contra opinabantur, quia id genus stellae
bellum soleat denuntiare, nec quisquam arbitretur aliena
nos a cultu nostro et disciplina locutos, primum quia non
quid nobis uideatur adstruimus, sed -quid acciderit, quaeue
opiniones tunc temporis fuerint, quid prudentes senserint 5
quid inprudentes. neque cum de secta Iudaeorum aliquid
dictum est, ita scriptum uideatur a nobis, quasi in ueritate
cultus eorum non quasi in umbra et figura praemissos con¬
texeremus, ut sequerentur perfectiora, nam de signis stel¬
larum etiam in Euangelio docemur quia erunt signa 10
in sole et luna et stellis, uitulae quoque partu
adseruerunt, cum immolanda adstaret altaribus, in medio
templi agnum editum in ipsis sacrorum quae supra memora-
uimus celebritatibus, orientalem quoque portam interiorem
solido aere grauem, quae soleret ad uesperam uiginti uiro- 15
rum multo claudi labore, obseratam uectibus ferreis, per
aliquot noctes sponte reseratam, et uix postea a custodibus
clausam, id quoque arbitrabantur plerique futurorum
signum bonorum, quibus ingressuris porta aperiretur, con¬
sultiores autem aiebant custodiam templi resolutam uideri, 20
ut quaecumque intus forent ab hostibus diriperentur, exiret
cultus, introiret uastitas, euacuaretur celebritas, sacrificium
destrueretur, quod etiam ante, cum crucifigerent Christum
Iesum, liquido significatum lectio docet, post multos quoque
dies figura quaedam apparuit inaestimabilis magnitudinis, 25
quam plurimi circumspexere, sicut libri Iudaeorum mani¬
festarunt, et ante solis occasum subito uisi in nubibus currus

8 cf. Hebr. 8, 5 10 sq.* Luc. 21, 25 12 adseruerunt = BI. VI

292 20 sqq. cf. *Esai. 13, 6 sq. 23 cf. Matth. 27, 51 26 libri

Iudaeorum = BI. VI 296—297

1 quia] quod HZ id] hoc Ba.c.m2 2 ne HB 3 quia om. B
uidetur Ca.c. 5 opinionis Ma.c.m3 fuerit M 7 uidetur MHZ
8 sq. contexerimus M, Bp.c.m2 -xuerimus Ba.c.m2 1 1 in s. I. B cum
cod. Brixiano in ante luna add. HBZ ante stellis add. HBZaV partum
M parte Ha c. 12 adserunt «V 13 agnam Bp.c. editam Bp.c.

16 obseratis H,Ba.c.m2 17 aliquod MHBA aliquas Z noctis H
9—21 consultiores— diriperentur om. ml consultiores— intus suppi, mg.
m2 C 21 quaecumque eras, intus— diriperentur om.V 23 cuml
quam HBZA 25 figurata Ma.c. 26 circuminspexere Ma.c.m2
circumspicere {ex -spere) C, V circum inspicere A

LIBER V 44, 1-2

393

et acies armatae, quibus totius Iudaeae regionisque eius
urbes incursarentur, in ipsa autem Pentecostes sollemnitate
ingredientes sacerdotes templi interiora nocturno tempore,
ut sacrificia adsueta celebrarent, primo motum quendam
5 sensisse se prodiderunt et sonum editum, postea etiam
audisse repentina uoce clamatum: ‘transimus hinc/ Iesus 2
quoque, Ananiae filius, ruricola uir, ante quattuor annos
quam bellum Iudaeorum populus adoriretur, in summa pace
urbis et abundantia, cum soenopegia sacrificiis sollemnibus
io celebrarentur, templum ascendens coepit clamare: ‘uox ab
oriente, uox ab occidente, uox a IIII uentis, uox super
Hierosolyma et super templum, uox super sponsos et super
sponsas, uox super omnem populum/ hoc noctibus et diebus
uociferabatur. quo moti primores loci corripuerunt eum,
is terribile uocis eius indicium perhorrescentes, et plurimis
eum suppliciis adfecere, quo saltem adflictus dolore de¬
sineret terribilia et plena prodigii denuntiare, at ille nec
metu ullo nec uerberibus aut grauioribus interminationibus
territus usum aut uocem mutauit. eadem denuntiationis
20 perseuerantia contextione sermonum, nulla obsecrationis
interpolatione, in isdem manebat iniuriae neglegens, affectu
immobilis, quod nequaquam perfunctorium rati sed in ex¬
cessu mentis, ut erat, exprimi, detulerunt ad loci iudicem,
qui tunc temporis a Romanis per id locorum publica agi-
25 tabat negotia, is rimandae ueritatis gratia grauissimis eum
poenis exulcerauit, quo magis perseueraret eo uehementius

XLIV § 2 cf. BI. VI 300—309

1 armata A e quibus ZA iudae A 2 pentecosthes C, Va.c.m2
3 sacerdotes] add. in HBZaV 4 motu M 5 sensisse] se om. Ma V
6 audisse] add. se CV clamantum Za.r. transeamus Bp.c.,Z hiesus
EBCV 7 annaniae B ruricula MHZA,Ba.c.m2 8 adoraretur B
a.c.m2 adoreretur HCV 9 scenophegia HBZ schenofegia V scheno-
phaegia C scenophaniae A cum ante sacrificiis add. exp. M sacrificium
aV 11 uentis] pinnis H , ( pr . i ex e) B, Z 12 sponso M super
tert. om. . HBaV 13 sponsa M 14 quo om. H commoti H 16 ad-
ficere MH saltim M 17 prodigiis ZAV,Ca.c. ad ex ac C
18 illo Ba.c. 19 uoce Ma.c.m3 mutauit add. in Bm2 20 perseuerantia,
add. in eodem (dem s. I.) Bm2 perseuerantiam HA contexione HBZaV
contextu Bp.c. nulla] sine ulla Bp.c.m2 21 eodem Ba.c.m2 22 in
om. H s.l. B incessu H 24 agebat H 25 is ex rep(?) m3M
saeuissimis HBZaV

394

HEGESIPPI QVI DICITVR

corripi flagellis hominem iubens, ut si qua secretiora futuri
tumultus indicia conperisset manifestaret, at ille neque
fleuit neque rogauit, sed ad. singula uerbera non suum sed
patriae excidium flebiliter deplorabat dicens: ‘uae Hierosoly¬
mis.1 neque interrogatus quis esset uel unde uel cur eadem 6
diceret responsum reddidit, sed tantummodo lamentationem
illam patriae questu miserabili prosequebatur, defessus ita¬
que Albinus hoc enim nomen uiro — dimisit eum tamquam
de mentis furore quid diceret non sentientem, at ille neque
sermonem ullum cum quoquam habebat neque aliud loqui 10
per tempus reliquum auditus est, sed hoc tamquam lugubre
atque funereum canticum canens diebus et noctibus iugiter
resultabat: ‘uae Hierosolymis.1 neque uerberanti conuicia-
batur, neque cibum inpertienti gratias agebat, una erat ad
omnes eademque plena funebris ululatus responsio et 15
maxime sacrificiorum celebritatibus, per septem itaque
annos et quinque menses eadem uerborum series, idem
uocis sonus mansit, itaque indefessus tanto tempore, ubi
obsidio coepit, eadem ille uociferari destitit, quasi cessare
oporteret denuntiare, cum adessent quae fuerant denun- 20
tiata. sed ubi flamma coepit urbem pariter et templum in-
uoluere, circuiens murum clamare iterum coepit: ‘uae ciui-
tati et populo et templo.' et ad postremum addidit: ‘uae
etiam mihi' et fundibalo ictus in eadem uoce emisit
3 spiritum, urbem quoque ipsam cum templo uetustis etiam 25
litteris scriptum erat tunc perituram, cum tetragonum tem¬
plum factum fuisset, itaque siue obliti siue obstupefacti in¬
gruentium malorum necessitate, ubi occupata est Antonia,
tetragonum circuitum templi fecerunt, inter quae illud

§ 3 cf. BI. VI 310-315; IS. TuU. NF XIV 4 p. 12 (Euseb. Hiat.
Eccl. III 8, 11)

1 iubet B 3 uerba Mp.c.m3,Ba.c.,ZaV ubera II 9 dementi BZ
quod Ma.c.mS 11 reliquum tempus Mp.c.,HBZaV 12 funerum Ca.c.
et] ac BaV 14 aiebat H 15 funeribus ME, Z(?)Va. c.m2 19 illa MZ
cessari B caesari A 20 oporterent A denuntiari cum (ari cu in ras. 6 litt.
m3) M denuntia H denuntiare, add. ea a, Va.c. 22 circumiens HBZaV
24 fundibulo HVp.c.,Z amisit HBZCV 25 quoque om. HZ , s. I. m2 B
populo (s. I teinplo)Z 26 thetragonum ut infra CV 27 siue prius ] sine
.1 f a.c.m2 stupefacti Ba.c. 29 tetragonum add. in B circuitu Ma.c.m2

LIBER V 44, 2—45, 1

395

praecellentissimum, quod in litteris aeque uetustis, quas
sacras uocabant, manebat inpressum quod secundum illud
tempus futurus esset uir, qui de regione eorum imperium
adsumeret in orbem terrarum, quae res eos in tanto furore
5 posuit, ut sibi non solum libertatem sed etiam regnum polli¬
cerentur. id alii ad Vespasianum referendum putarunt,
prudentiores ad dominum Iesum, qui eorum in terris secun¬
dum carnem genitus ex Maria regnum suum per uniuersa
terrarum diffudit spatia, tantis itaque rebus monentibus non
io potuerunt cauere quod diuinitus decernebatur.

XLV. Fugientibus itaque auctoribus seditionum cum
templum exureretur, Romani signa posuerunt intra circui¬
tum templi ipsius et contra portam orientalem sacrificarunt
imperatorem Titum summis praedicantes uocibus. interea
15 puer quidam eo loco, ubi etiam sacerdotes erant, quos et
inopia aquae et aestus finitimi incendii commacerabat
siti, rogauit unum de custodibus Romanis dexteram sibi
dare, potum offerre, porrexit ilico aetatem pariter miseratus
ac necessitatem, bibit puerulus et quia sedulo innoxiae
20 creditum fuerat aetati, rapuit aquae uas et cursu sese pro¬
ripuit, ut etiam sacerdotibus bibendi copiam ministraret,
uoluit sequi miles sed non potuit comprehendere, ille peri¬
culo suo sacerdotum sitim leuauit. bona fraus quae ne¬
minem laederet, subueniret necessitati, denique miles ipse
25 miratus est magis affectum pueri quam dolum detestatus,
quod in illa aetate atque excidio totius urbis et communi
periculo quid deberetur reuerentiae sacerdotibus quo potuit

XLV cf. BI. VI 316. 318—322

6 alii — BI. VI 313

1 aeque] et add. exp. M 2 uocabat Ma.c.mS 5 ut] quod A
6 putauerunt a,Vp.c. 7 in terris om. H , s. l.m2B 9 uniuersam
terram Ba.c.m2 spatia om. HZ, s. I. m2 B 10 discernebatur Ma.c.m2
12 signum B a. c. 13 sacrificauerunt HaV 14 praedicantes (dican¬
tes in ras. m2) C 15 quidam (am in ras. m3) M loci BZ 16 aestu
Ap.c. commacerauerat M commorabat (morabat s. I.) A 17 sitis MaV
rogabat Ba.c.m2,Z dexteram] add. offerens ut B exp. Bm2 dextram
aV 18 daret Ba.c.m2 ad(d ex u m2) ferre M offerre s. I. m2B 19 in¬
noxiae om. A 20 aquae s. I. m2B itaque a V se Ha.c.,BCa.c.m2 22 uo¬
luit] itaque add. eras. B 24 laedere Ma.c.m2 ledere Cp.c. 27 potus aV

396

HEGESIPPI QVI DICITVR

ministerio non inexpressum reliquit, nec multo post sacer¬
dotes confecti fame et siti uitam rogarunt, quos Titus iussit
occidi, degeneris animi esse respondens, ut templo et muneri
cuperent superuiuere.

XLVI. Iohanni autem et Simoni et ceteris principibus
seditionum rogantibus, ut paulisper cessare iacula telorum
et strepitum iuberet dicendique sibi potestatem daret, ab
indulgentia non abhorreret, facto silentio ita responsum
edidit: serum, nequissimi, tempus ad misericordiam, cum
iam quid reseruetur nihil relictum sit. offerebatur uobis et
despexistis, et diffidentiam putastis, non indulgentiam, at
ego innoxia aedificia uestro scelere perire ingemescebam,
uulgus ignobile cogi ad mortem dolebam, parcere uole-
bam: uos non sinebatis; suspendebam proelia: uos inrueba-
tis; pacem offerebam: uos non recepistis; alloquebar frequen¬
ter, crebro conueniebam: non pudet dicere, insolentiores uos
feci rogando, quid putabatis? quod acies uobis Romanae
cederent et multitudine circumueniretis uictorem omnium
terrarum exercitum? quota portio uobis pugnauit, quia
uniuersum nec regio uestra sustinere poterat, nec sinebat
necessitas? maior enim cura nobis tuendi orbis quam pro¬
pagandi. quo exeamus nihil est nouum; nihil alienum, qui¬
bus omnis terra possessio est. latrocinium hoc quasi nae-
uum in corpore diu dissimulandum putauimus, aliquando
commoti auferendum credidimus, ne fulgorem imperii Ro¬
mani uestra inoboedientia et quaedam interpolaret caligo,
sensistis Romanam uirtutem non bellando sed moriendo,
neque enim in campo uidimus uestra agmina sed in muro,
cum uobis nec claustra prodessent ad tutamentum salutis.

XL VI § 1 cf. BI. VI 323-350

3 cf. Verg. Aen. IV 13

1 inpressum aV 3 degeneres Ma.c.m2,H 6 ut om. A

cessaret Ma.r. cessarent aV 7 inhiberet A daret] add. cum id B
9 dedit HB 12 ingemescam Ma.c.m2 15 uos om. MaV alloque¬
batur Ma.c.m3 18 acce*derei* B 19 quota] quo (s. cuius w2) M,A
uobis] urbis HB uiuis (s. I uobis) Z 21 tuende urbis Z orbem Ma c. w3
22 alienum] tamen est nobis eras., s. ***alienum B 27 bello Ha.c.m2
28 uestram Ma.r. uestra uidemus H uestra uidimus BZaV

LIBER V 45, 1—46, I

397

quis enim murus resisteret quibus oceanus non restitit? aut
quae ciuitas nostrae obsidioni inexpugnabilis foret saepta
praesidio murorum, cum Brittanias quoque Romanorum
anna penetrauerint muro frementis circumuallatas ele-
5 menti? substratus est nobis ille praeruptus aquae mons,
patres uestros, ut Iudaeae fabulae ferunt, Rubri maris unda
muri specie transeuntes circumuallauerit, Romana fortitudo
murum oceani perfregit, non inuideo uobis aliena beneficia,
uiderit uos mare et fugerit, ut clausi ab hoste fugeretis,
io quia perrumpere hostem non poteratis nec sustinere, nobis
fuga oceani damno fuisset si fugisset, gessimus ante bellum
cum fluctibus, insanum mare ante superauimus quam ad
hostem perueniremus. excepit nos Brittania iam uictores
elementorum, quibus illi fidebant nos subegimus, ut ad
15 triumphi cumulum ipse oceanus accederet, sed forte de
uirtute corporis praesumebatis, numquid uos Germanis for¬
tiores, quos saeptos Alpium muro fortitudo Romana in ser-
uitutem deduxit? nec illa similia Tauri montis adcliuis col¬
libus aut Conopeis agminibus Aegyptiorum, cum quibus
20 uobis bellandi usus est. supra nubes ascendimus et de nube
populos descendentes uicimus, aerium cunctis aperuimus
iter: aequoreum uobis non inuidemus, dummodo illud trium¬
phantium fuerit, hoc fugientium. Romanae itaque uirtuti
consederunt montes, amnes exaruerunt amisso cursu, quem
25 natura direxerat, et inflexo quo uictores i u bebant, conuer-
sus sit Iordanes uester, ut dicitis, atque in fontem reuerterit
ut uobis iter panderet, non eguit eo Cloelia Romana uirgo,

5 cf. Verg. Aen. I 105 6 sq. cf. Ex. 14, 22 9 cf. Ps. 113, 3

24 sq. cf. Cic. Prou. cons. 14 25 sq. cf. Ps. 113, 3

1 resistit MHZ 3 brittannias ZV,Bp.c. britannias C romana
HBZaV 5 subtractus H a V 6 Iudaicae (aic s. I. m2) M 7 trans¬
euntis Ma.c.m3,CV circumuallauerat Za.c. circumuallarit Va.c. 9 ui-
deret Z fugeret Z 10 prorumpere Z 11 fuit B si— gessi¬
mus] ras. 4 fere litt. B si fugisset om. H 13 hoste Ma.c.m2

britannia C brittannia HBZ,Vp.c.m2 15 ipse om. B 18 reduxit Ma.c.
ne MBCV nonne A 19 canopeis Bp.c. 20 est] et B deowi. B
21 uidemus H uidimus B 22 aequoreum] add. iter Z 27 cloeria
Ma.c.m3 cloelya B cleclia CV cleelia A

398

HEGESIPPI QVI DICITVR

quae ruptis uinculis hostem euasit et fluuio decurrens Ro¬
manis se intulit castris, nec incendia uestra miramur, de
quibus Hebraeos pueros euasisse maximos edere cantus so¬
letis. Mucius noster nullo cogente manum admouit ignibus,
nec remouit, donec uictor incendii miraculum hostibus suae 5
infunderet fortitudinis, quae flammas non senserit, denique
pacem rogarunt qui triumphum sperabant, an uero cae¬
lestia illa uos extulere pabula et esca plumarum aduersus
uirtutem Romanam? sed considerare decuit altricem ipsam
orbis terrarum Africam esse subiectam Romana fortitudine. 10
nobis seruit quae omnes alit, in nostra potestate est fames
omnium et uictus uniuersoram. quod natura omnibus dedit,
uirtus Romana ius suum fecit, ipsum Hannibalem perculit
et in exilium coegit, quem non capiebat orbis terrarum, an¬
gustior cui Africa fuit, non idoneae ad demorandum uisae 15
Hispaniae, arta uianti Gallia, indigna Italia amicitiae foe¬
dere et societatis consortio, iactetis licet quod fulmina mili-
tauennt uobis, caelestes potestates pugnauerint, nos Hanni¬
balem inequitantem fulminibus uicimus atque intonantem
mundi ipsius tempestatibus: quatiebatur mundus et ille 20
muros nostros armis pulsabat, neque uero necessarium fuit,
ut hostes nostri sicut Assyrii uestri dormientes extingue-
rentur, sed proeliantes, non enim in somnis uictoria quae¬
ritur, sed in proelio, non uirtutis adorea est ubi fortuita
gratia, hostes nostri non apuarum rutilo decepti reniten- 25

1 cf Verg Aen. VIII 651 ; IX 386 2 sqq. cf. Dan. 3, 19 sqq. 52 sqq
JJ cf' Iuuen- 10, 148 sqq. 17 sq. cf. II Mach. 10, 29 sq. 18 cf *Luc 2
26; *Matth. 24, 29 19 (et 24) cf. Horat. Cara, IV 4,44 (41) 2^ cf IV

Reg. 19,35 25 sqq. cf. IV Reg. 3, 22 ’ M U 22 cf. IV

. . \ „3 raa.ximo B cantos Ma.c.m3 canto (v s. o) B 4 Mufrius (s I mu¬
tius) Z mutius A 5 hostibus— senserit om. B 6 quae] quique « V 8 uov
Ma.c.m2 parabula F«.r. 9 decuerat ex decuret B * altricium «F

I , et n a{L BV)BV anmbilem A 15 cui] ciuibus HBZ ciui CV
cibiA morandum B 16 hispania Ma.c.mZ amicitiaeifu tifar

7 iactetis] et his R liceat HBCV fulmina codd.; flumina AscLiufltw
18 uobis] add. et Z nos] nisi B annibalem (h add. s.l) II V B A 19 in
(aequitatem* (s triumphantem) B,A Fa.c. fulminibus cokd.fflumi^
bus Ascensus ISIO d.cmus B 20 tempestatibus (s. I potestatibus ) Z
23 somnns A 24 uirtus V ardorea M ardua Mp.c.Jil bore
(a s. I. add. extremo verbo m2) B ardore CV ardorem A * *

LIBER V 46, 1

399

tium ad solis exortum in manus nostras inconsultius inci¬
dere, dum fusi sanguinis specie nos extinctos putant, sed
scientes et ad bellum parati campos terrarum corporibus
suis texere ac proprio sanguine repleuerunt. quae uos forti-
5 tudo in tanta posuit insolentia? non uidebatis eos seruire
nobis qui uobis imperitarunt — Aegyptus, quae uos ad-
fligere solebat, nobis annuum pendit tributum et uiam prae¬
bet usque ad Indicos tractus — extra orbem terrarum
egredi atque alterum orbem quaerere, maris secreta solis
io oceanique ultima et alterius orbis incolas nostro imperio
adiungere? quid? Antiochi regnum, qui uos grauibus sup¬
pliciis adfecit, ius quoque ipsum eripuit religionis, non ipsi
uobis refudimus, gloriosius arbitrantes imperare regibus
quam regnum tollere? ipsa Antiochia, sedes dominorum
15 uestrorum, non studiose suos repudiauit et nos dominos ele¬
git? uos ipsi non ad nos confugistis, ut illos dominos fuge¬
retis? non ipsi uos suscepimus et aduersum illos defendimus?
seruauimus uobis ut uestris legibus uiueretis, dedimus
potestatem uestris inseruire cultibus, sacra uestra scire uo-
20 luimus sed honorauimus. postea rebellandum putastis. Pom¬
peius templum cepit sed non diruit, urbem occupauit sed
reseruauit, integra omnia seruauit donaria, pro quis, o grati
socii, hanc uicem nobis rependistis, ut tertio bellaretis,
fuerit Nero despiciendus sed non in uno Romana uirtus ex-
25 pendebatur, sed habebat militem Vespasianum, qui iam ad
pacem reuocauerat Gallias, qui tam fortis in proelio, ut per

22 cf. Sali. Ilist. II 98, 6 M.

1 ortum B incedere Ma.c.m2,BCV inciderent H inciderunt Z
incendere A 2 fusis CV fusos A nos] non A putarunt M 3 campus
Ma.c.m2 4 ac om. B 6 imperauerunt (add. it s. I. m2 ) B aegyptius
Bp.c.m2 quae] qui Bp.c.m2,A 7 praebuit aV 8 tractos MBVa.c.m2,H
9 urbem MVa.c.m2 solis] add. ortus aV 10 imperio] add. elaborat
s. I. m2B 11 antiochii CV 13 refundimus Ma.c. refutemus H
14 tollere] auferre H ipsa] add. auferre solita Z 17 et om. M
aduersus B 18 nostris i? 19 noluimus BZCV nolumus Bp.r.,A
20 honoramus B 22 seruauit] reseruauit Mp.c.m2.ZaV quibus aV
gratis Ma.r. (?), BA 23 oci (s. ocii) B hanc s. I. m2C rebella¬
retis B a V, (rep.) Z 24 fuerat Z 25 milites uespasianus a V 26 qui
exp. Mm2, om. HBZaV

400

HEGESIPPI QVI DICITVR

illum et Nero uinceret, per illum Nero esset hostibus formi¬
dabilis, tam fidelis domino, ut solus imperium non quaereret
quod solus merebatur, sed Cestius laeserat, querellam deferri
decuit, non arma inrogari. missus pater Vespasianus qui
potuit inprouisus in inparatos se elfundere, Galilaeam cir-
cuibat, longinqua exurebat, ut uos deponeretis insolentiam,
ueniam postularetis, ostendit uirtutem et, cum uniuersos
clausos teneret, Aegyptum petiit, ut indutias resipiscendi
daret, insolentiores uos nostra absentia fecit, quia nos oc¬
cupatos putastis; sed numquam ita occupati sumus, ut ab¬
sentes simus orbi terrarum, nam et absentes adsumus et
longe positi propius adsistimus. namque ut anima in cor¬
pore omnia membra uiuificat sua, sic Romana prouidentia
omnibus imperii sui partibus adest et totum orbem Roma¬
num tamquam praesens gubernat, nam si singulis animis
uis illa diuina regendi corporis uirtutem dedit, quanto
magis Romano uigori, quo quasi unum totius imperii nostri
corpus animatur, tuendi eius uitalem quandam substantiam
Mibministrauit? suspensum itaque bellum uos reparastis,
profecturus itaque pater ad urbem Romanam a tyrannis
i eripiendam me a sua diuisit societate, ne uobis suae pie¬
tatis exsecutor deesset. ueni ad bellum specie terrentis,
affectu logantis. quotiens a moenibus uestris reuocaui exer¬
citum? quotiens postea a penetralibus templi retraxi? quo¬
tiens restinxi incendia? quotiens monui? sed numquam
audistis, nuncine demum rogatis, quasi iam quicquam su¬
persit quale iam consumtum est? attamen a caede incen¬
dio direptione erexi militem, quid desideratis, quid adhuc

statis armati, quasi daturi leges, non accepturi? — si de-

13—15 cf. Sap. 14, 3

1 uinceret] add. et Z 2 tam— quaereret] principatum (ex principi) et
solum et imperium (et solum exp.)B domino] principi H domino principi Z
3 merebatur] add. assummeret s. I. B certius Ma.c.m3 gestius B caestius
C V ferri M 5 in om. a V circumibat HBZ 6 uos om. H 7 et exp. B
8 clausos ovi. B petit MaV 10 sed om. H 12 positis HZ in corpore
suppl.mg.V 13 membra om.aV 17romano om.B 19 sumministrabit CV
reparatis B 20itaqueom.fi romam HBaV 22 speciem Ma.c. 23 affectu
rogantis om. ^4 24 penetrabilibus MB, Va.c.m2 25 restrinxi BZ 26 nun¬
cine] nuncne M nunc a V rogastis HZ 27 at] et Mp.c.m3,HBZaV 28 e-
rexi] retraxi B erexi (s. 1 exemi) Z adhuc s. 1. m2 V 29 istatis C, Va r.

LIBER V 46, 1—47, 1

401

ditionem petitis, deponite anna iam non metuenda uictori-
bus, sed superba uictis et plena insolentiae — ut armati
rogetis quasi aut de fide nostra dubitetis aut adliuc uir-
tutem lacessatis bellum minantes? populus extinctus est,

5 templum ardet, urbem tenemus, quid reliqui speratis nisi
ut uita uobis donetur? proinde ponite anna quasi uicti,
uiuere uobis donabo, etsi non meremini, quia noluistis quae
uestra sunt uobiscum seruare.4 tunc illi petere coeperunt,
ut sibi obstrictis sacramento, ne umquam se Romanis tra-
io derent, egrediendi per murum potestatem daret, quo cum
suis familiis in desertum pergerent, urbe Romanis cedentes,
eo commotior Titus: ‘etiamne4 inquit, ‘condiciones nobis im¬
peratis? quin potius defensate patriam, adeste templo,
omni uirtute insurgite, seniate mortis sacramentum, quo-
15 niam uitae repudiastis.4 et simul iubet insurgere Romanos
in necem hostium, plurimi coepere grauiore uictorum indi¬
gnatione labefactari, tradiderunt se tamen Iaza regis filii
et fratres et plurimi cum ipsis de plebe, nec Titus, quam-
uis excitatus ad iracundiam, propositum suum soluit con-
20 tuitu regalis fastigii, sed recepit confugientes, solius tamen
pietatis, quod maximum est, lucrum fecit, nam praedam
omnem domus regiae seditionis auctores diripuere, ut nihil
ex ea ad Romanos perueniret.

XLVII. Simul autem ut facto impetu in aulam inruere,
25 duos de Romanis militibus inuadentes, unum pedestris mili¬
tiae uirum trucidauerunt, eques uero poposcit se ad Simo¬
nem duci allegans habere se, quae memorato insinuaret
principi seditionum, sed perductus ad eum cum uana quae¬
dam adtexeret, perimi iussus, dum percussor moratur, clau-
XLVI §2 cf.BI. VI 351—353.356.358 XLVII § lcf.BI. VI 358—362
1 et 6 cf. Verg. Aen. XII 707

1 petistis H 3 aut pr. om. HB dubitetis] dubitandum uobis
sit HBZ uirtute CV 6 deponite HaV 8 tum EBaV 9 stric¬
tis B 10 quod Ma.c. 11 pergere M pergent Ca.c. urbe om. M
urbem ZaV 13 adestote HBAV,Cp.c.m2 adusto Z 14 reseruate M
sacramentum mortis HBZaV 15 uitam (m m2) M,aV 16 plurimi]
add. autem a F grauiore om.H 17 labefactare txV zara MA
gaza H lazara (i s. a ait.) Z 19 excitatus] deficit M,1 adhibui 24 in
aulam s. I. vi2 C inruerent aV 25 pedestres Ta.c. 27 allegans]
se add. eras. T 29 atterexeret CVa.c.m2

LXVI. Hegesippus. (Ussani.)

402

HEGESJPPI QVI DICIT VR

sis iam fasciola oculis, sese proripuit ad Romanos, qui
comminus proeliantes suscepere fugientem, perductumque
ad se Titus quasi indignum uirum morte, qui ab hoste uiuus
potuerit capi, exutum armis iussit dimitti reseruans ei quod
per hostis igmauiam non amiserat, et auferens militiae sacra- 5
mentum, quod captus prodidit, fugitiuus dehonestauit. id
illi maiori supplicio fuit, apud uiros enim grauiora militiae

2 probra quam mortis uulnera sunt, repulsi tamen ilico Iudaei
ad superiora urbis se 'contulere relicta templi et urbis de¬
fensione. strages magna in eos qui resederant exercebatur, io

3 seminecibus aut cadaueribus repletae uiae. iussit Caesar
etiam ad superiora admoueri machinas, quod uidentes Idu¬
maei elegerunt uiros, quos ad Titum mitterent, qui deditio¬
nem rogarent, eo cognito Simon praeuenit et electos quidem
petendae deditionis uiros intercepit, sed Idumaei non multo 15
post, quamuis destituti adiumento principum, cum susti¬
nere uim diutius nequirent, tradidere se exercitui Romano,
ita primum fames et ad postremum desperatio resistendi
deditionem patrauit. nec Romani multa caede iam fessi
abnuebant uitae indulgentiam et studio captiua mancipia 20
uendendi promtiores erant ad reseruandam salutem, plu-
limi uenales sed pauci emtores, quia et Romani habere in
seruitute Iudaeos dedignabantur, nec Iudaei supererant qui
redimerent suos, cum se euasisse unusquisque uel inopem
gratularetur, passim itaque se tradebant remoto metu, quo- 25
niam latrones aberant, Romani ignoscebant.

XLVIII. Denique et Iesus, unus ex sacerdotibus The-
buti filius, se dedidit et uasa sacerdotalium ministeriorum,
lucernas duas, mensas, crateras et fialas et omnia uasa
aurea, sed et peripetasmata et indumenta principum sacer- 30

vi u,nL' H § 2 Cf' BI' VI 363' 366-369 § 3 cf. BI. VI 374. 378-384

XLVIII ct. BI. VI 387—391

4 cf. Verg.Aen.XI395, Sali. Hist. III 101 M. 19 cf. Verg.Aen. VI 503

3 sese B,Za.r. uiri Tp.c.m2,HB quia Va.r. 7 maiores Va c
ma.orm A suplicio CV suppliciu A enim] quibus T 10 resederunt
1 1 semineces MHa V autem Z 16 adiumentum principis
(um s. -is) H 17 tradiderunt T 23 seruitutem BZ aV 24 inopes
gratularentur a V 27 hiesus JEfC thebuiti A 28 dedit TZp.c-,

Ca.c.m2,HB 30 peripethasma CV peripetesma A

LIBER V 47, 1—49, 1

403

dotii cum lapidibus accepta fide salutis uolens tradidit,
comprehensus etiam Finees, custos gazophilaoii, demon-
strauit sacerdotum purpuram multam et coccum et alia
conplura, quae ad usum reseruabantur. cum quibus cinna-
5 momum et cassiam et aromata plurima et thymiamata, uasa
quoque sacramentorum multa etiam ipse tradidit et uestem
sacratam, sed coactus metu, unde et ueniabile apud suos
flagitium fuit, tamen, etsi uoluntas defuit, deesse uirtus non
debuit, licet plerumque seuerius iudicemus, quam prae¬
lo cauere possimus, si ipsi in tali uersemur necessitate, re¬
fugere tamen debemus facti ministerium et indicium pro¬
ditionis.

XLIX. Iamque insurrexerant aggeres et ferire coepe¬
rant arietes murum superiorem: septimo die mensis, quem
15 Gorpieum nuncupant, uentum ad supremum, conturbati
et perterriti ipsi quoque factionum principes, qui in ex¬
tremis insultabant periculis, genua singulorum aduolue-
bantur opem orantes, cemere erat quam miserabilis illa
mutatio foret ex illo terribili ac superbo fastigio in hanc
20 humilem ac plebeiam deiectionem, in lacrimas fletus pauo-
rem. necdum cesserat murus urbis superioris, iam illi per¬
cursabant singulos, nihil superesse praesidii ingemescentes,
hostem ingressum arbitrabantur, plerique tamquam iam de
superioribus pugnantes Romanos uidere sibi uidebantur,
25 quod metuebat animus oculi praefigurabant et mentis pauor
fiebat imago uisus. denique pro certo iam hostem incum¬
bere ceruicibus suis credentes, quibus adhuc tres turres Ma-
riamme et Fasaelus et Equestris supererant ceteris uali-
diores, deseruerunt superiora confugientes ad hypogea uel

XLIX § 1 cf. BI. VI 392. 394-400. VII 1

17 cf. Sali. Hist. fragm. inc. 16 (p. 203) M.

1 lampadibus HZ 2 fines Ba.c. fineaes A gazofilacii THBZ
4 conplurima H, Tp.c.m2 5 casiam Ta.c.m2,B cassia CV casia A thia-
mata (mi s. I. add.) A 7 suos] uos H 13 insurrexerunt HBZ et om.
ZA sed CV ferire om. A 15 corpieum H gorgipieum B gos*pieum Z
nuncupabant H 16 factionis HBZaV 17 exultabant Va.c.m2 peri¬
culis] add. ad HaV genua (s. I genibus) Z 22 percussabant CV
23 iam tamquam T 25 metuebant BZ animo B animos Z oculis BZ
praefigurabantur «F 27 inariames TZ mariame H mariam A

28 faselus codd. praeter H

26*

404

HEGESIPPI QVI DICITVR

2 retrusos specus. Iohannes tamen non multo post fame tabi¬
dus et confectus ieiunio tradidit se Caesari, qui reseruatus
ad triumphum sed perpetuis uinculis innodatus usque ad
mortem trahens magis spiritum uitae quam ullam uolupta-

3 tem uiuendi expertus euasit securim. Simon autem latuit 5
etiam intra exustae urbis ruinas in hypogeis se cum paucis
recondens fidelioribus, iam Caesar discesserat cremata urbe
aestimans etiam Simonem aut igni exustum aut ruina op¬
pressum aut a quocumque peremtum milite, ueram ille,
quamdiu cibus suppeditauit, in defossis specubus defodie- io
bat introrsum, sed ubi et cibus defecit et nullus euadendi
exitus patuit, subito ad superiora erepsit indutus ueste can¬
dida et purpureo desuper uestimento, ut terrorem quen-
dam incuteret aspicientibus, qui primo stupentibus militi¬
bus Romanis mandat ut ducem suum deducerent, erat 15
in loco Rufus Terentius, quem Titus in loco praefectum
militiae dereliquerat, quo adueniente interrogatus quis
esset primo alia, post Simonem confessus est. unde trans¬
missus ad Caesarem et ipse ad triumphum seruatus. sed
quia crudelia exercuerat in ciues nec se Caesari tradi- 20

4 derat, post triumphi pompam neci adiudicatus. octauo die
Gorpiei mensis concremata est ciuitas. caesa per omne tem¬
pus obsidionis innumera milia — CX myriadas plerique ad-
serunt Iudaeorum tamen omnium, sed non omnium eius¬
dem regionis ac loci, quia eo undique conuenerunt tempore 25
Paschalis sollemnitatis, captiui abducti ad LXXXXYII
milia, latrones prope omnes peremti statim, qui ualidiores
erant per triumphum ducti postea bestiis obiecti, ceterisque

§ 2 cf. BI. VI 433—434 § 3 cf. BI. VII 26. 20. 27-33. 36 VI 434

§ 4 cf. BI. VI 435. 429. 420—421. VII 37-40

23 plerique = BI. VI 420

2 seruatus Ca.c. 3 a Ha.c.,aV triumpho a V 4 magis spi¬
ritum] magistrum A uoluntatem TA 10 in defossis - p. 413

1. 6 necati desunt V 12 praerepsit H 13 ut] et Z 14 incutere
(s. I incutit) Z 15 ut] add. ad B aeducerent T seducerent A, dedu¬
cerent ( pr . d in ras.) C 19 sed om. H 20 quia] add. ad A exer¬
cuerat] exercitus erat A 21 octaua H 22 gorgipeei B torpei « cre¬
mata II 23 innumerabilia Ta.c.,a milia om. a decies centena milia TH
centum decem myriadas « decies centena milia CX (s. nongenti Z) myria¬
das BZ 25 qui Ta.c. eo s. I. T 26 captiuorum H adducti BA

LIBER V 49, 2-50, 1

405

suppliciis dati per singulas feram urbes, qua iter agebat
Titus, ut per uniuersos rebellionum supplicio metum spar¬
geret.

L. Per idem tempus Alani, gens fera et diu ignota
5 nostras, quod interiorum locorum difficultate et claustro
portae ferratae, quam Magnus Alexander praerupti montis
imposuit iugo, cum ceteris feris et indomitis introrsum
gentibus cohibebantur, incolebant Scythicum Tanain fini-
timaque eius et Meotis paludes uelut quodam clausi car-
io cere memorati ingenio regis, ut suas terras exercerent,
alienas non incursarent, sed siue ob sterilitatem locorum,
quod auari uotis agricolae sperata culturae non responderet
fecunditas, siue praedandi cupidine' reg*em Hyrcanorum, qui
locis praeerat, sollicitarunt, pretione an dissensione inter se
15 gentium incertum, ut reserata porta eruptionis sibi copiam
daret, quo inpetrato infudere se genti Medorum et inpa-
ratam breui uelocibus equis et aliis pariter ad dexteram
nexis, in quos per uices cum foret libitum desilirent, totam
propemodum regionem percursauere, ut primo perturbarent
20 omnia maiorisque multitudinis speciem darent, aduersus
quam nullus fugae locus uacaret, deinde circumuentis
omnibus, quanta uellent strage edita, praedam abducerent,
erat enim regio populis frequens et pecoris abundans, quae
nullo resistente facile patuit direptioni, siquidem ipse
25 Pacorus, Medorum rex, in abstrusa loca se contulit saluti
potius quam regno consulens, ita ut uxor eius ac liberi uel
concubinae captae ab Alanis centum talentis postea redi¬
merentur. nec Tiridates, Armeniae rex, immunis periculi fuit,
sed alieno malo cautior pestem prouidit et uiriliter quidem

L cf. BI. VII 244-250 AI. XVIII 97

6—8 cf. Isid. Etym. IX 2, 66 10 cf. Verg. Aen. VII 748 12 cf.

Verg. Georg. 1 47 sq.

2 uniuersas Z 6 ferreae HBZ serratae ferreae « praerupti]
add. tauri Z 7 iugis C 8 thanain C thana A 9 meotidas Tp.c.
meotydas C meothias (add. d s. I. m2) A 13 cupiditate Ha.c. 14 prae¬
erant Ta.r.,HA an otn ■ Ta dissentione a 16 inperato TCac.m2
infundere Ta.c.,H fortasse recte 17 dextram a 18 pernicies T 19 per¬
cursare C fortasse recte percurreret A perturbassent H 21 nullus om.H
fugae nullus Z 22 quantam BA, Ca.c. 23 pecoribus HZ 25 pachorus C,
Zp.c. bachorusA 28 tyridates C tyriades A armoeniaeC 29 praeuiditT/

406

HEGESIPPI yYI D1C1TVR

uoluit occurrere, ut a finibus suis hostem auerteret. dum
proeliatur tamen laqueolo insertus in potestatem hostium
uiuus concesserat, ni praeacuto gladio nodum informem
uelociter intercidisset, namque insolentia quadam propriae
: ortitudinis et in ceteros despectu superbo, simul ut fami- 5
liarem sibi eminus decernendi consuetudinem refugiendique
facultatem tali fraude praetexerent, laqueos iacere atque
hostem innectere ars Alanis bellandique mos est,

LI. Fugit itaque iiridates. cui euasisse satis fuit, regnum
autem suum depopulandum dereliquit, nam quasi accepta 10
iniuria. quod congredi ausus foret, uehementius Armeniam
quam Mediae regnum deuastauerunt. opimi itaque utriusque
- regni spoliis ad propria recursum fecere, quorum conperta
incursione Titus Antiochiam contendit, sensim tamen, ut
.x.^phatorem decebat, causamque dissimulans per sin- 15
gulas urbes celebrabat pompam uictoriae. perimebantur in
harena Iudaei. quacumque pergebat, ac dilacerati a bestiis
3 pandebant merita rebellionis. Antiochiae quoque eos uetu-
stis odiis gentilis populus insectabatur, eo quod reges Per¬
sarum. quae de Hierosolymitana urbe donaria iure uictoriae 20
uindicauerant. synagogis contulerant Antiochenis de suo
quoque alia largiti, itaque congestae opes inuidiam facile
mouere. nam ut illa nunc omittamus, quae aduersum Maccha-
baeos gesserint sacerdotii conpetitores et quantae cladi
ciuium fuerit ambitio, sicut supra memorauimus, Antiochus 25
postea non ignobili genere ortus sed moribus perditus ad- "
::ct0 crimine, quod Iudaei urbem Antiochiam incendio
rxurere conspirauissent. patrem proprium, qui esset de
Iudaeorum primoribus, et plerosque alios insimulatos gen-

LI § 1 cf. BI. VII 251

§- cf. BI. \ II 89 ( Alanis et Scythis

confusis, 96 § 3 cf. BI. VII <3 -49. 55-58. 111

3 cf. Verg. Aen. XII 603 25 cf. supra I 1, II 13

2 Laqueolo] lacuio BZ c potestate HA 3 nisi si Tp.c.*2,H

nisi Z 6 decertandi c refutandique (tan in ras. m2) T,H 7 faci-
itatem HBZ 9 fugitque a itaque om. a tyriates C thiriades A
. . i-liquit Ca.c. reliquit HBZ 12 opimis Z 13 facere T 14 in-
cursauone a antiochyam B anthyochiam ut xnfra Z 16 celebrat H

1. pergerent Z 21 uindicauerant H 23 aduersus a 29 insimu¬
latus TA

LIBER V 50, 1—52, 2

407

tilis impetu multitudinis ad mortem coegit, nec eo parricidio
multorumque caede exsaturatus quieuit, sed postea quoque
nanctus facultatem, quod fortuito incendio acciderat eius¬
dem urbis porticus et tetragonum plateam maximamque
5 partem aedificiorum cremari, fraude praedictae coniu-
rationis iterum Iudaeos urguere coepit atque incessere, ac
prope uniuersorum stragem fecisset, nisi aduenienti Tito
reseruata cognitio foret metu, ne Caesar usurpato pluri¬
morum supplicio commoueretur. ea res Iudaeis saluti fuit,
io LII. Masadae quoque plurimi se Iudaeonmi freti loci
munimine congregauere, cuius expugnandi negotium Titus
indignum arbitratus, quod imperatorem teneret, Siluae man-
dauit, cui summam in isdem locis militiae Romanae cauen-
dique ne quid iterum rebellionis oriretur commiserat, ipse
15 Alexandream contendit et inde Romam nauigio transmisit.
Silua nauiter insistens iniuncto sibi muneri Masadae murum 2
ariete dissoluit. illi interiorem ligno composuere eo quod
ad huiusmodi ictus machinamentorum muralis materies
facile non cederet, sed Romani mutato bellandi genere
20 ignem iecere, qui et facile ligno inhaesit et sine ulla adoleuit
mora, magnus itaque adulto incendio flammae ferebatur
fragor, qui primum Boreae spiramine a munitionis partibus
repellebatur et Romanorum magis uineas exurebat, deinde
exorto Noti spiramine in castellum sese retorsit, ita ut con-
25 flagraret omnis ille ligneus muralis obiectus materie con-
sumta. Romani, quoniam nox interuenerat, securi uictoriae
in castra sese receperunt, ut sequenti die nudatos iam atque
omni exutos subsidio debellarent, sed ne quis elaberetur
intextis castellum custodiis circumuallarunt.

LII § 1 cf. BI. VII 252. 116—117. 119 § 2 cf. BI. VII 310 —

311. 315—319

18 sq. cf. Sali. Hist. fragm. inc. 4 (p. 202) M.

3 nactus Tp.c.,EBZ 5 conspirationis a 7 fecissent H

9 ea — fuit om. H 10 sed (sic) plurimi iudaeorum T loco a

1 1 congregau erunt ZA congregauerant C 14 operetur H, (m g. oboriretur)!?
oreretur C 15 alexkndriam codd. praeter H 16 munere Cp.c. asa-
dae Ca.c. 18 ab TH ictu TH actus a 20 iniecere Z iacere A
21 adultus Ta.c.m2,B 24 noto H 25 consum(p)tae Ba 27 re-
coepere H receperant TBZC 28 exustos a laberetur B 29 in¬
tectis B intextum iniectis ( exp . intextum) Z

408

HEGESIPPI QVI DICITVR

LUI- Desperatis itaque rebus Eleazarus auctor tur¬
barum uidens nihil praesidii superesse hunc sermonem
adorsus est. quem nos quasi epilogum quendam claudendo
operi deplorabilem more rhetorico non praetermisimus:
quid agimus. Abramidae uirL genus regale, sacerdotalis 5
gratiae uirtute insuperabiles? non enim ex euentu uictoriae.
quae frequenter incerta est, sed ex propositi constantia
uirtus spectatur, unde conicere licet, quia hostem subicere
-ortis est. non mutare mentem uirtutis est. iure igitur in¬
superabiles uos dixerim, si nullus adhuc uos mortis uicerit 10
metus, sed non ita uos pater instituit Abraham. qui in filio
unico docuit, non rnortem eius sed immortalitatem futuram.

-i pro religione immolaretur, quid Iosiam praedicem, quo
nemo melior fuit interpres religionis, contemtor mortis, ad¬
vertor libertatis? namque is in illo suggestu regali locatus 15
<ui liceret differre mortem, tamen quia uidebat propter
peccata grauia captiuitatem plebis Israhel futuram, bello
se alieno miscuit, uitam refugit, clamabat Nechao: non
aduersus te missus sum, sed ad regem Isra-
h e 1. ille tamen non prius recessit quam letalem sagittae 20
ictum subiret, quo fusus uulnere indicio nobis est, utrum
in bello meritum an casus praeponderet, uictus est Iosias
piorum instaurator sacrorum, uicit Nechao omnium scelera-
ussimus. sed ille uictus nunc cum angelis est, hic uictor in
suppliciis, quis enim nescit, non in hac. uita repositam esse 25
mercedem hominibus, sed post huius absolutionem certa¬
minis.'' hic enim currimus, ut illic ad palmam perueniamus,
hic certamen, ibi praemium est. non ergo ulla hic longaeuae

LI1I § 1 cf. BI. VII 320—322. 341—359. 323 - 334 . 360—369 (II
487 —498). 369—388. 335 —336

11 aqq- cf. Gen.22 Sali. Iug. 14, 18 Verg. Aen. IX 201 sqq. 13 sqq.
c. I I>r. 1,23 sqq. Par. 11*35, 20 sqq. 25 sqq.cf. II Tim. 4, 7— 8 Ambros.

De Cain et Abel II 9. 37 sq. (CSEL XXXII p. 407, 23 sqq.) 26-27 cf.
Ambros. De Isaac 8, 65 (CSEL XXXII p. 688, 17 sqq.), 67 (CSEL XXXII
p. 689, 12 sqq.)

1 autor Ca.c. 3 epylogum C claudendi a 4 rethorico BZa
expectatur HBa liquet (a. 1 licet Z) codd. 10 mortis uos C
14 contemtor mortis om. H 19 sed] nec A ad] aduersus HBZ, Ca.c.

21 111 dubio (u ex o) T inditium H 22 iosia Z 23 secretorum (um
« l ) C, A sceletissimus. Ca.c.m2 scelestissimus A 24 hic] ille H ,
om Ji 2/ hinc Z 28 longaeuae] collegaeuae o

I.IRKU V 68, 1

•UH>

aetatis gratia est. denique Abol cito occidit, t 'ai n super
uixit. ita mors innocentiae fuit et. uitae aerumna. e\ illo
in eandem sortem successimus, ut uiuero miserrimum fieret,
mori beatum. quid est enim uita nisi care.er animae quae
6 intra hoc ergastulum clauditur et. carnali adhaeret oon
sortio? culus infirmitatibus quatitur, labore adtligitur. ira
conteritur, accenditur cupiditatibus, nexatur furore, nec se
facile attollere potest humi nexa, concreta puluero, stricta
uinculo, neniis inrot.it a. non mediocris tamen potestas ut
io corpus uiuificet atque infundat insensibili materine sensus
uigorem, et hoc inuisibiliter singulis anima sua conferat to
tumque hominem regat atque ultra mortalem prouehnt fra
gilitatem, ut cognitionem capiat secretorum caelestium. ut
mentem intendat futuris, itaque ad imaginem similitu
is dinemque sui principis non uidetur, cum sit. in corpore sita,
nec corporalibus oculis cernitur, nec ingressus cius aut
exitus ullo aspectu deprehenditur, instar quoddam diuini
muneris repraesentans, cum ingreditur uitam infundit, cum
excedit corpore mortem operatur, ubi anima ibi uita, ubi
20 ea defuerit ibi mors est. quidquid inuiserit. exsuscitat,
quidquid reliquerit statim soluitur et, continuo marcescit,
infusione animae mortuus resurgit, discessione uiuus oxani
matur. quis ergo dubitet, quod ei inesse uideatur immorta
litatis operatio, cuius uirtus sit mortem auertero? ea tamen
•25 silui oneri est, quamuis alii ad usum redundet, et quod cor
pori donat, sibi detrahit, grauatur enim et quasi in terram
inclinatur cum isto mortali corpore, itaque uita corporis
animae mors est., et rursus corporis mors animae libertas
uidetur. d u m enim s u m u s i n c o r p o r n. seruit, anima nost ra
4 cf. Cic. Do ro pubi. VI 14 (Macrob. In ttomn. I 10, (1 sqq.)
10 cf. Ambros. Do bono mortis 7, 20 (CSEL XXXII p. 727, 14) 14 cf.

Gen. 1, 26 19 cf. II Cor. 7, 10 20 cf. Ambros. De Innuo H, 04 (1'SKl,

XXXII p. 087, 15) 27 cf.rlo.Dcropubl.VU4 29 p. 410, 2 cf. II <'or \0
1 aetatis] add. in « habol Jta.c. occiditur II insuper
uixit « 2 mori A innocentia A exilio T 8 cudoni «orto <t

uincere « 4 quae] quod Tp.c.mS,Ba quo 7, 6 eluditur « 10 ui

uificaretn 12 flagilitatom C 13 ut ait. om. Zn 15 sila s. J. nt!l /',
om. B 16 sed ante pr. nec TJIZ 22 discessionem 0 examinatur ('
23 dubitet] add. et Z ei] e ( add an. I. m!l) II inesse om. II 24 cuius
uirtus] cui usus II cui ius II 25 quam (piis <7 cum «piis A aliis II
28 ct| ut 71 29 in] add. isto UZ

410

HEGESIPPI QVI DICIT VK

ac miseram Quidem seruitutem quae de paradiso exulat et a
suo principe peregrinatur, ubi autem fuerit istius carnis
absoluta uinculis, in illum purum et splendidum superiorem
reuolat locum atque adest domino deo suo sanctorumque
babitacuLis fmitur et beatorum consortiis, gaudet quod 6
nullam iam habeat cum mortuo societatem, et contubernium
cadaueris dereliquerit, adspiret ei caelestis gratia, nec ulla
eam curarum humanarum sollicitet oxagitatio. indicio nobis
est quies, quantam anima post obitum corporis resumat
gratiam, sopito enim corpore et quasi mortuis eius cupidi- 10
tatibus atque uniuersis motibus cum sanctis saepius conuer-
samur, recipimus quos amisimus, ut nobis et absentes adsint
et. mortui uniant et omnis quiescat dolor, appropinquemus
et contabulemur deo, cognoscamus futura, affectis requies
.''eruis libertas sit. quod igitur dormientes somniamus, hoc 15
defuncti adipiscimur, et quod in somno imago, hoc in morte
ueritatis possessio est et libertatis gratia, unde nonnullis
gentibus mos est, ut ortus hominum fletibus occasus gaudiis
prosequantur, quod illos ad aerumnam genitos doleant, hos
ad beatitudinem redisse gratulentur, illorum animas ad ser- 20
UI tutem uemsse ingemescant, istorum ad libertatem
regressas gaudeant. Indorum quoque sapientes feruntur

C U.m monendl afTectum induerint, protestari quod discedere
uelint neque ullum obstrepere. deinde ubi adparatus mortis
Procter, t, insilire laetos ardentem pyram et adstantibus «5

“? 6 d‘Cere' dolere mulieres quasi subsidio destituendas, uel
liberos paruulos quod derelinquantur, benedicere alios nec
inuidere quod ad meliores inhabitatores, splendidiora loca
puriora festinent consortia, quid igitur de uobis aliud

A mhr 1 nq rf -CiC’ fe pubI' VI 16 (Macn>b. ln Somn , p ,0

A moros. De ( ain et Abel II <1 yvvh . ^ 2cf.

4 reuotn (s. ] reuoMn.rTz1 (' % CXU,aU A

« iissrr, «»; ftr rn{" »«-

Tp.c.ml.H 25 imiloro C 2C destitnu. ? TS p" .2< u<'"ent

s ssr1? — - s

LIBER V, 58, I

411

opinari possum, cum etiam barbaris gentibus libertatem
sequendi mos sit? iam cludum itaque uos optime mihi cogni¬
tos et institutis patriis respondere paratos, quod neque
Romanis neque cuiquam genti nisi soli deo seruiendum
5 putetis, qui solus iustus et uerus omnium dominus sit, dies
aduenit, qui probare operibus uoluntatem exigat nec de¬
honestare ueteris indolis claritudinem, ut in libertate geniti
dominationi uos hominum subieiatis, praesertim cum
licuerit uobis ante semire sine periculo, nunc autem necesse
io sit dura supplicia suscipere cum seruitute, si Romanorum
imperio se ruituros nos offeramus, quos primi omnium bello
lacessiuimus et ultimi adhuc armis tenemus, imperatori non
dedimus manus pacem offerenti, Siluae dabimus acerbitatem
minanti? o miseri, ad quam spem istius uitae nos reserua-
16 bimus? esto, hostis ignoscat, quid proderit, cum offensa dei
clara sit? ignes ab hoste in nos uersi, mutata uentorum
flamina, flammae retortae, ut nostra subsidia deurerentur,
quis poterit aduersante deo uiuere? nullus ueniae locus, sed
manifestum imperium mortis uoluntariae. quid enim nox
«o interuenit, nisi ut nos hostis non praeueniret, nec deusto
murali subsidio continuo inrumperet, sed ut nobis exer¬
cendae mutuae necis tempus reseruaretur liceretque cum
liberis nostris et necessitudinibus mori, ne uideremus anhelos
senes a Romanis pertrahi, carissimas coniuges ad uictoris
25 libidinem rapi? commoriamur patnae nec superstites simus
tanti dedecoris opprobrio, quo igitur fugiemus a facie dei,
aut quo ibimus infesto nobis caeli domino? si cadant super
nos montes et concauis specubus abscondant, quomodo ta¬
men poterimus declinare indignationem tantae potestatis?
30 quo enim progrediemur, uhi non sit deus, cum ubique ipse sit?
an mediocria exempla sunt, quibus doceamur, quod iam du-

5 »q. cf. Verg. Aen. XI 687 28 sq. cf. Verg. Georg. II 135 26 cf.

Ion. 1, 10 et sim.

2 sit (s in r as.) H, (si in ras.) C 7 claritatem Z in om. Z,s.l.
ni2C libertatem « 9 seruire] add. uel Z 14 reseruauimus BA

17 deurerentur in ras. Ttn2 adurerentur Zct 18 quid Ta.c.tn2 21 exer¬
cenda et T 23 et om. H anhelos] anus T 24 romanos Ca.c.
protrahi Z retrahi A uictores libidine « 25 ne HBZ 27 infenso

BZa 28 concaui T concans A 30 progredimur Ta.c.m2,a 31 do¬
cemur Tp.r.,H

412

HEGESIPPI QVI DICIT VR

duxu genti nostrae pro peccatis nostris infestus sit, quam
praesidebat? quis hoc dubitet, cum uideat, quod in nos con-
uersae manus nostrae sint, pluresque seditio domestica
quam bellum extinxerit'? non donabo Romanis quod uicerint.
nec ipsi sibi hoc uindicant, qui sciunt, quod omnes fere 5
nostris potius armis quam alienis perierimus, quae enim
arma Romana uiderunt Caesaream inhabitantes Iudaei,
quorum feriato die sabbati inter sollemnes nostrorum cultus
sacrorum multitudo gentilium Caesariensium repentino
quodam impetu et misso desuper furore succensa XX milia io
deleuit, omnes fugauit, ut totam urbem exinaniret? nonne
totam Syriam quaedam impleuit dementia, ut Iudaei atque
gentiles in iisdem urbibus siti et incolatus gratia sibi prius
nexi postea inter se armis colliderent, quo Romanis uadum
futurae uictoriae constitueretur? nam quid de Scythopoli 15
loquar? quo Iudaei primo contenderant, ut gentilem po¬
pulum praeuenirent, ne quid aduersum nostros exemplo
ceterarum urbium machinaretur, itaque quos par fuit con-
iunctis aduersum alienigenas uiribus bello decernere, e con¬
trario aduersum se Iudaei decertauerunt, ut pars eorum 20
aduersum cognatos et proximos suos cum gentibus proe¬
liaretur, deinde ipsi pro pretio laboris et inpensi sanguinis
a gentilibus perimerentur, quod prohibuerunt ipsi fieri gen¬
tilibus. Damasceni nulla exsistente causa VIII milia Iu-
daeorum strauerunt, Ascalonitae II milia quingentos, in 25
urbe quoque, cui Ptolomais nomen, caesa II milia. Alexan¬
dreae uero uetus erat odium inter Iudaeos et gentium
populos, ex quo Magnus Alexander usus est studio Iudaeo-
rum ad Aegyptios subiciendos, unde condita urbe ex aequo
Iudaeis et Aegyptiis attributa priuilegia et habitationes 30

4 extinxerint Ha.c. 10 et om. Ta emisso TC remisso A
desuper] de Ta.c.m2,a succensa] sescenta Zp.c. 11 fugauit] add
omnes « post totam ros. 8 litt. B 16 quo] quod C 19 decer¬
tare a eom.BA 21 cognitos Ba.c. gentilibus BA proeliare-
turj perimerentur tn ras.m2T proeliaretur— gentilibus om. H 22 in¬
censis u 23 gentilibus fieri om.A ait. gentilibus] gentibus 11HZA
24 damaacheni « 25 in urbe— milia om. H 26 tholomais B

alexandnae codd. praeter TH 30 et pr. om. H

UBER V 58, 1

413

diucrsne, no oorum cultus permisceretur, qui puriticntiones
suas sino ulla nolebant seni are contagione, hino frequenter
inter oos conflictus fuero, exorta iurgia. indicium potitum;
nihil tamen ex tanti rogis temeratum liquet fuisse bonotlciis.
;> sed postea a gentilibus exorto tumultu, cum ludaoorum
necati aliqui, alii ad poenam detinerentur, iniuria motum
ludaoorum populum aduersum auctores iniuriao insurrexisse,
et eum pertinacius se de eiuibus ultu ire uellent, inductum
exercitum Homanum, qui IA ludaeorunt milia intra urbem
io fuderit, uorum quid in lenioribus moror, cum excidium
totius orbis in unius duitatis ruina deplorandum nobis sit?
ubi est magna ciuitas Hierusalem, ubi decora Sion, ubi
templum mirabile, ubi secundum illud tabernaculum, sancti¬
tatis sacrarium, quo solus semel in anno princeps
io s a e e r d o t. u m solebat intrare n oii si n e s a. n g u i n e,
q u e m p r o s e o f f e r r e t. et p r o p opuli d e 1 i e t o ? pro¬
fanat um est gentibus, habitant in reliquiis urbis qui ea.m
destruxerunt, ubi, inquam, es, ciuitas referta populis, uenera-
bilis regibus, aeeeptabilis deo, gratiae sedes? pauimenta
50 tua de marmore, parietes tui fulgentes marmore, culmina
tua. pretioso splendebant marmore, portae tuae auro mican¬
tes, aliae argento renidentes, omnes interfecti, et qui te
iugitor inhabitabant et qui ad te ex totius orbis terrarum
partibus conueniebant, ut non dubium sit totum in te nmn-
25 dum perisse, nuda nuda omnia, a culminibus cremata, a
fundamentis diruta, facta est habitatio tua deserta nec est
qui in tabernaculis inhabitet- et adhuc quemquam uiuere
libet et. non uixisse paemtet? duri oculi, qui haec possunt

U ef.*Hcbr. t>, 0 7; Ambroa. Kxpos. aco, l.ucan 1 22, supra \ 0, 22
18 ef. •Thron. 1, 1

2 frequentes HB7 -t beneficium «t 5 gentibus B 6 aliqui]
rursus i»»c. V 8 duitatibus Tp.c.in’2,11 l> milia] exercitum r<i.r.mC
10 morer B 12 ayon 7 14 quod Tp.c.m9,II aolua] illud add.

exp. C,VmJi 1(5 offerat (ex -et.) 1’ offeret rursus l'm.2 pro om, TZ
17 est] tuid. a A reliquia Vn.c.wi2 18 inquisa (iea m ros.) 2

ea um. 7. eat TBCV referta] u dd. a B populi Bp.e. 20 parie¬
tes— marmoro <>m. // culmina -mannoreom.lt 21 proeioan 7

22 reniteutea TUBA enitentes / qui] add. in «V 23 habitabant .4
25 }>r. nuda m ros. C nuda semel B A V,7a.c. 26 tua om. R 27 habitet B

28 duriores B oculi om. B

414

IIEGESIPPI QVI DICIT VR

uidere, immites animi, qui uelle possunt, ut quid tantis
supersit doloribus, non quo defecerint clades sed quo iam
nulla requies, quo enim circumferamus oculos aut quid
cernere delectet? urbs tota mortuorum sepulchrum est,
solae spectantibus occurrunt fauillae, uiae uacuae uiuen- 5
tium repletae cadaueribus. miseri seniores cinerulenta
canitie et scisso amictu supra reliquias mortuorum sedent
nuda tegentes ossa, quo defendant a uolatilibus ac bestiis,
mulieres paucae in limine, quas miles impius ad turpitu¬
dinem, non ad uitam seruauerit. quis haec uidens et de 10
comperendinatione uiuendi cogitans audeat ad caelum
leuare oculos? quis sic immemor patriae, hostis suorum,
pietatis alienus, expers dulcedinis, cuius tam semiuiri sic
mollis spiritus, quis ita meticulosus, quem non pudeat his
reseruatum? utinam quidem olim defuncti essemus, aut si 16
uita superesset, oculorum lumen perisset, priusquam sanctam
ur>em dirutam hostium manibus intueremur, templumque
hoc a maioribus nostris sacratum deo tam impie flammis
cremari, aut sacerdotes in templo conspiceremus interfectos
lacere. emendemus ergo quod his superuiximus malis, ut 20
uideamur non uitae studio distulisse mortem sed uirtutis
intentione, circumuallauit hostis omne munimentum, nihil
superest nisi nos aut coniuges nostrae, iam sibi filios nostros
in auctione constituunt certantque inter se, quis cuius
abducat coniugem, utrum pro dignitatum meritis persona- 25
mmue ordinibus distribuendae sint an sortitus cogendae
subire miserabiles, nobis quoque parantur prodigia poe¬
narum, tormenta exquisitissima, non solum ardentes flam¬
mae aut diuersae neces ultricis ictu securis, duro quidem
post uincula, post carcerem, post iugum supplicio, sed 30

Ecl. I i"' lIcTvei. Geol” nnf' b°n° 9 cf' Ver«'

1 animae B quae Bp.c. quid] qui T quis A 2 supersit] suner

in tIThZ i ‘'I606’’11 Tpr-'E 3 o” A coniam

in ros. 1 m2,HZ 7 sedentes Ha.r. 8 ac] a HA 9 lumine Va r

20 Tp;C m2’E 12 ^ BZC’ (« quic) V 14 ita] pro B

aSt SC) m9i SUPJ/ m2 V 22 0umeffi « V 23 nisi] add.

aut HB 24 -que s. I. m2V 25 abducant CV adducant A 27 prod-

ig.a (s. I prodiga) Z 29 uictricis THBZ ultrici «V,corr. Caesar itus
HZA securis] et ii durum Bp.c. 30 supplicium B

LIBER V 53, 1

415

tolerabiliore uiris quod ludibrio uacet, sed etiam auulsi artus
umentibus et praecipue truncatae manus, nec immerito,
quia defuerunt suo muneri, cum possent sibi subuenire.
subeundi quoque morsus ferarum ad luctorum spectaculum,
5 quod diuersis iam celebratum harenis urbium uel exemplo
nobis esse debet pudendum uel usu miserabile, ut reser-
uemus nos aut bestiis aut fratribus proeliaturos, quid igitur
moramur? non est iam liberum nobis quod metuimus eua-
dere. si liberos interficere nolumus per misericordiam aut
io nosmet ipsos per uirtutem, necesse erit ut germanos aut
propinquos nostros interficiamus per flagitium. hoc suadet
affectus, illud uictores exigunt, si nolumus exsequi mini¬
sterium pietatis, cogemur subire pompae parricidalis
ludibrium, adoriamur ergo quod prosit liberis coniugibusue
15 nostris, si infirmiores sunt, auferamus eos cruciatibus futuris,
si fortiores, uincamus conpassiones parentum, affectus
necessitudinum, et in hoc uincamus hostem, cui praedam
tollimus, hoc uirtus exigit, hoc pudor suadet, non timere
mortem uirtutis est. etenim ad mortem omnes nascimur et
20 ad mortem generamus liberos, quorum mors naturae ad-
signatur, captiuitas probro datur, ergo quos non potuimus
periculo eripere, eripiamus ludibrio, miseremini ergo patres
liberum, mariti coniugum, omnes paruulorum, misereamur,
quod est praecipuum, nostri, dum est miserandi potestas, ut
25 de nostro misereamur, ne ad dedecus et nati uideamur et
reseruati. quis enim possit perpeti patres ante ora filiorum,
filios in conspectu parentum interfici, trahi canitie fessos
senes uel ad necem uel quod peius est ad seruitutem
mulieres sparsis crinibus duci sub conspectu coniugum
30 et uiolenter ad opprobrium trahi, audire uocem paruuli
uagientis uocantis patrem, ut auxilio sit petenti, cum iam

22 cf. Verg. Aen. III 711 26 cf. Verg. Aen. II 663

1 ludicro aV uacat T etiam om. A 2 praecipuae TU
5 exemplum B 6 debet esse T seruemus A 11 per flagitium —
uictores post ludibrium (l. 14.) tr. T flagitium] des. B, add. EXP liber sUI
benedicti abbatis floriacensis 13 cogimur T 15 si om. Ta.c.m2,aV
sumus RZaV 22 ergo] igitur HZ om. C 23 liberorum TA
24 miserendi Z 29 pasis Va.c.m2; cf. Verg. Aen. II 403

416

HEGESIPPI QVI DICITVR

frustra audias reuinctus manus et captiuas ceruices iugo
subditus? ergo dum adhuc liberae manus sunt, dum ferrum
stringimus, aggrediamur opus, quod uictor hostis miretur,
mulieres nostrae supremum coniugalis munus dilectionis
quasi dotale recipiant patrimonium, has illis claues refun¬
dimus nouo sanguinis testamento, ut sint nostrae heredes
libertatis, hoc ipsae hortantur, certe merentur quae uolunt,
cogendae quae refugiunt, nec paruuli ferrum pauebunt, quod
per aetatem nesciunt, quod suscipere a parentibus pdis debent,
ut uere fiant liberi, nobis quoque quid erit praestantius, si
exuramus prius castellum, frumenta tamen reseruemus, ne
putent nos fame potius coactos quam studio uirtutis inui-
tatos mutuae necis arripuisse ministerium? donamus illis
escas refertas sanguine, et si eas flammae exusserint, nidor
ipse frugum incensarum indicio erit- perisse obsidentibus
quod obsessis abundauerit. post haec unusquisque offerat
se uulneri et moriturus patriam tegat supremoque amplexu
ambiat, fiat nobis patria libertatis sepulchrum, quae fuit
dignitatis domicilium, hic tumulus nostra funera decet, ut
2 saepto uirtutis tegamur.1 tali accensi oratione ceteri gladios
strictos tenebant, oscula dabant coniugibus, amplexu susci¬
piebant liberos, inlacrimantes simul et festinantes, ut
hostis praeueniretur. ‘haec uobis,1 inquit, ‘amoris pignora,
damus supremae solacia necessitatis.' et compresso uiriliter
affectu passionem excluserunt, caedem implebant, impauidae
mulieres se offerebant uulneri pro oonseruatione pudicitiae,
mentem quoque ipsae suorum induerant uirorum. caesis
itaque necessitudinibus, pignoribus quoque, delegere stre¬
nuos, qui supplementa caedis exsequerentur, ita fusi omnes,
nongenti sexaginta cum paruulis ac mulieribus, una mulier

§ 2 cf. BI. Vlf 389—404

1 cf. Verg. Aen. II 57

1 reuinctas Ta.c.m2,ZaV captiuae THa V ceruicis THCV
2 subditos TaV subditas Z 6 sanguine H 9 debentur CVa.c.
11 exurimus T 14 flamma exu(s)serit Tp.c., HaV excusserint Za.c.
18 abeat (o s. pr. a) Z 19 ictus, nullus dei., mg. hic tumulus m2T
21 oscula dabant] hosculabant H amplexus CV 22 festinantes]
add. simul a V 25 excluserant Ta.c.m2, a V exuerunt i? 27 indu¬
ruerant a, Va.r. 29 exequebantur A

LIBER V 53, 1—2

417

sola superfuit, quae filios quinque in aquaeductu abscondit,
dum ceteri supremis intendunt necessitatibus, ea Romanis
diluculo adueni entibus ad uocem excita index negotii fuit,
opes eorum appositus ab ipsis prius ignis consumsit.

4 opes] add. autem HZ,Tp.c.m2 explic. T beatissimi ambrosii|
epi trastexio**** ex | EGEsipo (e in sec. ex ex o, litterae inclinatae rubro
atramento in ras a. c. transt(ulit) ex iosepo(?) historiografo) explicit H

EXPLICIT HIERVSALEM LIBER QVINTVS Z EXPLICIT LIBER V VtH 2 FINITVS LIBER
QVINTVS G FINIT LIBER QV1N | TVS HISTORIAE | IOSEPHI DE BELLO | IVDAICO FELI¬
CITER ; folio uerso legitur subscriptio Cypriani ( cf . praef.) Ecce pater dul¬
cis ut potui tua iussa peregi. Plus prompto uellae planae quam posse
ualente. Quoque tuis scis fidens orationibus actum. Quodcumque fuerit
placitum in corde receptum. Omne hic offensum mihi deprecor esse do¬
nandum. Denique percurrens sine auctoreque retractans. Cor {add. ait. r
s. I.) exi ut ualui disting(add. u s. I.)endoque notaui. Ambigua quaeque
uirgis signata reliqui. Monstrandas et causas breviter in limine promsi.
Sit rogo iste labor placidus sit corde receptus. Sit tuus hic animus gra¬
tus sit semper amoenus. Ut fiat ethereo satius et munere plenus. Quod
promas stephane sacer obtima dindima letus. Quodque tuus famulus
cyprianus gaudeat actus, finiunt -uersi- feliciter A.

LXVI. Hegesippus. (Uss*ni )

ADDENDA ET CORRIGENDA.

Hic meae Hegesippi (uel Egesippi), qui dicitur, editionis textus,
ante bellum absolutus, aliquot annis post typis excusus, nunc demum
prodit in lucem, in plurimis enim muneribus et longinquis itineri¬
bus occupatus hoc magni laboris opus interdum intermittere sum co¬
actus. quare nemini mirum erit, si dixero in textu, quem, cum iam
Ernestns Kalinka docuisset Cassellannm codicem alicuius non indocti
correctoris operam redolere,1) ipse, Ambrosiano codice inprimis fultus,
constitui, nonnulla immutanda mihi nunc uideri: praesertim cum Con-
radus Grass in Actis et Commentationibus Vniuersitatis Dorpatensis
annis 1924—1927 emissis priores quattuor libros Iosephi Slauici in
Germanicum sermonem ab Alexandro Berendts conuersos iuris publici
fecerit et ipse de Casinensi codice nuper reperto aliisque eiusdem, ut
uidetnr, originis codd. '( copiosius egerim in Casinensibus in honorem
illustris illius coenobii anno 1929 editis (p. 601 sqq.), in ineis itineri¬
bus Hegesippi mei non immemor bibliothecas complures adierim
aliosque inspexerim codices, siluam non inutilem futuro, quisquis is
erit, editori parans.

Sed de his rebus in Praefatione alteri fasciculo destinata uberius
disputabo, nunc mihi satis est pauca ad conspectum siglorum addere,
menda quaedam subiungere, quae uel typothetarum uel mea oscita¬
tione uel eorum, qui libros manu scriptos in usum meum contulerunt,
in textum nel in apparatum, quem dicunt criticum, inrepserunt.

a ) Ad conspectum siglorum, p. 2.

De aetate cod. M nuper disputauit A. (L.) Schiaparelli Studi
e Testi 47 eiusque recentiorem partem saec. VII. — VIII. attribuit
p. 30 sq. . ubi testimonium codicis M ( M *) desideratur, T testem pro¬
duxi, qui ex eo uel ex codice eius persimili fluxit.

Addo haec editionum et commentationum in apparatu critico
laudatarum sigla:

Ascenstas (1510) = Aegesippi historiographi — Historia de bello
Iudaico — a Diuo Ambrosio Mediolanensi antistite e Graeca Latina
facta. Ed. Iac. Faber Stapulensis. Parrhisiis, in aedibus Ascen-
suxnis, 1510.

Gronovius = Ioh. Frid. Gronovii Obseruatorum in scriptoribus eccle¬
siasticis Monobiblos — Dauentriae, typis Iohannis Columbi, MDCLI.

*) Cf. Wiener Studien XVI (1894), p. 102 et Ussani, Studi
itahani di filologia classica XIV (1906), p. 317; Casinensia p. 610.

ADDENDA ET CORRIGENDA.

419

Gualtherus = Hegesippi — libri quinque. Accesserunt — annotatio¬
nes — per Cornelium Gualtherum Gandauensem. Coloniae, apud
Maternum Cholinum, MDLXXV.

Interpres Syrus ~ Das sechste Buch des Bellum Judaicum nach der
von Ceriani photolithographisch edierten Peschitta-Handschrift
iibersetzt und kritisch bearbeitet von H. Kottek. Berlin, 1886.

Mazochius = Aloisii Symmachi Mazochii Commentarii in marmoreum
Neapol. Kalendarium Volumen tertium. Accedit in Egesippi
Historiam Ambrosio uindicandam disquisitio. Neapoli MDCCLV.
Ex officina Nouelli de Bonis.

Noldius — Christ. Noldii Historia Idumaea seu De uita et gestis He-
rodum. Franequerae, Sumptibus I. Arcerii, 1660.

Vogel — De Hegesippo, qui dicitur, Iosephi interprete. Scripsit Fride-
ricus Vogel, Erlangae, A. Deichert, MDCCCLXXX1.

Weber = Hegesippus qui dicitur siue Egesippus De bello Iudaico
ope codicis Cassellani recognitus. Edidit Carolus Fridericus
Weber. Opus morte Weberi interruptum absoluit Iulius Caesar,
Professor Marburgensis. Marburgi, Elwert, MDCCCLXIV.

b) Ad textum:

3, 5 propheticus] philosophicus mauult G. Morin (Revue Bene-
dictine XXXI, 83 sqq.), qui de Passione Maccabaeorum quadam cogitat
ab eodem homine conscripta, qui hanc historiam De bello Iudaico com¬
posuit. contra mihi propheticus sermo i. q. Scriptura sacra uidetur
significare et scriptor duo tantum opera composuisse : alterum, quo res
gestas regum ludaeorum historiae in morem complexus est, alterum, quo
hanc historiam De bello Iudaico et de rebus gestis Maccabaeorum, cf. Casi-
nensia, p. 604 sq. — 8, 2 sq. refrigebant] refrigerebant 0. Stdhlin (Phil.
Wochenschrift 1924, lat. 361); scii, refrigerabant. — 9, 26 inaequa¬
lem] inualidum mavult 0. Stdhlin (Phil. Woelienschr. 1924, 361); sea cf.
H. Ronsch, Bomanische Forschungen I (1883), p. 303. — 12, 2 sollici¬
tudines, sauciabant. — 13, 20 orta] adde de. — 18, 7 missa] lege re¬
missa. — 19, 11 parere] lege parare cum omnibus codd. — 22, 17 in¬
fracti] adde de. — 42, 1 et] ei. — 46, 4 Dosis] Doris mauult 0. Stdhlin
(Phil. Wochenschr. 1924, 362); sed dosis etiam Latinus (Vat. Lat. 1992);
Iosephus Hebraeus, qui arte cum Hegesippo est colligatus, praebet Dosit.hea;
cf. Casinensia p. 611. — 55, 8 eorum, qui. — 64, 22 ne] scribe me. —
78, 6 corporis] adde pariter. — 81, 29 accedite; quos. — 85, 4 Hyda-
spen] Histaspen. cum Hydaspis et Histaspis nomina nonnunquam con¬
fundantur in codicibus (cf. Appar. ad Lactantium, CSEL. XIX p. 634, 15
et 17; 640, 12), Hydaspen praetuleram, Histaspen tamquam doctam cor¬
rectionem reiciens. sed lectionem histapsen in codd. y repperi, Lat.
(Vat. 1992) dario hystaspi filio habet. — 87, 4 contentu] lege concentu.
iniuria antiquiorum librorum lectionem praeluli\ cf. 309, 6 et BI I 495
orupo; Kou)ua; raW auyysvtov. Lat. collecta propinquorum caterua. —
90, 15 circumferens] lege circumfremens cum codd. HB (y); cf. BI I 502
toutoi; TtEpiy.ofjo^aai, Lat. talibus increpans.

101, 15 indubie] lege indubiam cum codd. HBctV, quibus codd. y
adstipulantur. BI 1 552 habet: 'AvtutaTpti) aorjpiiov lyovxi rr,v 8ia8oyr]v,
Lat. (Vat. 1992) Antipatrum cum iam sine controuersia successorem
(lege successionem) regni speraret, IS ( Berendts ) 'Antipater unabander-
liche Erbfolge hatte’. quid in exemplari legerit interpres, coniectura
assequi non potuit Grass (cf. ad loc.). — 101, 22 sq. Mariammes filiae]
cf. 104, 3 sq. et BI I 563. — 102, 26 puellae sed mg.ml pupillae T. —

27*

420

ADRKNRA l.T COHRIGEN DA.

109, 9 sq. ego, mulier, a. — 141, 8 Hierosolyma] scribe Hicrosoly-
mam. — 14(1. 20 promant. 149, 21 se.ru atorem] lege scrutatorem cum
IPebero. 111 11 359 exhibet ipfuvjjaavra Lat. (Vat.. 1992) asiam per¬
scrutatum, 1 S (Berendts) 'Agesilaos, welcher Asien erforscht liat’; cf.
Grass mi locum. — 161, 1 arte] scribe acer cum codd. HBZaV\ cf.
11 1 11 433 jocari;, Ssivdraro;, ImI. callidissimus rhetor. — 1 05. 3 pactio,
cuius. 1(17. 19 Aegyptiorum] lege Assyriorum; cf. AI XX 234. —
173,7' Oedaei , scribe tNe(ne)daei. cf C 1.4. — ■ 192, 16 urbis, porrecta.
— 197'. 10 campo maximo] Campo Maximo.

2077, 3 fluere ducis. — 213,24 animas?] scribe animae? —
234.24 uisibilli scribe uisibili. — 261, 10 dominationem] scribe domi¬
natione; n. Ind. uerborum. — 266, 1 Amathus] scribe amathus. —
2i7, 10 sq. distingue: elegantissime, septimo a ciuitate stadio terebin¬
thus. 283, 12 hesperam] nespera uel uesperam fortasse praeferas
cxdlatis Plinio 11 N. W III 'Jio ad uesperam i acentes terras et Amm
XXII 16 9 a uespera Issiaco disiungitur mari. Lat. (Vat.
1992 ab occidente .. aridam libyem habet obiectam. — 298,22 est, qui.

306, 10 dementer] st dementer cum .4 legere ue.lis, fortasse ue(he>-
menter eia cades : cf. 11 1 1’ 111 tiQijrqr i (16 «r, Lat. clamore pacem
implorabant, — 338, 14 foris] lege focis. — 341, 17 Magassarus, Adia¬
benis iM distinxi, ut aut Adiabenus cum Agiros roniungatur . ut t n
Bl. aut nomen hominis sit et quattuor habeas bellatores, ut apud lose-
um Qoriams (Breitbauot, Cfagnicr). 342, 14 corrige militiae. —
37'2, 2 sqq. til io] lectio tradita retinenda est. quod Septuag. exhibent (IV
Keg. 24, 171 ; ttiv Mat9ft.lv o\i>v aurou. — 387, 26 partis] lege partus. —
399, 13 seclude uobis. wam ipsi (1. 12) datiuus est, i. e. Antiocho.

c) Ad apparatum criticum.1)

3.2 persecutus B; 13 fretis IL. 20 honori 11Z. — 4,5 maxime
deest T\ 22 mattbatias 11. 5, 5 se 11. 6, 4 impie TH. 1 la.c.mJ;

14 congressusque Z .i.r, ; 28 rursum 11 rursus 1'. — 8, 18 inponere sibi Z;
22 «»« 23) qua Z. — 9, 8 9) quod 7’; 12 «molliuit Tp.c.m2\

22 seenopbegia 11. — 10,21 decorem Yp.c.mJ. — 11,6 eteius Ta.c. —
12, 1—2 praec. eure ac 11; 26 nomat T. — 13, 11 mortem BZ. —
14. 9 in «o*i om. 11; 10 qui IL— 16, 26 exercitatus a.c. (mg. texcitatus) B.

U\ 16 elusit Z; 22 arabiss 7'u.r., arabia p.r.; 26 Ant,]'a<ta. uidens TZ.

17. 7 Coelesyriae Z; 12 gerasan r<i.r.w2; 12—13 teod. possess.
Tp.c.mJ. — 18. . exerceretur Z; 20 omn. frnet, V fruct. omn. Z; 21 per-
uenirct 11. — 19. 11 parare TH\ 16 patrando flagitio H ; 23 urbem H\ 24
auerteret ZV; 27' armen. F. 20, 17 conuentus Ba.c.; 26 incesseret
H incesserat Z. — 21,6 (non 6) et ubi TZ. ; 7 cederet T ; 21 intutus
Z; 28 armeniam T. — 22, 7 aduersum 11 Z; tl collegit T; 13 sq. anti-
patxis 11. — 23, 14 seytop. II. — 24. 22 accurrit Ff>.e.m:>. — 26. 1 mollius

2'9, 3 pluribus H; 6 «subole (s sX) H; 14 dorotea (e s.L\ et ea om.) Z;
20 t an s non wu>R. — 31, 12 hierosoWmis Za.c.\ 1 3 sq. gadaram 11;
gaderam 1 .r.c.m.2; 18 releuandum 1 . 32, 1 summis miscere H\ 3 cepe-

*) ln lectione codicum HBZ accurate restituenda, quorum col¬
lationes antes habueram, postquam a praefectis bibliothecarum im¬
petravi. ut ii ad me mitterentur. Caesar Giarratano, professor lit¬
terarum I-stinarum in Athenaeo Pisano, singulari mihi humanitate
adtuit. cod. 1 1. Maaiini, scriptor Vaticanae bibliothecae, contulit.

ADDENDA ET CORRIGENDA.

421

rat sine ulla rasura H accep. (?) F occep. Vp.c.m2. — 33, 6 filius s. I. B;
18 orsanen Z; 22 detrai H. — 35, 10 apiani Ba.c.; 12 uinclis Va.c.m2;
16 infectum F; 24 scipiognei (ei a m2) V scipio gnei magni mandatis Z.

— 37, 5 iam se Z\ 14 est om. Z; 16 oppidaneis Za.r., Bp.c.m2. —
38, 12 supra F. — 39, 23 susciperim H. — 42, 24 hinc H. — 43, 2 pro¬
piorem F; 4 liberos R; 7 legem Z; 14 serioribus Va.c.m2 (s. I seniori¬
bus) R; 18 tamen F; 24 retractando Z. — 44, 2 adipisceretur B. —
46, 13 bythiniam Z; 24 deseruientem H. — 47, 4—5 affectu conueniente
Va.c.m2; 8 gabinio H. — 48, 18 abarzafranen M2. — 49, 6 profecto F;
8 ultum Vp.c.m2 ultui Za.r. — 50, 14 quilibet horum exitus prine, hab.
spiritus ferocioris mg.ml B. — 51, 13 rinoebori Vp.c.m2; 25 pamfyl.
Z. — 52, 8 thethrarcen Vp.c.m2. — 53, 5 urbem codd.; corr. Weber. —
ptolomaidam B , ptholemaidem ( prius e, ait. m m2)V; 7 uenditio Vp.c.;
10 abhorrente H; 13 uenditius Vp.c.; 22 dein Va.c. — 54, 8 sibi deest in
V. — 55, 18 usu aduersus B usum adu. Z; 25 in non add. V. — 56, 2
inermes Vp.c.m2; 4 exureret F exurerent Vp.c.m2. — 57, 19 pertran-
sierunt F. — 58, 11 et om. H; 21 custodiam F. — 59, 1 superesset F;
12 dono ‘B. — 61, 3 iuuaret BZ in s. I. Z; 9 arabes B. — 62, 3 aestimabi¬
mus H; 16 et] add. in H ; 23 praerogatiua uictoria F praerogatiuam
uictoriae Fp.C.m.2. — 64, 12 copularat Z. — 65, 12 canophea Bp.c.mS.

— 66, 3 prius in non ait. om. M*a.c.m3\ 13 ex consorte Vp.c.m2\ 14
ne F; 19 remunerabimur (s s. r tert.) B\ 23 caesar non add. Z. —
68,3 domus F; 13 uile R; 23 antri B. — 69, 10 libi Za.c.; 25 cae-
sari B caesariae ditiore Va.c.m2, editiore Z. — 70, 1 olympii B;
16 arriannem (ait. n m2) V. — 71, 16 posset V a.c.m2\ 15 exercitato
(ae s. o m2) B. — 72, 5 ariannes F ariannae Vp.c.m2 ; 21 prodidisset
(t in ras.m2) F; 27 inde a cui forma Bs. — 74, 6 (non 10) filios suos Bs;
20 hospitis R; 28 a*rianne F. — 75, 28 ferunt] add. tendisse Ba.c. —
76, 24 insimulationem Z. — 78,6 corpori] add. pariter M2 HBZ, Va.c.m2;
12 abnuerit Va.c.m2. — 79, 5 conuenerant] add. et BZ. — 82, 23 sui
BZ. — 83, 4 tertio Bp.c. — 86, 27 aliquantum R; 29 syllaeo Z,
Vp.c.m2. — 88, 18 poena eluderetur HBZ , Va.c.m2. — 89, 7 potensi-
mos Ba.c. patri non corr. B. — 90, 6 disposui Z; 13 et habet Z; 17
una animo Va.c. — 91, 7 uersutiis HV insidiis om. H ; 8 labefactus H;
24 spem non habent BZ; 26 suo Vp.c. — 92, 24 quo de H. — 94, 21
antipatro Z. — 95, 7 fraudari H; 23 debere Va-c.m2. — 96, 4 eurycles
F; 11 repperiuntur H. — 97, 1 euacueretur Vp.c.m2; 11 pepigisset B.

— 98, 22 contum, iniuriarumque R; 27 erumniosior B. — 99, 9 affecta¬
retur H ; 12 etenim Z; 22 transmittit aV; 25 metu B.

10O, 20 tyrone CV. — 101, 12 strangulabantur Zp.c. — 102, 1
hac H; 14 (non 13) mihi om. H; 16 errauerint R; 19 illis R. —
104, 21 diuelli F. — 105, 19 syllei BZ. — 107, 22 sermoni R. — 108, 7
feroram R; 8 commendauisse R; 22 acerba R. — 109, 25 ueneni F.

— 110, 2 mariamme H mariamme filia Z; 3 praeparentur Z. — 112, 3
tharentii F. — 113, 26 offensionem Ba.c.; 27 regis add. HZ. — 114, 16
posse Vp.r .; 19 aduersus F. — 115, 9 fastidiendo Ba.c.; 14 potestatem
F. — 116, 4 somni R. — 118, 15 sq. inuidia succederet Z; 16 sic Z. —
119, 2 praesens es BZ. — 122, 7 acmes Z; 25 minus BZ; septuaginta
Ba.c. — 124, 12 cuiuis HZ; 15 iordanen R sed non habet Z. — 125, 7
in non habet Z; 14 neque negarent s.l. B; 18 agme Zp.c. — 126,7
sepeliri Z. — 127, 21 supra Ojuae H. — 129, 24 circumfusum R. —
131, 7 competeret R; 10 inrepsisse BZ; 24 gratia R. — 132,5 arcesse¬
retur H. — 133,9 discessionis H; 15 eas H. — 134,11 neque ob
neque propter praebet Z; 13 opesque eius R; 18 lybiae R; 22 ma-
riammen R glafyrain Z substitueret Z. — 136, 2 qui B; 17 herodem R.

— 137, 7 imperante H; 13 insidiis R isidis Bp.r., Z; 20 exigit Ha,
Bp.c.; 23 eidem BZ. — 138, 8 promisso H; 16 defraudaret Z; 20 in-

422

ADDENDA ET CORRIGENDA.

lusum B. — 139, 13 ascendentem B; 24 ioha. B. — 140, 9 exsecutor—
legis om. H. — 141, 23 consulit H. — 142, 5 dissensionis Z\ 25 de-
litiscebat Z. — 143, 8 dum non habet H iactabat H; 13 praetendebant
B; 27 iudeis H. — 145, 21 uilitate V. — 147, 18 alleunt Va.c.m2. —
148, 8 — 9 belli — belli om. P; 11 relinquendus BZ. — 149, 11 commean-
tum Vp.c.m2; 12 captiuitate Pp.r.; 13 uero (i s. o) P; 14 Salaminam non
in ras. P. — 151, 6 reni BZ; 12 (14) renum P; 17 fluento eras. B; 21 prae¬
mium Vp.c.m2. — 152,24 quinquagena Z; 25 alexandrie Pp.c.m2. —
153, Isq. lacbedem. P lacedem. Z; 5 filenis Z. — 155, 9 et] ex P; 12
repleuerunt. — 156, 17 speritis P spernitis Pp.c.m2. — 157, 24 restitui
testatum Va.c.m2 testamentum Ba.c. — 158, 16 turbatio ( exp . r et tio)
B. — 159, 15 saltim Vp.c.m2 ; 18 commissa grauioraaF. — 160, 2 multi¬
tudo numeros Ba.c.; 19 ueronicis V ueronichis Vp.c. — 161, 17 me-
tellius Z. — 162, 17 cum Z. — 163, 27 iterum om. etiam codd. y, Hiero¬
nymus, De uiris ili. 13; cf. Casinensia, p. 612 sqq., R. Eisler , The
Messiah Jesns . . . according to Flavius Josephus’ recenthj rediscovered
“ Capture of Jerusalem” and the other ... sources, London 1931, p. 60
adn. 13; p. 62 adn. 1. — 165,10 secessioni V; 21 tibi licet V. — 166, 3
sacerdotii B; 3 sq. sacerdotii principatum Z; 6 add. principatus ( non
-m) exp. B.; 7 liceret ZaV; 19 a ypo gratia codd. y aris tota gratia
Paris. 12512 (saec. IX. p.c.ml) aliique recentiores; cf. Casin. p. 610. —
167, 10 filiometoris Za.c.; 18 sq. regressio* **(nis s. I. n\2) Z. — 168, 30
filias B filius Bp.c. — 169, 25 illa Z. — 173, 5 qui] add. errantes (non
post 7 adgressi) Z; 15 phoebam V. — 175, 21 sui Ca.c.m3; 22 eo] est
V. — 177, 17 inhabitauerant Z. — 178, 4 hierosolyma B. — 179, 18
tribulae Vp.c.m2. — 180, 12 fide B. — 183, 7 stipen dia militaria regno
B; 20 de adnotatione tng. in cod. B cf. Ussani, Casin. p. 606, R. Eisler,
'Irjaoij; BaaiXsu; ou paaiXeuaa; I p. 133, adn. 1, idem Die slavische Uber-
setzung der "AXaxri; -rij; 'bpouaaX^ij. (Byzantino- Slavica II/2, Prague, 1930,
p. 315). — 184, 27 occaepit V. — 185, 18 exercitans B. — 186, 28 ad-
figeretur Bp.c. — 187, 8 enim habet Z; 10 deduceret BZ; 19 coepe¬
rant Z. — 188, 12 latrociniis Z. — 189, 2 (non 1) ipse (s. miles) sua B.

— 190, 23 sefforis Vp.c. — 193, 1 impedimentum Za.c.; 13 urbe Za.c.;
15 repulsorium Z; 16 discribendis HCA; 24 reddit M2. — 194, 1 tholo-
maidem B; 2 et habitantes B sefforam (s. rim) B; 18 pholomais V
pthol. Vp.c.m2 ptholomais B; 22 ipene B. — 195,4 dextro Z; 12
quo ad Z; bacate Euch. E. — 196, 27 iordanen Z. — 197, 1 occasum
HB a.c. — 199, 1 sefforitanis B.

200, 18 forte ut B. — 201, 11 accelerandi Bp.c.; 21 missibili¬
bus V. — 204, 11 euirare BZ; 25 eicere V. — 205, 3 ducis fluere aV;
11 ultra Z; 16 confesti Z; 19 succendebantur Z. — 206, 3 (non 2)
troianumque . . ; 19 populus est in B. — 208, 25 defatigatos Vp.c.;
27 extincti B. — 209, 1 iafaeiotapatae B iotapae Z; 2 superioris B.

— 210, 2 nescius Z; 27 uicerint Z. — 211, 16 degener Vp.r.; 20 iona-
tha Z. — 213, 16 moyses B. — 214, 8 ( non 9) bellum Va.c.m.2. —
215, 25 fortasse Z. — 216, 7 periculosum B; 25 inuenerint Z. — 218, 17
est et Z. — 219, 2 se praebet V; 17 praeuarieabo M’a , Vp.r.; 20
si eras. V. — 220, 18 fore qui Va.c m2; 25 ita Z. — 221, 18 ptholo-
maidam B ptolemaidem Z. — 222, 4 conditoris B. — 223, 4 maris B;
8 ipsae Z; 19 in ait. om. (non s.l.) B. — 224,5 sedebant Z; 9 quatie¬
bat B. — 225, 14 feriebantur Z; 27 adde ante tantum. — 227, 1 disiluit
S. — 228, 5 proeliabantur BZ. — 230, 1 ( non 229, 29) pugnam (s.
fugam) B; 2 usque ad finem in aduersis Z; 11 partum ( mg . pactum)
B; 16 diurnus Z. — 231,6 (non 5) patri aV. — 233, 8 accelerandi (ac
s. l. m2) B. — 234, 9 defiola Z deriuatur Z; 23 non latenti iam Z. —
235, 18 dactylos Z; 26 uniuersae (-a p c.) Z. — 236, 6 procreauerint
V; 13 inriguus Z; 21 saluti Ba.c. — 237,24 separata B. — 238,5

ADDENDA ET CORRIGENDA.

423

uenundedit CF; 9 hippeni Z\ 11 uiolauissent R. — 242, 18 inruitis
B. — 244, 1 plebis Z\ 6 defuerit Z\ 13 audiendum Z. — 246, 25 sunt
Z. — 248, 12 quid B\ 23 sacerdotio F; 26 sacerdotum Z. — 249, 7
eniachim F eliachim Z\ 6 miam {ex unum) R; 19 insidere CV. —
252, 24 fuerint (s. fuerunt) Z. — 253, 18 contextione B. — 254, 31
repperitis Z. — 256, 1 cessit ibs Z. — 257, 11 salutis Z inspiratae
Za.c.\ 14 repererant Z. — 259, 18 nostrone aut R; 24 praeponderare
medium Fa.e.; 26 liannibalem Z. — 260, 11 parata ( non paratam) B. —
261, 7 paene non habet, et ante obligare dei. B. — 262, 8 reperiebant
BZ. — 263, 21 ruebant F. — 264, 27 baethesmot Z. — 265, 17 reper.
Z\ 21 apatorem B capartorem Z. — 266, 2 termae R; 16 asphaltios
V. — 267, 9 humi F arido R; 20 heliseus F helisseus Vm2. — 268, 17
bibentum (s. uiuentum) B\ 20 reduntior Ba.c. — 269, 9 distillans Z,
Va.c.m2 destillans Bci.c.m.2 sermone Z\ 11 reper. R; 21 egredientium
R. — 271, 10 uiciniam sine corr. m2 F. — 272, 2 species F; 3 rachemos
F p.c.m2\ 19 omnia F. — 273, 4 decimo R; 28 propria mors sua (ex -o);
postea sua et propria exp. B. — 274, 20 pia erga om. patriam scribit R-,
26 cuius Ba.c. — 276, 5 futurae] purae R; 21 antesignanus Z; 23 uidit
non praebet Z. — 277, 3 diripuit Z\ 18 proterebat F constituerat Z\
20 lucustis Z\ 23 audxebant Z. — 278, 12 perterriti facti Z\ 16 othone
(exp. ne) Z; 20 cecinno Bp.c. ; 23 uictorque] uictor itaque aF; 24 utri¬
que Z. — 279, 6 sq. captiuorumque Z. — 280, 1 reper. Z\ 8 at iabeni
(s. I idumei) Z. — 281, 3 uitelli Za.c.\ 11 se habet B mercennarios R. —
282, 7 expectamus an Z. — 284, 13 praecipitis Za.c. — 285, 14 dextra
R. — 286, 4 fragoribus BZ exasperatur R. — 287, 10 ( non 8) ille]
is T; 17 caecinam ut infra B. — 289, 19 diuersae R; 27 uitellii
Vp.c.m.2. — 290, 2 ipsi R. — 292, 4 nec iudaeis R. — 293, 6 iuda R
ezeronis R. — 294, 5 commisso — perimebantur m2 mg. B. — 295, 1
domosque R (non Z).

301, 24 aulonam rursus Vp.c. — 303, 1 sq. dubitandum Bp.c. —
309, 15 eo R. — 310, 19 ut R. — 314, 24 erat om. B. — 316, 16 caueret
Bp.c. — 317, 17 tantum R. — 324, 3 rediit R. — 327, 18 uilitas V. —
329, 4 esaiam R. — 330, 15 bellandi R; 17 adhuc] add. me R. — 331, 24
non om. B. — 334, 31 cibus nem om. V. — 335, 10 pudiendis CVa.c.

d) Ad testimonia.

Nonnullos locos (inprimis Ambrosii, Ciceronis, Isidori, Sallustii,
Vergilii), qui antea me fugerunt, recepi in Indicem locorum, quem
in mox sequente uolumine II. publicaturus sum. ibidem menda quae¬
dam mea aut typothetarum emendaui. hic tamen mihi liceat fateri
me uerborum consonantiam secutum superflua quaedam in adnota-
tiones recepisse, ut p. 196, 20 Solini et p. 164, 3 sq. Const. Apostol.
(V 7, 13, non VII) locos laudatos, p. 68, 25 pro IV 26, 13 et sqq. pone
p. 234, 1 sqq. p. 272, ubi Orosii locus 1 5, adfertur, lege I 5, 10 ; p. 327,
26 pro et 87 pone 27, cf. II Reg. 12, 30 sq.

Romae Nonis Sextilibus MCMXXXI.

V. Ussani.

Date Due

CAT. NO. 23 233

PRINTED IN U.S.A

0 11

vIT UN VERS TY

64 0

9564

I- ” "* - - - - - - — - - - - - - - —

BHSO ,C6 v. 6o

Corpus scriptorum ecclestiastio-

eorum latinorucu

DATE

ISSUED TO

37036

Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum"

See other formats